Ekatra Foundation - User contributions [en]

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/અમૃત ઘાયલ/ગઝલ (અમે ધારી નહોતી એવી ...)

2021-06-29T08:39:13Z

HardikSoni:

{{SetTitle}}

{{Heading|ગઝલ (અમે ધારી નહોતી એવી ...)| અમૃત ઘાયલ}}
<poem>
અમે ધારી નહોતી એવી અણધારી કરી લીધી,
અજાણી આંખડીએ ચોટ ગોઝારી કરી લીધી.
કોઈનાથી અમે બે વાત શું પ્યારી કરી લીધી!
જવાનીમાં મરણની પૂર્વતૈયારી કરી લીધી.
અમે મગરૂર મનને મારી લાચારી કરી લીધી,
કરી લીધી જીવન તારી તરફદારી કરી લીધી.
ઘડીઓ આ જુદાઈની અને તે પણ જવાનીમાં?
અમે આ પણ સહન તલવાર બેધારી કરી લીધી.
મને કંઈ વાત તો કરવી હતી અલગારી મન મારા,
વળી કોના થકી તેં પ્રીત પરબારી કરી લીધી!
ભલે એ ના થયાં મારાં, ભલા આ સ્નેહ શું કમ છે?
ઘડીભર સાથ બેસી વાત બે પ્યારી કરી લીધી.
કસુંબલ આંખડીના આ કસબની વાત શી કરવી?
કલેજું કોતરી નાજુક મીનાકારી કરી લીધી.
મઝાની ચાંદનીમાં નોતરી બેઠા ઉદાસીને,
અમે હાથે કરીને રાત અંધારી કરી લીધી.
હવે મિત્રો ભલે ગુસ્સો ગઝલ પર ઠાલવે ઘાયલ,
અમારે વાત બે કરવી હતી પ્યારી, કરી લીધી.
એમ પૂછીને થાય નહીં પ્રેમ
અમે ધારી નહોતી એવી અણધારી કરી લીધી,
અજાણી આંખડીએ ચોટ ગોઝારી કરી લીધી.
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/મન ઉમંગ આજ ન માયો

2021-06-28T14:37:45Z

HardikSoni: Created page with "<poem> મન ઉમંગ આજ ન માયો કે ઝરમર ઝરતો શ્રાવણ થઈ એ ધરતી મહીં સમાયો, મન ઉમં..."

<poem>
મન ઉમંગ આજ ન માયો
કે
ઝરમર ઝરતો શ્રાવણ થઈ એ ધરતી મહીં સમાયો,
મન ઉમંગ આજ ન માયો
કે
નીલ નભે જઈ ઇન્દ્રધનુ બની છાયો.
મન ઉમંગ આજ ન માયો
કે
ફૂલફૂલના સાગર પર શો વસંત થઈ લહેરાયો!
મન ઉમંગ આજ ન માયો
કે
પંખીગણના કલરવ મહીં ગવાયો
મન ઉમંગ આજ ન માયો
કે
અપરિમેય લાવણ્યમયીના હિયમહીં
મધુર રાગ થઈ વાયો.
મન ઉમંગ આજ ન માયો
કે
કોઈ કવિના ગિરા-પદ્મની
શત શત લય પાંદડીએ સૌરભ બની છવાયો.
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/ઝૂમાં સુંદરી

2021-06-28T14:37:10Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ધીખેલ ગ્રીષ્મ આભ ઝૂ મહીં ધમંત લોહપિંજરે પીળા પહાડ-શો ઘૂમંત સિંહ..."

<poem>
ધીખેલ ગ્રીષ્મ આભ
ઝૂ
મહીં
ધમંત લોહપિંજરે પીળા પહાડ-શો ઘૂમંત સિંહ
નેત્રમાં ઝલંત આગ
યાળ ઝાળ ઝાળ
સુંદરી
સકંપ બાષ્પ રુદ્ર નિષ્પલક નિહાળતી :
સુબદ્ધ રક્તમાંસથી ભરેલ દેહ (નિજનો) મહીં
પ્રમત્ત ફોરમે ખીલેલ કાનનો કરાલ ત્રાડથી ચીરી
ધસે
ધસી કૂદે
સિંહણ છલંગમાં ધમંત લોહપિંજરે
પડે
ભફાંગ
ઝૂ
મહીં
ધીખેલ ગ્રીષ્મ આભ
હાંફતી
મદિલ સુંદરી સરે.
ધીરે ધીરે બહાર…
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/સિંહ

2021-06-28T14:36:40Z

HardikSoni: Created page with "<poem> તારક તગી અંધાર ઘૂંટી રાત્રિનું આકાશ {{space}}એની {{space}}આંખમાં આબદ્ધ તી..."

<poem>
તારક તગી અંધાર ઘૂંટી રાત્રિનું આકાશ
{{space}}એની
{{space}}આંખમાં આબદ્ધ
તીખી સ્થિર બે તેજે ચમકતી કીકીઓમાં ઘૂમતું નક્ષત્રમંડળ
{{space}}આભ પ્હોળાં વેગીલાં વર્તુળ
લેતો ઘુર્ઘુરાટી ઘૂંટતો એ આવતો અ વકાશ-વનની બ્હાર
{{space}}{{space}}ઊભો
{{space}}યાળ ઊછળે સાત સાગર પાર
વીંઝી કાય વહ્‌નિઝાળ જેવી, ન્હોરથી અંધાર ઊતરડી
{{space}}{{space}}કૂદ્યો
તોતિંગ નગરો પ્હાડ જંગલ ત્રાડ પર તોળી
છલંગે ખલ્ક જંગી સોંસરું વીંધી
ત્વરામાં ત્રાડતો ઊંડા ગહન અકાશ-વનમાં લુપ્ત
{{space}}તગંતાં રક્તમાં મારા
{{space}}{{space}}તગંતાં
સિંહ પગલાં... સિંહ પગલાં... સિંહ પગલાં...
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/કાવ્યમાં

2021-06-28T14:35:56Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આકાશમાં આકાશ થઈ પથરાયલી મીઠી નજર આછી ઝૂકેલી સાંજની ડાળી ઉપર દલદ..."

<poem>
આકાશમાં આકાશ થઈ પથરાયલી મીઠી નજર
આછી ઝૂકેલી સાંજની ડાળી ઉપર
દલદલ ખીલ્યાં અંધાર-પ્હોળાં ફૂલની
ફોરમ બની ઝૂલી
ઘૂઘવતા તારકોના રમ્ય એ દરિયાવની
શીળી લહરમાં લહર થઈ
સઘળે છવાઈ શાંતિમાં
મનમાં
ગહન કો સ્વપ્ન થઈ
સંવેગમાં ઊડી
(નીરવ એની ગતિને સાંભળું હાવાં
મારા-તમારા કાવ્યમાં)

{{Right|‘અવકાશ’}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/આંખની શી રીતભાત?

2021-06-28T14:35:06Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આંખની શી રીતભાત? સખી, તું વાત કહે ભલી ભાત, પલમાં ફોરાં શ્રવણીનાં જ..."

<poem>
આંખની શી રીતભાત?
સખી, તું વાત કહે ભલી ભાત,
પલમાં ફોરાં શ્રવણીનાં જલ લોલમાં ઝૂલી
હેતની ખીલે કુસુમકલી,
પલમાં ગાઢાં આષાઢબાદલ છાઈ રહે, વળી
આગથી ભરી વીજ ઝબૂકી!
આંખની શી રીતભાત? — સખી તું.

પલમાં કેવી આતુર મને આંજવા તારી આંખ
કરે લખ વાનાં,
પલમાં આઘો દૂર ફંગોળી પૂછતી મને
કોણ છો અને ક્યાંના?
આંખની શી રીતભાત? — સખી તું.

પલમાં એવાં લાડ લડાવે,
નજરની ફૂલ હળવી એવી થપકી મારી
મનને મારા શુંય હુલાવે,
પલમાં તાતી તોછડી આંખે વેરતી
અગનઝાળથી રોમેરોમ જલાવે!
આંખની શી રીતભાત? — સખી તું.

{{Right|(ઉદ્ગાર, ૧૯૬૨, પૃ. ૨૧)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/કહીં જશે ?

2021-06-28T14:34:04Z

HardikSoni: Created page with "<poem> પતંગિયાની પાંખ મહીંથી પ્રગટી પેલી સવાર ક્યાં ગઈ? કૂકડાની કલગીન..."

<poem>
પતંગિયાની પાંખ મહીંથી પ્રગટી
પેલી સવાર
ક્યાં ગઈ?

કૂકડાની કલગીના જેવી તોરભરી ને મોહક
પેલી બપોર
ક્યાં ગઈ?

ધણ-ધેનુની ખરી મહીંથી ઊડી રહી
રે મ્હેકભરી એ સાંજ
ગઈ ક્યાં?

કહીં જશે
આ ફૂલ સરીખા ફૂટ્યા તારા
કહીં જશે?

આ આભે ખીલી રાત, અને આ રાત મહીં જે ખીલ્યાં
શમણાં મારાં?
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/કાલ લગી અને આજ

2021-06-28T14:32:37Z

HardikSoni: Created page with "<poem> કાલ લગી પોચું જાણે પલળેલા પૂંઠા જેવું આભ આજ કડક જે પાપડ ને સારેવ..."

<poem>
કાલ લગી
પોચું જાણે પલળેલા પૂંઠા જેવું આભ
આજ
કડક જે પાપડ ને સારેવડા જેવું.

કાલ લગી
લથરબથર અંગે ભીંજાયેલાં મકાનો
જે ફડકમાં વીલાં ભીરુ ઘેટાંના કો ટોળા જેવાં
આજ
શિયાળવાં જેવાં સહુ લુચ્ચાં,

કાલ લગી
શ્હેરના સૌ લત્તા
ચીનાઓની આંખ જેવા લાગતા’તા ઝીણા
આજ
સમાચાર-પત્રોનાં હેડિંગ જેવા પ્હોળા,

કાલ લગી
વૃદ્ધના ગળેલ ખોટા પગ જેવો
વિચારોમાં મુડદાના મન જેવો
આજ
કવિતાના લયબદ્ધ છંદ જેવો તાજો
તડકો કડાક કોરો પ્હેરીને હું નીકળ્યો છું.

{{Right|(ઉદ્ગાર, પૃ. ૧૬)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/નલિન રાવળ/એક નામેરી વૃદ્ધને મળતાં

2021-06-28T14:31:21Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ખીલી સમી ખોડાઈ ગઈ મારી નજર મારા ઉપર. હું વૃદ્ધ આંખોમાં ભરી મણ એક ઘ..."

<poem>
ખીલી સમી ખોડાઈ ગઈ મારી નજર મારા ઉપર.
હું વૃદ્ધ આંખોમાં ભરી મણ એક ઘેરી ઊંઘની ઊંડી અસર
(જ્યાં અગ્નિનું અંજન સ્વયં હું આંજતો)
અંધારના મખમલ મુલાયમ પોત-શા
મારા સુંવાળા વાળ
આજે રૂખડા.
સુક્કા તણખલા ઘાસના ટુકડા સમા
અહીં તહીં જરી ફરકી રહ્યા.
જાડી કશી બેડોળ કૈંક રે દોરડા જેવી ડઠર
મારી નસો સૌ સામટી ઊપસી રહી
(જેની મહીં વેગે વહેતા મત્ત મારા રક્તમાં
શત સૂર્યની ઉષ્મા હતી)…
`મળશું કદી' કહી તે નલિન ચાલ્યો ગયો...
કોલાહલોની ભીંસથી તૂટુંતૂટું થઈ આ રહ્યા
રસ્તા પરે
`મળશું નકી' બબડી કશું હું મૂઢ
વર્ષો વીસ મૂકી ક્યાંક મારાં ભૂલમાં
હું ભૂલમાં આગળ અને આગળ
કશે ચાલ્યો જતો —

{{Right|(ઉદ્ગાર, ૧૯૬૨, પૃ. ૮)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/હિંમત ખાટસૂરિયા/આવ્યો છું

2021-06-28T14:30:30Z

HardikSoni: Created page with "<poem> હું રંગ કહો તો રંગ રેડવા, જંગ કહો તો જંગ છેડવા આવ્યો છું, હું આવ્..."

<poem>
હું રંગ કહો તો રંગ રેડવા, જંગ કહો તો જંગ છેડવા
આવ્યો છું, હું આવ્યો છું.

હું સપનાનો સોદાગર છું સાચું કહું છું,
સૂતેલાને, થાકેલાને ભાથું દઉં છું,
હું જામ કદીક પી લઉં છું, પાઈ કદી દેતો.
હું શબદ બે શબદ ગીત તણાં ગાઈ લઉં છું.
હું વણખેડ્યાં ખેતરને ખેડવા આવ્યો છું. …હું રંગ.

મેં સાગરની છલછલતી મસ્તી દીઠી છે,
મૃત્યુ સાથે જીવનની હસ્તી દીઠી છે,
મેં શાંત શાંત સમંદરનાં પેટાળે પેસીને
ઉપર તરતી નાનકડી કિશ્તી દીઠી છે,
તોફાની સાગર તરવા તમને
આજ તેડવા આવ્યો છું. …હું રંગ.

મેં માનવતાની મીઠપ મધુરી માણી છે,
ન દાનવતાની દુષ્ટ લીલા નિહાળી છે;
મેં દિલભર દોસ્તી પ્રીત જગે પિછાણી છે,
ને નરદમ નાટક રીતે વળીયે ન્યાળી છે,
પણ તેમ છતાંયે પરમ પ્યારની
બની બજા’વા આવ્યો છું. …હું રંગ.

મેં ઘેરા ઘેઘૂર રંગ કસુંબલ ઘૂંટ્યા છે,
ને અગન-લિસોટા અંતર માટે ઊઠ્યા છે;
મેં અમૃત-અનુભવ આ અવનિમાં લીધા છે,
ને ઝેર ન જિરવાયે એવાં પણ પીધાં છે;
એક નવા જીવનની તેમ છતાંયે
તાન છેડવા આવ્યો છું. …હું રંગ.

{{Right|(ઇજન, ૧૯૬૬, પૃ. ૧૧-૧૨)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/રાત આખી

2021-06-28T14:29:28Z

HardikSoni: Created page with "<poem> તેં તો રાત આખી વાંસળી વગાડ્યા કરી, {{space}}મને સૂતીને સપને જગાડ્યા ક..."

<poem>
તેં તો રાત આખી વાંસળી વગાડ્યા કરી,
{{space}}મને સૂતીને સપને જગાડ્યા કરી.

બાવરી આ આંખ મારી આમતેમ ઘૂમે
{{space}}ને ઝાંઝરથી લજ્જા વેરાય,
એકલીના મહેલમાં ઓશીકે જોઈ લો
{{space}}મધુવનના વાયુ લહેરાય.

હું તો બાહુના બંધમાં બંધાયા કરી,
તેં તો રાત આખી વાંસળી વગાડ્યા કરી.

નીલરંગી છાંય થઈ તારો આ સૂર
{{space}}મારી યમુનાના વ્હેણમાં દોડે;
જાગીને જોઉં તો જાણું નહિ કે કેમ
{{space}}મોરપિચ્છ મહેકે અંબોડે!
મને અનહદના રંગમાં ડુબાડ્યા કરી,
તેં તો રાત આખી વાંસળી વગાડ્યા કરી.

{{Right|(કાવ્યસૃષ્ટિ, પૃ. ૧૪૨)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/અનુભૂતિ

2021-06-28T14:27:58Z

HardikSoni: Created page with "<poem> {{space}}લીલ લપાઈ બેઠી જળને તળિયે; સૂર્યકિરણને એમ થયું કે લાવ જઈને મળ..."

<poem>
{{space}}લીલ લપાઈ બેઠી જળને તળિયે;
સૂર્યકિરણને એમ થયું કે લાવ જઈને મળીએ!

{{space}}કંપ્યું જળનું રેશમ પોત;
{{space}}કિરણ તો ઝૂક્યું થઈ કપોત.
વિધવિધ સ્વરની રમણા જંપી નીરવની વાંસળીએ!

{{space}}હળવે ઊતરે આખું વ્યોમ;
{{space}}નેણને અણજાણી આ ભોમ.
લખ લખ હીરા ઝળકે ભીનાં તૃણ તણી આંગળીએ!

{{Right|(કાવ્યસૃષ્ટિ, ૧૯૮૬, પૃ. ૭૦)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/તો જાણું!

2021-06-28T14:25:48Z

HardikSoni: Created page with "<poem> મારી ગાગર ઉતારો તો જાણું {{space}}કે રાજ, તમે ઊંચક્યો’તો પ્હાડને! હું..."

<poem>
મારી ગાગર ઉતારો તો જાણું
{{space}}કે રાજ, તમે ઊંચક્યો’તો પ્હાડને!
હું તો ઘરે ઘરે જઈને વખાણું
{{space}}કે રાજ, તમે ઊંચક્યો’તો પ્હાડને!

આખો દી વાંસળીને હાથમાં રમાડો ક્‌હાન!
{{space}}એમાં શા હોય ઝાઝા વેતા?
કાંટાળી કેડી પર ગાગર લઈને અમે
{{space}}આવતાં, જતાં ને સ્મિત દેતાં.
હું તો વ્હેતી જમુનાને અહીં આણું :
મારી ગાગર ઉતારો તો જાણું,
{{space}}કે રાજ, તમે ઊંચક્યો’તો પ્હાડને!

ડચકારા દઈ દઈને ગાયો ચરાવવી
{{space}}ને છાંય મહીં ખાઈ લેવો પોરો.
ચપટીમાં આવું તો કામ કરી નાખે
{{space}}અહીં નાનકડો ગોકુળનો છોરો.
ફરી ફરી નહીં આવે ટાણું :
મારી ગાગર ઉતારો તો જાણું,
{{space}}કે રાજ, તમે ઊંચક્યો’તો પ્હાડને!

{{Right|(કાવ્યસૃષ્ટિ, પૃ. ૫૪)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/વ્હેતું ના મેલો

2021-06-28T11:49:00Z

HardikSoni: Created page with "<poem> રાધાનું નામ તમે વાંસળીના સૂર મહીં વ્હેતું ના મેલો, ઘનશ્યામ! સાંજ..."

<poem>
રાધાનું નામ તમે વાંસળીના સૂર મહીં વ્હેતું ના મેલો, ઘનશ્યામ!
સાંજ ને સવાર નિત નિંદા કરે છે ઘેલું ઘેલું રે ગોકુળિયું ગામ!

{{space}}વણગૂંથ્યા કેશ અને અણઆંજી આંખડી
{{space}}{{space}}કે ખાલી બેડાંની કરે વાત;
{{space}}લોકો કરે છે શાને દિવસ ને રાત
{{space}}{{space}}એક મારા મોહનની પંચાત?

વળી વળી નીરખે છે કુંજગલી : પૂછે છે, કેમ અલી! ક્યાં ગઈ’તી આમ?
રાધાનું નામ તમે વાંસળીના સૂર મહીં વ્હેતું ના મેલો, ઘનશ્યામ!

{{space}}કોણે મૂક્યું રે તારે અંબોડે ફૂલ?
{{space}}{{space}}એની પૂછી પૂછીને લિયે ગંધ;
{{space}}વહે અંતરની વાત એ તો આંખ્યુંની ભૂલ,
{{space}}{{space}}જોકે હોઠોની પાંખડીઓ બંધ.

મારે મોંએથી ચહે સાંભળવા સાહેલી માધવનું મધમીઠું નામ;
રાધાનું નામ તમે વાંસળીના સૂર મહીં વ્હેતું ના મેલો, ઘનશ્યામ!

{{Right|(કાવ્યસૃષ્ટિ, પૃ. ૫૦)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/કાંટાની ભૂલ

2021-06-28T11:46:56Z

HardikSoni: Created page with "<poem> નજરુંના કાંટાની ભૂલ મારા વ્હાલમા; વીંધે હૈયું ને તોય ફૂલ મારા વ્..."

<poem>
નજરુંના કાંટાની ભૂલ મારા વ્હાલમા;
વીંધે હૈયું ને તોય ફૂલ મારા વ્હાલમા!

રાતનો અંધાર મને લાગે છે ઊજળો,
તારો તે સંગ : ઊને પ્હોર જાણે પીપળો;
વેણુના વ્હેણ માંહી ડૂલ મારા વ્હાલમા;
વીંધે હૈયું ને તોય ફૂલ મારા વ્હાલમા!

એકલીને આંહીં બધું લાગે અળખામણું,
તારે તે રંગ, ભલા ટહુકે સોહામણું;
તું જે કહે તે કબૂલ મારા વ્હાલમા;
વીંધે હૈયું ને તોય ફૂલ મારા વ્હાલમા!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/તમે કહો તે સાચું વ્હાલમ!

2021-06-28T11:46:25Z

HardikSoni: Created page with "<poem> તમે કહો તે સાચું વ્હાલમ! તમે કહો તો હાર્યાં! ફાગણમાં શ્રાવણના જલ..."

<poem>
તમે કહો તે સાચું વ્હાલમ! તમે કહો તો હાર્યાં!
ફાગણમાં શ્રાવણના જલને ઝીલી લ્યો અણધાર્યાં!

અમને એમ હતું કે તમને
વેણીનાં ફૂલો સંગાથે પ્રીતે ગૂંથી લેશું,
તમને એવી જિદ કે વનનો છોડ થઈને રહેશું;
તમને કૈંક થવાના કોડ,
અમને વ્હાલી લાગે સોડ;
જરીક તમારે સ્પર્શ અમે તો સાતે સ્વર ઝંકાર્યા,
તમે કહો તે સાચું વ્હાલમ! તમે કહો તો હાર્યાં!

અમને એમ હતું કે સાજન!
કલકલ ને કલ્લોલ ઝરે એ વ્હેણ થઈને વ્હેશું,
તમને એક અબળખા : એકલ કાંઠો થઈને રહેશું;
તમારાં અળગાં અળગાં વ્હેણ,
અમારાં એક થવાનાં ક્‌હેણ;
એકલશૂરા નાથ! અમે તો પળેપળે સંભાર્યા;
તમે કહો તે સાચું વ્હાલમ! તમે કહો તો હાર્યાં!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/સુરેશ દલાલ/નામ લખી દઉં

2021-06-28T11:45:15Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ફૂલપાંદડી જેવી કોમળ મત્ત પવનની આંગળીએથી લાવ, નદીના પટ પર તારું..."

<poem>
ફૂલપાંદડી જેવી કોમળ
મત્ત પવનની આંગળીએથી
લાવ, નદીના પટ પર તારું નામ લખી દઉં!

અધીર થઈને કશુંક કહેવા
ઊડવા માટે આતુર એવા
પંખીની બે પાંખ સમા તવ હોઠ જરા જ્યાં ફરકે…
ત્યાં તો જો —
આ વ્હેતા ચાલ્યા અક્ષરમાં શો
તરંગની લયલીલાનો કલશોર મદીલો ધબકે…

વક્ષ ઉપરથી
સરી પડેલા છેડાને તું સરખો કરતાં
ઢળી પાંપણે ઊંચે જોતી
ત્યારે તારી માછલીઓની
મસ્તી શી બેફામ…
લાવ, નદીના તટ પર ઠામેઠામ લખી લઉં.

તવ મેંદીરંગ્યા હાથ,
લાવ ને, મારું પણ ત્યાં નામ લખી દઉં!

{{Right|(કાવ્યસૃષ્ટિ, પૃ. ૧)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જગદીશ જોષી/છેલકડી

2021-06-28T11:43:42Z

HardikSoni: Created page with "<poem> નાનકડી શેરીને છેલકડી પહેરાવો એવી આ ડેલી એક લાગશે. અણિયાળી મોજડી..."

<poem>
નાનકડી શેરીને છેલકડી પહેરાવો એવી આ ડેલી એક લાગશે.
અણિયાળી મોજડીમાં ચમક્યો સૂરજ:
{{space}}{{space}}{{space}}એમાં પાલવ સફાળો મારો જાગશે.

{{space}}લ્હેરિયાતા સાફાનું છોગું છકેલ
{{space}}{{space}}મારી ભીની પાંપણમાં મરકે,
{{space}}પોતીકા થડકારા ભૂલીને દલડું તો
{{space}}{{space}}રોઝડીના ડાબલા શું ફરકે:
ગરકેલો મોર મારો પીંછાંના માંડવડે
{{space}}{{space}}એકાદો ટહુકો તો માગશે!

{{space}}આંખોમાં આમતેમ પારેવાં ઊડે
{{space}}{{space}}ને કમખામાં દીવડાની જ્યોત,
{{space}}હુક્કાની જેમ મને પી જાજો વા’લમા
{{space}}{{space}}કે હું જ કરું મારી ગોતાગોત:
તારા આવતાંની સાથે અહીં કોણે જાણ્યું કે
{{space}}{{space}}મારું આયખું પરાયું થઈ ભાગશે!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જગદીશ જોષી/એક હતી સર્વકાલીન વારતા

2021-06-28T11:42:23Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ધારો કે એક સાંજ આપણે મળ્યાં અને આપણે હળ્યાં {{space}}પણ આખા આ આયખાનું..."

<poem>
ધારો કે એક સાંજ આપણે મળ્યાં અને આપણે હળ્યાં
{{space}}પણ આખા આ આયખાનું શું?
ખુલ્લી આ આંખ અને કોરી કિતાબ એને ફરી ફરી કેમ કરી વાંચશું?

માનો કે હોઠ સ્હેજ મ્હોરી ઊઠ્યા ને છાતીમાં મેઘધનુષ ફોરી ઊઠ્યાં
{{space}}પણ બળબળતી રેખાનું શું?

આકાશે આમ ક્યાંક ઝૂકી લીધું ને ફૂલોને `કેમ છો?' પૂછી લીધું
{{space}}પણ મૂંગી આ વેદનાનું શું?

માનો કે આપણે ખાધું-પીધું અને માનો કે રાજ! થોડું કીધુંયે રાજ,
{{space}}પણ ઝૂરતા આ ઓરતાનું શું?

ધારો કે રાણી! તમે જીતી ગયાં અને ધારો કે વાયરા વીતી ગયા
{{space}}પણ આ માંડેલી વારતાનું શું?

{{Right|(ધારો કે એક સાંજ આપણે મળ્યાં…, પૃ. ૧૧૯)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જગદીશ જોષી/અરે, કોઈ તો…

2021-06-28T11:41:17Z

HardikSoni: Created page with "<poem> હું એકાગ્ર ચિત્તે વાંચું છું. સામેની બારીનો રેડિયો મારા કાનમાં..."

<poem>
હું એકાગ્ર ચિત્તે વાંચું છું.

સામેની બારીનો રેડિયો
મારા કાનમાં કંઈક ગર્જે છે.
દીવાલ પરનું ઇલેક્ટ્રિક ઘડિયાળ
વર્તમાન સાથે ઘસાતું ચાલે છે.
ટ્યૂબલાઇટનું સ્ટાર્ટર
તમરાંનું ટોળું થૈ કણસ્યા કરે છે.
ઉઘાડા પડેલા દરવાજાની ઘંટી
ડચકાં ભરતી ભરતી રણકે છે.
ઘરનો નોકર દૂધવાળા જોડે
અફવાઓની આપલે કરે છે.
પડોશણનો અપરિચિત ચહેરો
કૂથલીનાં ડાયલ ફેરવે છે.
રસ્તા પરનો નાહકનો ઝઘડો
બારી વાટે મારા ઘરમાં પ્રવેશે છે.

ઓચિંતો ફ્યૂઝ જતાં, લાઇટ
અંધારું થઈને પથરાઈ જાય છે.
મારો આખો માળો અંધારોધબ્…

નીચલે માળથી વ્યાસ બૂમ પાડે છે :
`કાલિદાસ! તુકારામ! અલ્યા નરસિંહ! અરે, કોઈ તો
ઇલેક્ટ્રિશિયનને બોલાવો!'
બાજુવાળાં મીરાંબહેન સ્વસ્થ અવાજે કહે છે :
`અરે, ગિરિધર! સાંભળે છે કે, —
પહેલાં મીણબત્તી તો લાવ…'

અને —
મારી ચાલીમાં
મારા માળામાં
મારા ઘરમાં
મારા દેશમાં
મીણબત્તીની શોધાશોધ ચાલે છે……

{{Right|(ધારો કે એક સાંજ આપણે મળ્યાં…, પૃ. ૩૬-૩૭)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જગદીશ જોષી/અમે

2021-06-28T11:40:02Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ખોબો ભરીને અમે એટલું હસ્યાં {{space}}કે કૂવો ભરીને અમે રોઈ પડ્યાં. ખટ..."

<poem>
ખોબો ભરીને અમે એટલું હસ્યાં
{{space}}કે કૂવો ભરીને અમે રોઈ પડ્યાં.
ખટમીઠાં સપનાંઓ ભૂરાં ભૂરાં
કુંવારાં સોળ વરસ તૂરાં તૂરાં
{{space}}અમે ધુમ્મસના દરિયામાં એવાં ડૂબ્યાં
{{space}}કે હોડી-ખડક થઈ અમને નડ્યાં.
ક્યાં છે વીંટી અને ક્યાં છે રૂમાલ?
ઝૂરવા કે જીવવાના ક્યાં છે સવાલ!
{{space}}કૂવો ભરીને અમે એટલું રડ્યાં
{{space}}કે ખોબો ભરીને અમે મોહી પડ્યાં.
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જગદીશ જોષી/અનુભૂતિ

2021-06-28T11:39:09Z

HardikSoni: Created page with "<poem> પાંદડી તે પી પીને કેટલું રે પીશે {{space}}કે મૂળિયાંને પડવાનો શોષ? આભ..."

<poem>
પાંદડી તે પી પીને કેટલું રે પીશે
{{space}}કે મૂળિયાંને પડવાનો શોષ?
આભ જેવા આભને હૈયામાં હોય કદી
{{space}}જળના વરસ્યાનો અફસોસ?

એક પછી એક મોજાં આવે ને જાય
{{space}}એને કાંઠે બેસીને કોણ ગણતું?
વાદળના કાફલાનું ગીત અહીં લ્હેરખીમાં
{{space}}રેશમનો સૂર રહે વણતું;
ઉઘાડી આંખે આ જાગતા ઉજાગરાને
{{space}}આઘાં પરોઢ આઠ કોશ!

નીંદરતી આંખ મહીં ઊમટી ને ઊભરાતું
{{space}}જાગે છે સપનાંનું ટોળું,
કિરણોની એક એક કાંકરીઓ નાખીને
{{space}}જંપ્યું તળાવ નહીં ડ્‌હોળું;
આખા આકાશને ઓઢીને ઠરવાનો
{{space}}જળને છે ઝીણો સંતોષ!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/મહેશ મા. દવે/સાહેબ હુકમ કરે કે આવું

2021-06-28T11:38:22Z

HardikSoni: Created page with "<poem> સાહેબ હુકમ કરે કે આવું {{space}}આરણ-કારણ કાંઈ ન જાણું, ક્યાંય પછી નહીં..."

<poem>
સાહેબ હુકમ કરે કે આવું
{{space}}આરણ-કારણ કાંઈ ન જાણું,
ક્યાંય પછી નહીં જાઉં
{{space}}સાહેબ હુકમ કરે કે આવું.

મારા મનનું કાંઈ ન ચાલે
{{space}}કોરે કાગળ સહી,
સાહેબના અણસારે મારી
{{space}}હોડી જળમાં વહી;
નાવિક મારો કહે એ લયમાં
{{space}}ગીત મારું હું ગાઉં.

સઘળું તેને સોંપી દઈને
{{space}}કામ બધાં દઉં છોડી,
મેં તો મારી પ્રીત સદાયે
{{space}}સાહેબ સાથે જોડી;
વહેણ હોય કે પૂર હોય
{{space}}પણ નહીં કદી મૂંઝાઉં
{{space}}સાહેબ હુકમ કરે કે આવું.

{{Right|(કોરે કાગળ સહી, ૨૦૦૦, પૃ. ૧)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જયા મહેતા/સૈયર હું તો

2021-06-28T11:36:46Z

HardikSoni: Created page with "<poem> સૈયર હું તો ગામને કૂવે પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ કૂવાનાં તે જળ ઊંડાં ક..."

<poem>
સૈયર હું તો ગામને કૂવે પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ
કૂવાનાં તે જળ ઊંડાં કે સીંચણિયું પ્હોંચે નહીં રે લોલ.

સૈયર હું તો નાની સરવણીએ પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ,
સરવણીએ જળ આછાં કે ઘડૂલો કેમ ભરું રે લોલ?

સૈયર હું તો મોટા સરવરિયે પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ,
સરવરિયે ધોળા બગ કે કેવી છળી મરું રે લોલ!

સૈયર હું તો નદીયુંને ઘાટ પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ,
નદીયુંનાં જળ આઘાં કે તાપે બળી મરું રે લોલ.

સૈયર હું તો મીઠે વીરડે પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ,
વીરડાનાં જળ નીતર્યાં કે મુખડું જોયા કરું રે લોલ.

સૈયર હું તો જમુનાજીને કાંઠે પાણીડાં ગઈ'તી રે લોલ,
કાંઠે કાનુડાની વેણુ કે બેડલું છલ્લક ભરું રે લોલ.

{{Right|(એક દિવસ..., ૧૯૮૨, પૃ. ૩૭)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જયા મહેતા/માણસ મરી જાય છે પછી

2021-06-28T11:35:44Z

HardikSoni: Created page with "<poem> થોડા દિવસ કરુણ શબ્દોની ઊડાઊડ. થોડા દિવસ હૉસ્પિટલની લૉબીમાં ફરત..."

<poem>
થોડા દિવસ કરુણ શબ્દોની ઊડાઊડ.
થોડા દિવસ
હૉસ્પિટલની લૉબીમાં ફરતાં સગાંવહાલાં જેવી
ઠાલાં આશ્વાસનોની અવરજવર.
થોડા દિવસ ગીતા ને ગરુડપુરાણની હવા.
પછી બૅન્ક-બૅલેન્સની પૂછપરથ.
પછી મરનારના પુરુષાર્થનાં
ગુણગાનની ભરતી અને ઓટ.
પછી રૅશનકાર્ડમાંથી નામની બાદબાકી.
છેવટે રોજની જેમ સૂર્ય ઊગે છે,
રોજની જેમ સૂર્ય આથમે છે,
અને કંકુની ડબી પણ જાણે કે
શબની ચાદર ઢંકાઈ જાય છે.
કંકણોની પાંપણો ટપક્યા કરે છે
અને
મંગલસૂત્ર ઝૂર્યા કરે છે.
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જયંતીલાલ સોમનાથ દવે/ચણોઠડી

2021-06-28T11:35:16Z

HardikSoni: Created page with "<poem> વનની વાટે તે રંગ લાલ રેલ્યાં, {{space}}ચણોઠડી કોણે વાવી રે લોલ? વગડે મ..."

<poem>
વનની વાટે તે રંગ લાલ રેલ્યાં,
{{space}}ચણોઠડી કોણે વાવી રે લોલ?

વગડે મનડાં રમતાં મેલ્યાં,
{{space}}ચણોઠડી ક્યાંથી આવી રે લોલ?

એના હિંગળોકિયા હૈયામાં કે,
{{space}}સિંદૂર કોણે સીંચ્યા રે લોલ?

સીમને સૂને મારગડે કો’ક તે,
{{space}}કસબી ભૂલો પડ્યો રે લોલ?

વગડે વશ રહ્યું નહીં મન કે,
{{space}}જીવડો લ્હેરે ચડ્યો રે લોલ.

પાગલે પથ્થરનાં કાળજાં કોર્યાં,
{{space}}ને મેંદી મૂકી દીધી રે લોલ.

લાલઘૂમ મોતીના કંઠમાં કાળી કે,
{{space}}રુશનઈ આંકી દીધી રે લોલ.

ભમતાં ભુલાયેલી વનવાટે કે,
{{space}}કેસર કંકુ વેર્યાં રે લોલ.

મારગે જાતાં જાતાં મોજીલે કે,
{{space}}મબલખ મોતી ખેર્યાં રે લોલ.

વનની વાટે તે રંગ લાલ રેલ્યાં,
{{space}}ચણોઠડી કોણે વારી રે લોલ?

વગડે મનડાં રમતાં મેલ્યાં,
{{space}}ચણોઠડી કોણે વાવી રે લોલ?
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/જયંતીલાલ સોમનાથ દવે/આપણા મલકમાં

2021-06-28T11:34:04Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આપણા મલકમાં માયાળુ માનવી, {{space}}માયા મેલીને જાવું, મારા ભાઈબંધ! આપ..."

<poem>
આપણા મલકમાં માયાળુ માનવી,
{{space}}માયા મેલીને જાવું, મારા ભાઈબંધ!
આપણા મલકમાં ગરવો ગિરનાર છે,
{{space}}દેરે દેરે દેવ બેઠા, મારા ભાઈબંધ!

આપણા મલકમાં રતનાગર સાગર,
{{space}}ખારવા સમદર ખેડે, મારા ભાઈબંધ!
આપણા મલકમાં આંબાનાં ઝાડવાં,
{{space}}કેરીમાં કેસર ઘોળ્યાં, મારા ભાઈબંધ!

આપણા મલકમાં પાણિયાળાં ઘોડલાં,
{{space}}અસવાર આડો આંક, મારા ભાઈબંધ!
આપણા મલકમાં પંખીરાજ મોરલો,
{{space}}પીંછડે ટાંક્યા હીરા, મારા ભાઈબંધ!

આપણા મલકમાં ગામેગામ ખાંભીયું,
{{space}}મરી જાણ્યું મુછાળે, મારા ભાઈબંધ!
આપણા મલકમાં રાસ્યુંની રમઝટ,
{{space}}જોબનનાં નીર જાય હેલે, મારા ભાઈબંધ!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/વાસંતી મિજાજ

2021-06-28T11:33:09Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ઉદિત થતાં જ... તરુકૂંપળની ટશર જોઈ; શું ચાળા પાડતું કોઈ? — એવા સંદેહ..."

<poem>
ઉદિત થતાં જ...
તરુકૂંપળની ટશર જોઈ;
શું ચાળા પાડતું કોઈ? —
એવા સંદેહથી વિસ્મિત — લજ્જિત
અરુણ વિશેષ થયો ‘અરુણ’!
ગૂજગોષ્ઠિ કરતું કોઈ યુગલ તરુણ —
(ઉદ્યાની એકાંતમાં
વાસંતી રોમાંચમાં!)
સંગાથીનું સુણતાં મધુર વચન
ઢળ્યાં મુગ્ધાનાં નયન!
કપોલે ઊપસતું રતુંબલ કંપન!
હવે તો સૂર્ય લાલપીળો થતો
સમગ્ર ઉદ્યાન પર ફેરવતો વક્ર લોચનો
ઉગ્ર બની સર્વત્ર છવાયો!
પણ...
ત્યાં ખૂણે ઊભેલા ગુલમોરે
રવિચક્ષુ સામે લાલઘૂમ નજરે જોયું!
હવે દિવાકર આંતરબાહ્ય ઘવાયો
ને... પોતાનો પ્રથમ પ્રહર સંકેલી
દિવસભરના આસમાની
પંથે પંથે ધીરે ધીરે સર્યો!

{{Right|પરબ, મે ૨૦૧૪}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/ઉપરકોટ અવલોકતાં

2021-06-28T11:32:07Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ડૂસકું ભરવા મોઢું પ્હોળું અતીત રહે કરી ત્યમ લહુ ઉઘાડાં ઊંચેરાં..."

<poem>
ડૂસકું ભરવા મોઢું પ્હોળું અતીત રહે કરી
ત્યમ લહુ ઉઘાડાં ઊંચેરાં દુવાર, જતાં મહીં
પગ થથરતા, મારી વાંસે ધસે બીજું કોણ આ?
ચમકી રહ્યું – એ મારી છાયા! નહીં જયસિંહની!
અવ ભૂખર સિંદૂરી લીટામહીં ગઢ-ગોખલે
કથની ઊકલે ઝાંખી પાંખી સુભાગ્ય સર્યાતણી.
હવડ ગલી, આ ટીંબા, જ્યાં ત્યાં છવાયલ ઝાંખરાં
ઘણુંય ઢબૂરી બેઠાં કિન્તુ કશું નવ ઓચરે!
નવઘણ કૂવાના ઊંડાણે તરે ઇતિહાસનું
શબ, ગરગડીથી રોતી ના છતાંય અડીકડી?
ઉપર ચઢું કોટે – રહેંસાતી સુણું ચીસકોમળી?
ઉપર ચઢું કોટે – રહેંસાતી સુણું ચીસકોમળી?
પવન સૂસવે! કાળું ઓઢી મલીર શિલા મૂગી.
નીરખી રહું ધક્કાબારી આ – શકે અહીંથી પડી
વિભર સહુ વિલાયો; સામે વ્યથા ગારિ શી ખડી!

{{Right|(આપણી કવિતા સમૃદ્ધિ, પૃ. ૨૪૭)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/ઊપડી ડમણી

2021-06-28T11:31:21Z

HardikSoni: Created page with "<poem> દ્હાડી સાંજે સીમથી વળતું વાતનું રમ્ય ટોળું, વીંખી, લીધું ટીખળ મહ..."

<poem>
દ્હાડી સાંજે સીમથી વળતું વાતનું રમ્ય ટોળું,
વીંખી, લીધું ટીખળ મહીંથી એક, પેલા કૂવાના
કાંઠે દીઠા કમનીય વળાંકો વીંટીને, નદીની
રેફૂડીની રમત બધી પાનેતરે ગોપવીને,
તોફાનોની ઢગલી અમથી એક નાની કરીને,
ઓગાળીને નયન ગમતીલાં, મજાકો વિખેરી,
માફાવાળી ડમણી નીકળી નૂર લૈ આંગણાનું!

સાંતી છોડી ગુસપુસ કરી ગોઠડી ભેરુ સંગે
મોં ભાળ્યાની ચગળી ચગળી, કોઈ મધ્યાહ્નવેળા
છાંયે બેસી ઝગતી બીડીનાં ગૂંથળાંમાં ધસંતું
શેઢે જોયું રૂપ ધૂમસિયું! આજ ગાડું ભરીને
સોડે બેઠું! રજનીભરનું રુક્ષ એકાંત લીલું
લીલું થાશે? મબલખ લણી પાક સૌ સોણલાંનો
માફાવાળી ઊપડી ડમણી ગામને ગોંદરેથી!

{{Right|(અડોઅડ, ૧૯૭૨, પૃ. ૫૧)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/તલાશ

2021-06-28T11:30:06Z

HardikSoni: Created page with "<poem> છોગાં ફરકાવતા અવસરના અસવારોએ, ઉડાડેલી ખેપટ, ભરચક કોઠાર પર ભમતા ધ..."

<poem>
છોગાં ફરકાવતા
અવસરના અસવારોએ,
ઉડાડેલી ખેપટ,
ભરચક કોઠાર પર ભમતા
ધનેરુંની વૈભવ ગતિમાં
રહેલું સ્વામિત્વ
સાપની કાચળીમાં
થીજેલા ફુત્કારી રોમાંચ,
મિત્ર મિલનવેળા
બે હથેળીઓ વચ્ચે રહી ગયેલું
પોલાણ,
સ્નેહી બની જવાનો
ક્યાંક શિષ્ટાચાર કરેલો
મરણિયો ઉચ્ચારણિયો પ્રયાસ,
શ્વાસોની સળીઓ વચ્ચે
સેવાતાં આકાંક્ષાઓના ઇંડા
અને કોઈ મિષ્ટ ફળમાં
સળવળતી કોતરતી
ઇયળપણાની સલામતીની
આસપાસ રઝળે છે ક્યાંક
મારા સુખની તલાશ.
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/દુનિયા અમારી

2021-06-28T10:55:15Z

HardikSoni: Created page with "<poem> દેખ્યાનો દેશ ભલે લઈ લીધો, નાથ! {{space}}પણ કલરવની દુનિયા અમારી! વાટે રખ..."

<poem>
દેખ્યાનો દેશ ભલે લઈ લીધો, નાથ!
{{space}}પણ કલરવની દુનિયા અમારી!
વાટે રખડ્યાની મોજ છીનવી લીધી
{{space}}ને તોય પગરવની દુનિયા અમારી!

કલબલતો થાય જ્યાં પ્હેલો તે પ્હોર
{{space}}બંધ પોપચાંમાં રંગોની ભાત!
લોચનની સરહદથી છટકીને રણઝણતું
{{space}}રૂપ લઈ રસળે શી રાત!

લ્હેકાએ લ્હેકાએ મ્હોરતા અવાજના
{{space}}વૈભવની દુનિયા અમારી!

ફૂલોના રંગો રિસાઈ ગયા, જાળવતી
{{space}}નાતો આ સામટી સુગંધ,
સમા સમાના દઈ સંદેશા લ્હેરખી
{{space}}અડક્યાનો સાચવે સંબંધ!
ટેરવાંને તાજી કૈં ફૂટી તે નજરુંના
{{space}}અનુભવની દુનિયા અમારી!

{{Right|(અડોઅડ, ૧૯૭૨, પૃ. ૭૮)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/આયખું

2021-06-28T10:53:58Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આયખું ના આજ અને કાલ, મારા બેલીડા, {{space}}આયખું તો અવસરની ડાળ! કૂંપળન..."

<poem>
આયખું ના આજ અને કાલ, મારા બેલીડા,
{{space}}આયખું તો અવસરની ડાળ!

કૂંપળની જેમ એને ફૂટે છે દિવસો,
{{space}}ને મંજરીની જેમ રાત મ્હોરે;
જીવતાં હોઈએ ન જાણે જીવતર સુવાસનું,
{{space}}મંન એમ હળવું થઈ ફોરે;
આયખું તો ફાગણનો ફાલ, મારા બેલીડા,
{{space}}આયખું તો આંબાની ડાળ!

કાગળમાં મંડાતો આંકડો એ હોય નહિ,
{{space}}આયખું તો ઘર ઘરની વાત;
વેળાના વાયરામાં રજોટાય નહિ એવી,
{{space}}વિરલાં વરસોની રૂડી ભાત!
ડગલાંનો સરવાળો નહિ, મારા બેલીડા,
{{space}}આયખું તો હરણાંની ફાળ.

{{Right|(યાદગાર કવિતા : ૧૯૭૦, (સં.) પૃ. ૪૩)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/તમને મેલી…

2021-06-28T10:52:59Z

HardikSoni: Created page with "<poem> તમને મેલી મહિયર — પાછો મારગે વળ્યો, {{space}}પૂનમે ઊગેલ ચાંદ અચાનક પડ..."

<poem>
તમને મેલી મહિયર — પાછો મારગે વળ્યો,
{{space}}પૂનમે ઊગેલ ચાંદ અચાનક પડવે ઢળ્યો!
જાતી વેળા ગુલાલ ઉછાળી મરકી રહેતા
{{space}}મારગે હવે કેમ ઉડાડી ધૂળ?
કેતકી ઉપર એકલાં અમે ફૂલ ભાળ્યાં’તાં,
{{space}}જોઉં ત્યાં રાતોરાત ઊગી ગૈ શૂળ!
કંઠથી કાળા એક વ્હેતું’તું ઝરણું મીઠું
{{space}}ત્યાંય હોલાની ઘૂકનો ખારો વોંકળો ભળ્યો!
{{space}}તમને મેલી મહિયર — પાછો મારગે વળ્યો!
અમને દેખી મોલને લીલે દરિયે આવે
{{space}}બાઢ એવું કૈં દેખતા નથી,
લોકનાં નયન તારલા જેવાં તગતગે પણ
{{space}}અમને કશું લેખતાં નથી!
આશકા પામેલ ન્હોય એવા કોઈ ધૂપની જેવો
{{space}}{{space}}વળગી વેળા વગડે બળ્યો!
{{space}}તમને મેલી મહિયર — પાછો મારગે વળ્યો!

{{Right|(અડોઅડ, પૃ. ૫૪)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા/ગીત (લ્યો, મોં-સૂઝણાના...‌)

2021-06-28T10:51:49Z

HardikSoni: Created page with "<poem> લ્યો, મોં-સૂઝણાના ગોંદરા લગી {{space}}રાત્ય વળાવી તારલા સર્યા! લ્યો, શ..."

<poem>
લ્યો, મોં-સૂઝણાના ગોંદરા લગી
{{space}}રાત્ય વળાવી તારલા સર્યા!
લ્યો, શમણાંની સાહેલિયું એ પણ
{{space}}અળગાં થઈ ‘આવજો!’ કર્યા!
લ્યો, બારણે કૂદાકૂદ કરે અંજવાસ
{{space}}ને લાગ્યા આંખ્યને ઠેલા!
લ્યો, શેરી પલાળી પાદરે પૂગ્યા
{{space}}પાણિયારેથી રૂપના રેલા!
લ્યો, અણસારાએ હીંચનારાને
{{space}}લઈને ચાલ્યા સીમના ચીલા!
લ્યો, હોલવાયા મેળાપના દીવા
{{space}}ઓશિયાળાંના ઓરડા વીલા!
લ્યો, સુવાસ રીઝી ગૈ, સાંજની તે,
{{space}}અકબંધ વાળેલી મુઠિયું ખોલી!
લ્યો, ડાળખી મેલી આભલે પ્હોળી
{{space}}થાય રે ઓલી ગીતની ટોળી!
લ્યો, એકલા ને અણોહરા ઊભા
{{space}}વાછરુ ભેળા કોઢ્યના ખીલા!
લ્યો, ડુંગરા-નદી પાથરી બેઠા
{{space}}કાંઈ ચારેપા વ્હાલની લીલાે!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ઈશ્વર સુથાર ‘શિલ્પી’/પૂછવાનું થાય છે...

2021-06-28T10:51:00Z

HardikSoni: Created page with "<poem> પૂછવાનું મન થતું પગ આટલું, ક્યાં જવા ઉતાવળું ડગ આટલું! પાંખ છે ના..."

<poem>
પૂછવાનું મન થતું પગ આટલું,
ક્યાં જવા ઉતાવળું ડગ આટલું!

પાંખ છે નાની અને નાજુક પણ
ભાવનું વિશાળ છે જગ આટલું?

મોજનો દરિયો છલોછલ આંખમાં
જીવતરનું વ્હાણ ડગમગ આટલું!

પાનખરમાં શું વસંતોને થતું!
હાલ વિશે પૂછને ખગ આટલું!

ધૂંધવતા હોય અંદર શું કહે!
ગૂંચવાતા વહાર લગભગ આટલું!

આંખમાં ‘શિલ્પી’ કશું કૈ ખૂંચતું
પીગળો ને ઓળખી રગ આટલું!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ચંદ્રકાન્ત દેસાઈ/સંતની દૃષ્ટિ

2021-06-28T10:49:06Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આણી પારે પેલી પારે અમને સર્વ રૂપાળું, શિશિર હોય કે ગ્રીષ્મ ભલે હ..."

<poem>
આણી પારે પેલી પારે અમને સર્વ રૂપાળું,
શિશિર હોય કે ગ્રીષ્મ ભલે હો અમને સૌ રઢિયાળું —

ગાત્ર અમારાં અકળ શૂળીએ આરપાર વીંધાણાં;
પીઢ થયા સતધારે ઝાઝાં ખેલીને ધિંગાણાં, —
{{space}}અમને ખરબચડું ના કંઈયે,
{{space}}અમને સર્વ સુંવાળું... આણી પારે.

પળમાં કંટક પળમાં ફૂલડાંની કેડીએ ભમવું,
પળમાં ઊંચે ઊડવું, પળમાં ગહન પાણીડે ડૂબવું;
{{space}}આમ ઉરમાં સુખદુઃખ સંપીને
{{space}}જીવતર જીવતાં ન્યારું... આણી પારે.

મૃગલાં શાં મનમસ્ત બનીને ભરીએ અનહદ ફાળો,
આજ હિમાલય કાલ ગિરિતલ નિત નિત નવ રહેઠાણો;
{{space}}અમ કાજે પથરાયું ચોગમ
{{space}}વ્હાલું વિશ્વ વિશાળું... આણી પારે.

ધખધખ લાગે લ્હાય ભલે ને આગળ પાછળ ઉપર,
વરસે તાતાં તીર ભલે ને વ્યોમ થકી આ તન પર;
{{space}}અલક તોય ના ચળે, અમારે
{{space}}રામ તણું રખવાળું... આણી પારે.

{{Right|(ઊર્ધ્વોન્મેષ, ૨૦૦૧, પૃ. ૪૪)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/ઉનાળો

2021-06-28T10:47:01Z

HardikSoni: Created page with "<poem> {{Center|(સૉનેટ) (સ્રગ્ધરા)}} ધૂળો-ઢાળો ઉનાળો-અજગરભરડો સૃષ્ટિને લૈ પડ્ય..."

<poem>
{{Center|(સૉનેટ) (સ્રગ્ધરા)}}
ધૂળો-ઢાળો ઉનાળો-અજગરભરડો સૃષ્ટિને લૈ પડ્યો છે,
ઝોળો-જોગી જટાળો વડ થઈ નવરોધૂપ ઝોકે ચડ્યો છે,
સુક્કી કાસાર-ફાટો બળ બળ શ્વસતી પંકનાં ચોસલાંમાં,
ફૂંકાતો પધારો આ તગ તગ વગડો કૅરડા — પાંસળાંમાં.

મૂર્છાયા ગ્રામ-માર્ગો વિકલ, અળસિયાં હોય નિશ્ચેષ્ટ જાણે,
ઉચ્છ્‌વાસે દીર્ઘ, કર્ણો ક્વચિત હલવતાં ઢોર તંદ્રયાં ગમાણે,
આંખે અર્ધીક, ઝીભે લળક લબડતો, સ્વાન હાંફે નભોર,
ઘોરે છે ઓરડામાં લઘરવઘર, અંધારું ઓઢી બપોર.

પોઢેલો કાચબાશો દિવસ સળવળે, સાંઝ-સંચાર થાતા,
આરોહે ડુંગરા ગોધણ જ્યમ — તડકા ઊર્ધ્વ ને ઊર્ધ્વ જાતા,
મૂકે છે દોટ લેતી ઘુમરડી ડમરી — હો સફાળી ન જાગી?
પંખી-શોરે લચેલી તરુ-તરુવરની ઝૂલવા ડાળ લાગી.

વ્હેલ્યેથી કૃત્તિકાની શશિયર પગલે શર્વરી ઊતરે છે,
ઘેનાતાં અંગ અંગે રમણરત હવા કામ્ય ક્રીડા કરે છે.

{{Right|(શબ્દસૃષ્ટિ, જૂન)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/મુમૂર્ષા

2021-06-28T10:45:51Z

HardikSoni: Created page with "<poem> {{Center|'''(છંદ: અનુષ્ટુપ)'''}} રે જીવ્યા કરવું એથી મોટી મૂર્ખાઈ છે કઈ? ફસા..."

<poem>
{{Center|'''(છંદ: અનુષ્ટુપ)'''}}
રે જીવ્યા કરવું એથી મોટી મૂર્ખાઈ છે કઈ?
ફસાવું જાળમાં શાને પર-પીડક ઈશ્વરે
રચી જે નિજ લીલાર્થે? ખિલૌનાં માત્ર આપણે?

ઘડવું-ભાંગવું એ છે રુગ્ણ બાલિશ વિકૃતિ,
કરી દો મૅન્ટલે અૅડ્ૅમિટ્ એ સાઇકિક્ ભગવાનને!

અહેતુ સર્જવું એ તો રમત ક્રૂર, હિંસક!

સર્ગ ને લયનાં ચક્ર શા માટે ચાલવાં ઘટે?
ઉત્તર ક્યાંક છે આનો? પોથાં શા કામનાં બધાં?
યુગોથી પ્રશ્ન ‘શું’ કેરા ઉત્તરો શોધતા રહ્યા:
અસંખ્ય સાંપડ્યા; કિન્તુ ‘શા માટે?’નો જવાબ ક્યાં?

બ્રહ્મ સત્યમ્, જગત્ મિથ્યા; બ્રહ્મૈવ નાપરઃ?
અજન્મા-અવિનાશી છે રે આ માયા દુરત્યયા?
પુરુષ માત્ર ચૈતન્ય, અપ્રાકૃત, પરાત્પર?
તો પછી ખેલ આ શાના ભોગ ને અપવર્ગના?

જાણીએ: જન્મવું — વાત આપણા હાથની નથી,
મરવું કિન્તુ તો છે ને આપણા હાથમાં રહ્યું?

કેમ લાવી નથી દેતા અંત આ જીવવા તણો?
એવું છે કોણ? ને શું છે? જેની ખાતર જીવતા?

જાતને કાજ? ભૈ એ યે હતી ક્યાં આપણી કદા?
અભિવ્યક્તિ ‘સ્વ’—ની શોધી રહી છે પરમાં સદા!

પત્નીને કાજ? જે લાંબ્બા કાળથી સાથમાં રહી?
વાતનો ના વિસામો થૈ, સમજી ના શકી કદી,
દમીને સત્યને કક્કો પોતાનો જ ખરો કરે,
ભોળો લાગે ઈયોગોય — ‘વિલની’ એટલી કરે!
ઉપરાળાં લઈ લૈને સંતાનો કથળાવિયાં,
દોષના ટોપલા છેલ્લે ધણીને શિર નાખિયા.

‘પરિવાર’ કહેવો કે દેડકા-પાંચશેરીને?
વિરોધે સત્ય વાતેયે, એમના હિતનીય હો!
સુણે ના, એકઠાં થૈ જૈ ટૌવાડ સૌ કરી મૂકે!
એકલો પાડી દેતાં ર્‌હે ઘરના જ વડીલને;
વાંક હો એટલો એનો — મૂલ્યો જાળવવા મથે!

આપતો ભોગ ર્‌હે સૌના હિત કાજે પળે પળે,
કચરોયે વાળી નાખે ને — વ્હૌરોની લાજ રાખવા!

તાપમાં ચાલતો આવ્યો હોય વેઠ ખભે કરી
પાણી પ્યાલુંય ના પાતી વહુવારુ કદીય! જો—
માગે, ગૌરવ મ્હેમાનો આગળ રાખવા કદી—
ફજેતી કરતી એવી — કલ્પી ના ફાર્સિકો શકે!
સંસ્કારો, શીલ એવાં કે — કોરાતું નિત્ય ભીતર...

સુપાત્રોને કુપાત્રોથી દબાઈ જીવવું પડે
એનાથી છે કયું મોટું દુર્દૈવ મનવન્તરે?
ચાલીનાય વડીલોને પ્રાપ્ય હો માન-આદર
તેટલાં જ અપેક્ષ્યાં-તાં આ કુલીન કુટુંબમાં,
કિન્તુ —
ઑરતા કરવા શા જ્યાં દુષ્પ્રાપ્ય છે સ્વમાન યે!
તૃણ તૃણ કરી માળો રચ્યો’તો જાતને ઘસી
કેટલાં કષ્ટ વેઠ્યાં છે! રહ્યો શો અર્થ એહનો?

તો પછી જીવવું શાને? કાજે શું બંધુવર્ગને?
બંધુઓ તો સદા એવા, કરે અન્યાય બંધુને,
નિત્ય ખોરવાતા રહેતા, ને વાંધા ક્ષુદ્ર પાડતા!
સાંખે ના ચડતી, ખર્ચે સર્વ શક્તિ પછાડવા,
ઉપદ્રવો કરે છાના, નિંદામાં રત ર્‌હે સદા,
પોતાને હાનિ હો તોયે શત્રુઓ સાથ જૈ ભળે!
ખોળવો બંધુ ક્યાં સાચો? મળે કો’ — અર્થ શો સરે?

પોતાનાં જેમને માન્યાં, પરથી વક્ર નીવડ્યાં.

કોની ખાતર? શા માટે? શા કાજે કરવું જીવ્યા
દેશ કાજે? કયો દેશ? કોનો દેશ? શું એ જગા —
માત્ર જ્યાં ભરવા ટૅક્સો જિંદગી ખપતી રહી?

પરાયા થૈ થયા છીએ અમારા દેશમાં અમે.

અરણ્યો, સરિતા, સિંધુ, હિમાદ્રિ ને તપોવનો;
દર્શનો, વેદ, વેદાંગો, પુરાણો, શાસ્ત્ર, ચિંતનો,
આશ્રમો, પુરુષાર્થો ને આચારો ધર્મથી શ્વસ્યા,
હતું સંસ્કારવાનું જ્યાં પ્હેલું કાર્ય મનુષ્યને.

કર્મ, યોગ, અને ભક્તિ, જ્ઞાનનાં એ પ્રવર્તનો,
વિજ્ઞાનો, કલ્પ ને કાવ્યો, નૃત્ય, સંગીત ને કલા —
સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ ઊર્ધ્વ! છલકે રસ-જીવન!
અને ઊગ્યા હતા જ્યાં, ને ચહીએ ફરી જન્મવા
ક્યાં છે એ દેશ?

શોધવા નીકળીએ તો —
ઠોલાતું ગીધડાંઓથી રાષ્ટ્રનું મડદું મળે.

હવે બાકી રહ્યું શું? આ અમૃત શબ્દલોકનું?
એને ક્યાં પામવું? છાપે? ગિમિક્સે? વાદ, લેબલે?
વાડકી-વહેવારોમાં? વાણીના વ્યભિચારમાં?
ચારણી સિદ્ધિઓ-પ્રસ્થાપનો ને પૅંતરા મહીં?

ચિંતાઓ, વ્યસ્તતાઓ ને ઘેરાયેલી તનાવથી
અર્થગ્રસ્ત, ભયત્રસ્ત, વિચારહીન થૈ રહી,
યૌનજ્વર, વિસંવાદ, હિંસા ને વિકૃતિ થકી
દમિતા આ પ્રજા ક્યારે કાવ્યાભિમુખ તો હતી?
શોધ્યા ના જડતા ક્યાંયે સ-રક્ત શબ્દભાવકો!

પીડા સર્જનની કોને માટે? શા કાજ વેઠવી?
પલાયન ‘નિજાનંદે’ કરતા ર્‌હેવું આ-ચિતા?

કેટલા મારતા ફાંફાં ભ્રાન્તિમાં છટકી જવા!

જીવતા રહેવાનું છે છેલ્લું બ્હાનું હતું ગ્રહ્યું —
કવિતા લખવાનુંયે હવે ના હાથમાં રહ્યું...
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/શરીરાષ્ટક

2021-06-28T10:43:57Z

HardikSoni: Created page with "<poem> દીઠી એની સ્ફટિક લયશી, કામ્ય, નિર્વસ્ત્ર કાય — રક્ત-સ્પંદે તરલ; તુ..."

<poem>
દીઠી એની સ્ફટિક લયશી, કામ્ય, નિર્વસ્ત્ર કાય —
રક્ત-સ્પંદે તરલ; તુરગો ચક્ષુના ત્યાં તણાય.

લજ્જાઘેરી, દૃગ, શિથિલશા કેશ, ને ત્ર્યસ્ત શીર્ષ,
પર્ણે પર્ણે ટશર ભરતો કંપિત શ્વાસ-સ્પર્શ.

જ્યોત્સ્ના-શિલ્પ્યા અવયવ સ્ફુર્યા ઉષ્ણ, ભ્રૂભંગ કૃષ્ણ,
શબ્દો કો’ અસ્ફુટ અધર ગુંજ્યા શિરીષીય તૃષ્ણ.

સ્વલ્પ સ્પર્શે શશ-થરકતા અંગ વ્યંગો અજંપ,
ને ામતેલા શરદ વૃષશા તસ્‌તસ્યા આ નિતંબ.

વંકાયેલા કર શિર પરે, કક્ષ નિર્લોમ, કૃષ્ટ;
ગોરંભાયા સ્તન કઠિન, મસૃણ, સંનદ્ધ, ધૃષ્ટ.

જ્યાં ઓષ્ઠને પથ ઉદરનાં પારિજાતી પરોઢ —
નાભિ નીલાં વમળ, કટિના ગ્હૅકી ઊઠ્યા મરોડ.

સીલી જંઘા ચકિત હરિણી-દ્વંદ્વ-ભીડી સ-ફાળ,
વચ્ચે ઝૂક્યા કુમુદ સરકો યોનિનો હ્રસ્વ ઢાળ.

તૂટે કાયા-તટ, ધસમસે નસનસે હૃષ્ટ હેષા,
થૈ જાતો જ્યાં લય જગતનો, માત્ર કેલી અશેષા.
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/વિલોપન

2021-06-28T10:43:09Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આંગણાના તડકાને કારિંગડાના બીયામાં ગોળ ગોળ કરકોલતી ખિસકોલી... હલ..."

<poem>
આંગણાના તડકાને
કારિંગડાના બીયામાં ગોળ ગોળ કરકોલતી ખિસકોલી...

હલકતી વાટે લાલ મોરિયાને કાંઠે
ફરકી ઊઠતી પાંખ
અને ઘડી ઘડી ડબૂકતી ચાંચ...

આંબાની ઘટા નીચે થાક ઉતારતા
બોહરા ફાળિયા પર મુકાયેલો રોટલો,
તાંસળામાં ઘમઘમતી તાજી છાશની મહેક...

ભીની હથેળીઓથી મોં લૂછતી
શેઢે આવીને ઊભેલી
તસતસતી છોડીના હોઠ જેવાં
આંખફુટામણીનાં ઘિલોડાં, ને ગળો, ને કૂકડવેલા
ને ટાપાટૈયા ને એ બધાથી અડાબીડ થઈ ગયેલી
વાડની પાછળ ઊભી ઊભી
ડોકિયું કરી લેતી સાંઝ...

મંદિરની ઝાલરમાંથી પમરતો
તુલસી-કષાય નાદ...
કોડિયાની જ્યોતને
આડશ ધરી રાખીને જઈ રહેલી
રાતી રાતી આંગળીઓવાળી હથેલી...
લીમડામાં ઘેરાયેલી
ઘટાદાર નીંદર...

મંજીરા-ખલબલિયાં-તાનપૂરો-ઢોલકના તાનમાં
લ્હે-લૂ થઈ ગયેલાં ભજનને અંતે
રાતના ત્રીજા પહોરમાં ગાજતી,
હવામાં ભગવું ઘેન ઘૂંટતી
હાવળો...

અરે એ બધું — ને એવું એવું કંઈ કેટલુંય
હવે તો મારા શ્વાસમાંથી ઉતરડી લો!
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/હું શું કરું તો હું મને પાછો પામું?

2021-06-28T10:42:05Z

HardikSoni: Created page with "<poem> કેટકેટલાં વર્ષોથી અહીં વસું છું પણ આ નગરને હું ઓળખતો નથી. પર્વો..."

<poem>
કેટકેટલાં વર્ષોથી અહીં વસું છું
પણ આ નગરને હું ઓળખતો નથી.

પર્વો તો અહીંય છે — ઊલટાં વધારે ઠાઠ-માઠવાળાં!
પરંતુ મારું હૃદય સાવ અતડું રહે છે.

હા, ક્વચિત્ ગર્ભદીપ નજરે પડી જાય છે ત્યારે
હું ઘડુલાની જેમ છિદ્રે છિદ્રે કોરાતો જાઉં છું...

ક્યાં છૂટી ગયો એ માંડવીનો ચૉક?
ક્યાં લોપાઈ ગયું એ ગામનું પાદર

ઢોરાંની ઠાઠ્ય છૂટવા સમયે
પાછળ પાછળ દોડતી,
કૂંડાળાં કરી પોદળા બોટતી
કૂંસલો ઢેલી છોડીઓ...

અને છાણનું એ ઘ્રાણ...

જુદા જુદા વાસમાંથી નીકળતી
જમના નદીઓ જેવી
ભેંસોની એ ઠાઠ્ય
જેના વિસ્તરિત છાંયડામાં ભેગી થતી
ને પછી ચરવા જતી...

જેના વિશાળ ઘેરાવા નીચે વ્હૅલ્યો છૂટતી,
ચારના પોટલા ઊંચકીને આવતું લોક
જેના છાંયે વિસામો લેતું,
જેની વડવાઈઓએ અમે ઝોલા ખાતા,
જેની ઘેઘૂર ડાળીઓમાં સંતાકૂકડી રમતા —
ક્યાં ખોવાઈ ગયા એ વડ-દાદા?
એ માતાજીનું મંદિર...
જેના મો...ટ્ટા ઓટલેથી છલાંગ મારીને
ડૅંગ ડૅંગાં ભરાયેલા તળાવમાં ભૂસકા મારતા...

કૂવાની અલાણીમાં ઠલવાતો કોસ...
ખબળક્ કરતું ઊભરાઈ જતું થાળું...
નીકમાં વહેવા લાગતો,
ખરેડીથી ખર્‌ર્... ખર્‌ર્... ખર્‌ર્...
ખર્‌ ખર્‌ ખર્‌ ખર્‌ ખબ્બાક્ કરતો કૂવામાં પછડાતો,
પછી ખ્‌રૈ...ડ, ખ્‌રૈ...ડ, ખ્‌રૈ...ડ ઉપર ખેંચાતો
ને ઘડામાં ડબ્બક ડબ્બક થતો હું
ક્યાં લુપ્ત થઈ ગયો?

હું શું કરું તો હું મને પાછો પામું?

વછેરા જેવી વયે
ભણવા માટે ગામ છોડીને નીકળવું પડ્યું ત્યારે
છાતીના પેટાળમાં જે ડૂમો બાઝેલો
તે હજુ વછૂટતો નથી.

હું શબ્દોનો દ્રોહ કરતો નથી

પોકાર તો મેં જ પાડેલો:
મારાં સપનાં ભાગી જાય, અરે કોઈ પકડો!

કૅરિયરની દોટમાં
હજી જેનું નામ પણ પડ્યું નહોતું, એ —
ભીરુ સસલા જેવા,
ભાદ્રપદી પતંગિયાંની — આંગળી અડે તો ભૂંસાઈ જાય તેવી,
અનેકવિધ ચિત્તાકર્ષક ભાતવાળા,
વાસંતી પર્ણની ટશર જેવા,
ઉડ્ડયન કરતા તાષની પાંખોના રંગોની લહરો જેવા,
શૌબિંગીના સ્વર જેવા
પ્રથમ પ્રણયનો
તિલક શ્યામ રાગ જેવો લય
માણસો સૂપે કિટ લઈને ભાગતાં ચક્રો નીચે
ક્યારે ચગડાઈ ગયો — ખબર રહી નહીં...
સમજાતું નથી — માણસ સાથે
અવળચંડાઈ કોણ કરી રહ્યું છે,
પણ
એ સપનાંમાંથી ઘણાં તો —
પછી પસ્તીમાં વેચવાં પડ્યાં,
ઘણાં ભંગારવાળાને,
ઘણાં અટાલા-કટાલામાં કો’ક ખૂણે પડ્યાં હશે...

પણ તે પછી —
સામેના આસોપાલવ પર
અવારનવાર
કૂંપળ થઈને ફૂટ્યા કરતું એ શું હોય છે

કોલાહલો શમી ગયા પછી
રાત્રિ-પ્રહરના પ્રારંભે
આસોપાલવોની હાર સામે
ખુરસી નાખીને બેઠેલો હું —
જાણે એકલો પડી જાઉં છું.
સામાન્ય માણસ ઇચ્છે, તે બધું જ હોવા છતાં —
રિક્ત બની જાઉં છું.

કોઈક સાયંકાળે
આ રળિયામણા નગરની શાન્ત કેડીઓ પર
ચાલતો હોઉં છું
ત્યાં —
સંધ્યાની મેંદી ઘૂંટેલ હથેલીઓ
આંખ આડે આવી જાય છે...

એકાએક મારો હાથ
અમૂલ્ય ભંડાર જેવો એ ડૂમો
જેની ભીતર સચવાઈને પડ્યો છે
એ મારી છાતી તરફ ખેંચાઈ જાય છે.

શબ્દો ક્યાં હતા મારી પાસે?

સારું થયું,
નહિ તો
ડિગ્રીઓથી રીઢી થઈ ગયેલી મારી વાણીએ—
અમે તમારી આંખોમાં ભૂલા પડ્યા,
અને તમે પોપચાં ભીડી દીધાં!
જેવું લવતાં, સ્વરો-વ્યંજનોને
વાસી કરી નાખ્યા હોત...
અહા!
ક્યાં હશે પ્રગાઢ... ગહન સરોવરના
કુમુદ જેવાં એ પોપચાં...?

કોણે અંચઈ કરી’તી?
તેં...?
મેં...?

ના,
શબ્દોનો દ્રોહ કરનારા સમયે.

{{Right|૯ માર્ચ ૨૦૦૭}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/અનફિટ

2021-06-28T10:39:23Z

HardikSoni: Created page with "<poem> નૌટંકી મત કર બૈ ગુટલી! કૌવા નિકાલ! સાલા સમઝતા ઈ જ નહીં! મોબાઈલ નિક..."

<poem>
નૌટંકી મત કર બૈ ગુટલી! કૌવા નિકાલ!
સાલા સમઝતા ઈ જ નહીં! મોબાઈલ નિકાલ, મોબાઈલ!
ઔર કબૂતર ભેજ તેરે ઘર પે! મતલબ, એસ.એમ.એસ. ભેજ!
એક ખોખા ભિજવા દેં શ્યામ તક! અબે સાલે, બૂટ કા ખોખા નહીં,
એક કરોડ રૂપયે! હાં, કરોડ રૂપયે! ભિજવા દેં! નહિ તો —
યે ઘોડા દેખા? ટ્રિગર દબ જાયગા ના,
તો સર સે દાડમ કે દાને બિખેર દેગા!

નઈ સમઝા બે ખર્બુજા? અબે ઓ ચિકના, ઈસકુ નૌ નંબર કી ચપ્પલ કા કાર્ટન દિખા દે! અભી અભી આયા હૈ!

અબે ખજૂર! યે ચપ્પલ કી દુકાન દીખતી હૈ તુઝે? પિસ્તોલેં હૈં ઈસમેં!
તેરી ઘરવાલી કો સમજા દેના કિ અગર પુલિસ કો ઇત્તલા દી, તો–ખલ્લાસ!
તેરી તો ખોપડી કે પુર્જે હી બિખર જાયેંગે!

ક્યા હુઆ બે ચિકને? બાસતી આયે? નહીં? અચ્છા...! વો પ્રૉફેસર આયા?

અબે અખરોટ! યે યૂઝે મૅરેજ-હૉલ લગતા હૈ? બારાતી મતલબ પુલિસ!
અબે દેખ, યે પ્રોફેસર — ભાડવાત ખાલી કરાને કે લિયે કૉર્ટ મેં ગયે થે.
સાત બરસ તક કૉર્ટ મેં લડે, ફિર ભી મકાન ખાલી નહીં હુઆ! હમને
સામાન બાહર ફેંક કર ભાડવાત કો ભગા દિયા! તબસે યે હમારે ફૅન બન ગયે હૈં!
ચલ, અબ માલ નિકલવા દે ઘર સે — જલ્દી! ફાલતૂ ખિટ ખિટ નૈ મંગતા!

ક્યા...? તે તેરે પાસ કરોડ તો ક્યા, દસ હજાર ભી નૈ?
સ્... સાલે સબ ઐસા ઈ જ બોલતે હૈં!
અબે ખર્બુજે! હમેં ભોપૂ સમઝતા હૈ ક્યા?
ક્યા... ક્યા...? ક્યા... બોલા તૂ? તૂ કરોડપતિ હોતા તો ભી નહિ દેતા
બ્હૉત ચરબી ચડેલી હૈ તેરે િદમાગ મેં?
કૌનસી ફિલિમ કા ડાયલૉગ માર રહા હૈ?
હકીકત હૈ? ક્યું? ક્યું નઈ દેતા? બડા ભાઈ લોગ હૈ?
બાહર-અંદર અલગ ધંધા વાલા?
અંદર કા ધંધા વાલા?
ક્યા ક્યા? સ્ સ્ સાહિત્યકાર?
‘સાહિત્ય’ નામકી ભી કોઈ કાર હોતી હૈ?
સ્ સાલા, હમકુ ઉલ્લુ બનાતા હૈ?
યે તેરી સાહિત્ય-કાર કિતની ઍવરેજ દેતી હૈ, બોલ!
તુમ ક્યા બોલે પ્રોફેસર? સાહિત્યકાર મતલબ રાઇટર?
અબે ઓ રાઇટર કે બચ્ચે? ફિલિમ કી સ્કિરિપ્ટ લિખતા યા ટી.વી. કી?
‘લિખતા’ નહીં? તો ક્યા કરતા હૈ? કંપુટરિંગ?
ક્યા સ્... સર્‌જન? મતલબ ડૉક્ટરી? ચીરફાડ?
ક્યા? ખીદ કી ચીરફાડ કરતા હે?
ઍન્કાઉન્ટર?
અબે, પુલિસવાલા હૈ ક્યા? નૈ?
ખુદ કા ઍન્કાઉન્ટર કરતા હૈ?
સાલા પાગલ તો નહીં હો ગયા?
અબે ઓ ટપ્પુ ટ્રોલી! તૂ કિસ કે બદલે કિસકુ ઉઠા લાયા?
હેં? મિસ્ટેક?
દેખ, બે જર્દાલુ કે ઠલિયે, ટપ્પુ ટ્રોલી તેરેકુ મિસ્ટેક સે
ઉઠા લાયા! લફડા નૈ કરનેકા! ક્યા?
હાં! અભી ક્યા બોલતા થા તૂ?
સરજન મતલબ દેખના-દિખાના, અનુભવ કરના-કરાના,
અવગાહન કરના, રસમેં રૂપન્તર કરના —
અબે ઇતના ફાસ્ટ ક્યૂં બોલતા હૈ? હમેં કન્ફુજ કરકે ડરાના મંગતા?
ક્યા...? ફૅધમલેસ કુ ફૅધન કરનેકા?
કહાઁ કહાઁ સે લબ્ઝ ઉઠા લાતા હૈ સાલા!
અનુપકી ખોપડી મેં તો ઘૂસતા ઈ જ નહીં!
અબે ઓ પ્યાઝ કે છીલકે! તેરે વો — ક્યા બોલે? સ...
સાહિત્ય! સાહિત્ય મેં ક્યા આતા હૈ?
‘કવિતા’ ઇતિયાદિ? વો કવિતા કરતી ક્યા હૈ? ‘કવર’ કરતી હૈ? નહીં?

કવર કરકે અનકવર કરતી? તો તો તેરા ‘રામ નામ સત્ય’ હો જાય!
વોહી જ હોતા હૈ?
કવિતા બાહર સે જ્યાદા ભીતર કો દિખાતી?
‘ભીતર’ બોલે તો?
‘અંદર’? વો કવિતા સાલી અંદર કા ભી દિખા દેતી?
તૂ લકી હૈ સાલા! ઉસકા ઍડ્રેસ દે દે! નહિ તો, તૂ હી
ઉસ કવિતા કે સાથ હમારા ભી મામલા ફિટ કરવા દે!
તૂ વોહી જ કરતા હૈ? તૂ તો સાલા ‘ગુરુ’ નીકલા!
‘લેકિન’ ક્યા? યે ઉપરવાલા ‘અંદર’ નહીં હૈ?
તો ક્યા બૉટમ વાલા ‘અંદર’ હૈ?
‘બૉટમલેસ’?!
સાલા ખાલીપીલી કાયકુ મગજમારી કરતા હૈ
અબે અખરોટ! ભેજા ખાને કે બજાય સૉર્ટ મેં સમઝા દે ફટાફટ!
હાં, હાં! તો ‘સાયરી’ બોલ ના! યે ‘કવિતા...કવિતા’ ક્યા લગા રખ્ખા હૈ?
યે ‘સાયરી’ નહીં? ભાસાબાજી સે તુઝે નફરત હૈ? તેરેકુ તાલિયોં કે ડોઝ કી જરૂરત નહીં? તૂ નસીલે ડ્રગ્ઝ કા ટ્રાફિકિંગ કરનેવાલા નહી? ડાયાબિટિક સબ્દોં સે તુઝે ચીતરી ચડતી હૈ?
તો ક્યા ગીત લિખતા હૈ? ‘ગીત ભી’? સમઝતા હૈ રે!
ફિલિમવાલે ગીત નહીં, સાહિત્યવાલે ગીત! ‘મગર’ ક્યા?
‘ઇ...સ્ત...રૈણ? સ્ત્રૈણ ગીત નહીં લિખતા? મતલબ
બાયલાં ગીત નહીં લિખતા?
યે કૌનસી ભાસા કે સબ્દ બિચમેં ઘુસાડ દેતા હૈ સાલા ચપડગંજુ!
ભાડ મેં જાય વો સબ! તૂ સ્ટોરિયાઁ લિખતા હૈ કિ નહીં?
લિખતા હૈ! નાટક ભી લિખતા! નૉવેલ ભી!
કૈસા નૉવેલ નહીં લિખતા! ‘ફૅક્ટરી-નૉવેલ’?
તૂ પૂર્જે ઍસેમ્બલ કરનેવાલા મિકૅનિકલ નહીં હૈ? કન્સ્ટ્રક્સન
કરનેવાલા કડિયા નહીં? બગીચા બનાનેવાલા માલી ભી નહીં!
અપને આપકો ‘ઉગાતા’ હૈ?
ગોઠવી ગોઠવી લખેલા સાહિત્ય નહીં હોતા!
સાહિત્ય વેસ્ટર્ન ફૅસનોં કે રેડીમેડ માલકી ઇમ્પોર્ટેડ ઘોંસડિયોં,
સાઇકૉલૉજીકી પેટન્ટોં કે બોક્સ, પંડિત વિવેચકોં કે રોટલે
સેકને કી સગડિયોં, વોટ-વૅગનોં કી ખુસામતો કી ભઠ્ઠીયોં કે જલાને કે કોયલે
વગૈરા ખીંચ લાને વાલી ગુડ્ઝ-ટ્રેન નહીં હૈ!
ન તો વો જીવદયાવાલોં કે ડોનેસન પર નભને વાલી કોઈ
પાંજરાવોલ — જિસમેં ખોડાં ઢોર જૈસે લખાણોં કા ગુજરા ચલે!
યહ સબ્દોં કા ડેડસ્ટૉક નહીં, સબ્દોં કી પરેડ નહીં, સબ્દોં કા
વરઘોડા નહીં, સબ્દોં કા જિમ્નેસ્ટિક નહીં, સબ્દોં કા ડેકોરેસન નહીં, સબ્દોં કૉસ્મેટિક નહીં...
સબ્દ ઇસ્તેમાલ કી ચીજ નીં, સિદ્ધ કરને કા તપ હૈ!
ઐસા સબ્દ, જિસ કે અંદર સે લહૂ ફૂટે!
ક્યા...? ક્યા બોલા તૂ? લહૂ? તો ક્યા સાહિત્ય મેં ભી લહૂ મંગતા?
લહૂ હી જ ચૈયે? તબ તો ઘોડા મંગતા, ટ્રિગર દબના મંગતા,
નિસાના લગના મંગતા —
ક્યા...? નિસાના ખુદ કો બનાને કા?
કન્ફ્રન્ટેસન અપને આપ કે સાથ હોતા હૈ?
ઉધાર ઍક્સ્પીરિયંસ નહીં ચલતા? ખુદ કો ફીલ કરના પડતા હૈ,
ગેહરી પીડા સે ગુજરના પડતા હૈ, બીચમેં સે અપુનકો હટા દેના મંગતા!
બીજ બન કર સ્વયમ્ કો મીટ દેના મંગતા?
મતલબ? અપને આપકુ ખલ્લાસ કર દેને કા?
ક્યા બકતા હૈ સાલા!
અબે પાગલ! માલ નિકલવાને કે લિયે કોઈ ઈતની હદ તક જાતા?
હદ તક નહીં, અનહદ તક?
નિકલવાને કા નહીં, નિકાલના? અપને હી અંદર સે? જો અખૂટ ઔર અમૂલ્ય હૈ?
હથોડા નહીં, સંવેદન ચૈયે?
કિતને કા હોતા હૈ યે ‘સંવેદન’? એક ખોખા? દો ખોખા?
ખોખોં કે ઉકરડોં સે નજર ઉખાડ કર રિધન ઍન્જૉય
કરનેકા? મતલબ ડિસ્કો? નહીં? યે કાનોં સે સુનાઈ દેનેવાલી
ચીજ નહીં, ભીતર મેં હોનેવાલી અનુભૂતિ હૈ?
હમારે અંદર ભી રિધમ હૈ? બ્રહ્માણ્ડમેં રિધન હૈ?
મતલબ અણ્ડા કા ફણ્ડા?
નહીં?
તારે-નિહારિકાયેં-ઋતુયેં-ઉસા-સંધ્યા... પંખી... પર્ણ...
સારી સૃષ્ટિ કી કોરિયોગ્રાફી?
કૈમેરા નહીં, અન-પૉલ્યુટેડ ચિત્ત ચૈયે?
યે ‘ચિત્ત’ કૌનસી કંપની કી પ્રોડક્ટ હૈ?
તૂ કંપનિયોં કી પ્રોડક્ટ વાલા... દુકાન વાલા નહીં,
સર્જક હૈ?
ઈસ ધંધે મેં તૂઝ મિલતા ક્યા હૈ?
આનંદ? અરે ભોપૂ! આનંદ કો ક્યા કરેગા તૂ? એક કપ
ચાય ભી નહીં મિલેગી! હમારે ધંધે મેં સામિલ હો જા!
ઐશ કરેગા!
ક્યા...? ઐશ સે તૂઝે સૂગ હૈ?
‘સૂગ’ મતલબ સૅક્સ-અપીલ?
નફરત? અરે ઓ ઘનચક્કર, ઐશ ભી કોઈ નફરત કરને કી
ચીજ હૈ? તેરે દિમાગ કા ઇલાજ કરવાના મંગતા!
ક્યા બોલા? ઐયાશોં કો ઇમર્જન્સી વૉર્જ મેં ઍડમિટ કરકે
બ્લડ-બૉટલ ચઢાના મંગતા?
સ્... સાલા અખરોટ!
અરે પ્રોફેસર! યે તુમ્હારી લૅણકા લગતા હૈ! પેહચાનતે હો ઈસે? નહીં?
કોઈ નહીં પેહચાનતા? ક્યૂં?
ક્યા નહીં રખતા વો? ‘વાટકી-વ્હેવાર’?
સાહિત્ય કે ઠેકેદારોં કે દરબાર મેં જાતા નહીં?
માન્ધાતાઓં કી ખિદમત નહીં કરતા?
ઈસકી કોઈ કૉમોડિટી-વૅલ્યૂ નહીં?
નૂસન્સ વૅલ્યૂ ભી નહીં?

ઈસ લિયે ઉસકુ ભૂલ જાના, ભૂલ દેના સલામત હૈ!
ઉસકુ અજ્ઞાતવાસ મેં ઢકેલ દેનેકે ઔર ભી કઈ કારન હૈં!
વો સરકારી કવિ યા સરકારી લેખક ભી નહીં બનના ચાહતા!
સૅક્યુલરિસ્ટ, વામમાર્ગી, એન.જી.ઓ. વાલી ટ્રેડ-જાર્ગન નહીં વીંઝતા?
વોટ-બૅંકો કી ચાપલૂસી નહીં કરતા?
હિંદુઓ-ઉજલિયાતોં-બરાહ્મણોં કો, ગુજરાત કો ઉતારી
નહીં પાડતા — ઉનકુ ગાલિયાઁ નહીં દેતા, આરોપી નહીં બનાતા,
ઉન પર આક્રમક નહીં બનતા... યા ફિર ઇમ્પોર્ટેડ માલ કી
ગાંસડીયોં પર અપના લેબલ ચિપકા કે બાજાર મેં છાલવતા નહીં?
પોલિટિક્સ ભી નહીં ખેલતા...?
ઔર સબ સે ખરાબ બાત તો યહ હૈ, કિ વો સજીવ કૃતિયોં — મતલબ
અપની કલમ મેં સ્યાહી નહીં, બ્લડ પૂરતા હૈ!
ઈન સબ વજહોં સે ઉસકુ — અંધેરે મેં ઢકેલ દિયા તો ક્યા, ટોટલી મીટા દિયા હૈ!
કમ્માલ હૈ! તુમ્હારી સાહિત્ય કી દુનિયા મેં ભી ટપકા દેને કા રિવાજ હૈ?
ફિર તો યે સાલા બિલકુલ નિકમ્મા હૈ! યહાઁ ભી અનફિટ, વહાઁ ભી અનફિટ, દુનિયા મેં ભી અનફિટ...
ચલ, બે ચિકના, ઉસકુ ઉસકે ઘર પહૂઁચા દે!
ક્યા બોલા? ખુદ જાયગા?
અરે ઓ...! ક્યા નામ તેરા?
ન-ામી? મતલબ જનાજા?
તેરી જેબ મેં બસભાડે કે પૈસે હૈં? યા દે દૂં દસ કા નોટ?
સ્ સાલા! ઈતના મામૂલી ઑમ્બિલગેસનકા ભી પરહેજ રખતા હૈ
હરામ કે માલકા પરહેજ રખતા હૈ?
સ્ સ્ સા...લા! તેરી તો...!

{{Right|૨૭ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/અગિયારમો અવતાર

2021-06-28T10:36:34Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ચ્યમ કૉન ઢાંકી દીધા બાપજી? કૉન અપવિતર થોંય સં? તમારા હગલાનાં લખ્..."

<poem>
ચ્યમ કૉન ઢાંકી દીધા બાપજી?
કૉન અપવિતર થોંય સં?
તમારા હગલાનાં લખ્ખણ પરખાયાં
એ ન વેઠૉણું?

તાણ શું એ દિયોરના ગુણ ગાવા જ
આપણે જનમ લીધો સ?

હારુ થ્યુ તો ભગવૉને કર્યું!
ને ખોટુ થ્યુ તો આપણા કર્મે થ્યુ,
— ચ્યૉં હુધી આવી હોફલૉમણીઓમાં
મઝ્યોર થૈનૈ પડ્યા ર્‌હેશો?

હારાને હગદોળાવે નૈ?
તે વળી હારુ કરે!
ને નરહાને વકરાવે!
હાચને દંડે
ને જૂઠને શરપાવ આલે!
ભલાની ભાવશી લૂંટાવે,
ને ભૂંડાને મૉથે ચડાવે!
હપતરને પીલાવે
ને કપાતરને ખિલાવે!
શતકર્મીનો મનખો રોળે
ને અપકર્મીને અત્તર ચોળે!
ન્યા ઉપર અન્યાને
ને હપાતર ઉપર કપાતરને
ને નિરદોષ ઉપર ગુનેગારને થાપે!

તાણ એ અવતાર કુનું રખોપું કરવા લે સ?
કુનો નાશ કરવા બેઠો સ?

ઈને થાપવુ સ શુ?
ને ુથાપવું સ શુ?
તમે જ ક્‌હો બાપજી,
ઈને હારુ કરવુ જ હોય
તો ત્યાં બેઠે નથી થતુ?
તે અવતરવાના ખેલ પાડ સ?
મારો હાળો ભવૈયો!

શુ બડફડ બડફડ કરો સૉ —
તમારા ભગવૉન હોમું જોઈન?
કશુ નૈ?

હાંભળી ઈમો શુ!
ઈમ કે... આ અદમ પ્રોણી
તમારી ખોદણી કર સ ભગવોન!
તે ઈને એવો દંડ દેજ્યો
કે ખોડ ભૂલી જાય!
ખરુ ને!

અરે બાપજી! ખોડ ભૂલી જ જ્યો સુ હું તો!
તમારા વગર કીધે!...

પણ ભગવોન મારો બેટો
સ પૉકેલી માયા, હોં બાપજી!
પતાહુ આલીને કલ્લી કાઢી લે!

ઘણી વાર તો પતાહુય આપણું લાવવું પડે —
આપણને આલતા!

વાર-કવાર ને તિથિયો કરાવે
નારિયોળો ફોડાવડાવે ને થાલ ધરાવડાવે...
ભજનો-કથાઓ-પારાયણો બેહાવડાવે
જ્યાગ તેડાવે ને જ્યગનો કરાવડાવે...
જપ-તપ-તીરથ કરાવડાવે...

બાર મ્હૈનૉનો થૈ કુણ જૉણે
આખો કોહ ઠલવાઈ દેતો હશે આપણા કોઠામાં —
ઈના ચૈણાંમ્રતનો!

પણ પસં?
ખરા તાકડે ડૈયો દેખાડે!
હાળો ઘંટ!

પાશી શી હૉન કરી બાપજી? તમારા કરુણાશાગરને?
કરો! કરો હૉનો!

એક દા’ડો વેઠી જુઓ શંશાર
તો ખબર્ય પડે
કે ચેવી હૉનો થૉંય સં!
દાઢાં રાખ્યે શું ન્યાય થ્યા?

રીહ ચડી બાપજી?
એક માલપૂઓ વધારે ખાજ્યો!

હાચુ કહેજ્યો બાપજી:
તમે કદી હારાને હખી થતો હાંભળ્યો!
શતજ્યુગથી માંડીને આજ હુધી?

તમે ઈની આરતી ઉતારો સો
જ્યુગ જ્યુગથી,
શા હવાયા ફૅણ્યા?
નઠારાને મૉન આલો
એટલે એ બરમ થાય!
ઈમાં આ તો નઠારાનાય ઉપલા વાઢનો!
પેલા રાશ્રશોય
ઈમના પગ પકડનારને તો હાચવતા
પણ આ તો—

પોતાના ભગતનું સત્યાનાશ વાળી નોખે!
હાળો મૉથા વનાનો ખવી!

હેં? શુ થ્યુ બાપજી? બશ? હેંડ્યા?
પૅહૉ! ભગવૉનની ગોંડ્યમાં પૅહૉ!
ઘંટડી તો પકડાઈ સ આ ભવનાં
આવતા ભવ મોટો ઘંટ પકડાવશે!

દેખ્યા?
કુને — ભગવૉનને?
દેખ્યા હોત તો ઈના ઢંગોરા ભાગી ના નાખ્યા હોત?
— વગર દેખ્યે ઠોક ઠોક કરતા હય?
પણ ઈમ તો તમેય ચ્યૉં દેખ્યા હય?
તમેય દેખ્યા વના જ હવાહલાં કરો સૉ ને?

અને એક અળગત્યની વાત બાપજી:
નથી ને તમે ઈને હાચુકલો દેખો,
આ શિંઘાસન પર બેહી જાય,
ને તમારા સપ્પન ભોગ વસોટી જાય,
ને તમારી ગાદી પર આળોટે,
ને ભક્તોણીઓ પાહે પગ દબાવડાવે,
તો તમેય ચીપિયો લૈન
વાંહે ના પડો?

ઑંમાં ભગવૉનમાં ન મૉનવાની વાત ચ્યૉં આઈ?
પેલો ગનેગાર
જ્યમ ઈની ઍંધૉણીઓ મેલતા જાય સ
ઈમ ભગવૉન
ડગલે ને પગલે
ઈની ઍંધૉણીઓ
મેલ્યે રાખ સ!
‘ચેઈ’ — તે નથી ભાળતા?

મૉહણ ભા-વારીથી મથતો... મથતો... મથતો...
બધું ઊભું કરે
ને ભગવૉન રમડભમડ કરી નાંખે!

હારુય ભગવૉન કર સ?
શુ હારુ કર્યું?
હારુ તો મૉણહ કર સ!

ભગવૉને તો —
પેલુ ચેવુ ક્‌હો સો?
પરાકરુત!
ભગવૉને તો આ બધું
પરાકુરુત મેલ્યુ’તું.
ઈમાંથી મૉણહે ચેળવ્યું, ઘડ્યું, શંસ્કાર્યું...

ઈની ઇસ્સાથી આ બધું થયું?
ઈની ઇસ્સા વગર
પાંદડુય ના હાલે?
તે હૌની વતી ઇસ્સા
કરવાનો ઈણે કંત્રાટ રાખ્યો સ?
મૂઢુ બગાડશો નૈ!
બળ્યુ, ઈણે જે... કર્યું એ!
પણ એ કપાતર થોલુ એવું ઘાલતો જ્યો સ,
તે કૂતરુ તૉંણ ગૉમ હૉમુ
ને શિયાળ તૉણે શૅમ હોમું!

કોઈને હખ ના પડવા દે!

આવું કરવા આપણને રમજ્યા સં?
ના હમજ્યા હોત તો ઈના બાપનું શુ જૉત?
હેં? ભગવૉનને બાપ જ નથી?
તેમાં જ વકરી જ્યો સ
દિયોર પાડો!

અરરર! નૈ ગાળો દૈયે
તમારા ભગવૉનને
બશ? હવે રાજી?

પણ એક મુદ્દાની વાત ક્‌હૌં બાપજી?
ભગવૉન કરતાં તો મૉણહ હારો!
તમેય હારા, હોં બાપજી!
તમને ‘જે શીત્તારૉમ’ ક્‌હૈયે એટલે પરશાદ આલો!
આલૉ ક નૈ?
‘મૉણહ હારો’ — ઈમ જ કહૌં સુ!
ચ્યમ તે... મૉણહ તો બાપડો માટી જેવો!
ખૂંદાય ને ગૂંદાય,
ટપલાં ખાય ને ઘડાય,
ભઠ્ઠામાં શેકાય ને પકવાય,
વપરાય ને ઘહાય,
વપરાય ને ઘહાય,
ઈમ કરતાં કરતાં એક દા’ડો
પાસો માટી ભેગો!
ફરી પાસુ ચક્કર ચાલુ!
લપચોરાશીમાં તવઈને આયો સ!
હારો થ્યે જ ઈનો સૂટકો!
પણ ભગવૉનને તો
હારા થવાનો આવો લાગ જ નૈ ને!
ઈને શુ વેઠવું પડ્યું સ?

વેઠે ઈની ઑંખ્યો ઊઘડં,
હૉન આવે, ભૉન આવે...

ભગવૉનને તો કૂલે પૉનિયો અડં સં!
ઈને ચ્યૉં હૉળ શેડવા જવુ’તુ?

ક નોકરી કરવા જવુ’તુ?
ક બેકારીથી ક્‌હાયા થૈ ન આપઘાત કરવા જવુ’તુ?
ક બાયડીના ગોદા ખાવા’તા?
ક સોકારાં ઓલે કૂટઈ મરવુ’તુ?
ક ઘૈડપણમાં હાડ્ય હાડ્ય થવુ’તુ?

ઈને તો નાગા કૂલે નગારાં,
ને ફાવે ઈમ વગાડ્યાં!
લીલાયો કરવી
ને પોઢી જવું!

અને તાલ તો જુઓ બાપજી!
પોતે ત્યાં બેઠા બેઠા
બીજાની કશોટીઓ કરઁ,
પોતાની જ નૈ!
હૌની તાવણી કરઁ,
પોતાની જ નૈ!

ચૌદ લોકના નાથ થ્યા સઁ
પણ રાજ ચલાવતાં તો આવડતું નથી!
વહીવટમાં મૅંડુ!

ઈમ કરતાંય હખણો બેહી રહેતો હોયને,
તો તો નિરાંત!
પણ — ઈનું નખ્ખોદ જાય,
આ અપલખણો તો—
રૉમ રૉમ રૉમ! આ જીભ એવી ક્‌હોડાફાડ સ...!
મૂઓ એ ભગવૉન!
ઈનું કાળુ જ ના કરે!

હેં બાપજી,
ભગવૉનને ડિશમિશ ના કરાય?
તમે અહૉ સૉ બાપજી
પણ એ ેવો અવળગફો સ
ક ઈની પાહે જઈએ તોય દૂણે
ન ઈનાશી શેટા ર્‌હૈયે તોય દૂણે!
વવેક જ નૈ!

ના રે બાપજી!
ભગવૉન શુ, ભગવૉનનું પૂંસડુય ભાળ્યું નથી!

બાપજી! ભગવૉનને પૂસડુ હોય તો ચેવું હારુ!
કો’ક દાડો ઘાટમાં આઈ જાય તો
ઝાલીને એવો વેંઝોળિયે
તે મકોડા વસૂટી જૉંય!

અડબંગ?
ખરુ કહૉ સૉ બાપજી!
હું સુ તો અડબંગ જ!

તમારા ભગવૉનને મને આવો ચ્યમ બનાયો?
ના, તે હું ચ્યૉં કહૌં સુ મને એકલેકુ?
તુમકુ... હમકુ... ચોર-લૂંટારા-ઘાતકીકુ...
સબકુ એ ભગવૉન જ બનાઈ ગ્યો હય!

પણ શેવટ તો હૌને દખી કરવા જ ને બાપજી!

ક્યા બિચારમેં પડ ગયા?
બિચારમેં તો એવા પડ ગયા સુ બાપજી,
ક હૌથી મોટુ પાપ ચિયુ?

મને પૂસૉ તો
આ હરજવું એ જ મોટું પાપ સ!

હેં બાપજી! હરજ્યા વના
ભગવૉનનો સૂટકો જ નૈ હોય?
ચેવુ મૉથે આયુ સ બાપડાના!
જીવે ત્યાં હુધી બશ, પાપ જ કરવાનાં!

શુ કીધુ? અજરામર?
અનાદિ? અનંત?
લ્યો કરો વાત!
ભગવૉનને અનંતકાળ પાપ જ કર્યા કરવાનાં!
ઈની શદ્ગતિ ચ્યાણ થાય?
અરર બાપજી, આપણે તો મરીનેય સૂટીએ!
પણ ભગવૉનને તો મરવાનુંય હખ નૈ ને?

અને તારણહાર એ પોત્તે જ!
એટલે ઈને તારેય કુણ?
અધમ-ઉધારણ પોત્તે
એટલે ઈને ઉદ્ધારય કુણ?

મને તો બચ્યારા ભગવૉનની દયા આવ સ!
ઈન થાય સ... ક ભગવૉનનો ઉદ્ધાર કરવા
મારે જ અવતાર લેવો પડશે!
શુ કીધુ બાપજી? અગન્યૉની સુ?
મારો મોક્ષ ચ્યાણ થશે?
નૅહાકા નાંખસો નૈ બાપજી!
મૂઓ મારો મોક્ષ નૈ થાય તો
હાતડા ભવેય!
મોક્ષને મારે શુ ઉહારવો સ?

ઈમાં તમે ચ્યમ વલોપાત કરો સો બાપજી?
મને મારા કલ્યૉણનુંય ભૉન નથી?
ભૉન હઈનેય શું?
ને ના હઈનેય શુ બાપજી?

ઈને ઓળખી લઉં તો બેડો પાર?
મારો કે ઈનો?
મારો?
બાપજી, આપણે ચ્યોં બેડો પાર કરાબ્બો સ?
તરે કે ડૂબે!
મારા ભાનું શુ જવાનુ સ?
અને ઈને ઓળખીનેય શો શાર કાઢવાનો બાપજી

શરૂપ?
ભગવૉનને શરૂપ હોય?
ચેવો? શચ્ચિદાનંગ?
શચ્ચિદાનંદ!
તે હશે! ઈમાં આપણો શો વાંક?
‘બુદ્ધિ કા ભરમચારી’ સુ?
બિચાર કરનેકુ મારું કૉમ નૈ?

હાચી વાત સ બાપજી!
વચ્યારે જ દાટ વાળ્યો સ!
ચેવો? નિરગુણ?
હવે હાચુ બોલ્યા બાપજી!
ભગવૉન જેવો નગુણો તો
પરથમીના પટ ઉપર હોધ્યોય ના જડે!

ઐસુ નહીં?
તો કૈસુ?
ભગવૉન અ-કરતા સ!
તો પસં — ‘ખરો કરતા-હરતા-ધરતા તો ભગવૉન સ...
‘હું કરું—હું કરું’ એ અહંકાર સ...’
— એ બધું ખોટું?
જો એ અ-કરતા હોય તો
તો આ બધું થ્યુ શી રીતે?
ઈની મેતે? પણ થ્યુ શુ કૉમ

ના થ્યુ હોત તો ના ચલૉત?
શુ અડી પડ્યું’ત આ આખાય કમઠૉણ વગર?

ઈની ઇસ્સા?
‘ઇસ્સા’ કરે એ અ-કરતા કહેવાય?

હારુ! એવુ ઝેણુ ઝેણુ નૈ પૂશીએ!
પણ ઈને ‘ઇસ્સા’ શા ઓલે કરવી પડી?

એકલો હતો — તે બ્હૌ થ્યો?
તમેય હાક્યે રાખો સો બાપજી!
એકલો ચ્યાણ ક્‌હેવાય? ક્‌હેજ્યો!
બીજું કો’ક કે બીજું કશુંક!
શેવટ માટીનું ઢેફુય પ્હેલાં હોય
ને પસં જતું રહ્યું હોય તાણ!
પણ એ તો હપૂચો એકલો હતો! નંગધડંગ!
પ્હેરવા લૂગડુંય નૈ હોય ને?
ઈં ચ્યૉં મિલ્યો હતી?
ક પસં એકલો થ્યા પ્હેલાં બેકલો હતો?
ભગવૉન પૈણ્યો’તો?
ઈની હાહુએ ઈનું નાક ખેંચ્યું’તું?

‘અક્કલના ઓથમીર’
હું ક ભગવૉન?
હું?
હારુ થ્યુ બાપજી કે તમે ટોક્યો!
નક ભગવૉનનો વેલો —
બલાજૉણે ચ્યૉંથી ચ્યૉં પૉકૉત?
વેલા-બેલા કુછ નૈ
માયા?
એ ભગવૉનની શુ થાય?
કાંય નૈ?

તોય એ રાંડ પડી ને પાથરી ર્‌હેતી’તી
ભગવૉનની હૉડ્યમાં!
હં! ઈમ કહો ને તાણ!
એ હગલીનાં જ આ બધાં ચરિતર સં!
ભગવૉનેય મારો બેટો લહણિયો સ!
ચેવું શટરપટર ચલાવ સ માયા હાથે?
હેં? શુ કીધું?
ઈના શરણે જઉં?
શો લાડવો લેવા
મને અંધકારમાંથી પરકાશમાં લઈ જાય?
અરર બાપજી!
આવો — માના ખોળા જેવો અંધકાર મેલીને
પરકાશમાં શા ઓલે જવુ પડે?
બળ્યો એ પરકાશ!
પરકાશે કો ક્‌હાયા ક્‌હાયા કરી નાંખ્યા!
અંધકારમાં કોઈની અલહ-ખણહ તો નૈ!
ભગવૉન તો દિયોર તબ્બલ સ!
તે પેટ ચોળીને પીડા ઊભી કરી સ!

દરષ્ટા? ખાલી જોનારો જ!
વગર ફાંહુનો જોયા જ કરે!
ચ્યમ?
ઈને વળી આવી શી લત પડી સ?
આ બોલને કા- હાંભળને કા વિષય નૈ હય?
દેખને કા હૈ?
તે પ્હેલાં જ દેખાડી દેવુ’તુ ને?
આ મંદેરની ભેંતે ચીતર્યા હય, ઓ દેખને કા?
એ તો જલમ્યો તાન્નો જોઉં સુ!
જળબંબાકાર સ...
ઈમાં તરાપા જેવા હાપના ગૂંચળામાં
ભગવૉન પોઢ્યો સ...

અરર! તમારો તારણહાર
તો એક તરાપોય બનાઈ હકતો નથી!
તે હાપનું ગૂંચળું હોધ સ!
કાંય કાંય નૈ, ને હાપનું ગૂંચળું?

ચ્યમ શૅંટૉણા બાપજી?
શુ?
ભગવૉનને આવુ ના બોલાય!
એ તો ભગવૉન સ?

પણ હેં બાપજી! ભગવૉન ચ્યમ હુતડો ને હુતડો રહેસ?

શુ કીધુ?
બિચમેં નૈ બોલને કા?
તમેય બાપજી! બોલવાનો ખરો ઘાટ આવ, તાણ જ મૂંઢુ બંધ કરાઈ દ્યોસો!

હોવ! જોયું!
હાપની ફણા ભગવૉોનને સાંયલો કર સ!
બચ્યારાને એક સત્રીનાય હાંહા સં!
હાં, હાં!
ભગવૉનની ડૂંટીમાં કમળ ઊગ્યુ સ...
તે હેં બાપજી!
દૂંટીમાં કમળ ચ્યમ કરીને ઊગતુ હશે?
માંય કાદેવ હશે?
હંહ્! દિયોર ગંધ્યો! (હાક્ થૂ!)

રિહાશો નૈ બાપજી! ઊભા ર્‌હો!
હા, તે એ કમળમાં ભ્રમ્માજી બિરાજેલા હતા!
તે ભ્રમ્મોજી ચ્યોંથી આઈને બેહી જ્યા?
શું? પાસો બિચમેં બોલ્યો?
નૈ બોલું!

હં! ભ્રમ્માજીને થ્યુ ક આ કમળમાં બેઠેલો જ હું સુ
એ કુણ સ?
એ જૉણવા એ કમળના ડોંડામાં ઊતર્યા!
હૉ વરશેય તાગ ના મળ્યો!
પસં હૉ વરહ ઉપર આવતાં થ્યાં!
ઈ...મ! ભ્રમ્માજીનાં બહં વરહ!
પસં?
તપ તપ્યા
ને સ્રષ્ટિ રચી
હં...! તાણ તો એ ભ્રમ્માજી જ મૂળે બેઠો સ!

ના, પણ કમળ ના હોત
તો ભ્રમ્મોજી ચ્યૉંથી હોત?
પણ કમળનાં મૂળ તો પેલી દૂંટીમાં સં!

— એકદમ ખડા ક્યું થૈ ગ્યા?
‘ખડા’ તો પે...લી ખુરપી લૈવા થૈ ગ્યા!

— ખુરપીનું શું કરવુ હય?
ખુરપીનું તો કશું કરવું નૈ હૈ—
જે કરવું હય એ પેલી દૂંટીનું કરવું હય!
ઊઠો બાપજી!
બતાવો ન તમારો એ ભગવૉન ચ્યૉં પોઢ્યો સ?
દિયોરની દૂંટી જ ખોતરી કાઢું—
તે આ આખુંય ભ્રમ્મૉણ્ડ
ઈની બુનને રાખું હડડ હુમ્ કરતુંક ને—
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/અમદાવાદથી ગાંધીનગર જતાં

2021-06-28T10:32:29Z

HardikSoni: Created page with "<poem> {{Center|'''(મારી ચૌદ વર્ષની સ્વ. પુત્રી મીનાને અર્પણ)'''}} કોણ જાણે કેમ બે..."

<poem>
{{Center|'''(મારી ચૌદ વર્ષની સ્વ. પુત્રી મીનાને અર્પણ)'''}}
કોણ જાણે કેમ
બે સિંગલ-ડેકર બસો જવા દીધી
ને આ ડબલ-ડેકરમાં બેઠો!

સિંગલ પકડી હોત
તો ગાંધીનગર વહેલા પહોંચાયું હોત.

ઘરે પ્રતીક્ષા કરતી હશે
તારી મમ્મી.

અરે! ‘મમ્મી’ ક્યાં? તારી ‘બાલી’!
તું તો ‘બાલી’ કહેતી હતી.

‘બાલી, આપણું થર થઈ જશે ને
એટલે પ્હેલ્લં પ્હેલ્લો તો
હું મોગરો વાવી દઈશ!’
તને... ને એમને કેટકેટલી હોંશો હતી!
પણ —
બહુ બહુ વિલંબ કર્યો એ લોકોએ!

એક વરસ — માત્ર છ માસ વહેલું કર્યું હોત...
*
ભાડભૂંજા જેવા ઉનાળાની
કો’ક નમતી બપોરે
ધુમાડિયા અમદાવાદની
ગીચોગીચ પોળોમાંની એક બંધિયાર પોળના
ભાડાના, કચકચિયા, અંધારિયા ઘરના
કઢંગા દાદર ઊતરી
સાંકડી સાંકડી, આડીઅવળી, વાંકીચૂંકી ગલીઓમાં થઈ
બહાર નીકળી
આપણું ચણાતું મકાન જોવા ગાંધીનગર જવા નીકળતાં ત્યારે
કેવાં પાણીના હેલારા જેવાં બની જતાં!
જાણે ભઠ્ઠીની પડોશના છાપરે ટિંગાડેલા પિંજરાનું
બારણું ઊઘડી જતું!

પછી ડબલ-ડેકરમાં બેસવા ખાતર — તને ડબલ-ડેકર બહુ ગમતી—
કેટકેટલી સિંગર બસો જતી કરતાં!...

અરે! મને જાણે દેખાઈ જ નહિ — આ ડબલ-ડેકર —
થોભી, કંડક્ટરે ઘંટડી મારી, ને ઊફડીય ખરી!
દોડતો ચડી જાઉં છું!
હા...શ! ઉપરની ડેક પર છેક આગલી સીટ જ
મળી જાય છે!

કોણ આ?... અરે ના! એક તારા જેવડી જ કિશોરી બેઠી છે...
આસપાસ, સામે જોતી... આંખોમાં કેટલું છલોછલ કુતૂહલ ભર્યું છે!
તારી આંખો કેટલી સુંદર હતી! મીન જેવી...

ગાંધીનગરનો પથ
નગર લાગે તેવો છે!

હજી તો
ઘોડિયાના શિશુ જેવો સોડાય છે!

યુનિફૉર્મ પહેરેલી સ્કૂલ-ગર્લ્સનાં ઝુંડની જેમ
વૃક્ષોનાં ટોળાં
આપણી પડખેથી લસર્યા કરે છે.
સામેથી લંગડી લઈને આવતી ટીન-એજર ડાળીઓ
લાગ મળતાં
બસની બારીઓને થપાટ મારી જાય છે.

બહુ તોફાની!
બહુ ટીખળી!
ખીચોખીચ પૂળા ભરેલી
સામે મળતી ઊંટ-લારીઓ
સૂકા ઘાસના કળાયલ મોર જેવી લાગે છે.

ક્યારેક તડકા વિનાના આખા આકાશને ભરી દેતો મેઘ
દહીંના ખડબા જેવો જામી ગયો હોય છે.

તાંસળામાં ભરેલી ચ્હા જેવાં
બપોરી ખાબોચિયાં પર
ત્રાંબા-વરણાં પર્ણોના ફાળિયાં પહેરેલા
આંબા-રબારી ટેકાઈ રહ્યા છે.

ઇન્દ્રોડા-સર્કલની વિશાળ લૉન વચ્ચે
ટોળે વળેલી મારવાડણો જેવાં કૅના
ઘૂંઘટનો એક છેડો ખસેડી
આપણી સામે ડોકિયું કરી લે છે.

‘ઈયોઈ...’ ... ‘પી...લોલો...’ જેવો સુંદર અવાજ સંભળાતાં
નજર કરીએ તો એક ઝાડ પર મનમોહક પીળક બેઠેલું દેખાય છે,
તું તો એને જોવા — બસમાંથી ઊતરી જ પડી હોત!

સામે ઊડાઊડ કરતા
રાઇટ-ભાઈઓના વિમાન જેવા
હઠીલા વાણિયા...
નૅટ-ઍરોપ્લેનની જેમ ડાઈ મારતો પતરંગો...
આકાશના કૅન્વાસ પર
રંગની લહર ઉડાડતો જતો ચાષ...
કૅરડાનાં ફૂલનાં બિસ-તંતુઓ પર
કમનીય વંકાતો સકરખોરો...

સૃષ્ટિ શા માટે આટલી બધી સુંદર છે!

ભર્યાંભર્યાં પેશલ-ફૂલ,
માટી, એક મટકું પણ મારી ન શકે તેમ ધરતીને ચોંટી પડેલાં
શતાવરી, ફુદેડા, શુખપુષ્પી, લાલ ચૂનીઓ જેવાં અઠીમઠી...

સીમની ગોદનો કોઈ ખૂણો ખાલી નથી.
*
આ સૌન્દર્યરાશિમાં
પ્રકૃતિ સાથે તાદાત્મ્ય સાધતું
લીલુંછમ, મોકળું ગાંધીનગર
આંખને જરાય વાગે નહિ તેમ ઊઘડવા માંડે છે.

છયે ઋતુઓ
જ્યાં ઉત્સવ ઊજવવા ઊતરી પડે છે — પોતપોતાના વારા પ્રમાણે
એવું
કાલિદાસની અલકા નગરી જેવું ગાંધીનગર
ઇન્દ્રલોકના નંદનવન જેવું ગાંધીનગર
કેવું હૈયે વસી જાય તેવું છે!

આટલાં વર્ષ
અમદાવાદની એ બંધિયાર પોળના
ભંડકિયા જેવા ઘરમાં
કેમ કરીને રહ્યાં હોઈશું?

જોયું?
પે...લ્લા કો’ક મકાનના ઓટલે
એક નમણી જૂઈની કમાન
ક્યારની દોરડાં કૂદે છે!

એનો પદધ્વનિ સંભળાયો?
જૂઈ તો આપણા બંગલાના કંપાઉન્ડમાં પણ વાવી છે.
જૂઈ, ચમેલી, મધુમાલતી — ચમેલીમાં તો સુંદર સુઘરીએ સુંદર-તને
ગમી જાય તેવો
માળો બાંધ્યો છે.
હા, મોગરાય વાવ્યા છે...
મોગરા, હજારીગલ, સેવતી,
ચીકુડી, બદામડી, દાડમડી, આંબો, પપૈયો, લીંબુડી,
પેન્ડ્યુલા, ગુલમહોર, પારિજાત...

કો’ક વાર શાકભાજીય વાવીએ.
સમયને સૂનો ન પડવા દેવાનાં
કેટકેટલાં નિમિત્ત અમને મળી આવતાં રહે છે!

સમયને સૂનો ન પડવા દેવાનાં
કેટકેટલાં નિમિત્ત અમને મળી આવતાં રહે છે!

જન્માષ્ટમીએ પંચદેવ મંદિરે જઈએ...
શિવરાત્રિએ માલણેશ્વર વૈજનાથ મહાદેવે જઈએ...

મંદિરને પગથિયે કે બાંકડે બેસીએ ત્યારે
પ્રતક્ષિણાપથ પરથી
જાણે કોઈ આવવાનું શેષ હોય તેમ
દૃષ્ટિ લંબાઈ જાય છે...

પછી ઊઠીએ છીએ—
પગમાં ભાર લાગે છે...
શીતળા સાતમે કે પવિત્ર માસમાં
એકાદ વાર નદીએ ન્હાવા જઈએ...

રનાનાન્તે અંજલિ અર્પું છું ત્યાં —
સાબરમતીની પૂર્વમાં ઊગતા સૂર્ય અને મારી આંખો વચ્ચે
શ્રાવણ
તોરણ બનીને આડો બંધાઈ જાય છે.
ક્યારેક વરદાયિની માતાનાં દર્શન કરવા જોઈએ — રૂપાલ;
ક્યારેક વાવોલ મહાકાલીનાં દર્શન કરવા જઈએ.

વાવોલ ગામનો વાછલ વગડો...

ટાપાટૈયાનાં ફૂલોથી લચી પડેલી વાડ...
કપિંજલના
‘કાચી...લ્યો’ — ‘કાચી...લ્લ્યો’ — ‘કાચી...લ્લ્યો’
એવા
તાર-સ્વરે ગાજતા ટૌકા...
ટૌકા નીચે
આમ તેમ ડગ માંડતું
ભીરુ હુદહુદ...
ઘંટીનાં પડ ટાંકતી હોય તેમ ભૂમિ ખોતરતી
એની તીકમ જેવી ચાંચ
છેક ઘર સુધીના પંથે
કીકીઓમાં ટંકાતી રહે છે...

ક્વચિત્
કોઈ કાર્યક્રમમાંથી છૂટીને
મોડી રાતે
અમદાવાદથી પાછાં આવતાં હોઈએ છીએ...

ઍન્જિનનો ઢ્રર્‌ર્‌ર્‌ર્ ઢ્રર્‌ર્‌ર્‌ર્ અવાજ
એકધારો આતો હોય છે...

બસની બારીની અડોઅડ
નક્કર અંધકાર...
અનરાધાર અંધકાર...
કીકીઓમાં અકબંધ અંધકાર
ઓચિંતો પાછો વળી જાય છે —
ધુમાડિયા અમદાવાદના
અરાજક માર્ગો વટાવતો
આડીઅવળી-વાંકીચૂકી-સાંકડી ગલીઓમાં થતો
ગીચોગીચ બંધિયાર પોળમાં
કઢંગો દાદર ચડી
એક ભંડકિયા જેવા મકાનમાં પહોંચી જાય છે
જ્યાં...
જ્યાં શું રહી ગયું છે મારું?
હું–હું શું મૂકીને આવ્યો છું?
*
ખૂંપી ગયો છે સમય
ક્યાંક આટલામાં
અધવચ્ચે જ.
*
સાંજના હું ફરવા જાઉં છું
નિયમિત.
નગરની કોઈ જગ્યા બાકી રાખી નથી.
રમ્ય માર્ગો પર
રમતી પ્રફુલ્લ વનશ્રી
મને જોઈને
વળગી પડવા આવે છે...

દૂર
નદીમાં
નગર સુધી લંબાયેલાં કોતર
કૂકડવેલાની પીત-વર્ણ કાન્તિથી ભરચક થઈ ગયાં હોય
તેવી સાંજો આવે છે...

ભાઈઓને રાખડી બાંધવા ચૂંટી લેવાનું મન થઈ ગયું હોત
એવાં ગોટીનાં ફૂલોનાં પર્વ આવે છે...
પૂંથાડિયા-કાસૂન્દ્રાના અડાઉ વગડાઓ પર
ભાતભાતનાં પતંગિયાં ફરફરવાના દિવસો આવે છે...
ભાદ્રપતી સંધ્યાઓના
અપાર વૈધિવ્યવાળા
પલેપલ પલટાતા મનમોહક રંગો નિહાળતો હું
ઊભો રહી જાઉં છું.
ચાકતના ‘પિલિયુ-પ્લીયુ’
એવા – નાનાં છોકરાં પિત્તળની
વાંસળી ફૂંકતાં હોય તેવા
સ્વરો સંભળાઈ જતા હોય છે.

ક્યાંકથી આવી ચડેલું
નયનરમ્ય પાંખોવાળું
એક પતંગિયું
જરા પણ સ્પર્શ વરતાય નહિ તેમ મારી છાતી પર બેસીને
ઊડી જાય છે.

કોઈ વાર
શાળા છૂટવાના સમયે
ત્યાંથી પસાર થતો હોઉં
ને મારા પગ થંભી જાય છે.

બહાર નીકળતી બાલિકાઓની ભીડ
ધીમે ધીમે ઓસરતી જાય છે.
પછી રહી જાય છે અવકાશ.

હજી હું કોની વાટ જોતો ઊભો છું?

ઘેરી થતી સંધ્યાઓ પછી
પાછો ફરું છું ઘરે
ત્યારે રાતરાણીની ઘટ્ટ ગંધમાં
કોણ આળોટતું હોય છે લીલયા?
સવારે
બહાર નીકળવા જાઉં છું ત્યાં
એક એક કરીને
ચૂપચાપ ગરતાં
કેસરી દાંડીવાળાં પારિજાત નીચે
આ કોણે માથું ધરી રાખ્યું હોય છે રમતિયાળ?
*
બપોરી વામકુક્ષિ અગાઉ
છાપું લઈને બેઠો હોીશ ખુરસીમાં,
મારી પછવાડે કોઈક ઝાડ પર
ભેગાં થઈ ગયેલાં વ્હૈયાં
કચ્ કચ કચ્, કચ્ કચ કચ્, કચ્ કચ કચ્...
મચાવતાં હશે;
લેલાં એક સામટાં
ટૅ...વ્ ટૅ...વ ટૅ...વ્
મંડી પડતાં હશે;
જોકે હું પાછળ મોં ફેરવીને
જોઈશ નહિ...

અપરાહ્ને
બહાર હીંચકે બેઠો હોઈશ;
તરુ ટોચે
લાલ પેશીવાળા બુલબુલના
પિટ્રિ...ટ, પિટ્રિયૉટ... પિટર પિટ્...
એવા ધ્વનિ વહી આવતા હશે...

ડાળીઓમાં ફુદકતા
નાજુકડા રૂપાળા દરજીડાના
ટ્વિટ... ટિણક્... ટુવિટ્ સ્વરો તરંગાતા હશે...
અબાબીલનું ટોળું, હારબંધ ચકરાળા લઈ
ક્યાંક બેસી જતું હશે...

મનોહર રૂપને
પર્ણોમાં સંતાડતા શૌબિંગના
વીઇઇ-વીઇઇઇ-વીઇટ્યુ, ટિયુ, ઇટિટ્યુટ્
સૂર ઝમતા હશે...

તેવી વેળાએ
પેલો ચંચળ કલરવ ઘરમાં રમણ કરતો
ને હું
‘કહું છું! સાંભળે છે?’ બોલતાં ધસી આવતો—
કશુંક કહેવા,
એમ ધસી આવવા
એકાએક ઊભો થઈ જતો હોઈશ.

પણ પછી
ધીરે ધીરે બેસી પડાતું હશે...

મને અજાણ, મારા હાથ
પંખીઓના એ વીખરાઈ ગયેલા સ્વર
એકઠા કરવા
પર્ણોમાં... ડાળીઓમાં... તરુ ટોચે...
એથીય ઊંચે
કોઈ અભેદ્ય આકાશ સુધી
લંબાઈ જતા હશે...
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/અમારો વાંક!

2021-06-28T10:29:04Z

HardikSoni: Created page with "<poem> વનમાં ગ્હેક્યા મોર, {{space}}અમારો વાંક! આંબે લ્હેક્યા મ્હોર, {{space}}અમા..."

<poem>
વનમાં ગ્હેક્યા મોર,
{{space}}અમારો વાંક!
આંબે લ્હેક્યા મ્હોર,
{{space}}અમારો વાંક!
ટહુકો વાવ્યો નેણ,
{{space}}નેણમાં ઝૂક્યાં વન ઘેઘૂર,
લીલનું લીલમ ઘેન,
{{space}}ઘેનની છોળ ઊડી ચકચૂર,
વાગ્યા પોપણિયાના ન્હોર...
{{space}}અમારો વાંક!
ભર્યા તૃણોના ઘૂંટ,
{{space}}રોમમાં છક્યો માટીનો છાક!
ઘટ્ટ ઘ્રાણની લૂંટ,
{{space}}હવાનો ચસ ચસ ચૂસ્યો લાંક!
એમ તો પમર્યા આઠે પ્હોર... અમારો વાંક!
{{space}}ડણક્યા ડુંગર-ઢાળ,
આભલે ફૂટ્યા કણ કણ સ્વેદ!
{{space}}રગમાં વગડા-ફાળ,
ટેરવે વેગ-વાયુના છેદ!
બ્હેક્યા ચાંદલિયાના થોર... અમારો વાંક!

{{Right|ગુજરાત દીપોત્સવી, ૨૦૧૪}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/પૂછીએ કોને જઈને ?

2021-06-28T10:27:53Z

HardikSoni: Created page with "<poem> આ માટીમાંથી મ્હેક વૃષ્ટિની કેમ કરી ખોવાણી {{space}}— પૂછીએ કોને જઈને?..."

<poem>
આ માટીમાંથી મ્હેક વૃષ્ટિની કેમ કરી ખોવાણી
{{space}}— પૂછીએ કોને જઈને?
આ કલ કલ ડૂંડે દૂધ ફૉરતી નગરીઓ રોળાણી
{{space}}— પૂછીએ કોને જઈને?

{{space}}રમતિયાળ એ આંગણ પંખિલ
{{space}}{{space}}વાતી લહર ખણકતી,
{{space}}સાકરની કિંકણીઓ ખિલ ખિલ
{{space}}{{space}}ઘરની કુંજ રણકતી;
આ આભ તણી પાંપણ મધરાતી શ્રાવણ થઈ તોળાણી
{{space}}{{space}}{{space}}— પૂછીએ કોને જઈને?

{{space}}થપ્પો રમતી હવા કેટલી
{{space}}{{space}}થાકી ગોતી ગોતી,
{{space}}દાવ-અધીરી ખડી એકલી
{{space}}{{space}}સાંઝ વાટ ર્‌હૈ જોતી;
આ અચમચ છોડી રમત, પાંખડી કયે દેશ પ્રોવાણી?
{{space}}{{space}}{{space}}— પૂછીએ કોને જઈને?

{{space}}ઊગતી આથમતી હરિણીઓ
{{space}}{{space}}ફેરફુદરડી ફરતી,
{{space}}કલરવ કરતી સૌ પંખિણીઓ
{{space}}{{space}}નીડ વિશે જઈ ઠરતી;
આ હજીય ઊભી બારસાખમાં આંગળીઓ કોરાણી
{{space}}{{space}}{{space}}— પૂછીએ કોને જઈને?
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/વાવોલ

2021-06-28T10:26:08Z

HardikSoni: Created page with "<poem> જળ જંપે ત્યાં કોઈ રે આવી {{space}}રૅણ-ઢબૂર્યાં નૅણમાં મારાં ઘોળજો વાવ..."

<poem>
જળ જંપે ત્યાં કોઈ રે આવી
{{space}}રૅણ-ઢબૂર્યાં નૅણમાં મારાં ઘોળજો વાવોલ,
તાંદુલ કેરી ગઠડી છોડી
{{space}}હળવે હળવે ગોઠડીમાં ઝબકોળજો વાવોલ...

{{space}}તાણ ઘોડાપૂર, કૂણી વેળૂ,
{{space}}{{space}}એમ વિસારી રમતા — દેરી.
{{space}}રાંગમાં વાળી ખેપની હેરુ,
{{space}}{{space}}સાત સાગરની સાંભળી ભેરી.

સાવ ઊંડે અંકાશ ઠરી તે —
{{space}}છીપના ગભૂર ભેજમાં કોઈ ખોળજો વાવોલ...

{{space}}કો’ક પરોઢે ગામ એ મારું
{{space}}{{space}}બોઘરણે જેમ શેડ પડી જાય,
{{space}}ગળતી રાતની થૈને સાવળ
{{space}}{{space}}તુલસી-કષાય નાદ અડી જાય.
ઝૂલતાં મારાં પોપચે પાદર:
{{space}}{{space}}હીરને દોર અંઘોળજો વાવોલ...

{{space}}વાટમાં મેજળ તફડ્યાં ઝાઝાં,
{{space}}{{space}}મૉલ લચ્યા મનભાવતા થોડા,
{{space}}ઉઝરડા અણદીઠ હો માડી,
{{space}}{{space}}ર્‌હૈ ગ્યા તારા થાન-વછોડ્યા,
કોઈ વેળા આ હોઠથી મારા
{{space}}ગીત દ્રવે ક્યારીએ એકાદ કૉળજો વાવોલ...
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/સમી સાંઝરે

2021-06-28T10:25:03Z

HardikSoni: Created page with "<poem> લાગણીઓનું ધણ આ આવ્યું ખીલે પાછું સમીસાંજરે, ખડાં થઈ ગ્યાં સ્મરણ-..."

<poem>
લાગણીઓનું ધણ આ આવ્યું ખીલે પાછું સમીસાંજરે,
ખડાં થઈ ગ્યાં સ્મરણ-વાછરું: અરે ક્યારનાં અહીં ભાંભરે!

{{space}}હડફડ ઊગી ગયાં ખોરડાં,
{{space}}{{space}}લચ્યો લીમડો શોરે,
{{space}}ટોળે વળિયા ખણક-ઓરડા:
{{space}}{{space}}નીરખે ટીંબો કોરે
રણની વચ્ચે સાત સમુંદર, મઝધારે આ પલક નાંગરે...

{{space}}ઉજાગરાંનાં તેલ-કચોળાં
{{space}}{{space}}માંચી જોડે મૂક્યાં,
{{space}}રણઝણ વહેલ્ય સમાં ઘરચોળાં
{{space}}{{space}}તોરણ નીચે ઢૂંક્યાં.
ઓકળીઓ થૈ ઊડ્યા ઓરતા વળગાડ્યા જે હતા ઝાંખરે.

{{space}}આવી આવી બારણિયેથી
{{space}}{{space}}ગયા મેહ આથમણા,
{{space}}ગઈ ઊપટી આંગણિયેથી
{{space}}{{space}}પાનખરોની ભ્રમણા,
કોણ સોડિયે દીવો લૈને હજી ઊભું આ જીરણ માંજરે?

{{Right|(ગુજરાતી કવિતાચયન: ૧૯૯૪, પૃ. ૮૦)}}
</poem>

અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી/ઘૂંઘટમાં

2021-06-28T10:22:55Z

HardikSoni: Created page with "<poem> ભીની માટી ને ઊના વીંઝણા મારુજી, પ્હેલી જોબનિયાની વાટ રે ઘૂંઘટમા..."

<poem>
ભીની માટી ને ઊના વીંઝણા મારુજી,
પ્હેલી જોબનિયાની વાટ રે ઘૂંઘટમાં;
{{space}}ઘૂંઘટમાં રઈવર ઓળખ્યા મારુજી!

ઝાકળ સમાણો ઝીણી ઘૂમટો મારુજી;
પેખ્યું પોલાદી એનું પોત રે ઘૂંઘટમાં;
{{space}}{{space}}{{space}}ઘૂંઘટમાં.

ઝાઝી ભીંત્યો ને થોડી બારિયો મારુજી,
કંઠે રૂંધાણાં છે કપોત રે ઘૂંઘટમાં;
{{space}}{{space}}{{space}}ઘૂંઘટમાં.

ઘમ્મર ઘેરાયા ટોડર ઘોડલા મારુજી,
આંખ્યો ત્રોફાણી ગઢને ગોખ રે ઘૂંઘટમાં;
{{space}}{{space}}{{space}}ઘૂંઘટમાં.

આંબા ઝૂક્યા ને ઝૂકી આંબલી મારુજી,
પાંખો ઝૂરે છે પિંજર કાજ રે! ઘૂંઘટમાં;
{{space}}{{space}}{{space}}ઘૂંઘટમાં.

{{Right|(અલસગમના, પૃ. ૬૨)}}
</poem>