કુંવરબાઈનું મામેરું/શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ - Revision history

MeghaBhavsar at 09:09, 29 October 2021

2021-10-29T09:09:12Z

← Older revision		Revision as of 09:09, 29 October 2021
Line 126:		Line 126:
	<br>		<br>
	'''કડવું૧૬'''		'''કડવું૧૬'''


	'''૧ કોડ''' = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા		'''૧ કોડ''' = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા
	'''૬ પરન્યાતી''' = (નાગર સિવાયની) બીજી જ્ઞાતિનાં		'''૬ પરન્યાતી''' = (નાગર સિવાયની) બીજી જ્ઞાતિનાં

MeghaBhavsar at 09:08, 29 October 2021

2021-10-29T09:08:37Z

← Older revision		Revision as of 09:08, 29 October 2021
Line 133:		Line 133:
	'''નેગિયો''' = પ્રતિષ્ઠિત-આબરૂદાર		'''નેગિયો''' = પ્રતિષ્ઠિત-આબરૂદાર
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

			{{HeaderNav2
			\|previous = કડવું ૧૬
			\|next = આખ્યાન કાવ્યનું સ્વરૂપ અને વિકાસગતિ
			}}

MeghaBhavsar at 09:07, 29 October 2021

2021-10-29T09:07:07Z

← Older revision		Revision as of 09:07, 29 October 2021
Line 52:		Line 52:
	'''૩૧ ફાંસુ''' = ફોગટ, વ્યર્થ		'''૩૧ ફાંસુ''' = ફોગટ, વ્યર્થ
	<br>		<br>
	કડવું ૬.		'''કડવું ૬.'''

	'''૧ ભારે''' = ઉંમરમાં, વજનમાં (?), સત્તામાં		'''૧ ભારે''' = ઉંમરમાં, વજનમાં (?), સત્તામાં
Line 64:		Line 64:
	<br>		<br>
	'''કડવું ૭'''.		'''કડવું ૭'''.
	~~<br>~~
	'''૧ ડાટ વાળ્યો''' = ગજબ કર્યા, પાયમાલ કરી નાખ્યા		'''૧ ડાટ વાળ્યો''' = ગજબ કર્યા, પાયમાલ કરી નાખ્યા
	'''૨ કાતી''' = છરી દગો, ડંખ,		'''૨ કાતી''' = છરી દગો, ડંખ,
	'''૬ સધારો''' = સિધાવો, પાછા જાઓ		'''૬ સધારો''' = સિધાવો, પાછા જાઓ
			<br>
			'''કડવું ૮'''.

	~~'''કડવું ૮'''.~~		'''૩. કંદર્પસરીખો લાજે''' –કંદર્પ(કામદેવ) જેવો પણ નરસિંહના રૂપ આગળ શરમાય, ભોંઠો પડે– એવો કટાક્ષ
	~~<br>~~
	'''૩. કંદર્પસરીખો લાજે''' –કંદર્પ(કામદેવ) જેવો પણ નરસિંહના
	રૂપ આગળ શરમાય, ભોંઠો પડે– એવો કટાક્ષ
	'''૫ કળકળતું''' = ઊકળતું		'''૫ કળકળતું''' = ઊકળતું
	<br>		<br>
Line 81:		Line 79:
	'''૮ સાધ''' = સાધુ, સજ્જન		'''૮ સાધ''' = સાધુ, સજ્જન
	'''૧૦ માવઠું''' = માઘ-વૃષ્ટિ, કઋતુનો વરસાદ		'''૧૦ માવઠું''' = માઘ-વૃષ્ટિ, કઋતુનો વરસાદ
			<br>
			'''કડવું૧૧.'''

	~~'''કડવું૧૧.'''~~
	~~<br>~~
	'''૨ વહેવાર''' = રિવાજ		'''૨ વહેવાર''' = રિવાજ
	'''૩ ટોપીવાળા''' = કાન-ઢંકાતી ટોપી પહેરેલા સાધુઆ		'''૩ ટોપીવાળા''' = કાન-ઢંકાતી ટોપી પહેરેલા સાધુઆ
Line 92:		Line 90:
	:::::: કડવું- ૧૫(કડી ૨૫)માં એના સાચા અર્થમાં.		:::::: કડવું- ૧૫(કડી ૨૫)માં એના સાચા અર્થમાં.
	૧૫ સાધર પહોંતી છે = મનના કોડ પૂરા કર્યા છે (વક્રોક્તિ છે)		૧૫ સાધર પહોંતી છે = મનના કોડ પૂરા કર્યા છે (વક્રોક્તિ છે)
			<br>
	'''કડવુ ૧૨'''		'''કડવુ ૧૨'''
	~~<br>~~
	'''૨ વેદીઆ''' = વેદ જાણનાર નાગર બ્રાહ્મણ (અહીં કટાક્ષમાં)		'''૨ વેદીઆ''' = વેદ જાણનાર નાગર બ્રાહ્મણ (અહીં કટાક્ષમાં)
	'''૨ માધવ શું ભેદિયા''' = પ્રભુમાં તલ્લીન થયા છે.		'''૨ માધવ શું ભેદિયા''' = પ્રભુમાં તલ્લીન થયા છે.
	'''૩ દામોદર, બાલમુકુંદ...''' = કડી ૩થી ભગવાનનાં વિવિધ નામો અને પૌરાણિક સંદર્ભો સાથે ભક્તોને ઈશ્વરે કરેલી સહાયના ઉલ્લેખો છે (કડી ૧૯ સુધી)		'''૩ દામોદર, બાલમુકુંદ...''' = કડી ૩થી ભગવાનનાં વિવિધ નામો અને પૌરાણિક સંદર્ભો સાથે ભક્તોને ઈશ્વરે કરેલી સહાયના ઉલ્લેખો છે (કડી ૧૯ સુધી)
	'''૨૪ પિંગાણી''' = માથામાં નાખવાના તેલની લાકડાની વાટકી		'''૨૪ પિંગાણી''' = માથામાં નાખવાના તેલની લાકડાની વાટકી
			<br>
			'''કડવું૧૩'''

	~~'''કડવું૧૩'''~~
	~~<br>~~
	'''૧ પુરુષપુરાણી''' = પુરાણ પુરુષ ભગવાન		'''૧ પુરુષપુરાણી''' = પુરાણ પુરુષ ભગવાન
	'''૩. વાણોતર''' – શેઠના મદદનીશો, ગુમાસ્તા		'''૩. વાણોતર''' – શેઠના મદદનીશો, ગુમાસ્તા
Line 114:		Line 112:
	'''૨૩ ઓથ''' = મદદ		'''૨૩ ઓથ''' = મદદ
	'''સાંસે''' = શ્વાસે,આશ્ચર્ય અને ભોંઠપથી શ્વાસ ઊંચો થઈ ગયો		'''સાંસે''' = શ્વાસે,આશ્ચર્ય અને ભોંઠપથી શ્વાસ ઊંચો થઈ ગયો
			<br>
			'''કડવું૧૪'''.

	~~'''કડવું૧૪'''.~~
	~~<br>~~
	'''૪ કમાઈ''' = કમાણી, વળતર		'''૪ કમાઈ''' = કમાણી, વળતર
	'''૫ ઉમા-મહેશ્વર આપ્યાં આણી''' = શિવપાર્વતીના યુગલને શણગારે, એમાં ત્રણ સ્ત્રીનાં અને આઠ પુરુષોનાં વસ્ત્રો હોય.		'''૫ ઉમા-મહેશ્વર આપ્યાં આણી''' = શિવપાર્વતીના યુગલને શણગારે, એમાં ત્રણ સ્ત્રીનાં અને આઠ પુરુષોનાં વસ્ત્રો હોય.
	'''૬ પલવટ વાળી''' = કમર ઉપર કપડું બાંધી		'''૬ પલવટ વાળી''' = કમર ઉપર કપડું બાંધી
	'''૯ બુસટિયો''' = સીમંતિનીને કંકુવાળા હાથ ગાલે લગાવવાની વિધિ કરનાર પતિનો નાનો ભાઈ (દિયર)		'''૯ બુસટિયો''' = સીમંતિનીને કંકુવાળા હાથ ગાલે લગાવવાની વિધિ કરનાર પતિનો નાનો ભાઈ (દિયર)
			<br>
			'''કડવું ૧૫'''

	~~'''કડવું ૧૫'''~~
	~~<br>~~
	'''૬ ખીરોદક''' = ક્ષીરોદક; એક જાતનું રેશમી વસ્ત્ર કડી ૬થી૨૩ વિવિધ વસ્ત્રો, સાડીઓ, તથા અલંકારોનાં નામ છે		'''૬ ખીરોદક''' = ક્ષીરોદક; એક જાતનું રેશમી વસ્ત્ર કડી ૬થી૨૩ વિવિધ વસ્ત્રો, સાડીઓ, તથા અલંકારોનાં નામ છે
	'''૨૪ ઓડે''' = ધરે, લંબાવે		'''૨૪ ઓડે''' = ધરે, લંબાવે
			<br>
			'''કડવું૧૬'''

	~~'''કડવું૧૬'''~~
	~~<br>~~

	'''૧ કોડ''' = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા		'''૧ કોડ''' = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા

MeghaBhavsar at 09:00, 29 October 2021

2021-10-29T09:00:40Z

← Older revision		Revision as of 09:00, 29 October 2021
Line 11:		Line 11:
	<br>		<br>
	'''કડવું ૨'''		'''કડવું ૨'''
	~~<br>~~
	'''૬ઉદ્ધવ-વિદૂર''' – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને સ્થાન આપ્યું		'''૬ઉદ્ધવ-વિદૂર''' – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને સ્થાન આપ્યું
	'''૯. ત્રિપુરાર''' – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર		'''૯. ત્રિપુરાર''' – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર
Line 64:		Line 64:
	<br>		<br>
	'''કડવું ૭'''.		'''કડવું ૭'''.
			<br>
	'''૧ ડાટ વાળ્યો''' = ગજબ કર્યા, પાયમાલ કરી નાખ્યા		'''૧ ડાટ વાળ્યો''' = ગજબ કર્યા, પાયમાલ કરી નાખ્યા
	'''૨ કાતી''' = છરી દગો, ડંખ,		'''૨ કાતી''' = છરી દગો, ડંખ,
Line 70:		Line 70:

	'''કડવું ૮'''.		'''કડવું ૮'''.
			<br>
	'''૩. કંદર્પસરીખો લાજે''' –કંદર્પ(કામદેવ) જેવો પણ નરસિંહના		'''૩. કંદર્પસરીખો લાજે''' –કંદર્પ(કામદેવ) જેવો પણ નરસિંહના
	રૂપ આગળ શરમાય, ભોંઠો પડે– એવો કટાક્ષ		રૂપ આગળ શરમાય, ભોંઠો પડે– એવો કટાક્ષ
Line 83:		Line 83:

	'''કડવું૧૧.'''		'''કડવું૧૧.'''
			<br>
	'''૨ વહેવાર''' = રિવાજ		'''૨ વહેવાર''' = રિવાજ
	'''૩ ટોપીવાળા''' = કાન-ઢંકાતી ટોપી પહેરેલા સાધુઆ		'''૩ ટોપીવાળા''' = કાન-ઢંકાતી ટોપી પહેરેલા સાધુઆ
Line 94:		Line 94:

	'''કડવુ ૧૨'''		'''કડવુ ૧૨'''
			<br>
	'''૨ વેદીઆ''' = વેદ જાણનાર નાગર બ્રાહ્મણ (અહીં કટાક્ષમાં)		'''૨ વેદીઆ''' = વેદ જાણનાર નાગર બ્રાહ્મણ (અહીં કટાક્ષમાં)
	'''૨ માધવ શું ભેદિયા''' = પ્રભુમાં તલ્લીન થયા છે.		'''૨ માધવ શું ભેદિયા''' = પ્રભુમાં તલ્લીન થયા છે.
Line 101:		Line 101:

	'''કડવું૧૩'''		'''કડવું૧૩'''
			<br>
	'''૧ પુરુષપુરાણી''' = પુરાણ પુરુષ ભગવાન		'''૧ પુરુષપુરાણી''' = પુરાણ પુરુષ ભગવાન
	'''૩. વાણોતર''' – શેઠના મદદનીશો, ગુમાસ્તા		'''૩. વાણોતર''' – શેઠના મદદનીશો, ગુમાસ્તા
Line 116:		Line 116:

	'''કડવું૧૪'''.		'''કડવું૧૪'''.
			<br>
	'''૪ કમાઈ''' = કમાણી, વળતર		'''૪ કમાઈ''' = કમાણી, વળતર
	'''૫ ઉમા-મહેશ્વર આપ્યાં આણી''' = શિવપાર્વતીના યુગલને શણગારે, એમાં ત્રણ સ્ત્રીનાં અને આઠ પુરુષોનાં વસ્ત્રો હોય.		'''૫ ઉમા-મહેશ્વર આપ્યાં આણી''' = શિવપાર્વતીના યુગલને શણગારે, એમાં ત્રણ સ્ત્રીનાં અને આઠ પુરુષોનાં વસ્ત્રો હોય.
Line 123:		Line 123:

	'''કડવું ૧૫'''		'''કડવું ૧૫'''
			<br>
	'''૬ ખીરોદક''' = ક્ષીરોદક; એક જાતનું રેશમી વસ્ત્ર કડી ૬થી૨૩ વિવિધ વસ્ત્રો, સાડીઓ, તથા અલંકારોનાં નામ છે		'''૬ ખીરોદક''' = ક્ષીરોદક; એક જાતનું રેશમી વસ્ત્ર કડી ૬થી૨૩ વિવિધ વસ્ત્રો, સાડીઓ, તથા અલંકારોનાં નામ છે
	'''૨૪ ઓડે''' = ધરે, લંબાવે		'''૨૪ ઓડે''' = ધરે, લંબાવે

	'''કડવું૧૬'''		'''કડવું૧૬'''
			<br>

	'''૧ કોડ''' = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા		'''૧ કોડ''' = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા

MeghaBhavsar at 08:43, 29 October 2021

2021-10-29T08:43:32Z

Show changes

MeghaBhavsar at 08:34, 29 October 2021

2021-10-29T08:34:28Z

← Older revision		Revision as of 08:34, 29 October 2021
Line 9:		Line 9:
	'''૧ મનમુદા''' = મનને આનંદ આપનારું		'''૧ મનમુદા''' = મનને આનંદ આપનારું
	'''૬. કર્પૂરગૌર''' – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ		'''૬. કર્પૂરગૌર''' – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ
			<br>
	'''કડવું ૨'''		'''કડવું ૨'''
			<br>
	'''૬ઉદ્ધવ-વિદૂર''' – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને સ્થાન આપ્યું		'''૬ઉદ્ધવ-વિદૂર''' – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને સ્થાન આપ્યું
	'''૯. ત્રિપુરાર''' – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર		'''૯. ત્રિપુરાર''' – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર
	'''૧૪. તું ગોરાણી, મેં પ્રમાણી''' – તારી મને સાચી ઓળખ થઈ, તારા વજ્ર(કડવા) વચનથી જ છેવટે હું હરિને પામ્યો		'''૧૪. તું ગોરાણી, મેં પ્રમાણી''' – તારી મને સાચી ઓળખ થઈ, તારા વજ્ર(કડવા) વચનથી જ છેવટે હું હરિને પામ્યો
			<br>
	'''કડવું ૩'''		'''કડવું ૩'''

Line 27:		Line 27:
	'''૧૯ ફ્જેત''' = બેઆબરૂ		'''૧૯ ફ્જેત''' = બેઆબરૂ
	'''૨૧ ફગો''' = છકી જાવ છો		'''૨૧ ફગો''' = છકી જાવ છો
			<br>
	'''કડવું ૪'''		'''કડવું ૪'''

Line 38:		Line 38:
	'''૧૪. વિષયીપુરના લોક''' – સંસારની ભૌતિકતા, લાલસામાં ફસાયેલા. એ લોકો વૈષ્ણવ નરસિંહનો ભક્તિમાર્ગ શું જાણે?		'''૧૪. વિષયીપુરના લોક''' – સંસારની ભૌતિકતા, લાલસામાં ફસાયેલા. એ લોકો વૈષ્ણવ નરસિંહનો ભક્તિમાર્ગ શું જાણે?
	'''૨૫. સુરભિ''' – ગાય		'''૨૫. સુરભિ''' – ગાય
			<br>
	'''કડવું ૫'''		'''કડવું ૫'''

Line 51:		Line 51:
	'''૨૯ આસામી''' = વ્યક્તિ, મનુષ્ય		'''૨૯ આસામી''' = વ્યક્તિ, મનુષ્ય
	'''૩૧ ફાંસુ''' = ફોગટ, વ્યર્થ		'''૩૧ ફાંસુ''' = ફોગટ, વ્યર્થ
			<br>
	કડવું ૬.		કડવું ૬.

MeghaBhavsar at 08:33, 29 October 2021

2021-10-29T08:33:31Z

← Older revision		Revision as of 08:33, 29 October 2021
Line 4:		Line 4:

	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	કડવું ૧.		'''કડવું ૧.'''
	કડી		કડી
	૧. મામેરું (મોસાળું) = કન્યાના માતૃપક્ષ તરફથી–મામાના		'''૧. મામેરું (મોસાળું)''' = કન્યાના માતૃપક્ષ તરફથી–મામાના ઘેરથી કરવામાં આવતી પહેરામણી
	ઘેરથી કરવામાં આવતી પહેરામણી		'''૧ મનમુદા''' = મનને આનંદ આપનારું
	૧ મનમુદા = મનને આનંદ આપનારું		'''૬. કર્પૂરગૌર''' – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ
	૬. કર્પૂરગૌર – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ

	કડવું ૨		'''કડવું ૨'''

	૬ઉદ્ધવ-વિદૂર – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને		'''૬ઉદ્ધવ-વિદૂર''' – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને સ્થાન આપ્યું
	સ્થાન આપ્યું		'''૯. ત્રિપુરાર''' – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર
	૯. ત્રિપુરાર – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર		'''૧૪. તું ગોરાણી, મેં પ્રમાણી''' – તારી મને સાચી ઓળખ થઈ, તારા વજ્ર(કડવા) વચનથી જ છેવટે હું હરિને પામ્યો
	૧૪. તું ગોરાણી, મેં પ્રમાણી – તારી મને સાચી ઓળખ થઈ,
	તારા વજ્ર(કડવા) વચનથી જ છેવટે હું હરિને પામ્યો

	કડવું ૩		'''કડવું ૩'''

	૨. ચંગ = એક વાદ્ય		'''૨. ચંગ''' = એક વાદ્ય
	૩ તદાકાર = તન્મય		'''૩ તદાકાર''' = તન્મય
	૭ જંજાલ = સંસારની કડાકૂટ		'''૭ જંજાલ''' = સંસારની કડાકૂટ
	૧૧. છે લઘુવય નાનો ભરથાર – પતિ નાની વયનો છે એટલે પરિવારમાં એનો પોતાનો કોઈ અવાજ નથી, કુંવરબાઈને એનો સધિયારો નથી.		'''૧૧. છે લઘુવય નાનો ભરથાર''' – પતિ નાની વયનો છે એટલે પરિવારમાં એનો પોતાનો કોઈ અવાજ નથી, કુંવરબાઈને એનો સધિયારો નથી.
	૧૩ દુર્બલની = આર્થિક રીતે નબળા કુટુંબની		'''૧૩ દુર્બલની''' = આર્થિક રીતે નબળા કુટુંબની
	૧૪ સીમંત = સ્રીની પ્રથમ સગર્ભાવસ્થા પ્રસંગે કરવાનો સંસ્કાર, રીત		'''૧૪ સીમંત''' = સ્રીની પ્રથમ સગર્ભાવસ્થા પ્રસંગે કરવાનો સંસ્કાર, રીત
	૧૫. દ્યામણી – દયામણી, લાચાર		'''૧૫. દ્યામણી''' – દયામણી, લાચાર
	૧૯ ફ્જેત = બેઆબરૂ		'''૧૯ ફ્જેત''' = બેઆબરૂ
	૨૧ ફગો = છકી જાવ છો		'''૨૧ ફગો''' = છકી જાવ છો

	કડવું ૪		'''કડવું ૪'''

	૧. પત્ર જ આપ્યું.. –સંસ્કૃતમાં ને મધ્યકાલીન ગુજરાતીમાં પત્ર(પત્રમ્‌)		'''૧. પત્ર જ આપ્યું..''' –સંસ્કૃતમાં ને મધ્યકાલીન ગુજરાતીમાં પત્ર(પત્રમ્‌) શબ્દ નપુંસક લિંગનો છે.
	શબ્દ નપુંસક લિંગનો છે.		'''૨ દામ''' = દ્રવ્ય
	૨ દામ = દ્રવ્ય		'''૫ વહેલ''' = ઉપર ઓઢાવાળું શણગારેલું ગાડું
	૫ વહેલ = ઉપર ઓઢાવાળું શણગારેલું ગાડું		::'''કડી ૫'''-માં ધૂંસરી, સાંગી, સોટા, તલાવા, પીંજણી વગેરે ગાડાના વિવિધ ભાગોનાં નામ છે.
	કડી ૫-માં ધૂંસરી, સાંગી, સોટા, તલાવા, પીંજણી વગેરે		'''૧૧ ગળિયો''' = અશક્ત, થાકીને બેસી પડેલો
	ગાડાના વિવિધ ભાગોનાં નામ છે.		'''૧૨ ચીચૂએ''' = ચૂંચૂં એવો અવાજ કરે.
	૧૧ ગળિયો = અશક્ત, થાકીને બેસી પડેલો		'''૧૪. વિષયીપુરના લોક''' – સંસારની ભૌતિકતા, લાલસામાં ફસાયેલા. એ લોકો વૈષ્ણવ નરસિંહનો ભક્તિમાર્ગ શું જાણે?
	૧૨ ચીચૂએ = ચૂંચૂં એવો અવાજ કરે.		'''૨૫. સુરભિ''' – ગાય
	૧૪. વિષયીપુરના લોક – સંસારની ભૌતિકતા, લાલસામાં ફસાયેલા.
	એ લોકો વૈષ્ણવ નરસિંહનો ભક્તિમાર્ગ શું જાણે?
	૨૫. સુરભિ – ગાય

	કડવું ૫.		'''કડવું ૫'''

	૨,૬ જૂઆ-બગાઈઓ = ઢોર (પ્રાણી)ના શરીર પરનાં જીવડાં		'''૨,૬ જૂઆ-બગાઈઓ''' = ઢોર (પ્રાણી)ના શરીર પરનાં જીવડાં
	૫ ફૂટડો = સુંદર		'''૫ ફૂટડો''' = સુંદર
	૯ ઠીઠોલી = ઠઠ્ઠા મશ્કરી		'''૯ ઠીઠોલી''' = ઠઠ્ઠા મશ્કરી
	૧૩ મચ્છર = મત્સર, અભિમાન		'''૧૩ મચ્છર''' = મત્સર, અભિમાન
	૧૪ મેર = મેરુ પર્વત		'''૧૪ મેર''' = મેરુ પર્વત
	૨૨ નાડાછડી, મોડ વગેરે મંગલ પ્રસંગે જરૂરી સામગ્રી		'''૨૨ નાડાછડી, મોડ''' વગેરે મંગલ પ્રસંગે જરૂરી સામગ્રી
	૨૨. ઘાટ = રેશમી સાડી		'''૨૨. ઘાટ''' = રેશમી સાડી
	૨૫ તલફે = તરફડિયાં મારે		'''૨૫ તલફે''' = તરફડિયાં મારે
	૨૯ આસામી = વ્યક્તિ, મનુષ્ય		'''૨૯ આસામી''' = વ્યક્તિ, મનુષ્ય
	૩૧ ફાંસુ = ફોગટ, વ્યર્થ		'''૩૧ ફાંસુ''' = ફોગટ, વ્યર્થ

	કડવું ૬.		કડવું ૬.

MeghaBhavsar at 08:28, 29 October 2021

2021-10-29T08:28:36Z

← Older revision		Revision as of 08:28, 29 October 2021
Line 7:		Line 7:
	કડી		કડી
	૧. મામેરું (મોસાળું) = કન્યાના માતૃપક્ષ તરફથી–મામાના		૧. મામેરું (મોસાળું) = કન્યાના માતૃપક્ષ તરફથી–મામાના
	ઘેરથી કરવામાં આવતી પહેરામણી		ઘેરથી કરવામાં આવતી પહેરામણી
	૧ મનમુદા = મનને આનંદ આપનારું		૧ મનમુદા = મનને આનંદ આપનારું
	૬. કર્પૂરગૌર – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ		૬. કર્પૂરગૌર – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ

MeghaBhavsar: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ |}} {{Poem2Open}} કડવું ૧. કડી ૧. મામેરું (મોસાળ..."

2021-10-29T08:28:10Z

Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ |}} {{Poem2Open}} કડવું ૧. કડી ૧. મામેરું (મોસાળ..."

New page

{{SetTitle}}

{{Heading|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ |}}

{{Poem2Open}}
કડવું ૧.
કડી
૧. મામેરું (મોસાળું) = કન્યાના માતૃપક્ષ તરફથી–મામાના
ઘેરથી કરવામાં આવતી પહેરામણી
૧ મનમુદા = મનને આનંદ આપનારું
૬. કર્પૂરગૌર – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ

કડવું ૨

૬ઉદ્ધવ-વિદૂર – એવા મહાન ભક્તોની હરોળમાં નરસિંહને
સ્થાન આપ્યું
૯. ત્રિપુરાર – ત્રણ પુર(નગર)ને જીતનાર મહાદેવ શંકર
૧૪. તું ગોરાણી, મેં પ્રમાણી – તારી મને સાચી ઓળખ થઈ,
તારા વજ્ર(કડવા) વચનથી જ છેવટે હું હરિને પામ્યો

કડવું ૩

૨. ચંગ = એક વાદ્ય
૩ તદાકાર = તન્મય
૭ જંજાલ = સંસારની કડાકૂટ
૧૧. છે લઘુવય નાનો ભરથાર – પતિ નાની વયનો છે એટલે પરિવારમાં એનો પોતાનો કોઈ અવાજ નથી, કુંવરબાઈને એનો સધિયારો નથી.
૧૩ દુર્બલની = આર્થિક રીતે નબળા કુટુંબની
૧૪ સીમંત = સ્રીની પ્રથમ સગર્ભાવસ્થા પ્રસંગે કરવાનો સંસ્કાર, રીત
૧૫. દ્યામણી – દયામણી, લાચાર
૧૯ ફ્જેત = બેઆબરૂ
૨૧ ફગો = છકી જાવ છો

કડવું ૪

૧. પત્ર જ આપ્યું.. –સંસ્કૃતમાં ને મધ્યકાલીન ગુજરાતીમાં પત્ર(પત્રમ્‌)
શબ્દ નપુંસક લિંગનો છે.
૨ દામ = દ્રવ્ય
૫ વહેલ = ઉપર ઓઢાવાળું શણગારેલું ગાડું
કડી ૫-માં ધૂંસરી, સાંગી, સોટા, તલાવા, પીંજણી વગેરે
ગાડાના વિવિધ ભાગોનાં નામ છે.
૧૧ ગળિયો = અશક્ત, થાકીને બેસી પડેલો
૧૨ ચીચૂએ = ચૂંચૂં એવો અવાજ કરે.
૧૪. વિષયીપુરના લોક – સંસારની ભૌતિકતા, લાલસામાં ફસાયેલા.
એ લોકો વૈષ્ણવ નરસિંહનો ભક્તિમાર્ગ શું જાણે?
૨૫. સુરભિ – ગાય

કડવું ૫.

૨,૬ જૂઆ-બગાઈઓ = ઢોર (પ્રાણી)ના શરીર પરનાં જીવડાં
૫ ફૂટડો = સુંદર
૯ ઠીઠોલી = ઠઠ્ઠા મશ્કરી
૧૩ મચ્છર = મત્સર, અભિમાન
૧૪ મેર = મેરુ પર્વત
૨૨ નાડાછડી, મોડ વગેરે મંગલ પ્રસંગે જરૂરી સામગ્રી
૨૨. ઘાટ = રેશમી સાડી
૨૫ તલફે = તરફડિયાં મારે
૨૯ આસામી = વ્યક્તિ, મનુષ્ય
૩૧ ફાંસુ = ફોગટ, વ્યર્થ

કડવું ૬.

૧ ભારે = ઉંમરમાં, વજનમાં (?), સત્તામાં
૪ સેં સાત = સાતસો
૪ વાંકડિયાં ફોફળ = ઊંચી જાતની સોપારી
૫ તાસ = સોના-રૂપાના તારવાળું રેશમી વસ્ત્ર;
૫ ચાર ચોકડી = ૪x૪ = ૧૬ સંખ્યા, અથવા ચાર ચોકડીની ભાતવાળા
૫ કોડી =વીસ; પંદર કોડી ૧૫x૨૦ = ૩૦૦.
૫ પછેડી = પામરી, ખેસ, દુપટ્ટા, કડી ૮માં છીંટ, મોરવી વગેરે, કડી ૯માં મશરૂ ગજીઆણી વગેરે, કડી ૧૦માં શેલાં – એ બધી સાડીઓની વિવિધ જાતોનાં નામ છે
૧૪ પહાણિયા = પથ્થર

કડવું ૭.

૧ ડાટ વાળ્યો = ગજબ કર્યા, પાયમાલ કરી નાખ્યા
૨ કાતી = છરી દગો, ડંખ,
૬ સધારો = સિધાવો, પાછા જાઓ

કડવું ૮.

૩. કંદર્પસરીખો લાજે –કંદર્પ(કામદેવ) જેવો પણ નરસિંહના
રૂપ આગળ શરમાય, ભોંઠો પડે– એવો કટાક્ષ
૫ કળકળતું = ઊકળતું

કડવું ૯.

૫ સમોવણ = ગરમ પાણી માફકસરનું કરવા ઉમેરવાનું ઠંડું પાણી
૭ કોરણ = ધૂળ,કાંકરી સાથેની આંધી
૮ સાધ = સાધુ, સજ્જન
૧૦ માવઠું = માઘ-વૃષ્ટિ, કઋતુનો વરસાદ

કડવું૧૧.

૨ વહેવાર = રિવાજ
૩ ટોપીવાળા = કાન-ઢંકાતી ટોપી પહેરેલા સાધુઆ
૬ વેસર = નાકે પહેરવાની નથણી
૭. ઠીંઠોળી – ઠઠ્ઠા-મશ્કરી
૯ કડલાં,કાંબી = પગનાં ઘરેણાં
૧૫ પિયરપનોતી = પિયરપક્ષે નસીબદાર. અહીં કટાક્ષમાં; પરંતુ
કડવું- ૧૫(કડી ૨૫)માં એના સાચા અર્થમાં.
૧૫ સાધર પહોંતી છે = મનના કોડ પૂરા કર્યા છે (વક્રોક્તિ છે)

કડવુ ં૧૨

૨ વેદીઆ = વેદ જાણનાર નાગર બ્રાહ્મણ (અહીં કટાક્ષમાં)
૨ માધવ શું ભેદિયા = પ્રભુમાં તલ્લીન થયા છે.
૩ દામોદર, બાલમુકુંદ... = કડી ૩થી ભગવાનનાં વિવિધ નામો
અને પૌરાણિક સંદર્ભો સાથે ભક્તોને ઈશ્વરે કરેલી
સહાયના ઉલ્લેખો છે (કડી ૧૯ સુધી)
૨૪ પિંગાણી = માથામાં નાખવાના તેલની લાકડાની વાટકી

કડવું૧૩

૧ પુરુષપુરાણી = પુરાણ પુરુષ ભગવાન
૩. વાણોતર – શેઠના મદદનીશો, ગુમાસ્તા
૬ અડવાણે = ખુલ્લા-ઉઘાડા પગે
૭. બજાજ – કાપડિયો, કાપડનો વેપારી
૯ જામા = ઘેરવાળું અંગરખું, પહેરણ જેવું.
૧૦ વેલિયાં = વેઢ, આંટાવાળી વીંટી
૧૨. જાણે ઊગિયા શશિયર ભાણ – ચંદ્ર અને સૂર્ય. કમળાનું તેજ
સૂર્ય-ચંદ્ર જેવું. ઉત્પ્રેક્ષા
૧૪ ક્ષુદ્ર ઘંટાલી = નાનાં કાણાં પાડેલી ઘંટડીઓની હાર
૧૪ વીંછીઆ, અણવટ = પગની આંગળી અને અંગૂઠાનાં ઘરેણાં
૨૩ કોઠી = વેપારની પેઢી
૨૩ ઓથ = મદદ
સાંસે = શ્વાસે,આશ્ચર્ય અને ભોંઠપથી શ્વાસ ઊંચો થઈ ગયો

કડવું૧૪.

૪ કમાઈ = કમાણી, વળતર
૫ ઉમા-મહેશ્વર આપ્યાં આણી = શિવપાર્વતીના યુગલને શણગારે,
એમાં ત્રણ સ્ત્રીનાં અને આઠ પુરુષોનાં વસ્ત્રો હોય.
૬ પલવટ વાળી = કમર ઉપર કપડું બાંધી
૯ બુસટિયો = સીમંતિનીને કંકુવાળા હાથ ગાલે લગાવવાની
વિધિ કરનાર પતિનો નાનો ભાઈ (દિયર)
કડવું ૧૫.

૬ ખીરોદક = ક્ષીરોદક; એક જાતનું રેશમી વસ્ત્ર
કડી ૬થી૨૩ વિવિધ વસ્ત્રો, સાડીઓ,
તથા અલંકારોનાં નામ છે
૨૪ ઓડે = ધરે, લંબાવે

કડવું૧૬.

૧ કોડ = અંતરની ઇચ્છા, અભિલાષા
૬ પરન્યાતી = (નાગર સિવાયની) બીજી જ્ઞાતિનાં
૬ ફૂલફૂલી = ફૂલ જેવી ખીલેલી
નેગિયો = પ્રતિષ્ઠિત-આબરૂદાર
{{Poem2Close}}