ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તાસંપદા/પન્નાલાલ પટેલ/વાત્રકને કાંઠે - Revision history

Vipul Shingala at 09:14, 15 May 2026

2026-05-15T09:14:40Z

Vipul Shingala at 08:05, 15 May 2026

2026-05-15T08:05:13Z

Show changes

Vipul Shingala at 07:24, 15 May 2026

2026-05-15T07:24:12Z

Show changes

Meghdhanu at 16:39, 6 September 2023

2023-09-06T16:39:01Z

← Older revision		Revision as of 16:39, 6 September 2023
Line 1:		Line 1:
	{{SetTitle}}		{{SetTitle}}

			{{Heading\|પન્નાલાલ પટેલ}}

			[[File:Pannalal Patel.png\|300px\|center]]

			{{dhr}}{{page break\|label=}}{{dhr}}
	{{Heading\|વાત્રકને કાંઠે \| પન્નાલાલ પટેલ}}		{{Heading\|વાત્રકને કાંઠે \| પન્નાલાલ પટેલ}}
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}

Meghdhanu: પ્રૂફ

2023-08-30T02:11:22Z

પ્રૂફ

Show changes

MeghaBhavsar at 07:34, 25 September 2021

2021-09-25T07:34:29Z

← Older revision		Revision as of 07:34, 25 September 2021
Line 184:		Line 184:
	1. મોવડ એટલે ઘરમાં બારણા આસપાસનો બેસવા-સૂવાનો ભાગ. ↵		1. મોવડ એટલે ઘરમાં બારણા આસપાસનો બેસવા-સૂવાનો ભાગ. ↵
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}



			{{HeaderNav
			\|previous=[[ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તાસંપદા/ગુલાબદાસ બ્રોકર/ઊભી વાટે\|ઊભી વાટે]]
			\|next = [[ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તાસંપદા/પન્નાલાલ પટેલ/સાચી ગજિયાણીનું કાપડું\|સાચી ગજિયાણીનું કાપડું]]
			}}

NileshValanki at 09:02, 28 June 2021

2021-06-28T09:02:08Z

← Older revision		Revision as of 09:02, 28 June 2021
Line 1:		Line 1:
	{{~~Center~~\|~~'''~~વાત્રકને કાંઠે~~'''~~}}		{{SetTitle}}
	~~----~~		{{Heading\|વાત્રકને કાંઠે \| પન્નાલાલ પટેલ}}
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	સંધ્યાએ આભલાંને આજ ગેરુઆ રંગથી આખાંય રંગી નાખ્યાં હતાં. ધરે પડીને વહેતાં વાત્રક નદીનાં આસમાની નીર લાવા સરખાં બની રહ્યાં. જમણા કાંઠા ઉપર આવેલી પેલી ટેકરી ઉપરના એકલા ઘરનાં નળિયાં ઉપર સોનેરી ઢોળ ચડ્યો. પેલી બાજુની તળેટીમાં ઊડતી ગોરજનું પણ ઘડીભર માટે ગુલાલ બની ગયું. અરે, કારતક મહિનાની ટાઢને પણ આજની સંધ્યાઓ જાણે ફૂલગુલાબી બનાવી દીધી.		સંધ્યાએ આભલાંને આજ ગેરુઆ રંગથી આખાંય રંગી નાખ્યાં હતાં. ધરે પડીને વહેતાં વાત્રક નદીનાં આસમાની નીર લાવા સરખાં બની રહ્યાં. જમણા કાંઠા ઉપર આવેલી પેલી ટેકરી ઉપરના એકલા ઘરનાં નળિયાં ઉપર સોનેરી ઢોળ ચડ્યો. પેલી બાજુની તળેટીમાં ઊડતી ગોરજનું પણ ઘડીભર માટે ગુલાલ બની ગયું. અરે, કારતક મહિનાની ટાઢને પણ આજની સંધ્યાઓ જાણે ફૂલગુલાબી બનાવી દીધી.

MeghaBhavsar at 11:21, 19 June 2021

2021-06-19T11:21:35Z

← Older revision		Revision as of 11:21, 19 June 2021
Line 1:		Line 1:
			{{Center\|'''વાત્રકને કાંઠે'''}}
			----
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	સંધ્યાએ આભલાંને આજ ગેરુઆ રંગથી આખાંય રંગી નાખ્યાં હતાં. ધરે પડીને વહેતાં વાત્રક નદીનાં આસમાની નીર લાવા સરખાં બની રહ્યાં. જમણા કાંઠા ઉપર આવેલી પેલી ટેકરી ઉપરના એકલા ઘરનાં નળિયાં ઉપર સોનેરી ઢોળ ચડ્યો. પેલી બાજુની તળેટીમાં ઊડતી ગોરજનું પણ ઘડીભર માટે ગુલાલ બની ગયું. અરે, કારતક મહિનાની ટાઢને પણ આજની સંધ્યાઓ જાણે ફૂલગુલાબી બનાવી દીધી.		સંધ્યાએ આભલાંને આજ ગેરુઆ રંગથી આખાંય રંગી નાખ્યાં હતાં. ધરે પડીને વહેતાં વાત્રક નદીનાં આસમાની નીર લાવા સરખાં બની રહ્યાં. જમણા કાંઠા ઉપર આવેલી પેલી ટેકરી ઉપરના એકલા ઘરનાં નળિયાં ઉપર સોનેરી ઢોળ ચડ્યો. પેલી બાજુની તળેટીમાં ઊડતી ગોરજનું પણ ઘડીભર માટે ગુલાલ બની ગયું. અરે, કારતક મહિનાની ટાઢને પણ આજની સંધ્યાઓ જાણે ફૂલગુલાબી બનાવી દીધી.
Line 180:		Line 182:
	એક જ આશા હતી: ઢોર ચરાવવા ગયેલા માસા સામા મળે ને એને સમજાવીને પાછો લાવે!		એક જ આશા હતી: ઢોર ચરાવવા ગયેલા માસા સામા મળે ને એને સમજાવીને પાછો લાવે!
	----		----
	1 મોવડ એટલે ઘરમાં બારણા આસપાસનો બેસવા-સૂવાનો ભાગ. ↵		1. મોવડ એટલે ઘરમાં બારણા આસપાસનો બેસવા-સૂવાનો ભાગ. ↵
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

MeghaBhavsar at 10:52, 19 June 2021

2021-06-19T10:52:14Z

← Older revision		Revision as of 10:52, 19 June 2021
Line 179:		Line 179:

	એક જ આશા હતી: ઢોર ચરાવવા ગયેલા માસા સામા મળે ને એને સમજાવીને પાછો લાવે!		એક જ આશા હતી: ઢોર ચરાવવા ગયેલા માસા સામા મળે ને એને સમજાવીને પાછો લાવે!
			----
	1 મોવડ એટલે ઘરમાં બારણા આસપાસનો બેસવા-સૂવાનો ભાગ. ↵		1 મોવડ એટલે ઘરમાં બારણા આસપાસનો બેસવા-સૂવાનો ભાગ. ↵
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

NileshValanki at 05:00, 18 June 2021

2021-06-18T05:00:20Z

← Older revision		Revision as of 05:00, 18 June 2021
Line 8:		Line 8:
	‘શું તાકી રહી છે, નવલ? આ પેલી ગાય બાંગડે (ભાંભરે) છે ને?’ ચોપાડના ખૂણા ઠારી રહેલી ડોશીએ કહ્યું. પણ પછી તો એય પેલા કાંઠા તરફ સાધુઓને તાકવા લાગી.		‘શું તાકી રહી છે, નવલ? આ પેલી ગાય બાંગડે (ભાંભરે) છે ને?’ ચોપાડના ખૂણા ઠારી રહેલી ડોશીએ કહ્યું. પણ પછી તો એય પેલા કાંઠા તરફ સાધુઓને તાકવા લાગી.

	‘બીજું તો કાંઈ નંઈ માસી, પણ આ પીટ્યાને અહીં ક્યાં ધૂણી ધખાવવાનું સૂઝ્યું હશે?’ નવલની વાણીમાં ભલે હળવાશ હતી – સહજ ભાવ હતો, બાકી કાંઠા તરફ મંડાઈ રહેલી એ આસમાની આંખોમાં ને ભીના વાન પર તો ભારોભાર ગંભીરતા હતી, પ્રતિક્ષણે વધતી જતી હતી.		‘બીજું તો કાંઈ નંઈ માસી, પણ આ પીટ્યાને અહીં ક્યાં ધૂણી ધખાવવાનું સૂઝ્યું હશે?’ નવલની વાણીમાં ભલે હળવાશ હતી – સહજ ભાવ હતો, બાકી કાંઠા તરફ મંડાઈ રહેલી એ આસમાની આંખોમાં ને ભીના વાન પર તો ભારોભાર ગંભીરતા હતી, પ્રતિક્ષણે વધતી જતી હતી.

	‘હશે, આપણે શું? ઘો મરવાની થાય એટલે વાઘરીવાડે જાય. પોર પેલો એક મદારી તો પકડાઈ ગયો છે અહીંથી. ત્યારે આ પીટ્યા જાણતા નંઈ હોય? સરકારનો ડોળો તો આ ત્રણ વરસથી દિનરાત આ ઘર ઉપર મંડાયેલો જ છે…’		‘હશે, આપણે શું? ઘો મરવાની થાય એટલે વાઘરીવાડે જાય. પોર પેલો એક મદારી તો પકડાઈ ગયો છે અહીંથી. ત્યારે આ પીટ્યા જાણતા નંઈ હોય? સરકારનો ડોળો તો આ ત્રણ વરસથી દિનરાત આ ઘર ઉપર મંડાયેલો જ છે…’

← Older revision		Revision as of 09:14, 15 May 2026
Line 162:		Line 162:
	પરંતુ માસીને તો એક પ્રકારનો આનંદ થઈ રહ્યો હતો : ‘જે થશે એ પણ એક પાનો ફાટકો (નિકાલ) તો આવશે!’ અને કંઈ સમજતાં ન હોય, પેલાઓને ઓળખ્યા જ ન હોય એમ બોલ્યાં : ‘ઠેકાણે પડ્યા! ચપટી ઉઘરાવવી મટી! ને જેલમાં બેઠા બેઠાય, ‘જે સીતારામ’ તો થશે’ અને પછી તો એ બેમાંથી કયો કામનો ને કયો નકામો એની મનમાં ને મનમાં ગણતરી ગણી રહ્યાં. પરંતુ નવલને – વાત્રકને એના ડાબા-જમણા કાંઠા માટે પક્ષપાત હોય તો આ બેમાંથી એકના ઉપર હોય! એને તો – ડાબી ફૂટે તોય ને જમણી ફૂટે તોય, આંખ તો પોતાની જ હતી ને!		પરંતુ માસીને તો એક પ્રકારનો આનંદ થઈ રહ્યો હતો : ‘જે થશે એ પણ એક પાનો ફાટકો (નિકાલ) તો આવશે!’ અને કંઈ સમજતાં ન હોય, પેલાઓને ઓળખ્યા જ ન હોય એમ બોલ્યાં : ‘ઠેકાણે પડ્યા! ચપટી ઉઘરાવવી મટી! ને જેલમાં બેઠા બેઠાય, ‘જે સીતારામ’ તો થશે’ અને પછી તો એ બેમાંથી કયો કામનો ને કયો નકામો એની મનમાં ને મનમાં ગણતરી ગણી રહ્યાં. પરંતુ નવલને – વાત્રકને એના ડાબા-જમણા કાંઠા માટે પક્ષપાત હોય તો આ બેમાંથી એકના ઉપર હોય! એને તો – ડાબી ફૂટે તોય ને જમણી ફૂટે તોય, આંખ તો પોતાની જ હતી ને!

	અને એટલે જ તો પોલીસ થાણામાંય એણે નવગુણ ટાળનાર નન્નો જ પકડી રાખ્યો ને? ‘અવતારમાંય આવા બાવા મીં નથી ભાળ્યા પછી ઓળખવાની વાત જ ~~કયાં~~ સાહેબ!’		અને એટલે જ તો પોલીસ થાણામાંય એણે નવગુણ ટાળનાર નન્નો જ પકડી રાખ્યો ને? ‘અવતારમાંય આવા બાવા મીં નથી ભાળ્યા પછી ઓળખવાની વાત જ ક્યાં સાહેબ!’

	*		*

	પરંતુ છ માસ પછી ~~લંગડો~~ (ખૂની) છૂટીને આવ્યો ને પેલો (નિર્દોષ) જનમટીપમાં પડ્યો ત્યારે બહાર માસી આગળ થઈ રહેલ વાત સાંભળતાં જ નવલને લાગ્યું કે ~~આના કરતાં~~ પેલો અભાગી માણસ એને વધારે વહાલો હતો. એની કુમાશ, એનું ~~સુંવાળાપણ~~ ને રિસાળવો સ્વભાવ ~~વગેરે – બધાં~~ જ લક્ષણ એને ગમતાં હતાં.		પરંતુ છ માસ પછી લંગડો–(ખૂની) છૂટીને આવ્યો ને પેલો નિર્દોષ જનમટીપમાં પડ્યો ત્યારે બહાર માસી આગળ થઈ રહેલ વાત સાંભળતાં જ નવલને લાગ્યું કે પેલો અભાગી માણસ એને વધારે વહાલો હતો. એની કુમાશ, એનું સુંવાળાપણું ને રિસાળવો સ્વભાવ વગેરે–બધાં જ લક્ષણ એને ગમતાં હતાં.

	એ સમજી ગઈ કે પોતે રુદનને ઝાઝી વાર નહિ રોકી શકે. અને બેડા સાથે એ ઘર બહાર નીકળી પડી. ઓશિયાળી ~~આંખે~~ ચોપાડમાં બેસી રહેલા લંગડા પતિની ભાંગેલી સિકલ સામે એણે જોયું ~~સુધ્ધાં~~ નહિ, સડસડાટ કરતી ટેકરી ઊતરી પડી.		એ સમજી ગઈ કે પોતે રુદનને ઝાઝી વાર નહિ રોકી શકે. અને બેડા સાથે એ ઘર બહાર નીકળી પડી. ઓશિયાળી આંખો ચોપાડમાં બેસી રહેલા લંગડા પતિની ભાંગેલી સિકલ સામે એણે જોયું સુદ્ધાં નહિ, સડસડાટ કરતી ટેકરી ઊતરી પડી.

	કાંઠે પહોંચતાં પહેલાં જ આંસુની ધાર છૂટી... પાણી સુધી પહોંચી ત્યાં ભીડેલા હોઠ પણ ઊઘડી ~~ગયા…~~ અને પછી તો લગભગ વિલાપે ચડેલી નવલ પોતાને જ ભાંડી રહી. ‘અરેરે ભૂંડી, સંસારમાંય એ તો એકલો હતો!…. આટલે વરસે તારે આંગણે ~~આવ્યો’તો~~. ખવરાવવું-પિવરાવવું તો ઠીક~~, પણ~~ સુખ-દુઃખની બે વાતો તો પૂછતી!’		કાંઠે પહોંચતાં પહેલાં જ આંસુની ધાર છૂટી. પાણી સુધી પહોંચી ત્યાં ભીડેલા હોઠ પણ ઊઘડી ગયા. અને પછી તો લગભગ વિલાપે ચડેલી નવલ પોતાને જ ભાંડી રહી. ‘અરેરે ભૂંડી, સંસારમાંય એ તો એકલો હતો!... આટલે વરસે તારે આંગણે આવ્યો ’તો. ખવરાવવું-પિવરાવવું તો ઠીક-પ...ણ! સુખ-દુઃખની બે વાતો તો પૂછતી!’

	અભાગી લંગડો! એને શી ખબર કે નદીકાંઠે આમ હશે? નહિ તો નવલ પાછળ પાછળ એ આવત જ નહિ. એને તો એકાન્તમાં નવલ આગળ પોતાના ડંખી રહેલા હૈયાના ડંખ કાઢવા હતા. કહેવું હતું: ‘કોરટમાં મીં મારાવાળી તો ઘણીય કરી પણ બોલકાએ મને ~~નંઈ~~ પોંચવા દીધો. રાજવાળાએય કાને કાંઈ ~~નંઈ~~ ધર્યું. અડધો તો આ ભાંગેલો ટાંટિયો નડ્યો ~~મને…~~ સાચું કહું છું! જીવતરને મીં કોઈ દા’ડો ~~વાલું~~ કર્યું નથી ને કરુંય ~~નંઈ…~~. ~~પણ…’~~		અભાગી લંગડો! એને શી ખબર કે નદીકાંઠે આમ હશે? નહિ તો નવલ પાછળ પાછળ એ આવત જ નહિ. એને તો એકાન્તમાં નવલ આગળ, પોતાના ડંખી રહેલા હૈયાના ડંખ કાઢવા હતા. કહેવું હતું : ‘કોરટમાં મીં મારાવાળી તો ઘણીય કરી પણ પેલા બોલકાએ મને નઈં પોંચવા દીધો. રાજવાળાએય કાને કાંઈ નઈં ધર્યું. અડધો તો આ ભાંગેલો ટાંટિયો નડ્યો મને... સાચું કહું છું! જીવતરને મીં કોઈ દા’ડો વા’લું કર્યું નથી ને કરુંય નઈં... પણ-’

	કોઈ જાણે આમાંનું કેટલું કહી શકત એ તો, પણ ધારો કે આમાંનું એ કંઈ જ કે’વા ન પામત – બોલી જ ન શકત તોય, નવલ માટે એની પેલી ઓશિયાળી આંખો ને આતતાયી શી સિકલ ઓછાં ન હતાં!		કોઈ જાણે આમાંનું એ કેટલું કહી શકત એ તો. પણ ધારો કે આમાંનું એ કંઈ જ કે’વા ન પામત – બોલી જ ન શકત તોય, નવલ માટે એની પેલી ઓશિયાળી આંખો ને આતતાયી શી સિકલ ઓછાં ન હતાં!

	પણ હાય! ન નવલ આ બધું જોવા પામી કે ન પેલા ઓશિયાળા પુરુષે ધીરજ ~~કરી~~. અને કેમ કરીને ધરી શકે?–		પણ હાય! ન નવલ આ બધું જોવા પામી કે ને પેલા ઓશિયાળા પુરુષે ધીરજ ધરી. અને કેમ કરીને ધરી શકે?

	ભાઈઓના ઓરતા લાવતી નવલના તે દિવસના વિલાપે તો એનું મગજ એકલું જ ફેરવી નાખ્યું હતું, પરંતુ આ આજના વિલાપે તો એનું હૈયું જ ભાંગી નાખ્યું – ભુક્કો ઉડાડી દીધો!		ભાઈઓના ઓરતા લાવતી નવલના તે દિવસના વિલાપે તો એનું મગજ એકલું જ ફેરવી નાખ્યું હતું; પરંતુ આ આજના વિલાપે તો એનું હૈયું જ ભાંગી નાખ્યું – ભુક્કો ઉડાડી દીધો!

	જાણે બીજો પગ પણ ‘કડાક’ દઈને ભાંગી ગયો હોય એમ એ કાંઠા ઉપરની પેલી ખાખરી આગળ જ અટકી પડ્યો. તરતના જન્મેલા, ફૂલ સરખા કોઈ કુમળા બાળક પર ભૂલ-ભૂલથી જાણે ઘા કરી બેઠો હોય એમ એનું ~~અંગ-પ્રત્યંગ~~ – અરે, આત્મા ~~સુધ્ધાં~~ થરથરી ઊઠ્યાં – ‘અરરરરરરરર – ભૂલ્યો, ભૂલ કરી!’		જાણે બીજો પગ પણ ‘કડાક’ દઈને ભાંગી ગયો હોય એમ એ કાંઠા ઉપરની પેલી ખાખરી આગળ જ અટકી પડ્યો. તરતના જન્મેલા, ફૂલ સરખા કોઈ કુમળા બાળક પર ભૂલ-ભૂલથી જાણે ઘા કરી બેઠો હોય એમ એનું અંગપ્રત્યંગ – અરે અરે આત્મા સુદ્ધાં થરથરી ઊઠ્યાં – ‘અરરરરરરરર – ભૂલ્યો, ભૂલ કરી!’

	અને એ ભયંકર ભૂલને હળવી કરવા જ હોય એમ છેલ્લા ઉપાય તરીકે એણે પેલો ભાંગેલો પગ ઉપાડ્યો ને ચાલતી પકડી! એવું લાગતું ~~હતું:~~ જાણે ~~ઊભે કાંઠે આવેલા~~ ઝાડથી ~~છેલ્લી~~ વિદાય લેતો – ‘રામ રામ’ કરતો કરતો ન જઈ રહ્યો હોય!		અને એ ભયંકર ભૂલને હળવી કરવા જ હોય એમ છેલ્લા ઉપાય તરીકે એણે પેલો ભાંગેલો પગ ઉપાડ્યો ને ચાલતી પકડી! એવું લાગતું જાણે નદીકાંઠાના ઝાડથી છેલ્લે વિદાય લેતો – ‘રામ રામ’ કરતો કરતો ન જઈ રહ્યો હોય!

	હજુય નદીમાં બેસી રહેલી, આંસુ સારતી નવલને કોણ કહે કે હાથમાંનું હેવાતન તો આ ~~ચાલ્યું…~~ એ નદીનો વળાંક ~~વળ્યો…~~ એ લંગડાતો લંગડાતો ડુંગરી ~~ચઢ્યો…~~ એ ઊતરે ~~એ…એ…એ…એ…~~. ઊતરી પડ્યો!		હજુય નદીમાં બેસી રહેલી, આંસુ સારતી નવલને કોણ કહે કે હાથમાંનું હેવાતન તો આ ચાલ્યું...એ નદીનો વળાંક વળ્યો...એ લંગડાતો લંગડાતો ડુંગરી ચઢ્યો...એ ઊતરે એ...એ...એ...એ... ઊતરી પડ્યો!

	એક જ આશા હતી: ઢોર ચરાવવા ગયેલા માસા સામા મળે ને એને ~~સમજાવીને~~ પાછો લાવે!		એક જ આશા હતી : ઢોર ચરાવવા ગયેલા માસા સામા મળે ને એને પાછો બોલાવી લાવે!
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
	<hr>		<hr>