https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%A4%E0%AA%A5%E0%AA%BE%E0%AA%AA%E0%AA%BF%2F%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A_%E0%AA%85%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AA%95 2026-05-16T11:23:51Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%A4%E0%AA%A5%E0%AA%BE%E0%AA%AA%E0%AA%BF/%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A_%E0%AA%85%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AA%95&diff=16401&oldid=prev 2021-09-17T08:39:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="en"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Older revision</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Revision as of 08:39, 17 September 2021</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l311">Line 311:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Line 311:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>એપ્રિલ, 1974</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>એપ્રિલ, 1974</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;/poem&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;/poem&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{HeaderNav</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|previous = [[તથાપિ/–|–]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|next = [[તથાપિ/ડુમ્મસ: સમુદ્રદર્શન|ડુમ્મસ: સમુદ્રદર્શન]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}</ins></div></td></tr> </table>

MeghaBhavsar https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%A4%E0%AA%A5%E0%AA%BE%E0%AA%AA%E0%AA%BF/%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A_%E0%AA%85%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AA%95&diff=6978&oldid=prev 2021-07-03T10:41:13Z

<p>Created page with &quot;{{SetTitle}} {{Heading|પાંચ અંકનું નાટક| સુરેશ જોષી}} &lt;poem&gt; રાતનું પાંચ અંકનું નાટક...&quot;</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> <br /> {{Heading|પાંચ અંકનું નાટક| સુરેશ જોષી}}<br /> <br /> &lt;poem&gt;<br /> રાતનું પાંચ અંકનું નાટક પૂરું થવા આવ્યું છે<br /> ત્યારે,<br /> છેલ્લા અંકના છેલ્લા દૃશ્યમાં,<br /> મારો જ મૂગો ચહેરો,<br /> થાક્યોપાક્યો;<br /> દૃષ્ટિ અન્ધકારને અન્ધકાર સાથે રેણ<br /> કરીને જોડતી;<br /> જીભ શાપ ઉચ્ચારવા અર્ધી બહાર નીકળેલી –<br /> હું અચરજ પામીને જોઈ રહું છું.<br /> <br /> હા, કેવળ જોઈ રહું છું.<br /> ‘હું અહીં ક્યાંથી?’<br /> ‘આ હું જ છું?’<br /> આવા ગૂઢ આધ્યાત્મિક પ્રશ્નો હું પૂછતો નથી.<br /> છતાં અચરજ તો થાય જ છે:<br /> <br /> હું એક અદનો આદમી,<br /> નાના ઘરની નાની બારી પાસે બેસીને<br /> નાનું આકાશ જોનારો;<br /> પુણ્યશાળી તો નહિ,<br /> પાપી પણ નહિ,<br /> પાપ પણ મને તુચ્છ ગણે,<br /> મારી સાથે આંખ મેળવ્યા વિના જ<br /> ચાલી જાય;<br /> <br /> દાદાનાં, જૂનાં, સંકેલીને પેટીમાં મૂકેલાં,<br /> વસ્ત્રોમાં સચવાયેલો તેટલો જ ધર્મ<br /> મારો વારસો<br /> <br /> દીવાલ પર ભગવાનની છબિ,<br /> એની પાછળ માળો બાંધનાર ચકલી<br /> એમને જેટલા જાણે તેટલા જ હું પણ ઓળખું.<br /> પ્રેમના અઢી અક્ષર જોડવા જેટલી<br /> મેં નથી જોઈ કોઈ નારી!<br /> <br /> દુ:ખ એટલે એકાદ નાનું વાદળ<br /> જે કદિક મારી બારીને ઢાંકે,<br /> સુખ એટલે બારીમાંથી પ્રવેશી શકે તેટલા<br /> ચાંદાસૂરજ.<br /> રહસ્ય એટલે થોડા નહિ ઓળખાયેલા<br /> પડછાયા;<br /> ભય એટલે ખોવાઈ ગયેલી ચાવીવાળું<br /> બંધ તાળું.<br /> બાકી તો થોડું આળસ, થોડો કંટાળો.<br /> બસ, આથી વિશેષ ખાસ કશું નહિ,<br /> ને છતાં<br /> હું આ નાટકનું પાત્ર?<br /> ના, નાયક તો નહિ જ હોઉં,<br /> નાયક કાંઈ છેલ્લા અંકમાં આવે?<br /> પણ… પણ…<br /> બીજાં પાત્રો ક્યાં છે?<br /> (કે પછી આ એકપાત્રી નાટક હશે?)<br /> હું અવળી ગતિ કરીને<br /> પાંચમા અંકમાંથી પહેલા અંકમાં જાઉં?<br /> પહેલા અંકમાં હશે કોઈ નાયિકા,<br /> પ્રેમ કરવાની એની વય થઈ હશે –<br /> કેવી હશે એની આંખ?<br /> પૃથ્વી પરના તૃણને આકાશના તારા સાથે<br /> જોડનારી?<br /> કે પછી પોતાની જ સંતાડેલી ભીરુ<br /> ગભરુ લાગણીની છાયાથી કાળી કાળી?<br /> સિંહઘન અરણ્યમાં એકલી સિંહણ?<br /> એનાં ચરણમાં<br /> નતજાનુ પ્રમથ?<br /> કેવડાના વનમાં સરતા નાગના<br /> જેવા એના શ્વાસ?<br /> બસ, બસ, બસ –<br /> (આ કોણ બોલ્યું? ખલનાયક?)<br /> ‘ખરેખર તારે જોવી છે નાયિકા?<br /> પાંચમા અંકમાં એ હવે થઈ છે<br /> આડત્રીસની;<br /> એની કાયા એટલે અહીંતહીં વેરાયેલી<br /> વરવી પુષ્ટતાની ટેકરીઓ,<br /> હોઠ પર રૂવાંટી, એને ઢાંકવા મથે પાવડરથી;<br /> આંગળીનાં ટેરવાં ચપટાં,<br /> એના પર ટાઇપરાઇટરના અક્ષરોનો દાબ;<br /> એની પર્સમાં હજી પડ્યો છે<br /> પાંચ વર્ષ પર લખાયેલો છેલ્લો પ્રેમપત્ર.<br /> એના બે હાથ છલકાઈ જાય છે ફાઇલોથી;<br /> પચાસ વર્ષના હેડક્લાર્કની ખંધી ટેવાયેલી<br /> આંખો<br /> કદિક ટહેલવા નીકળે છે એની કાયા પર.<br /> દોડીને બસ પકડતી વખતે એનાં ઘૂંટણના સાંધા<br /> કળે છે.<br /> કોઈક વાર જાય છે પિકનિક પર<br /> કશુંક બનશે એવી આશાએ.<br /> દર વખતે કશુંક બનતાં બનતાં<br /> રહી જાય છે;<br /> સંસ્કાર, સંકોચ, ભય –<br /> બધું ગણવા બેસે છે ને અર્ધેથી છોડી દે છે.<br /> પણ હજી પાંચમો અંક પૂરો થયો નથી.<br /> <br /> આશા છે, આશા છે, આશા… છે!<br /> <br /> મને સંભળાય છે ખલનાયકનું ખંધું હાસ્ય.<br /> કોણ હશે એ?<br /> જાણું છું કે દુનિયામાં ખલનાયક જુદા વસતા નથી.<br /> એ હોય છે તો આપણા જેવા જ,<br /> કદિક આપણાથી વધુ સોહામણા:<br /> આંખમાં કરડાકી નહિ, સ્નિગ્ધતા;<br /> વાણીમાં ચીકણી મધુરતા.<br /> બિઝનેસ એક્ઝિક્યુટિવની અદાથી ફરનારા<br /> અથવા મૃદુભાષી સમાજસેવક,<br /> અથવા –<br /> અથવા, આગળ શા માટે જાઉં?<br /> અથવા હું કે તમે.<br /> ને નાયક?<br /> શાલપ્રાંશુ, વ્યૂઢોરસ્ક, આજાનુબાહુ…<br /> આટલેથી જ અટકું.<br /> કદાચ નાયકની હથેળીએ પરસેવો વળતો હશે,<br /> પિસતાળીસ પછીની મેદવૃદ્ધિથી<br /> એ અકળાતો હશે,<br /> સિગારેટની અનેક બ્રાન્ડ બદલીને હવે<br /> પાઇપને યોગ્ય ખૂણે ગોઠવતો હશે.<br /> વાંચતો હશે માત્ર રેલવેનું ટાઇમટેબલ<br /> અને ટેલિફોનની ડિરેક્ટરી.<br /> રાતના દસે ઘરે પહોંચતી વેળાએ<br /> જાગી ઊઠતા અન્તરાત્મા સાથે ઝઘડતો હશે.<br /> એકાદવાર છાનો છાનો આપઘાતના સાહસનો<br /> વિચાર કરી જોયો હશે –<br /> પછી એ વિચારને વ્હીસ્કીમાં ઓગાળીને<br /> ગટગટાવી ગયો હશે.<br /> <br /> કદાચ છેક ત્રીજા અંકમાં એ નાયિકાને<br /> મળ્યો હશે,<br /> અને તે પણ ખલનાયકની યોજનાથી.<br /> હવે પાંચમો અંક પૂરો થાય તે પહેલાં<br /> ખલનાયકને હંફાવવાની એને આશા છે,<br /> <br /> આશા છે, આશા… … છે.<br /> <br /> હવે કોણ રહ્યું?<br /> <br /> એમ તો રહ્યાં ઘણાં ય પાત્રો<br /> અલપઝલપ આવીને જનારાં<br /> જેને કારણે તમારે<br /> કોઈ લાગણી ખરચવી ન પડે;<br /> જેનાં પાત્રાલેખનની વિદ્યાર્થીઓ પણ<br /> ચિન્તા ન કરે.<br /> અલ્પમાત્ર સમયના એ હકદાર.<br /> એ સમય દરમિયાન ખલનાયક<br /> નવું કાવતરું ઘડે;<br /> નાયિકા થોડા નિ:શ્વાસ નાખીને<br /> આડે પડખે થાય;<br /> નાયક ટાઇનો નોટ સરખો કરી લે.<br /> <br /> પણ પાંચમા અંકમાં, છેક છેવટે,<br /> આવીને<br /> હું શું કરીશ?<br /> હવે તો પહેલા અંકમાં ફૂલદાનીમાં ગોઠવેલાં<br /> પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલ પણ કરમાયાં છે,<br /> ખૂણામાં મૂકેલો ટેલિફોન<br /> હવે રણકતો નથી.<br /> બધે નરી શાન્તિ જ શાન્તિ છે,<br /> પ્રેક્ષકો નિ:સ્તબ્ધ છે,<br /> કદાચ નાટકકારે મને<br /> કશાકનું પ્રતીક બનાવ્યો હશે!<br /> <br /> શેનું પ્રતીક? ભયનું? મરણનું?<br /> <br /> મને વહેમ જાય છે:<br /> કદાચ છેલ્લા અંકના છેલ્લા દૃશ્યમાં<br /> મારા સિવાય બીજું કોઈ પાત્ર નહિ હોય.<br /> <br /> આ નાટક કરુણાન્ત હશે?<br /> કરુણ અને હું? અમારે શો સમ્બન્ધ?<br /> દુ:ખ શેનાથી થાય તે જ<br /> હું ભૂલી ગયો છું.<br /> પિતાજી ગયા તો ય આંસુ પાડી શક્યો નથી;<br /> મને આશા હતી કે થોડાંક તો આંસુ હશે,<br /> હું હળવો થઈશ,<br /> સગાં સન્તોષ પામશે.<br /> કહેશે:<br /> ના, લાગણી તો ખરી!<br /> બાપની છત્રછાયા ગઈ, દુ:ખ ન થાય?<br /> એ બિચારાને હવે…<br /> <br /> પણ આંસુ વગરની રુક્ષ આંખો લૂછીને<br /> મેં સન્તોષ માન્યો.<br /> ના, કરુણને ને મારે કાંઈ સમ્બન્ધ નથી.<br /> અત્યાર સુધી નાટકકારે કરુણની કશી<br /> ત્રેવડ કરી નહિ,<br /> હવે છેલ્લી ઘડીએ શું એ અકસ્માત યોજશે?<br /> <br /> પણ ભલા,<br /> મારું તો આ જીવવું એ જ એક અકસ્માત્.<br /> ના, હું સુફિયાણી ફિલસૂફી ડહોળતો નથી.<br /> કદાચ, નાટક ભયાન્ત હોઈ શકે.<br /> જાણું છું કે આ સાંભળીને તમે હસશો;<br /> સુખાન્ત નાટક હોય,<br /> કરુણાન્ત નાટક હોય,<br /> પણ ભયાન્ત નાટક?<br /> <br /> પણ અન્તનો આધાર જો મારા પર જ હોય<br /> તો<br /> મને કશું કહેવાનો અધિકાર નહિ?<br /> <br /> મને ભય લાગે છે,<br /> શરીરે વિના કારણે પરસેવો વળે છે.<br /> ના, મેં કોઈ વિકરાળ પશુ જોયું નથી,<br /> મેં નથી જોયો કોઈ હત્યારાને.<br /> માણસોને મરતાં જોયાં છે:<br /> ગોળી ખાઈને, કશું ન ખાઈને,<br /> જીવવાનું ભૂલી ગયા તેથી.<br /> પણ એથી હું ભયભીત થયો નથી.<br /> <br /> તમારો ભય તો ઊંચી જાતનો હશે,<br /> આધ્યાત્મિક હશે.<br /> તમારે મન કદાચ ભય અને ભગવાન એક હશે.<br /> <br /> પણ મારો ભય તો મારા જેવો જ –<br /> સરલ, નિરુપદ્રવી.<br /> <br /> એને તમે તો તુચ્છ જ ગણો.<br /> એના હાથમાં નહિ ખંજર<br /> કે નહિ ભાલો.<br /> એના હાથમાં માત્ર બ્રીફકેઇસ.<br /> એ આપણી જેમ જ રસ્તો ઓળંગે.<br /> ખભે હાથ મૂકે,<br /> પણ મને એ ભયભીત કરી મૂકે.<br /> યુદ્ધ મેં જોયાં નથી,<br /> કદિક દૂરથી મોટરનું ટાયર ફાટવાનો અવાજ<br /> સાંભળ્યો છે.<br /> કે પછી શીશી ફૂટવાનો અવાજ.<br /> <br /> પણ સાચું કહું?<br /> મારામાં એક શેતાન વસે છે,<br /> એ મને અવનવું દેખાડે છે:<br /> <br /> બાગમાં જાઉં છું તમારી જ જેમ,<br /> ફૂલો જોઉં છું<br /> ને એકાએક વિચાર આવે છે:<br /> આ ફૂલોને સ્થાને<br /> ખોપરીઓ ખીલી ઊઠે તો?<br /> <br /> રસ્તા પર નાળ જડેલા બૂટ ઠપકારીને<br /> ચાલતા<br /> સૈનિકોને જોઉં છું<br /> ને મારી નજરે આસ્ફાલ્ટનો રસ્તો<br /> બની જાય છે<br /> કુંવારી કન્યાઓના પ્રશસ્ત ઉન્નત વક્ષ:સ્થળ.<br /> <br /> તમારી જેમ જ સભાસરઘસમાં જાઉં<br /> અને<br /> મને હાડપિંજરો હસતાં દેખાય;<br /> કાળો કાગડો જોઉં<br /> અને<br /> ગભરાઈ જાઉં:<br /> હમણાં જ એ ગીતાનો શ્લોક બોલશે કે શું?<br /> <br /> મને કોઈ વૃક્ષ પર વિશ્વાસ નથી,<br /> બધાં જ મીંઢાં કાવતરાંખોર લાગે.<br /> જલનો સ્પર્શ<br /> મને<br /> ખુશામતિયાની ચાપલુસી જેવો લાગે.<br /> રેલવે સ્ટેશન<br /> જંગલ જેવું બિહામણું લાગે.<br /> <br /> કોઈ<br /> મારા તમારા જેવો માનવી<br /> બોલવા હોઠ ખોલે ને<br /> હું ગભરાઈ જાઉં.<br /> એના મુખની બખોલ પાછળ<br /> શુંનું શું જોઈને છળી મરું,<br /> મ્યુઝિયમમાં મને કોઈ<br /> કાચ જેવું ધારદાર ચૂનેરી<br /> હસતું સંભળાય.<br /> મારા ઘરનો ચતુષ્કોણ સમય<br /> મને<br /> એનાં ખાનાંમાં પૂરી દે.<br /> કચેરીમાં ભરવાના ફોર્મમાંના પ્રશ્નો:<br /> જન્મ્યા ક્યારે? મરશો ક્યારે?<br /> શું કમાયા? શું ખોયું? –<br /> મને ક્ષકિરણોની જેમ આરપાર વીંધે.<br /> <br /> સૌથી વધુ ભય મને પડછાયાનો –<br /> એ કદી પીછો છોડે નહિ.<br /> અન્ધકાર અને પવન –<br /> એ બે કોઈએ મોકલેલા ગુપ્તચર,<br /> ચહેરો ભૂંસીને ફરે,<br /> બધું જુએ,<br /> બધું સાંભળે.<br /> <br /> તમારો હાથ હાથમાં નહિ લઉં તો માફ કરજો,<br /> પાંચ તો ઠીક<br /> એક આંગળીને ય હું સહી શકતો નથી.<br /> હું મારી નજર<br /> તમારા પરથી નહિ ખસેડું તો<br /> માઠું નહિ લગાડશો.<br /> જે નજરની બહાર જાય<br /> તેના પર મને વિશ્વાસ નથી.<br /> <br /> સાચું કહું છું:<br /> હું ભયભીત છું.<br /> તમે જે નથી જોયું તે મેં જોયું છે.<br /> ભયને અનુભવવાની<br /> મારામાં એક નવી ઇન્દ્રિય ખીલી છે.<br /> આ ભયાન્ત નાટકના<br /> પાંચમા અંકનું<br /> હું છેલ્લું જ પાત્ર હોઈશ<br /> એવી તમે આશા રાખજો.<br /> <br /> મનેય એવી આશા છે, આશા છે,<br /> આશા… છે.<br /> <br /> એપ્રિલ, 1974<br /> &lt;/poem&gt;</div>

MeghaBhavsar