આત્માની માતૃભાષા/28 - Revision history

Atulraval: Atulraval moved page પરબ વિશેષાંક/28 to આત્માની માતૃભાષા/28

2022-11-24T12:21:14Z

Atulraval moved page આત્માની માતૃભાષા/28 to આત્માની માતૃભાષા/28

← Older revision	Revision as of 12:21, 24 November 2022
(No difference)

MeghaBhavsar at 11:19, 15 November 2022

2022-11-15T11:19:03Z

← Older revision		Revision as of 11:19, 15 November 2022
Line 3:		Line 3:
	{{Heading\|‘કર્ણ-કૃષ્ણ’ સંવાદ\| યજ્ઞેશ દવે}}		{{Heading\|‘કર્ણ-કૃષ્ણ’ સંવાદ\| યજ્ઞેશ દવે}}

			<center>'''કર્ણ-કૃષ્ણ'''</center>
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	[વિષય: કૃષ્ણ વિષ્ટિમાં નિષ્ફળ નીવડ્યા પછી પાછા ફરે છે ત્યારે જતાં જતાં કર્ણને વાત કરવા માટે પોતાના રથમાં બેસાડે છે. પછી કર્ણને એ કુંતીનો પુત્ર છે એ રહસ્ય કહે છે અને એને પાંડવોના મોટાભાઈનું સ્થાન લેવા સમજાવે છે, પણ કર્ણ જવા સંમત થઈ શકતો નથી. માતાએ બાળપણમાં જ એનું ભારે અહિત કર્યું છે. જ્યારે દુર્યોધને એને જીવનભર સન્માનપૂર્વક રાખ્યો છે. વળી, પોતે કર્ણ મટી પાંડવ બને તેથી હવે સૌ પોતાનું બહુમાન કરે એમાં શું? આ રીતે પોતે પોતાના વ્યક્તિત્વનો જ માત્ર વિચાર કરે છે એમ પણ નથી; સમષ્ટિનું હિત પણ પોતે વિચાર્યું છે. દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં પોતાનું થયું હતું તેવું અપમાન ભવિષ્યમાં જીવનસુંદરીના સ્વયંવરમાં કોઈનું થવા ન પામે, ત્યાં જન્મ નહિ પણ પૌરુષ જ જોવામાં આવે — એવી સ્થિતિ પ્રવર્તે એ માટે પોતાનો આગ્રહ છે એમ કર્ણનું કહેવું છે…. કર્ણનું વીરત્વ એવું છે કે જો એ પાંડવોને જઈ મળે તો એક વાર તો કદાચ કૌરવો લડાઈ કરવાનો વિચાર પણ માંડી વાળે. પણ સામે વિનાશ ઊભો છે એવી પ્રતીતિ છતાં કર્ણ પાંડવો સાથે મળી, પાટવી બની, ભારતવર્ષના રાજા થવાની તકને ઠોકરે મારે છે અને કૌરવોને એમની કપરી વેળાએ વળગી રહે છે. આ એના જીવનની અનિવાર્ય કરુણતા છે.]		[વિષય: કૃષ્ણ વિષ્ટિમાં નિષ્ફળ નીવડ્યા પછી પાછા ફરે છે ત્યારે જતાં જતાં કર્ણને વાત કરવા માટે પોતાના રથમાં બેસાડે છે. પછી કર્ણને એ કુંતીનો પુત્ર છે એ રહસ્ય કહે છે અને એને પાંડવોના મોટાભાઈનું સ્થાન લેવા સમજાવે છે, પણ કર્ણ જવા સંમત થઈ શકતો નથી. માતાએ બાળપણમાં જ એનું ભારે અહિત કર્યું છે. જ્યારે દુર્યોધને એને જીવનભર સન્માનપૂર્વક રાખ્યો છે. વળી, પોતે કર્ણ મટી પાંડવ બને તેથી હવે સૌ પોતાનું બહુમાન કરે એમાં શું? આ રીતે પોતે પોતાના વ્યક્તિત્વનો જ માત્ર વિચાર કરે છે એમ પણ નથી; સમષ્ટિનું હિત પણ પોતે વિચાર્યું છે. દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં પોતાનું થયું હતું તેવું અપમાન ભવિષ્યમાં જીવનસુંદરીના સ્વયંવરમાં કોઈનું થવા ન પામે, ત્યાં જન્મ નહિ પણ પૌરુષ જ જોવામાં આવે — એવી સ્થિતિ પ્રવર્તે એ માટે પોતાનો આગ્રહ છે એમ કર્ણનું કહેવું છે…. કર્ણનું વીરત્વ એવું છે કે જો એ પાંડવોને જઈ મળે તો એક વાર તો કદાચ કૌરવો લડાઈ કરવાનો વિચાર પણ માંડી વાળે. પણ સામે વિનાશ ઊભો છે એવી પ્રતીતિ છતાં કર્ણ પાંડવો સાથે મળી, પાટવી બની, ભારતવર્ષના રાજા થવાની તકને ઠોકરે મારે છે અને કૌરવોને એમની કપરી વેળાએ વળગી રહે છે. આ એના જીવનની અનિવાર્ય કરુણતા છે.]

MeghaBhavsar at 07:44, 21 December 2021

2021-12-21T07:44:01Z

Show changes

MeghaBhavsar at 10:59, 18 December 2021

2021-12-18T10:59:20Z

← Older revision		Revision as of 10:59, 18 December 2021
Line 328:		Line 328:
	દ્રુમો પૂંઠે. ને જગ જોઈને આ		દ્રુમો પૂંઠે. ને જગ જોઈને આ
	હસી રહ્યો અંબરગોખ સૂર્ય.		હસી રહ્યો અંબરગોખ સૂર્ય.
	{{Right\|અમદાવાદ, ડિસે. ૧૯૩૯; ડિસે. ૧૯૪૦}}		{{Right\|અમદાવાદ, ડિસે. ૧૯૩૯; ડિસે. ૧૯૪૦}}<br>
	</poem>		</poem>
			<br>
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	પુરાણકથા એ આપણે ત્યાં શું કે પશ્ચિમમાં જમાને જમાને દરેક પેઢીના લેખકોને આકર્ષી પડકાર ફેંકતી રહી છે તેનું કારણ લોકમાનસમાં રૂઢ હોવાને લીધે તેની સર્વવિદિતતા; માનવમન અને વર્તનની અનેક જટિલ સંકુલતા વ્યક્ત કરતાં પાત્રો-કથાઘટકોને કારણે તેની સર્વકાલીનતા, તથા આ કથાઓ ઇતિહાસના સીમાડા પારની હોવાના કારણે તેના પુનર્કથન, નૂતન અર્થઘટન માટે મળી રહેતો અવકાશ હોઈ શકે. ઉમાશંકરે તેમની ઉત્તરવયે કહેલું કે ‘વેદવ્યાસ અને ગાંધીજીનું મારા પર ઘણું ઋણ છે. શેષ જીવન તેમના ખોળે વિતાવવું છે.’ પણ આ ઇચ્છાનાં પગેરાં છેક તેમના યુવાવયથી — પ્રાચીનતાના રચનાકાળથી જોઈ શકાય. ‘કર્ણ-કૃષ્ણ’ સંવાદ એનું જ ઉદાહરણ.		પુરાણકથા એ આપણે ત્યાં શું કે પશ્ચિમમાં જમાને જમાને દરેક પેઢીના લેખકોને આકર્ષી પડકાર ફેંકતી રહી છે તેનું કારણ લોકમાનસમાં રૂઢ હોવાને લીધે તેની સર્વવિદિતતા; માનવમન અને વર્તનની અનેક જટિલ સંકુલતા વ્યક્ત કરતાં પાત્રો-કથાઘટકોને કારણે તેની સર્વકાલીનતા, તથા આ કથાઓ ઇતિહાસના સીમાડા પારની હોવાના કારણે તેના પુનર્કથન, નૂતન અર્થઘટન માટે મળી રહેતો અવકાશ હોઈ શકે. ઉમાશંકરે તેમની ઉત્તરવયે કહેલું કે ‘વેદવ્યાસ અને ગાંધીજીનું મારા પર ઘણું ઋણ છે. શેષ જીવન તેમના ખોળે વિતાવવું છે.’ પણ આ ઇચ્છાનાં પગેરાં છેક તેમના યુવાવયથી — પ્રાચીનતાના રચનાકાળથી જોઈ શકાય. ‘કર્ણ-કૃષ્ણ’ સંવાદ એનું જ ઉદાહરણ.

MeghaBhavsar at 10:54, 18 December 2021

2021-12-18T10:54:57Z

← Older revision		Revision as of 10:54, 18 December 2021
Line 394:		Line 394:
	સમગ્ર કાવ્યમાં શીશમાં કાંકરી જેમ ખૂંચ્યા કરતી વાત તે મહાભારતકાળની કથામાં આવતા ‘ધર્મધ્વજાળા’ જેવા સંકર શબ્દો અને ‘તુંડા', ‘વીરડી', ‘ભડ', ‘હાવાં', ‘આકળા', ‘વડો', ‘માતી', ‘કારમો’ જેવા દેશ્ય શબ્દો. મિશ્રોપજાતિ જેવા લવચીક છંદમાં પણ છંદનું બંધન નિભાવવા આવા શબ્દો આવ્યા હશે? અને આમેય આ કાવ્ય લખાયું છે ઉમાશંકરની યુવાવયે તેથી શક્ય છે તેમાં કાવ્યબાનીની પ્રૌઢિ પછીનાં કાવ્યો જેટલી ન હોય. પણ એટલું તો ચોક્કસ છે કે ‘કર્ણ-કૃષ્ણ'ના કર્ણે મહાભારતના સીમાડા ઓળંગી વર્ગવિગ્રહ-વર્ણવિગ્રહના સંઘર્ષના વીરનર તરીકે પોતાની ઓળખ જરૂર સ્થાપી છે.		સમગ્ર કાવ્યમાં શીશમાં કાંકરી જેમ ખૂંચ્યા કરતી વાત તે મહાભારતકાળની કથામાં આવતા ‘ધર્મધ્વજાળા’ જેવા સંકર શબ્દો અને ‘તુંડા', ‘વીરડી', ‘ભડ', ‘હાવાં', ‘આકળા', ‘વડો', ‘માતી', ‘કારમો’ જેવા દેશ્ય શબ્દો. મિશ્રોપજાતિ જેવા લવચીક છંદમાં પણ છંદનું બંધન નિભાવવા આવા શબ્દો આવ્યા હશે? અને આમેય આ કાવ્ય લખાયું છે ઉમાશંકરની યુવાવયે તેથી શક્ય છે તેમાં કાવ્યબાનીની પ્રૌઢિ પછીનાં કાવ્યો જેટલી ન હોય. પણ એટલું તો ચોક્કસ છે કે ‘કર્ણ-કૃષ્ણ'ના કર્ણે મહાભારતના સીમાડા ઓળંગી વર્ગવિગ્રહ-વર્ણવિગ્રહના સંઘર્ષના વીરનર તરીકે પોતાની ઓળખ જરૂર સ્થાપી છે.
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

			<br>
			{{HeaderNav2
			\|previous = 27
			\|next = 29
			}}

MeghaBhavsar at 10:52, 16 December 2021

2021-12-16T10:52:59Z

← Older revision		Revision as of 10:52, 16 December 2021
Line 21:		Line 21:
	આજ્ઞા કરો, કૃષ્ણ, ઉતારવા મને		આજ્ઞા કરો, કૃષ્ણ, ઉતારવા મને
	ક્ષણેક થંભે રથ. દો અનુજ્ઞા.		ક્ષણેક થંભે રથ. દો અનુજ્ઞા.

	જાઉં. પ્રતીક્ષા કરતા હશે ત્યાં		જાઉં. પ્રતીક્ષા કરતા હશે ત્યાં
	કૈં વર્ષોથી શૌર્યઉન્માદવ્યાકુળા		કૈં વર્ષોથી શૌર્યઉન્માદવ્યાકુળા
Line 29:		Line 30:
	આર્યાવર્તે આણ જેની યશસ્વી,		આર્યાવર્તે આણ જેની યશસ્વી,
	એવા મહારાજ—		એવા મહારાજ—

	કૃષ્ણ: —ની ધર્મરાજને		કૃષ્ણ: —ની ધર્મરાજને
	આજે ભલી રીતથી ભેટ છો થતી,		આજે ભલી રીતથી ભેટ છો થતી,

MeghaBhavsar: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|‘કર્ણ-કૃષ્ણ’ સંવાદ| યજ્ઞેશ દવે}} {{Poem2Open}} [વિષય: કૃષ્ણ વિષ્ટિમ..."

2021-12-16T10:40:47Z

Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|‘કર્ણ-કૃષ્ણ’ સંવાદ| યજ્ઞેશ દવે}} {{Poem2Open}} [વિષય: કૃષ્ણ વિષ્ટિમ..."

Show changes