https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%9C%E0%AB%87%E0%AA%B6_%E0%AA%AA%E0%AA%82%E0%AA%A1%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE%2F%E0%AB%A7%E0%AB%A9._%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%A7%E0%AB%80%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%AE%E0%AB%83%E0%AA%A4%E0%AA%BF 2026-05-23T11:54:50Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%9C%E0%AB%87%E0%AA%B6_%E0%AA%AA%E0%AA%82%E0%AA%A1%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE/%E0%AB%A7%E0%AB%A9._%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%A7%E0%AB%80%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%AE%E0%AB%83%E0%AA%A4%E0%AA%BF&diff=66750&oldid=prev 2023-11-18T16:29:54Z

<p>Created page with &quot;&lt;br&gt; &lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&#039;&#039;&#039;ગાંધીસ્મૃતિ&#039;&#039;&#039;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/center&gt; &lt;poem&gt; ૧ મારા સાહેબ તારી સાળ પર વણી દે ને ચાદર કડકડતી ટાઢ છે ચારેકોર જેની હૂંફે રાત કાઢી શકાય એવી વણી દેને ચાદર તારી આંગળીઓના ઇલમથી કે જેને ઓઢતા જ ભાતીગળ...&quot;</p> <p><b>New page</b></p><div>&lt;br&gt;<br /> &lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&#039;&#039;&#039;ગાંધીસ્મૃતિ&#039;&#039;&#039;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;<br /> &lt;poem&gt;<br /> ૧<br /> મારા સાહેબ <br /> તારી સાળ પર વણી દે ને ચાદર <br /> કડકડતી ટાઢ છે ચારેકોર <br /> જેની હૂંફે રાત કાઢી શકાય <br /> એવી વણી દેને ચાદર <br /> તારી આંગળીઓના ઇલમથી <br /> કે જેને ઓઢતા જ ભાતીગળ કવિતા <br /> લખાતી આવે અમારાં હૃદય પર <br /> માણસાઈની એવી ભાષા શિખવી દે મારા સાયેબ<br /> કે ક્યારેય બોલતા ધ્રૂજે નહીં અમારા હોઠ <br /> ભલે સામે ઊભા હોય ચમરબંધી <br /> એની આંખમાં આંખ પરોવી <br /> કહી શકીએ સત્ય સામી છાતીએ <br /> ગાંધીની જેમ ટટ્ટાર ઊભા રહી <br /> ભલે ને હોય ગમે તેવી હાડ ગાળી નાખતી ટાઢ <br /> સોંસરા જઈ શકીએ સવાર સુધી <br /> લાકડીને ટેકે ટેકે રસ્તો કરતાં કરતાં પોતડીભેર <br /> એટલી ખાદી વણી દે ને <br /> મારા સાહેબ!<br /> <br /> ર<br /> કાલ બપોરે<br /> અમદાવાદની અડતાળીસ ડીગ્રી ગરમીમાં <br /> ચાર રસ્તે મને ગાંધીજીએ રોક્યો <br /> ને પૂછ્યું : વડોદરામાં કેવી ગરમી પડે છે, ભાઈ! <br /> મેં કહ્યું : બાપુ, આંહ્ય જેટલી જ લગભગ.<br /> <br /> આવી કાળઝાળ ગરમીમાં ઇન્દુલાલ કેમ છે? <br /> બાપુએ ચિંતાતુર અવાજે નાનાભાઈની ખબર પૂછી.<br /> <br /> હવે બાપુની સામે ખોટું તો બોલાય નહિ <br /> એટલે સાચેસાચ કહેવું પડ્યું કે <br /> આ માથું ફાડી નાખતી ગરમીમાંય <br /> એ તો ઊભા છે ઇલોરાપાર્કને નાકે <br /> હાથમાં સળગતી મશાલ લઈ <br /> પછી લોહી ઊકળે નહિ તો બીજું શું થાય <br /> કોઈ કાન માંડીને ઊભા રે’ય બે ઘડી <br /> તો બરુંણબરુંણ બુડબુડાટ સંભળાય <br /> અદ્દલ ઊકળતાં પાણી જેવો અંદરોઅંદર <br /> પણ ચાચા જેનું નામ એ તો લાંઘો ભરીને હેંડવા તૈયાર <br /> એરકંડિશન ગાડીઓ વચ્ચેથી સડસડાટ...<br /> <br /> મારો લાંબોલચ જવાબ અધવચ્ચે અટકાવતા <br /> બાપુ એટલું જ બોલ્યા <br /> એમના ચિરપરિચિત સ્મિત સાથે : <br /> લે, આ મારી લાકડી લઈ જા <br /> એને આપજે<br /> ને કેજે કે બાપુએ મોકલી છે <br /> ને ફરી આવે ત્યારે એની મશાલ લેતો આવજે <br /> કેજે બાપુએ મંગાવી છે.<br /> <br /> હવે તમે જ કો’ <br /> બાપુ ચિંધે એ ચાચાનું કામ <br /> દીકરાવે તો કરવું જ પડે ને!<br /> <br /> ૩<br /> આઝાદી પહેલાંની વાત છે<br /> એક વખત<br /> દેશના કામસર મારે ઇંગ્લાંડ જવાનું થયું <br /> આખા પ્રવાસ દરમ્યાન <br /> ‘છેલ્લો કટોરો ઝેરનો આ...’ <br /> શબ્દો મારા કાનમાં ગુંજતા રહ્યા<br /> <br /> ગોળમેજી પરિષદ પૂરી થઈ. <br /> પછી એક ઊંચા પાતળા જુવાન સાથે <br /> મારી મુલાકાત કરાવતા <br /> કોઈ ફિલ્મકારે કહ્યું : <br /> મિ. ગાંધી, તમારી ફિલમ ઉતારવાની છે <br /> આ યંગમેન તમારો રોલ કરશે<br /> એને ગાંધી બનતા શિખવાડો.<br /> <br /> મેં એની સાથે હસ્તધૂનન કરતા કહ્યું : <br /> ભાઈ, સૌ પહેલાં તો તમારે માંસાહાર છોડવો પડશે <br /> પછી જ હું તમને અહિંસા વિશે સમજાવી શકીશ કંઈક <br /> ને તો જ તમને પ્રાણીમાત્ર પ્રત્યે કરુણા જાગશે જરીક .<br /> <br /> બીજું, તમને સિનેમાવાળાને ટેવ હોય છે એમ <br /> પરાઈ સ્ત્રીઓ સાથે લફરાં નહીં કરતા હો<br /> તો જ પ્રેમનો અનુભવ પામી શકશો બરોબર <br /> ને બ્રહ્મચર્યનો મહિમા જાણી શકશો મનોમન.<br /> <br /> વળી, રોજ એક કલાક ને અઠવાડિયે એક દિવસ <br /> મૌન રાખવાનું જેથી સમય જતા તમને <br /> સત્યનો અર્થ સમજાય આપમેળે.<br /> <br /> આ ત્રણે વાત સાંભળતાં જ એને થયું કે <br /> બાપુ બનવું કેટલું અઘરું છે. <br /> એણે તો ફિલ્મલાઇન જ છોડી દેવાનો વિચાર કર્યો.<br /> <br /> થોડાં વરસ પછી<br /> એક એક્શન મુવી આવી <br /> એમાંથી ધાંય ધાંય ધાંય કરતીક ત્રણ ગોળી છૂટી <br /> ને The End આવી ગયો આખી વાતનો.<br /> <br /> છેક ચાર દાયકા વીત્યા પછી<br /> બેન કિંગ્સલે<br /> પેલા ત્રણ અભિનયમાં માહેર થઈ ગયા <br /> વાચિક આંગિક અને સાત્ત્વિક જેમ <br /> ત્યારે ગાંધીજીનો રોલ કર્યો<br /> ખુદ ગાંધીજી મોંમાં આંગળાં નાખી જાય <br /> એવો અદ્દલ. <br /> <br /> જેણે ગાંધીજીને જોયા નથી <br /> એવા અમને સૌને<br /> ગાંધીજીને ઠેકાણે <br /> હવે એ જ દેખાય છે<br /> આઝાદી પછી.<br /> <br /> <br /> ૪<br /> ચિ. ભાઈ સરદાર,<br /> ઘણા સમય પછી તમને ચિઠ્ઠી લખું છું <br /> કદાચ તમે મારા અક્ષર ભૂલી ગયા હો એમ બને<br /> કે પછી આટલો વખત વીત્યે મારા જ અક્ષર <br /> બદલાઈ ગયા હોય એમ પણ બને<br /> તોય તમે થોડોક મરોડ ને કંઈક કાકુ પકડી શકશો જરૂર <br /> એવાં સાબૂત આંખકાન છે તમારાં હજી આજેય<br /> એ ભરોસે આ ચિઠ્ઠી લખું છું, તાકીદની.<br /> <br /> વાત એમ છે<br /> કે મને જાણવા મળ્યા મુજબ<br /> નર્મદાના કાંઠે તમે ઊંચા ઊભા છો લોખંડી શરીરે અડીખમ <br /> જગો તો તમને શોભે એવી પસંદ કરી છે બરાબર <br /> ખેડા અને બારડોલી વચ્ચે. <br /> આ બંને નામ સાંભળતાં જ સત્યાગ્રહના <br /> એ દિવસો યાદ આવી જશે તમને<br /> ને સાથે જ સાંભરશે ત્યાંનાં ખેડૂ ખેતર ઢોરઢાંખર ને ઘરનાં ઘર <br /> જો કે એમાંનું કંઈ નહીં હોય અહીં <br /> અહીં તો આંખ સામે ભરેલાં હશે ચિક્કાર પાણી<br /> ને પાણીની અંદર<br /> જોતાં જ જણાશે કૈં કેટલાંય જંગલ<br /> જંગલમાં દૂર દૂરથી સંભળાશે માણસના સાદ <br /> સરદાર...સરદાર...<br /> કરતા તમને ઘેરી વળશે ભોળા આદિવાસીઓ <br /> તમે એના ભોળપણની સંભાળ લેજો.<br /> <br /> બસ. એટલું કહેવા આ ચિઠ્ઠી લખી છે તમને.<br /> <br /> લિ. બાપુના આશિષ<br /> l<br /> તા.ક. ચોમાસુ ચાલે છે <br /> તે ભેજથી તમારા શરીરને અસુખ ન થાય <br /> તેનું ધ્યાન રાખજો.<br /> <br /> <br /> ૫<br /> હું ગુજરાતીનો શિક્ષક છું <br /> પણ મારી જોડણી પહેલેથી કાચી <br /> એટલે મેં વસાવ્યો ‘સાર્થ જોડણીકોશ’ <br /> એની મારે વારે વારે જરૂર પડે એમ <br /> ગાંધીજીને ડગલેપગલે લાકડીની જેમ.<br /> <br /> ધીમે ધીમે મને સમજાઈ ગયું કે <br /> માત્ર મારી જોડણી જ કાચી નથી <br /> કેટલાય શબ્દોના અર્થ પણ સમજાતા નથી મને. <br /> ઘણી વાર તો મને આવડતા હોય <br /> એવા અર્થ વિશે પણ શંકા જાય <br /> ને સામે પડેલો ‘સાર્થ’ જોઈને થાય <br /> લાવ, ખાતરી કરી લઉં પાક્કી <br /> કે એમાં મને સમજાતો જ અર્થ છે કે કોઈ બીજો? <br /> પછી તો મને શબ્દે શબ્દે શંકા થવા માંડી કે <br /> ગાંધીજીને અભિપ્રેત અર્થ કંઈક બીજો જ હશે કે શું? <br /> ક્યારેક ક્યારેક તો શબ્દનો ઉચ્ચાર કરતા પહેલાં <br /> ને ક્યારેક તો વિચાર કરતાય પહેલાં <br /> મન અર્થની અવઢવમાં ઢસડતું જાય મને <br /> અને હું સાર્થકતાની શોધમાં <br /> પહેલાંથી છેલ્લાં પાનાં સુધી ફરી વળું શ્વાસભેર.<br /> <br /> આમ જોતજોતાંમાં<br /> ગાંધી રોડ જેવી હાલત થઈ ગઈ છે એની<br /> હવે એને ઊભો પણ રાખી શકાતો નથી ટેબલ પર <br /> એટલે આડો ગોઠવી રાખું છું કબાટમાં. <br /> આજે તો આ શબ્દકોશ સાવ રદ્દી થઈ ગયો છે <br /> છતાં મેં એને કાઢી નાખ્યો નથી હજી <br /> મને ખબર નથી કે એની ક્યારે જરૂર પડી જાય <br /> સત્ય અહિંસા પ્રેમ માણસાઈ <br /> આ બધાના અર્થ જોવા માટે <br /> મારા દીકરાને કે પછી મનેય.<br /> &lt;/poem&gt;<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = ૧ર. ઘરનાં કાવ્યો<br /> |next = ૧૪. થોડાંક કાવ્યો<br /> }}</div>

Meghdhanu