https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF-%E0%AA%86%E0%AA%9A%E0%AA%AE%E0%AA%A8_%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%A3%E0%AB%80_%E2%80%93_%E0%AA%A8%E0%AA%B2%E0%AA%BF%E0%AA%A8_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B3%2F%E0%AB%A9%E0%AB%A6._%E0%AA%85%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%A5%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%97%E0%AA%A4%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%BF 2026-06-29T05:13:52Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.45.0 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF-%E0%AA%86%E0%AA%9A%E0%AA%AE%E0%AA%A8_%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%A3%E0%AB%80_%E2%80%93_%E0%AA%A8%E0%AA%B2%E0%AA%BF%E0%AA%A8_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B3/%E0%AB%A9%E0%AB%A6._%E0%AA%85%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%A5%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%97%E0%AA%A4%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%BF&diff=16696&oldid=prev 2021-09-18T09:56:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="en"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Older revision</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Revision as of 09:56, 18 September 2021</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l212">Line 212:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Line 212:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{Right|(અવકાશપંખી, પૃ. ૧૧૪-૧૨૦)}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{Right|(અવકાશપંખી, પૃ. ૧૧૪-૧૨૦)}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;/poem&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;/poem&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{HeaderNav2</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|previous = ૨૯. સાંજનો તડકો</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|next = ૩૧. નારી</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}</ins></div></td></tr> </table>

MeghaBhavsar https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF-%E0%AA%86%E0%AA%9A%E0%AA%AE%E0%AA%A8_%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%A3%E0%AB%80_%E2%80%93_%E0%AA%A8%E0%AA%B2%E0%AA%BF%E0%AA%A8_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B3/%E0%AB%A9%E0%AB%A6._%E0%AA%85%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%A5%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%97%E0%AA%A4%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%BF&diff=12115&oldid=prev 2021-08-03T11:47:40Z

<p>Created page with &quot;{{SetTitle}} {{Heading|૩૦. અશ્વત્થામાની સ્વગતોક્તિ|નલિન રાવળ}} &lt;poem&gt; આકાશમાંના તાર...&quot;</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> <br /> {{Heading|૩૦. અશ્વત્થામાની સ્વગતોક્તિ|નલિન રાવળ}}<br /> <br /> &lt;poem&gt;<br /> આકાશમાંના તારકોને ક્રૂર ન્હોરથી પીંખી,<br /> અંધકારનું આ તોતિંગ પંખી<br /> પાંખોના તીક્ષ્ણ ઘાતથી અવકાશને ચીરી,<br /> કુરુક્ષેત્રની છાતી પર ચિત્કાર કરતું તૂટી પડે છે.<br /> મનુષ્યના લોહીનો સ્વાદ શું આટલો બધો મિષ્ટ હોય છે?<br /> <br /> કયો અગ્નિ? મારા આત્માને દાહ દેતો, મારી આંખમાંથી<br /> બહાર નીકળી<br /> શબક્ષેત્રને ચૂડમાં લઈ<br /> શ્વસી રહેલા પેલા અંધારપંખીની આંખોમાં તક્ષકની જેમ સરે છે.<br /> સમુદ્રને ચીરી નાખતા તીક્ષ્ણ ખડકોની કઠોરતા<br /> આ<br /> અંધારપંખીની ગુફાઓ જેવી ઊંડી આંખોમાં ભડભડાટ બળવા લાગી<br /> આ<br /> કોના પડછાયા?<br /> ટોળાંબંધ ઊંટના પડછાયાઓ જેવા આ પડછાયા મારા?<br /> કઈ મરુભૂમિ તરફ દોડે છે આ પડછાયા?<br /> બધી જ મરુભૂમિઓના પડછાયા<br /> દિશાઓની કરોડરજ્જુઓ અને પવનોની પાંસળીઓ તોડતા<br /> મારા મનમાં આવી ખડકાયા છે.<br /> મનના એક ખૂણે ઊગેલ લોહિયાળ કાંટા જેવું ભોંકાય છે<br /> આ કુરુક્ષેત્ર.<br /> આ પ્હાડપ્હોળા લોહિયાળ કાંટા ઉપર બેઠેલું પેલું અંધારપંખી<br /> કોઈ પ્રચંડ કાળા સ્વપ્નની જેમ હવે ત્વરાથી સળગી રહ્યું છે<br /> બળતા એના ચિત્કારોનો અવાજ કોણ સાંભળે?<br /> કોણ જુએ?<br /> <br /> મૃત્યુ પામેલી આંખ જોઈ નથી શકતી,<br /> મૃત્યુ પામેલા કાન સાંભળી નથી શકતા.<br /> <br /> ‘જે સાંભળે છે એ જ દુઃખ પામે છે,<br /> જે જુએ છે એ જ દુઃખ પામે છે.’<br /> <br /> કોણ બોલ્યું આ?<br /> હું ક્યાં મનુષ્ય છું દુઃખ મને હોય?<br /> હું ક્યાં પ્રેત છું દુઃખ મને હોય?<br /> હું મનુષ્ય પણ નથી, હું પ્રેત પણ નથી<br /> હું અશ્વત્થામા છું.<br /> કાન પર પડતો આ અવાજ — અશ્વત્થામા અશ્વત્થામા — આખાય<br /> મારા મનને<br /> આવરીને પડતા વીંછીઓના વરસાદ જેવો લાગે છે.<br /> હું અશ્વત્થામા છું.<br /> <br /> લગોલગ આવી ગયા અમે<br /> અમે લગોલગ આવી ગયા<br /> <br /> પ્રેમ બળી જાય છે ત્યારે આ પંખીના જેવો લાગે છે.<br /> શ્રદ્ધા બળી જાય છે ત્યારે આ પંખી<br /> :::::: પીંછાં પ્રસારી નાચે છે.<br /> સત્ય બળી જાય છે ત્યારે આ પંખી ચિચિયારીઓ પાડતું<br /> નગરોનાં સડતાં છાપરાંઓ પર<br /> :::: ઘૂમરાવા લેતું ઊડે છે.<br /> અમે લગોલગ આવી ગયા<br /> આ<br /> બળતા અંધારપંખીની આંખમાં<br /> મારી આંખો તીરની જેમ ઊંડી ઊતરી ગઈ<br /> કેવો ઘોર અવાજ!<br /> <br /> આ આંધળું અંધારપંખી અવકાશને હલબલાવી નાખે<br /> એવો ચિત્કાર નાખી<br /> મારા પગ પાસે ફસડાઈ ગયું.<br /> <br /> એ<br /> જીવે છે<br /> કુરુક્ષેત્ર પર ફેલાએલી પાંખોને એ હળવે હળવે સમેટે છે.<br /> મહારથીઓનાં મૃત વક્ષઃસ્થલોમાં ખૂંપી ગયેલા લોહીનીંગળતા ન્હોરને<br /> ક્રૂર આનંદમિશ્રિત વેદનાના ચિત્કારથી બહાર કાઢતું<br /> ઢસડાતું ઢસડાતું<br /> એ<br /> મારા નખમાં પ્રવેશે છે<br /> ચડે છે<br /> ઊડે છે<br /> પડે છે<br /> પછડાય છે<br /> મારામાં<br /> હું અશ્વત્થામા છું.<br /> <br /> મારા પડછાયા હું હવે જોઈ નથી શકતો<br /> દુર્યોધનના કણસવાનો અવાજ વધતા વાંસવનની જેમ<br /> મારા રક્તમાં ફેલાય છે.<br /> દ્રુપદપુત્રે ઉતારી લીધેલ પિતા દ્રોણના મસ્તકમાંથી<br /> વછૂટતા લોહીના પ્રવાહમાં<br /> અવશ એવો હું તણાઉં છું.<br /> <br /> વૃદ્ધ પિતાના દેહમાં શું આટલું બધું લોહી હતું?<br /> હું ખસી જઉં<br /> મારા માથા ઉપર ઊડતા આવી રહેલા<br /> આ બે ઘુવડોના માર્ગમાંથી<br /> હું ખસી જઉં<br /> નથી હોતું<br /> ઘુવડની આંખોમાં રહેતું મૃત્યુ<br /> આટલું જડ<br /> હાડકા જેવું સફેદ<br /> ક્રૂર એવી થીજેલી શૂન્યતાથી ભરેલું<br /> નથી હોતું<br /> <br /> આ ઘુવડો નથી<br /> કુરુક્ષેત્રમાં એકેય વૃક્ષ જીવતું નથી<br /> <br /> કોણ રુદ્ર! કૃપાચાર્ય!<br /> હું તમને જોઈ શકતો નથી... તમારી આંખોને ઓળખું છું<br /> શું તમે પણ મને જોઈ શકતા નથી?<br /> ચળકતી જીવડા જેવી આંખો એકમેકમાં આપણે<br /> હવે ભરાવી લીધી છે<br /> આપણે જે છીએ તે હવે નથી<br /> જે નથી તે હવે છીએ<br /> સેનાઓ જે કાલે હતી તે આજે નથી<br /> જે આજે નથી તે કદાચ કાલે હશે, જે કાલે હશે<br /> તે કદાચ આવવાની કાલમાં નહીં હોય.<br /> <br /> ચાલો<br /> આપણે જે છીએ તે હવે નથી<br /> તે નથી તે હવે છીએ<br /> રુદ્ર તમે અહીં<br /> કૃપાચાર્ય તમે અહીં<br /> <br /> એનાં બચ્ચાં શોધતી આ ટિટોડીનો વલખાટ<br /> મને મથી નાખે છે<br /> ક્યાં હશે એનાં બચ્ચાં?<br /> <br /> જો<br /> અશ્વત્થામા<br /> મૃત્યુ પામેલા અને સૂતેલાઓમાં શો ફેર છે?<br /> ઘણો ફેર છે<br /> અશ્વત્થામા<br /> ઘણો ફેર છે<br /> જો<br /> <br /> મૃત્યુ પામેલાઓના બાહુઓ<br /> ભીમના બાહુઓની જેમ નજરને ભીંસતા નથી<br /> જો<br /> આ નિદ્રિત રક્ષકના મુખ ઉપર<br /> હમણાં જ ફરકી ગયેલું સ્મિત<br /> તું મૃત્યુ પામેલાઓના મુખ ઉપર ફરકતું ક્યારેય જોઈ શકીશ?<br /> જો<br /> મૃત્યુ પામેલાઓની નાસિકા<br /> અર્જુનની નાસિકાની જેમ પ્રકાશતી નથી.<br /> યુધિષ્ઠિરના મુખ પર પથરાયેલી શાંત સ્નિગ્ધ આભા<br /> પિતા દ્રોણના છેદાયેલા મસ્તકમાં ક્યાં છે?<br /> જો<br /> આ પંખિણી જેવી દ્રૌપદી<br /> જેના સહોદરે તારા પિતાનો ઘાત કર્યો હતો તે આ દ્રૌપદી<br /> કેવી નમણી<br /> પોતાના ટહુકાર જેવાં પાંચ બાળકો પર<br /> ::::::: પાંખ પ્રસારી પોઢી છે.<br /> <br /> અશ્વત્થામા!<br /> આ પાંચ નિદ્રિત ક્ષણોને ર્‌હેંસી નાખ<br /> આ ક્ષણોમાં આદિ-મધ્ય-અંત પોઢેલા છે<br /> આ ક્ષણોમાં ડૂબેલો અને ઊગવાનો સૂર્ય પોઢેલો છે.<br /> ર્‌હેંસ... ર્‌હેંસ...<br /> પાંચ તારકોને હણી નાખ્યા<br /> પાંચ બાળકોના રક્તમાં બોળાયેલા<br /> આ હાથને<br /> વિશ્વનું કયું તત્ત્વ ધોશે?<br /> નાસ રુદ્ર<br /> નાસ કૃપાચાર્ય<br /> નાસ અશ્વત્થામા<br /> ક્યાં નાસીશ? તું ક્યાં નાસીશ અશ્વત્થામા?<br /> જો<br /> આ તારાં રક્તાંકિત ચરણ<br /> ત્રણે કાલખંડોની બહાર લથડિયાં લેતા ચાલે છે<br /> જો<br /> આ ઉત્તરાના ગર્ભમાં ફરેલા બ્રહ્માસ્ત્રને<br /> કાલ ભગવાનનું ચક્ર છેદી રહ્યું છે<br /> જો<br /> અસ્તિ અને નાસ્તિ<br /> સદ્ અને અસદ્‌ની<br /> વચ્ચે<br /> પરિરક્ષિત એવું એક ફૂલ<br /> નમણી નારીના ઉદરમાં ખીલી રહ્યું છે.<br /> <br /> તું<br /> ક્યાં નાસીશ અશ્વત્થામા?<br /> આ કાળા ફુગાયેલા સડેલા અંધકારમાં<br /> તેં<br /> જાતે જ તારો આત્મમણિ ફેંકી દીધો છે,<br /> કળણમાં ઊંડો ને ઊંડો એ ઊતરતો જાય છે.<br /> હું ક્યાં છું?<br /> દુરિત ચિરંજીવી હોય છે?<br /> ક્યારેય જે વિલય નહીં પામે એવું આ અસદ્<br /> આત્માને દહ્યા જ કરશે?<br /> હું ક્યાં છું?<br /> <br /> શું આ રાખના ઢગલા જેવા સૂર્ય અને ચંદ્ર હશે?<br /> શ્વાસને રૂંધી નાખતા એવા<br /> આ સ્થિર કોના પડછાયાઓના પ્રદેશમાં<br /> હું મૂઢ જેવો તલખું છું<br /> <br /> હું ક્યાંથી નાસું<br /> મારા સમયને પગ નથી<br /> હું ક્યાંથી નાસું<br /> ચારેકોર પડછાયાઓની ખીણો ખખડે છે<br /> હું ક્યાંથી રડું<br /> મારા સમયને આંખ નથી.<br /> હું ક્યાંથી જન્મું<br /> મારો સમય મરતો નથી<br /> હું ક્યાં છું?<br /> <br /> મારા મનને એક ખૂણે<br /> લોહિયાળ કાંટા જેવું કુરુક્ષેત્ર<br /> એ<br /> પ્હાડપ્હોળા લોહિયાળ કાંટા ઉપર બેઠેલું પેલું અંધારપંખી<br /> મારા ચિત્તને એની ખડબચડી પાંખોના ફફડાટથી<br /> હલબલાવે છે... હલબલાવે છે...<br /> હું ક્યાં છું?... હું ક્યાં છું?<br /> {{Right|(અવકાશપંખી, પૃ. ૧૧૪-૧૨૦)}}<br /> &lt;/poem&gt;</div>

MeghaBhavsar