https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%95%E0%AB%8B%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%82%2F%E0%AA%B0%E0%AB%82%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A3%E0%AB%80 2026-04-07T21:04:34Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%95%E0%AB%8B%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%82/%E0%AA%B0%E0%AB%82%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A3%E0%AB%80&diff=15883&oldid=prev 2021-09-14T11:52:18Z

<p>Created page with &quot;{{SetTitle}} {{Heading|રૂપરાણી|}} &lt;poem&gt; 1 સ્રજું-સ્રજું મૂર્તિ અપૂર્વ એક; સૃષ્ટિ ભલે થ...&quot;</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> {{Heading|રૂપરાણી|}}<br /> &lt;poem&gt;<br /> <br /> 1<br /> સ્રજું-સ્રજું મૂર્તિ અપૂર્વ એક;<br /> સૃષ્ટિ ભલે થાય કુરૂપ આ પછી!<br /> વિચારીને અંતરમાં પ્રજાપતિ<br /> ઘડી રહ્યા નૂરજહાં યુગૈક.<br /> <br /> શિવે કરી ભસ્મ રતિપતિને<br /> અનંગનું અંગ દીધું;’ ભૂતિ પડી;<br /> ચતુર્મુખે રાખકૃતિ રચીને,<br /> ચંદ્રી તણી ચામડીથી લીધી મઢી.<br /> <br /> પાતાળનો વાસુકિ નાગ આણી<br /> શિરે મૂક્યો શેષ—સ્વરૂપ ચોટલો;<br /> આકાશમાં મેઘધનુષ તાણી<br /> સજી લીધો નેણથી ભાલ—ઓટલો.<br /> <br /> પૃથ્વીવિજેતા નર-પુંગવોને<br /> પળેપળે દિણ કરી પછાડ્યા;<br /> ચિતોડ ને ટ્રોય સમાં પુરોને<br /> નિમેષમાં મૂળથી ખેંચી કાઢ્યાં —<br /> <br /> એ દીપ્તિ, એ તાંડવ દૃષ્ટિ કેરું,<br /> જેતા તણી જીત કરંત સુરમું;<br /> મહીં વળી કાતિલ કૈં ઉમેર્યું,<br /> ચક્ષુદ્વયે સર્જનશ્રેષ્ઠને ભર્યું.<br /> <br /> સમુદ્રનાં લાખ તુફાન સંઘરી<br /> છાતી તણાં બેઉ કપોતમાં ભર્યાં:<br /> આષાઢની બીજકલા કટિ કરી<br /> મયૂરનાં નૃત્ય ઉપાંગમાં ભર્યાં.<br /> <br /> 2<br /> ઊભી હરિપર્વત નામ ટેકરી<br /> કાશ્મીરના રાજપુરે ઝળૂંબતી;<br /> રાતા-લીલા સ્વાંગ સુરાંગના ધરી<br /> બદામની ભવ્ય ઘટા રહી નમી.<br /> <br /> દિલ્હી તણી ના ગરમી સહાતાં<br /> કાશ્મીરનો નૂર કરે પ્રવાસ;<br /> બદામડી હર્ષ નહિ સમાતાં<br /> ઝરી પડે મ્હોર! અખંડ આશ!<br /> <br /> દિલ્હી થકી જમ્મુની વાટ લેતાં,<br /> ઓળંગવી પ્હાડીય પીરપુંજની;<br /> નજીકમાં પુષ્કર વ્હેરી નાગની,<br /> ભૂરું હસે જેલમ જન્મ દેતાં.<br /> સલીમ શું સ્નાનક્રીડા કરંતાં<br /> બપોરયે જાય બપોર ચાલી!<br /> પ્રાસાદની રાત્રિક્રીડા સ્મરંતાં<br /> નિશા તણી દીપ્તિ બને નમાલી.<br /> <br /> પદેપદે પર્વતને કૃપા કરી<br /> જહાં તણું નૂર ચડંત ટેકરી;<br /> સમીરની વાય સુગંધ-બંસરી,<br /> વનેવને કોકિલ ગાય માધુરી.<br /> <br /> શરીરનો આરસ ઓળખાતો<br /> ધરેલ સાળુ શબનમ્ સમો ચીરી;<br /> ચંદ્રી તણા પાલવમાં સમાતો,<br /> વિભાવરીનો શણગાર વિકિરી.<br /> <br /> ઈરાનનાં રક્ત ગુલાબ વેરી<br /> ઢાંકી દીધાં માર્ગ, પહાણ ને શિલા;<br /> પડે પદો એ પર મત્ત લ્હેરી;<br /> શિરીષના પ્રાંતપરાગ કોમળ.<br /> <br /> ને સ્પર્શથી સ્પંદન ઊડતાં દીસે,<br /> છૂટી પડી પાંદડી રેખરેખમાં:<br /> અનંગનાં ઇંગિત પેખતાં મિષે,<br /> રોમાંચ સ્ફુરેય અકંડ ભેખમાં.<br /> <br /> કટિ પરે હસ્ત પ્રસારી ચાલે<br /> સલીમ ત્યાં નૂરજહાનની કને;<br /> આકાશના ગેબી વીજ મ્હાલે,<br /> કો અભ્રને પ્રાંત ક્ષિતિજ આસને.<br /> <br /> અને ત્યહીં શેવતી પાંદડીના<br /> ઢગો કરી પાથરિયા પલંગો;<br /> બદામના મંજરી-મ્હોર ભીના,<br /> ઝળૂંબતા ઉપર કૈં તરંગો.<br /> <br /> ધીમે પદે વિશ્વસ્વરૂપ આવી<br /> કૂદી પડે શેવતી-સેજ ઉપરે;<br /> સલીમને બાથ મહીં હલાવી<br /> આકાશની વીજ બધી દૃગે ભરે.<br /> <br /> અને પછી પરુષ-પ્રકૃતિના<br /> તુફાનમાં વિશ્વબળો પધારે:<br /> ને વીજશી નાર ચમત્કૃતિમાં<br /> રોળાઈને પુરુષબાળ હારે.<br /> <br /> ને ચક્ષુથિ દિપ્તિ ઉછાળતી કરી,<br /> બ્રહ્માંડને ઝાંઝળિયાં ચડાવે;<br /> ને વિશ્વસંકેત મહીં તૂટેલાં<br /> પુરુષનાં કૈં મડદાં ઉછાળે.<br /> <br /> હસી રહે નૂર, સ્વરૂપરાણી,<br /> ઘડીકમાં શૂન્ય કરી સલીમને;<br /> ને ચક્ષુમાં વિશ્વવિલાસ આણી<br /> વિજિતશી પેખતી, ઉપરે નમે.<br /> <br /> અને ઊંચેથી વરસાદ થાતાં<br /> બદામડી મંજરી-મ્હોર-પુષ્પનો;<br /> એ સ્નાનનો મોદ ઉરે ન માતાં<br /> સમ્રાજ્ઞી ત્યાં લાસ્ય કરંત વિશ્વનો.<br /> <br /> જોયું નભે તાંડવ ચક્ષુઓ ભરી,<br /> રોમાંચશા તારક ઊછળી પડે;<br /> ને ભૂતની ગહ્વરગાળીને ચીરી,<br /> સૌન્દર્યનું પૂજક સૈન્ય ઊપડે.<br /> <br /> વાગીશ્વરીનાં ઇતિહાસ-પાનાં<br /> સ્વરૂપ-ફૂંકે ક્ષણમાં ઊડી પડ્યાં;<br /> વંટોળિયા પાન તણા નભે ચડ્યા,<br /> નવે નભે ના સઘળાં સમાણાં.<br /> <br /> આકાશના ઝુમ્મરમાં ઉડુ ઘણા,<br /> અધિકડા એથીય આ વિમાનમાં;<br /> શિલ્પી, કલાકાર, કવિ સ્વતાનમાં<br /> પ્રશસ્તિના રાખી અનંત તાંતણા —<br /> <br /> ઊડે : ઊડે તારકનાં પતંગિયાં,<br /> શશી સમી શેવતી પુષ્પિકા પરે<br /> ધરા તણા કાવ્યધરોય આદરે<br /> પ્રદક્ષિણા ઘેરી અનુપઅંગી આ.<br /> <br /> સૂકેલ આ પાનખરે ખરેલાં<br /> ધરા પરે પુંજ થયેલ પાંદડાં;<br /> જરીકશા બોલ સમીરના પડ્યા,<br /> કંકાલનૃત્યે ઘૂમરી ચડેલાં.<br /> <br /> ચડ્યા હતા કોઈક પાંદડે કવિ,<br /> ઉડે કલાધારક વ્યોમવ્યોમમાં;<br /> શિલ્પી રમે રૂપની સ્વપ્ન-ભોમમાં,<br /> સંગીતજેતા ઊડતા વીણા ધરી.<br /> <br /> શકુન્તલાદ-સર્જન-સોણલે ચડી<br /> ઊડે ‘કવીનામ્ કવિ’ કાલિદાસ;<br /> કાદંબરી કાનન પંખી ઊડી<br /> નભે ચડ્યું નીરખવા વિલાસ.<br /> <br /> બાણે ચડી હેલનની દૃગોનાં<br /> પધારતા હોમર નેન ચોળતા;<br /> દાન્તે, ગિટિ, શિલરના પગોના<br /> અવાજ આવે નિજ મૂર્તિ ખોળતા.<br /> <br /> પ્યાલી સુરાની ધરી ઓષ્ઠ પાસે<br /> ધરી કને ઓરતને કટિએ;<br /> કિતાબની કૈ લવતો કવાલી<br /> ખૈય્યામ એ નીરખતો ટીકીને.<br /> <br /> આવે દયારામ ત્યજી હવેલી<br /> ધીરેધીરે પ્રેમની પાંખ પ્હોળતા;<br /> ચડી-ચડી નાવડી કીટ્સ-શેલી<br /> આવે સહુ દેહ-પીયૂષ ખોળતા.<br /> <br /> કલાધરે અંતર-ફાળકે મઢી<br /> જુગેજુગે સાંપડતી પ્રતિમા :<br /> હૈયું કરી માટી બહુ લઢીલઢી <br /> શિલ્પી રચે માર્દવ સુંદરીનાં.<br /> <br /> આકાશનો કાગળ પાથરી રૂડો<br /> કવિ બધા અક્ષર પાડવા મચ્યા;<br /> દિશેદિશે એક અવાજ તો ઊંડો,<br /> કૃતાર્થ તો સર્જન જે સહુ રચ્યાં!<br /> <br /> ઊંડાંઊંડાં નેન જરી ઉઘાડી<br /> જરા હસી વલ્મીકિ આંખ મીંચતા;<br /> વ્યાસે ઊંચા હાથથી બૂમ પાડી:<br /> મનોહરમ્ને હસતા વહી જતા.<br /> <br /> 3<br /> ખડા રહો, ઓ કવિઓ! કલાધરો!<br /> ખડા રહો, શિલ્પીય, સંગીતી સહુ.<br /> ન ત્યાં જ એ દર્શનને પૂરું કરો,<br /> જોવા સમું બાકી રહ્યું હજી બહુ.<br /> <br /> બદામની મંજરીઓ પડે ખરી<br /> જરીક જ્યાં ધોમ ધખેય આકરો;<br /> ને આવતાં નૂરજહાનને જરી<br /> વિલંબ તો થાય ક્રીડા મહીં ખરો.<br /> <br /> ઠંડો કરી પ્રાન્ત બદામડી તળે,<br /> બદામડી-કોર ઊંચે જ રાખવો;<br /> હિમાદ્રિને શૃંગ હજાર તો પળે<br /> સ્ત્રીઓ બટુકો નવ વૃદ્ધ માનવો.<br /> <br /> શિરે ધરી બર્ફની ટોપલીઓ<br /> સહુ હરિપર્વત પથ્થરો ચડે;<br /> જરા કશો પાદ પંડત ઢીલો<br /> પાતાળ શી ખાઈ મહીં દડી પડે.<br /> <br /> ને બર્ફનો શીતલ ડંખ વાગતાં<br /> કોઈ બિચારાં પથમાં પડી જતાં;<br /> મુકાદમો કાળનું ભાન જાગતાં;<br /> ધક્કેલીને ઘાયલ ચાલતા થતા.<br /> <br /> 4<br /> ઊંડોઊંડો એક કૂવો ગળાવી<br /> વૃદ્ધા કતુ નિત્ય પળંત કાંતવા;<br /> દિલ્હીશ્વરી નૂરજહાની રાણી<br /> માગે સુવસ્ત્રો શબનમ્ — ઝીણાં નવાં.<br /> <br /> મરેલ કો’ માછલીની કરોડે<br /> પીંજી પીળું રેશમ કાશ્મીરી લઈ,<br /> કેળી તણે પાન ધરી મરોડે,<br /> કાંતે પૂણી નિત્ય કૂવા તળે જઈ.<br /> <br /> ભીનાશમાં, કાળમુખા તિમિરે<br /> ધીમેધીમે ઝાકળ-તાર ખેંચતી;<br /> સવારથી સાંજ સમી સુધીરે,<br /> અને ધીમે આંધળી એ થતી જતી.<br /> <br /> હિમાદ્રિનો બર્ફ શિરે વહીને<br /> કરી-કરી કામ શિથિલ સાંજે<br /> સુપુત્ર ને પુત્રવધૂ જઈને,<br /> કૂવા પરે બૂમ કરંત: મા! જે!<br /> <br /> આટોપીને ઉપર નિત્ય આવે<br /> વૃદ્ધા કતુ, ને પળતાં કુટીરે;<br /> ભેગાં મળી ભાત ઊના બનાવે,<br /> આરોગતાં બાકી ન રે’ લગીરે.<br /> <br /> આજે પડી સાંજ, વિભાવરી ચડી,<br /> ને વ્યોમમાં ચાંદરડાં ચડી ચૂક્યાં;<br /> કતુ હવે કાંતણને મૂકી પડી,<br /> બેઠી હતી ભોંય તળે કૂવે ઢૂક્યા.<br /> <br /> અમ્મા! ઊંચે એક અવાજ ધ્રૂજ્યો,<br /> વૃદ્ધા કતુ આંધળી જોઈ તો રહી;<br /> ને પાણીમાં એક પ્રકંપ કૂજ્યો,<br /> ઠરી થયો શીંગડું બર્ફમાં પડી.<br /> <br /> ન એક આછી ક્ષણ ઓસરી’તી,<br /> ત્યાં તો થઈ શીંગ કતુ ઢળી પડી;<br /> ને એ હજી જ્યાં તળિયે જતી’તી<br /> ઊંચે થકી પુત્રવધૂ પડી કૂદી.<br /> <br /> 5<br /> અને આ કાવ્યનું પ્હેલું, જો અર્ધાંગ વધુ ચડે!<br /> મનેયે મૂકજો પેલા, રૂપ ભૂલેલ જૂથડે!<br /> 3-7-’33&lt;/Poem&gt;</div>

KhyatiJoshi