કુંવરબાઈનું મામેરું/કડવું ૧૩ - Revision history

MeghaBhavsar at 05:38, 1 November 2021

2021-11-01T05:38:33Z

← Older revision		Revision as of 05:38, 1 November 2021
Line 8:		Line 8:

	(રાગ મારુ)		(રાગ મારુ)
	ભક્ત નરસૈયાનું દુખ જાણી રે, ઊઠી ધાયા પુરુષ પુરાણી રે;		ભક્ત નરસૈયાનું દુખ જાણી રે, ઊઠી ધાયા પુરુષ પુરાણી<ref>પુરુષપુરાણી = પુરાણ પુરુષ ભગવાન</ref> રે;
	થયા શેઠ તે સારંગપાણિ રે, સાથે લક્ષ્મીજી શેઠાણી રે.{{space}} ૧		થયા શેઠ તે સારંગપાણિ રે, સાથે લક્ષ્મીજી શેઠાણી રે.{{space}} ૧

Line 14:		Line 14:
	રથ ઉપર બેઠા શ્રી ગોપાળ રે, ધોરીને ઘમકે ઘૂઘરમાળ રે. {{space}} ૨		રથ ઉપર બેઠા શ્રી ગોપાળ રે, ધોરીને ઘમકે ઘૂઘરમાળ રે. {{space}} ૨

	લોકે ઓળખ્યા નહિ જગદીશ રે, સાથે વાણોતર છે દસવીસ રે;		લોકે ઓળખ્યા નહિ જગદીશ રે, સાથે વાણોતર<ref>વાણોતર – શેઠના મદદનીશો, ગુમાસ્તા</ref> છે દસવીસ રે;
	સર્વે જોઈ જોઈ વિસ્મે થાય રે, પ્રભુ આવ્યા મંડપ માંહ્ય રે.{{space}} ૩		સર્વે જોઈ જોઈ વિસ્મે થાય રે, પ્રભુ આવ્યા મંડપ માંહ્ય રે.{{space}} ૩

Line 24:		Line 24:

	ખટ દર્શને ખોળ્યો ન લાધે રે, જેને ઉમિયાપતિ આરાધે રે;		ખટ દર્શને ખોળ્યો ન લાધે રે, જેને ઉમિયાપતિ આરાધે રે;
	ન જડે ધ્યાને, દાને બહુ યાગે રે, તે હરિ હીંડે અણવાણે પાગે રે.{{space}} ૬		ન જડે ધ્યાને, દાને બહુ યાગે રે, તે હરિ હીંડે અણવાણે<ref>અડવાણે = ખુલ્લા-ઉઘાડા પગે </ref> પાગે રે.{{space}} ૬

	જે ચૌદ લોકના મહારાજ રે, મહેતા માટે થયા બજાજ રે;		જે ચૌદ લોકના મહારાજ રે, મહેતા માટે થયા બજાજ<ref>બજાજ – કાપડિયો, કાપડનો વેપારી</ref> રે;
	શોભે વાઘો કેસરી છાંટે રે, બાંધી પાઘડી અવળે આંટે રે.{{space}} ૭		શોભે વાઘો કેસરી છાંટે રે, બાંધી પાઘડી અવળે આંટે રે.{{space}} ૭

Line 32:		Line 32:
	એક લેખણ કાને ખોસી રે, ધર્યું નામ દામોદર દોશી રે.{{space}} ૮		એક લેખણ કાને ખોસી રે, ધર્યું નામ દામોદર દોશી રે.{{space}} ૮

	ઝીણા જામા પટકા ભારે રે, હરિ હળવે હળવે પધારે રે;		ઝીણા જામા<ref>જામા = ઘેરવાળું અંગરખું, પહેરણ જેવું.</ref> પટકા ભારે રે, હરિ હળવે હળવે પધારે રે;
	ઝીણી પછેડી ઓઢી નાથે રે, બેઉ છેડા ઝાલ્યા છે હાથે રે.{{space}} ૯		ઝીણી પછેડી ઓઢી નાથે રે, બેઉ છેડા ઝાલ્યા છે હાથે રે.{{space}} ૯

	વીંટી-વેલિયાં કર-આંગળિયે રે, સાદાં મોજાં પહેર્યાં શામળિયે રે;		વીંટી-વેલિયાં<ref>વેલિયાં = વેઢ, આંટાવાળી વીંટી </ref> કર-આંગળિયે રે, સાદાં મોજાં પહેર્યાં શામળિયે રે;
	ઘણા વાણોતર છે સાથે રે, કોણે ઝોળો ગ્રહ્યો છે હાથે રે.{{space}} ૧૦		ઘણા વાણોતર છે સાથે રે, કોણે ઝોળો ગ્રહ્યો છે હાથે રે.{{space}} ૧૦

Line 41:		Line 41:
	પ્રભુ પૂંઠે કમળા રાણી રે, સભા મોહી જોઈ શેઠાણી રે.{{space}} ૧૧		પ્રભુ પૂંઠે કમળા રાણી રે, સભા મોહી જોઈ શેઠાણી રે.{{space}} ૧૧

	ઊતર્યાં નાગરીઓનાં અભિમાન રે, જાણે ઊગ્યા શશિયર ભાણ રે;		ઊતર્યાં નાગરીઓનાં અભિમાન રે, જાણે ઊગ્યા શશિયર ભાણ રે<ref>ચંદ્ર અને સૂર્ય. કમળાનું તેજ સૂર્ય-ચંદ્ર જેવું. ઉત્પ્રેક્ષા</ref>;
	ભલું ભાલ, ભ્રમર રૂડી રાજે રે, રત્નજડિત રાખડી છાજે રે.{{space}} ૧૨		ભલું ભાલ, ભ્રમર રૂડી રાજે રે, રત્નજડિત રાખડી છાજે રે.{{space}} ૧૨

Line 48:		Line 48:

	બાજુબંધ ગળુબંધ માળ રે, નવસર હાર ઝાકઝમાળ રે;		બાજુબંધ ગળુબંધ માળ રે, નવસર હાર ઝાકઝમાળ રે;
	કટિ ઘમકે ક્ષુદ્રઘંટાલી રે, પહેરણ પચરંગી ફાલી રે.{{space}} ૧૪		કટિ ઘમકે ક્ષુદ્રઘંટાલી<ref>ક્ષુદ્ર ઘંટાલી = નાનાં કાણાં પાડેલી ઘંટડીઓની હાર </ref> રે, પહેરણ પચરંગી ફાલી રે.{{space}} ૧૪

	ઝમકે ઝાંઝર ઉજ્જ્વળ પાગે રે, વીંછિયા-અણવટ છંદે વાગે રે;		ઝમકે ઝાંઝર ઉજ્જ્વળ પાગે રે, વીંછિયા-અણવટ<ref>વીંછીઆ, અણવટ = પગની આંગળી અને અંગૂઠાનાં ઘરેણાં </ref> છંદે વાગે રે;
	પહેરી પચરંગી પટોળી રે, જુએ મર્મે નયણાં ઘોળી રે.{{space}} ૧૫		પહેરી પચરંગી પટોળી રે, જુએ મર્મે નયણાં ઘોળી રે.{{space}} ૧૫

Line 77:		Line 77:
	વેવાણ! નથી તમો જાણિયાં રે? તમો બ્રાહ્મણ ને અમો વાણિયાં રે.{{space}} ૨૩		વેવાણ! નથી તમો જાણિયાં રે? તમો બ્રાહ્મણ ને અમો વાણિયાં રે.{{space}} ૨૩

	વેપાર દોશીનો, ઘેર કોઠી રે, અમને ઓથ નરસૈંયાની મોટી રે;		વેપાર દોશીનો, ઘેર કોઠી<ref>વેપારની પેઢી</ref> રે, અમને ઓથ<ref>ઓથ = મદદ સાંસે = શ્વાસે,આશ્ચર્ય અને ભોંઠપથી શ્વાસ ઊંચો થઈ ગયો </ref> નરસૈંયાની મોટી રે;
	ધન મહેતાજીનું અમો લીજે રે, વેપાર કાપડનો કીજે રે.{{space}} ૨૪		ધન મહેતાજીનું અમો લીજે રે, વેપાર કાપડનો કીજે રે.{{space}} ૨૪

Line 91:		Line 91:
	સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :		સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :
	‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮		‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮
	</poem>		</poem><br>

	{{HeaderNav2		{{HeaderNav2
	\|previous = કડવું ૧૨		\|previous = કડવું ૧૨
	\|next = કડવું ૧૪		\|next = કડવું ૧૪
	}}		}}<br>

MeghaBhavsar at 08:08, 29 October 2021

2021-10-29T08:08:39Z

← Older revision		Revision as of 08:08, 29 October 2021
Line 88:		Line 88:
	ત્યારે વિસ્મે થયા સહુ નાગર રે, ભરી છાબ તે કરુણાસાગર રે;		ત્યારે વિસ્મે થયા સહુ નાગર રે, ભરી છાબ તે કરુણાસાગર રે;
	મહેતાને કહે વનમાળી રે : ‘કરો પહેરામણી સંભાળી રે.{{space}} ૨૭		મહેતાને કહે વનમાળી રે : ‘કરો પહેરામણી સંભાળી રે.{{space}} ૨૭
	'''વલણ'''		::: '''વલણ'''
	સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :		સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :
	‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮		‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮

MeghaBhavsar at 08:07, 29 October 2021

2021-10-29T08:07:31Z

← Older revision		Revision as of 08:07, 29 October 2021
Line 1:		Line 1:
	{{SetTitle}}		{{SetTitle}}

	{{Heading\|કડવું ૧૩\| ~~રમણ સોની~~}}		{{Heading\|કડવું ૧૩\|}}
			<br>
	<poem>		<poem>
	[કથા-કુશળ કવિ પ્રેેમાનંદે કરેલું દૃશ્યપરિવર્તન જુઓ : વૈકુંઠનાથ હવે દામોદર શેઠ રૂપે – ‘કાને કુંડળ હીરે જડિયાં રે, નેત્ર પ્રલંબ, શ્રવણે અડિયાં રે;’ ત્યાં સુધી તો જાણે એ કૃષ્ણ જેવા લાગે છે પણ બીજી જ પંક્તિમાં ‘એક લેખણ કાને ખોસી રે, ધર્યું નામ દામોદર દોશી રે.’ એ રૂપપરિવર્તન કેવું આકર્ષક છે! અને લક્ષ્મીજી શેઠાણીરૂપે. જુઓ :‘માયા મહેતી રૂપે આવે રે...’		{{Color\|Blue\|[કથા-કુશળ કવિ પ્રેેમાનંદે કરેલું દૃશ્યપરિવર્તન જુઓ : વૈકુંઠનાથ હવે દામોદર શેઠ રૂપે – ‘કાને કુંડળ હીરે જડિયાં રે, નેત્ર પ્રલંબ, શ્રવણે અડિયાં રે;’ ત્યાં સુધી તો જાણે એ કૃષ્ણ જેવા લાગે છે પણ બીજી જ પંક્તિમાં ‘એક લેખણ કાને ખોસી રે, ધર્યું નામ દામોદર દોશી રે.’ એ રૂપપરિવર્તન કેવું આકર્ષક છે! અને લક્ષ્મીજી શેઠાણીરૂપે. જુઓ :‘માયા મહેતી રૂપે આવે રે...’
	ચતુર નાગરાણી સંબંધ પૂછતાં જ છોભીલી પડી જાય છે – ‘...તમે નવ જાણિયાં રે, મહેતો બ્રાહ્મણ ને અમો વાણિયાં રે..’]		ચતુર નાગરાણી સંબંધ પૂછતાં જ છોભીલી પડી જાય છે – ‘...તમે નવ જાણિયાં રે, મહેતો બ્રાહ્મણ ને અમો વાણિયાં રે..’]}}

	(રાગ મારુ)		(રાગ મારુ)
Line 88:		Line 88:
	ત્યારે વિસ્મે થયા સહુ નાગર રે, ભરી છાબ તે કરુણાસાગર રે;		ત્યારે વિસ્મે થયા સહુ નાગર રે, ભરી છાબ તે કરુણાસાગર રે;
	મહેતાને કહે વનમાળી રે : ‘કરો પહેરામણી સંભાળી રે.{{space}} ૨૭		મહેતાને કહે વનમાળી રે : ‘કરો પહેરામણી સંભાળી રે.{{space}} ૨૭
	વલણ		'''વલણ'''
	સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :		સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :
	‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮		‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮

MeghaBhavsar at 12:00, 27 October 2021

2021-10-27T12:00:16Z

← Older revision		Revision as of 12:00, 27 October 2021
Line 1:		Line 1:
	{{SetTitle}}		{{SetTitle}}

	{{Heading\|કડવું ૧\| રમણ સોની}}		{{Heading\|કડવું ૧૩\| રમણ સોની}}

	<poem>		<poem>

MeghaBhavsar: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|કડવું ૧| રમણ સોની}} [કથા-કુશળ કવિ પ્રેેમાનંદે કરેલું દૃશ..."

2021-10-27T11:59:43Z

Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|કડવું ૧| રમણ સોની}} <poem> [કથા-કુશળ કવિ પ્રેેમાનંદે કરેલું દૃશ..."

New page

{{SetTitle}}

{{Heading|કડવું ૧| રમણ સોની}}

<poem>
[કથા-કુશળ કવિ પ્રેેમાનંદે કરેલું દૃશ્યપરિવર્તન જુઓ : વૈકુંઠનાથ હવે દામોદર શેઠ રૂપે – ‘કાને કુંડળ હીરે જડિયાં રે, નેત્ર પ્રલંબ, શ્રવણે અડિયાં રે;’ ત્યાં સુધી તો જાણે એ કૃષ્ણ જેવા લાગે છે પણ બીજી જ પંક્તિમાં ‘એક લેખણ કાને ખોસી રે, ધર્યું નામ દામોદર દોશી રે.’ એ રૂપપરિવર્તન કેવું આકર્ષક છે! અને લક્ષ્મીજી શેઠાણીરૂપે. જુઓ :‘માયા મહેતી રૂપે આવે રે...’
ચતુર નાગરાણી સંબંધ પૂછતાં જ છોભીલી પડી જાય છે – ‘...તમે નવ જાણિયાં રે, મહેતો બ્રાહ્મણ ને અમો વાણિયાં રે..’]

(રાગ મારુ)
ભક્ત નરસૈયાનું દુખ જાણી રે, ઊઠી ધાયા પુરુષ પુરાણી રે;
થયા શેઠ તે સારંગપાણિ રે, સાથે લક્ષ્મીજી શેઠાણી રે.{{space}} ૧

નંદ, સુનંદ, ગરુડ સાથે રે, વસ્રગાંઠડી તેહને માથે રે;
રથ ઉપર બેઠા શ્રી ગોપાળ રે, ધોરીને ઘમકે ઘૂઘરમાળ રે. {{space}} ૨

લોકે ઓળખ્યા નહિ જગદીશ રે, સાથે વાણોતર છે દસવીસ રે;
સર્વે જોઈ જોઈ વિસ્મે થાય રે, પ્રભુ આવ્યા મંડપ માંહ્ય રે.{{space}} ૩

છડીદારે વાટ મુકાવી રે, નાગરીનાત તે જોવાને આવી રે :
‘આ વહેવારિયો કોણ આવ્યો રે? સાથે ગાંઠડી શાની લાવ્યો રે?’{{space}} ૪

કો ન જાણે ત્રિભુવનભૂપ રે,વહાલે લીધું વણિકનું રૂપ રે;
રથ ઉપરથી ઊતરિયા રે, હરિ સભા માંહે સંચરિયા રે.{{space}} ૫

ખટ દર્શને ખોળ્યો ન લાધે રે, જેને ઉમિયાપતિ આરાધે રે;
ન જડે ધ્યાને, દાને બહુ યાગે રે, તે હરિ હીંડે અણવાણે પાગે રે.{{space}} ૬

જે ચૌદ લોકના મહારાજ રે, મહેતા માટે થયા બજાજ રે;
શોભે વાઘો કેસરી છાંટે રે, બાંધી પાઘડી અવળે આંટે રે.{{space}} ૭

કાને કુંડળ હીરે જડિયાં રે, નેત્ર પ્રલંબ, શ્રવણે અડિયાં રે;
એક લેખણ કાને ખોસી રે, ધર્યું નામ દામોદર દોશી રે.{{space}} ૮

ઝીણા જામા પટકા ભારે રે, હરિ હળવે હળવે પધારે રે;
ઝીણી પછેડી ઓઢી નાથે રે, બેઉ છેડા ઝાલ્યા છે હાથે રે.{{space}} ૯

વીંટી-વેલિયાં કર-આંગળિયે રે, સાદાં મોજાં પહેર્યાં શામળિયે રે;
ઘણા વાણોતર છે સાથે રે, કોણે ઝોળો ગ્રહ્યો છે હાથે રે.{{space}} ૧૦

ઘણા સેવક સેવામાં સજ રે, છે ઉદ્ધવના કરમાં ગજ રે;
પ્રભુ પૂંઠે કમળા રાણી રે, સભા મોહી જોઈ શેઠાણી રે.{{space}} ૧૧

ઊતર્યાં નાગરીઓનાં અભિમાન રે, જાણે ઊગ્યા શશિયર ભાણ રે;
ભલું ભાલ, ભ્રમર રૂડી રાજે રે, રત્નજડિત રાખડી છાજે રે.{{space}} ૧૨

વિશાળ લોચન, ચંચળ ચાલે રે, કે શું ખંજન પડિયાં ગાલે રે!
છે અધર બિંબ પરવાળી રે, ઉપર ઢળકે વેસરવાળી રે.{{space}} ૧૩

બાજુબંધ ગળુબંધ માળ રે, નવસર હાર ઝાકઝમાળ રે;
કટિ ઘમકે ક્ષુદ્રઘંટાલી રે, પહેરણ પચરંગી ફાલી રે.{{space}} ૧૪

ઝમકે ઝાંઝર ઉજ્જ્વળ પાગે રે, વીંછિયા-અણવટ છંદે વાગે રે;
પહેરી પચરંગી પટોળી રે, જુએ મર્મે નયણાં ઘોળી રે.{{space}} ૧૫

જડાવ ચૂડો કર ખળકાવે રે, માયા મહેતીરૂપે આવે રે;
મોહી સભા અંબાને નીરખી રે, દેવી દીસે વાણિયણ સરખી રે.{{space}} ૧૬

લલિતા વિશાખા બે ખવાસી રે, છે ભક્તિ મુક્તિ ચાર દાસી રે;
સંગે આવે દેવાધિદેવ રે, મહેતે ઓળખ્યા હરિ તતખેવ રે :{{space}} ૧૭

‘ભલે આવ્યા શેઠ શામળિયા રે,’ મહેતો માધવજી-શું મળિયા રે;
ભેટતાં બોલ્યા સુંદરશ્યામ રે : ‘મારું પ્રગટ ન લેશો નામ રે.{{space}} ૧૮

રખે વાત અમારી ચર્ચો રે, તમારે જે જોઈએ તે ખર્ચો રે;
કુંવરબાઈના પૂરો કોડ રે’, એમ કહી બેઠા રણછોડ રે. {{space}} ૧૯

પછે સભા સરવ સાંભળતાં રે, હરિ વચન બોલે છે વળતાં રેઃ
‘જાઓ, શેઠાણી! દુખ કાપો રે, કુંવરબાઈને હૃદિયાશું ચાંપો રે.’{{space}} ૨૦

એવું સાંભળી કમળા હીંડ્યાં રે, કુંવરબાઈને હૃદિયાશું ભીડ્યાં રેઃ
‘મારી મીઠી! ન ભરિયે આંસુ રે, તેડો ક્યાં છે તમારી સાસુ રે.’{{space}} ૨૧

મળી નાગરીઓ કરે વિચાર રે, જોઈ રૂપ મૂક્યો અહંકાર રે;
વેવાણ કમળાને એમ પૂછે રે : ‘મહેતા સાથે સગપણ શું છે રે?’{{space}} ૨૨

કોકિલા-સ્વર સુધારસ વાણી રે, તવ હસીને બોલ્યાં શેઠાણી રે :
વેવાણ! નથી તમો જાણિયાં રે? તમો બ્રાહ્મણ ને અમો વાણિયાં રે.{{space}} ૨૩

વેપાર દોશીનો, ઘેર કોઠી રે, અમને ઓથ નરસૈંયાની મોટી રે;
ધન મહેતાજીનું અમો લીજે રે, વેપાર કાપડનો કીજે રે.{{space}} ૨૪

અમો આવ્યાં મોસાળું કરવા રે, ઠાલી છાબ તે વસ્ત્રે ભરવા રે;
મહેતે જે જે વસ્ત્ર મંગાવ્યાં રે, અમો લખ્યા પ્રમાણે લાવ્યાં રે.’{{space}} ૨૫

એવું કહીને બેઠાં શેઠાણી રે, સરવ નાગરી સાંસે ભરાણી રે;
તેડ્યા શ્રીરંગ મહેતો વેવાઈ રે, ભાવે ભેટ્યા શ્રી જદુરાઈ રે.{{space}} ૨૬

ત્યારે વિસ્મે થયા સહુ નાગર રે, ભરી છાબ તે કરુણાસાગર રે;
મહેતાને કહે વનમાળી રે : ‘કરો પહેરામણી સંભાળી રે.{{space}} ૨૭
વલણ
સંભાળી કરો પહેરામણી,’ એમ કહે સુંદરશ્યામ રે :
‘વળી ઘટે તેવું સોંપજો, અમો વાણોતર સરખું કામ રે.’{{space}} ૨૮
</poem>

{{HeaderNav2
|previous = કડવું ૧૨
|next = કડવું ૧૪
}}