https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%95%E0%AA%AE%E0%AB%8D%E0%AA%AE%E0%AA%BE%2F%E0%AA%B5%E0%AA%A3%E0%AA%9C%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A6%E0%AB%81%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE 2026-04-09T03:29:38Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%95%E0%AA%AE%E0%AB%8D%E0%AA%AE%E0%AA%BE/%E0%AA%B5%E0%AA%A3%E0%AA%9C%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A6%E0%AB%81%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE&diff=30314&oldid=prev 2022-01-12T10:21:08Z

<p>Created page with &quot;{{SetTitle}} {{Heading|વણજારાની દુનિયા|}} {{Poem2Open}} ફરી પાછાં ગીતોના સરવડાં— અમે પાણી...&quot;</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> {{Heading|વણજારાની દુનિયા|}}<br /> <br /> {{Poem2Open}}<br /> ફરી પાછાં ગીતોના સરવડાં— <br /> અમે પાણીડાં ગ્યાં&#039;તાં રે જોબન માળીડા! <br /> ××× <br /> રાજલ રે આવી વણજારાની પોઠ <br /> આવી ને આ રે ઊ ત રિ યા વણજારા હો જી <br /> <br /> રાજલ રે મુંજલ પાણીડાંની હાર <br /> નણંદ-ભોજાઈ પાણી સાંચર્યાં વણજારા હો જી <br /> ભોજાઈ મુંજલ પાણી ભરીને ચાલી ગઈ હશે. પાછળ રહેલી નવજોબનવંતી નણંદ રાજલ પાળે ઊભેલ વણજારાને વીનવતી હશે— <br /> નાયક રે અમને બેડલાં ચડાવ્ય, <br /> છેટાં પડ્યાં રે સૈયરૂંનાં, વણજારા હો જી <br /> રાજલ અરધાં,ઢોળી ઢોળી નાખ,<br /> અરધાં ભરાવું ખારક-ટોપરાં વણજાર હો જી <br /> કેવી પ્રણય–વેદના!– <br /> માતા રે અમને બેડલીઆં ઉતરાવ! <br /> માથું ફાટ્યું ને હૈડું ઊમટ્યું વણજારા હો જી <br /> આ રાજલ વણજારા-નાયકની સાથે રાતમાં નાસી છૂટી, એક વાર માવતરને મળવા મન થયું. પોઠ પાછી ન વળી, રાજલે વખડાં ઘોળ્યાં. એ રીતે ગીત પૂરું થાય છે. <br /> વણજારાની દુનિયા ફરી એકવાર આ ગીત વડે મનને ચક્કર ચડાવે છે. પરિભ્રમણશીલ પ્રાણ પૃથ્વીબાંધ્યા કલેવરને કહે છે કે ‘હેઠ્ય ભૂંડા! જકડી જ રાખવો છે ને?’ પેલા ‘દુઈ પાખી : બે પંખી’વાળા ટાગોરના ગીત જેવી રમૂજ અંદરખાને મચી જાય છે. અંદર બેઠાં બેઠાં બે પ્રાણપંખી બોલે છે. એક કહે છે, ચાલને નિ:સીમ આકાશને ઉડાણે! બીજું બોલે છે, આવને રૂપાળા આ સંસારી સુવર્ણપિંજરમાં! <br /> જાન સાથે પ્રણય <br /> ત્યાં તો હુરી-રાયમલ નામનાં બે ભાગેડુ પ્રેમીઓનો રાસ આવે છે. <br /> હુરી પાણીડાં હાલી રાયમલ!<br /> હુરી પાણીડાં હાલી.<br /> વાંહે રાયમલ ના&#039;વા હાલયો રે તું ચારણિયો. <br /> સંવનન કર્યું – <br /> વેળુમાં વીરડા ગાળયા રાયમલ!<br /> વેળુમાં વીરડા ગાળ્યા <br /> તેં તો મુંને પહલીએ પાણી પાયાં રે તું ચારણિયો.’ <br /> નદીની રેતીમાં પાણીના વીરડા ગાળી, તેમાંથી પ્રેમિકે પ્રેયસીને પોતાની અંજલીઓ ભરી ભરી પિવરાવ્યું. આધુનિક પ્રેમિકોની સંવનન–સૃષ્ટિમાં આ ગ્રામીણોની સંવનન–ક્રિયા નવી એક કલ્પના–લહર લાવે છે. હુરી-રાયગલની વાત પૂરી કરું. બેઉ ભાગ્યાં. પાછળ ભરી બંદૂકે મૂછાળા ચડ્યા. પણ પ્રેમિકે મરી જાણ્યું— <br /> તરવારુંનાં તોરણ રાયમલ <br /> તરવારુંના તોરણ <br /> બંધૂકુંના ચંભા રે તું ચારણિયો <br /> પેલી બંધૂકે માર્યો રાયમલ <br /> પેલી બંધૂકે માર્યો...<br /> ટપકતી ઝોળીએ આવ્યો રે તું ચારણિયો. <br /> ચાલો જીવ! અસૂર થાય છે. સૂતેલી યાદોને સળવળાવતા શબ્દો ને સૂરો ઊપડે છે— <br /> પોપટ ઝુરે મારા મૈયરનો<br /> નણદલ ઝુરે નેવાં હેઠ મારી સૈયરૂં!<br /> પોપટ ઝુરે મારા મૈયરનો. <br /> *** <br /> ભોમાંથી નીકળ્યો ડોલરિયો દેડકો<br /> તારે મારે નૈ બને ડાલરિયા દેડકા! <br /> *** <br /> ધગધગતી ધરા <br /> એ સુકોમળ શબ્દ-બાગમાંથી પાર થાઉં છું અને ધગધગતી ધરા આવે છે બહારવટિયા-ગીતોની— <br /> ન છડિયાં હથિયાર<br /> અલાલા પાંજે મરણેજો હકડી વાર <br /> એ શબ્દોની અગન-ઝાળ લાગી છે એક પાને. બીજે પાને— <br /> ડુંગરે ડુંગરે કાદુડાના દાયરા <br /> દાયરામાં તો ઊડ દારૂડાની ફોર <br /> નહિ નહિ. બોલ બદલી ગયા લાગે છે. કાદુ દારૂ પીતો નહિ, દાયરાને પીવા દે નહિ. સાચા બોલ તો આ છે— <br /> ‘દારૂ-ગોળાની ઊડે ઠામઠોર રે મકરાણી કાદુ!<br /> કાદુ પીતો, પણ મોતના દારૂ : શરાબ નહિ પણ સીસું પીતો. <br /> * <br /> ફાંસીએ ચડતાં કંથડજી બોલિયા, <br /> આમાંથી મને ચાર ઘડી છૂટો કે મેલ્ય <br /> બાલુભા ભુજના રાજા!<br /> છેતરીને છેલને નો’તો મારવો. <br /> આ શૌર્યના સ્વરો-શબ્દો મેં ક્યાંથી પકડ્યા? નામ ઠામ કે તિથિ વાર નથી. પણ એક પુરાવો છે. ભાઈ રામુ ઠક્કરના હસ્તાક્ષરમાં લખાયેલું દસ પંક્તિનું બહારવટિયા-ગીત મારી પોથીમાં છે— <br /> રામાવાળા ઠાકોર, રામવાળા કાઠી, રામવાળા દરબાર<br /> ડુંગરડા તારે દોયલા થિયા. <br /> એટલે યાદ આવે છે. ભાવનગરમાં મારા મિત્ર કપિલ ઠક્કરને વૉશિંગ-ઘાટ સામેને ઘેર નાથ બાવાઓ આવ્યા હતા. તેમની પાસેથી ગવરાવી ગવરાવી લખતો હતો. જમવા બેઠો, રામુભાઈને તેટલો સમય લખવા કહ્યું હતું. બાવો રાવણહથ્થા પર ઘૂઘરિયાળી કામઠી નચાવતો આધુનિક સંગ્રામ-સૂત્રોને પુરાતનના પેટાળમાંથી ઉઠાવીને સનાતનની જબાન પર ધરતો હતો— <br /> ના છડિયાં તલવાર <br /> અલાલા હણે મરદુંમાં લખી લીજો નામ <br /> દેવોભા કે’<br /> મુરૂ માણેકજે, મ છડિયાંવ તલવાર. <br /> જુવાનો હણે મરણજો હકડી વાર <br /> દેવોભા કે’<br /> મુરૂભા વંકડા! મ છડિયાંવ હથિયાર. <br /> સો જી ર ની ત મે શે ર ડી કી ધી<br /> વા ઘે ર ભ ર ડે વા ડ,<br /> દેવોભા કે’<br /> મુરૂભા વંકડા!મ છડિયાંવ તલવાર. <br /> ગોરા સોલ્જરોને શેરડી બનાવી યુદ્ધ રૂપી વાડમાં વાઘેરો ભરડી રહ્યા છે. ઉપમા નોંધી લેજો જરી! <br /> પુરાતન, નૂતન અને સનાતનના સહિયારા સૂર છે આમાં. ૧૯૨૫-૨૬માં એ મને લાધ્યું. વીશ વર્ષે પણ શ્રોતાઓને કાને એની નવીનતા શમી નથી. સૌરાષ્ટ્રની પાસે સંગ્રામ-ગીતો હતાં. <br /> {{Poem2Close}}<br /> <br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = પાતાળની પદમણી<br /> |next = મન પર મોરલી વરસી<br /> }}</div>

MeghaBhavsar