https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%AC%E0%AA%B9%E0%AB%81%E0%AA%B0%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AB%80%2F%E0%AA%A7%E0%AB%80_%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF_%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%9C%E0%AA%A8_%E0%AA%AA%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%87%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9F_%E0%AA%B2%E0%AA%BF%E0%AA%AE%E0%AA%BF%E0%AA%9F%E0%AB%87%E0%AA%A1%21 બહુરંગી/ધી સાહિત્ય સર્જન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ! - Revision history 2026-05-26T18:10:01Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%AC%E0%AA%B9%E0%AB%81%E0%AA%B0%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AB%80/%E0%AA%A7%E0%AB%80_%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF_%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%9C%E0%AA%A8_%E0%AA%AA%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%87%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9F_%E0%AA%B2%E0%AA%BF%E0%AA%AE%E0%AA%BF%E0%AA%9F%E0%AB%87%E0%AA%A1!&diff=111293&oldid=prev Meghdhanu: =1 2026-05-26T03:27:14Z <p>=1</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> {{Heading|ધી સાહિત્યસર્જન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ!}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> આંકડાશાસ્ત્રના ‘ચાન્સીસ ઑફ પ્રોબેબિલિટી’ના નિયમ અંગે ચિંતન કરતાં કોઈકે કહ્યું છે કે એક વાંદરાના હાથમાં ટાઇપરાઇટર આવ્યું હોય અને અનેક વર્ષો સુધી તે સતત બિલકુલ અટક્યા વિના ટાઇપ કર્યાં જ કરે તો બાય ચાન્સ એ શૅક્સપિયરનું એકાદ નાટક આખુંયે ટાઇપ કરી નાખે! જો વાનર ટાઇપરાઇટરની મદદથી આટલી અદ્ભુત સિદ્ધિ હાંસલ કરી શકે તો એના અનુજો એવા આપણે-મનુષ્યો શું ડિક્શનરીની મદદથી અને વાનરથી અનેકગણા વિકસિત મગજની મદદથી સાહિત્યનું સર્જન ન કરી શકીએ? જરૂર કરી શકીએ! જોકે કેટલાક ઉન્નતભ્રૂ વિવેચકો સાહિત્યમાં ઊર્મિ, સંવેદન વ.વ. ને સંડોવે છે ખરા! પરંતુ આપણે તો વિજ્ઞાનયુગમાં જીવતાં, તર્ક અને બુદ્ધિ વડે જ દોરવાતાં માનવીઓ છીએ અથવા આપણે એવાં જ હોવું જોઈએ એમ કેટલાક વિદ્વાનોએ આપણને વર્ષના બાવન શનિવારોમાંથી ઓગણપચાસ શનિવારે કહ્યું છે, એટલે સાહિત્યસર્જનમાં પણ ભાષા, ડિક્શનરી, શબ્દો અને વિજ્ઞાનયુગને સહજ એવું ગાણિતિક કૌશલ્ય - આટલું પૂરતું છે એમ માની શકાય.<br /> આ સિદ્ધાંતને કાવ્યક્ષેત્રે પણ પ્રયોજી શકાય. વળી કાવ્યક્ષેત્રે એ પ્રયોજવાનું તો ઘણું જ સરળ પણ કહેવાય, કારણ કાવ્યો ટૂંકાં હોય છે અને એમાં અનેક પ્રકારના પ્રયોગોને અવકાશ છે.<br /> સલામતમાં સલામત કાવ્યપ્રકાર સરરિયાલિસ્ટિક કાવ્યોનો છે. વસ્તુઓ અને રંગો અનેક કૉમ્બિનેશન તમે એમાં કરી શકો. વળી, વસ્તુજગતને નવો જ અર્થ આપવાનો હોવાથી બ્રહ્માએ ક્યારેય સર્જવાની કલ્પના પણ ન કરી હોય એવા અદ્ભુત વિશ્વનું મૌલિક ચિત્રણ તમે કરી શકો. ઉદાહરણ જુઓ :<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;જ્યારે તું મારા ઉંબરનાં ચૉકલેટી <br /> પગલાં ચઢે છે,<br /> તારા ભૂરાં ભૂરાં પાયલનો <br /> તૂરો તૂરો રણકાર ઝંકારતી<br /> તું <br /> મારા <br /> તપખીરી <br /> અસ્તિત્વને મિલના <br /> ધુમાડાની જેમ<br /> વ્યાપી <br /> વ્યાપી વળે છે –<br /> મારા આંગણામાં લાલ લાલ ચંદ્ર <br /> ઘવાયેલા પ્રેમીના હૃદયની જેમ<br /> ફચ્ચ કરતો ફસકી પડે છે.<br /> અને....<br /> સમગ્ર વાતાવરણ<br /> પીળું પીળું! નારંગી નારંગી!&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> મુદ્રણકળા તમને સાથ આપે અને સારો પ્રકાશક મળે તો આ જ કાવ્યને અર્થસૂચક આકૃતિમાં છાપી વધુ ધારદાર બનાવી શકાય!<br /> પરંતુ એ કરવાનું અમે વાચકોની કલ્પનાને મોકળું મેદાન આપવાના શુભ આશયથી બાકી રહેવા દઈએ છીએ. (અમારી ‘ગુજરાતમિત્ર&#039;ના પ્રૂફરીડરો અને કંપોઝિટરોની ખફગી વહોરવાની ઇચ્છા નથી એ અલગ વાત છે!)<br /> એ જ પ્રમાણે જીવનની નિરર્થકતાને નિરૂપતાં અનેક કાવ્યો લખી શકાય. દાખલો :<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;મારી નાની બાળકીએ વાર્તા કહેવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.<br /> એ મને પૂછે :<br /> ‘મમ્મી એક હતો...<br /> ‘કોણ હતો એક,’ મેં કહ્યું : ‘કોઈ નહીં!’<br /> એણે પૂછ્યું : ‘એણે શું કર્યું?’<br /> ‘કંઈ નહીં!’ મેં ઉત્તર આપ્યો.<br /> આપણે બધાં ‘કોઈ નથી’ અને<br /> ‘કાંઈ નથી’<br /> વાળા -<br /> ‘કોઈ નથી’ અને ‘કાંઈ નથી&#039;થી<br /> ભરેલા <br /> વિશ્વમાં <br /> અટવાતા નથી શું?<br /> નથી! નથી! નથી! નથી!<br /> કશું નથી! કશું નથી! કશું નથી!<br /> કોઈ નથી! કોઈ નથી! કોઈ નથી!&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> <br /> આ કાવ્યમાં ‘નથિંગનેસ&#039;ને કેવી સચોટ અને ધારદાર અભિવ્યક્તિ મળી છે! એ માણવાનું કાર્ય સહૃદયી વાચકો પર જ છોડી દઉં છું!<br /> તમે સાવ અદ્યતન કાવ્ય લખવા માગતા હો તો રસ્તો એથીય સરળ છે. તમારે એક પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કરવું – ગજવાને પોષાય તો દળદાર, નહીં તો ઉનાળાની સાબરમતી જેવું ક્ષીણ! પ્રથમ પાને મુદ્રાલેખ અથવા તમારો મૅનીફેસ્ટો જાહેર કરવો : ‘શબ્દોની ખોજ કરી અનુભૂતિઓને વાચા આપવા મેં યત્ન કર્યો; પરંતુ મારી શબ્દોની ખોજ વંધ્ય રહી. આજના સંકુલ વિશ્વની અનુભૂતિઓને વાચા આપવા લીસા, ચપટા શબ્દોનો શો ઉપયોગ? માટે રજનીશની જેમ મારા મૌન સંક્રમણને પાછળ આવતાં પૃષ્ઠોમાં સાંભળી લેશો!&#039; ત્યાર પછી તમારી ઇચ્છાનુસાર કોરાં પૃષ્ઠો રાખી અંતિમ પાને લખવું :<br /> ‘પૃષ્ઠોની ધવલતા જ છે વાચાળ.’<br /> અને આટલા સરળ માર્ગો છતાં તમારે કાવ્યનો કઠિન પથ કાપવો જ હોય. કશુંક લખવું જ હોય તો બીજો પણ એક માર્ગ છે. તમારે થોડાં પ્રાસયુક્ત શબ્દ જોડકાં ડાયરીમાં ટપકાવી લેવાં. ઉ.ત. : ‘છગન-મગન’, ‘રૂપાળી-સુંવાળી&#039;, ‘ખજૂરી-મજૂરી’, ‘બોડો-ઘોડો’, ‘બટાકો-ચટાકો’, ‘લગ્ન-ભગ્ન&#039; વ. વ.<br /> આમાંથી એકાદ જોડકું પસંદ કરી કાગળને ડાબે છેડે, છેક છેવાડે લખવું. આ રીતે :<br /> {{Poem2Close}}<br /> છગન<br /> મગન<br /> {{Poem2Open}}<br /> અને કાગળની ખાલી જગ્યા ધીમે ધીમે, મહેનતપૂર્વક વિચાર કરી, અથવા ન કરી ભરવી. આ રીતે એ થઈ શકે :<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;‘દારૂ પીએ છે, નશામાં ઝૂમે છે,<br /> ખુશીઓથી છલબલ છલકતો છગન,<br /> મૂજી બનીને, મદિરાને ત્યાગી,<br /> બબૂચક બનીને મરે છે મગન.’&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> આટલું લાંબું લાંબું લખતાં ન ફાવે તો ચિંતા કરવી નહીં! ટૂંકાં કાવ્યો દ્વારા નવો ચીલો ચતરાઈ ચૂક્યો જ છે! ચાતુરીપૂર્વક પદાર્પણ કરી શકાય :<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;બજારે બટાકો!<br /> જીભે તો ચટાકો!<br /> પત્ની રૂપાળી!<br /> બનાવે સુંવાળી!<br /> રૂપાળો બટાકો!<br /> સુંવાળો ચટાકો!&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> વળી એક શબ્દને કેન્દ્રમાં રાખીને પણ કાવ્ય રચી શકાય. ઉ.ત. : ‘ટાલ’<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;તડકામાં ચમકે છે કોઈની ટાલ!<br /> કોણે હશે પાડી કોઈની ટાલ?<br /> ચિંતાતણું એક સીમ્પટમ છે ટાલ!<br /> વાળો ખર્યા કેરી એંધાણી ટાલ!<br /> મસ્તકે બેઠી છે પાનખર-ટાલ!<br /> કેશવર્ધક તેલોની જાહેરખબરોમાં,<br /> અહો કેવી શોભી ઊઠી છે ટાલ!&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> આવા તો અનેકાનેક પ્રયોગોને ઘણો જ અવકાશ છે; પરંતુ અર્ધપ્રકટ વસ્તુઓનું આકર્ષણ જ વધુ હોય છે. માટે અમે આ કલાની બધી જ ખૂબીઓ હાલ તુરંત વ્યક્ત કરી દેવા માગતા નથી!<br /> પરંતુ કવિપદવાંચ્છુઓ આ જ પ્રકારે સાહિત્યના વિવિધ પ્રકારોનું ખેડાણ કરી શકશે.<br /> એમ કરવા માટે પ્રેરણા મેળવવા માટે વાતાવરણ ખડું કરવા માટે એક સૂચન કરી અમે વિરમીશું. ગાંધીજી ત્રણ ચીનાઈ વાંદરાનું રમકડું પાસે રાખતા તેમ કવિપદવાંચ્છુ આ લેખને પ્રારંભે સૂચવ્યું છે તેમ ટાઇપરાઇટર પર ટાઇપ કરતા વાનરનું રમકડું બનાવડાવી નજર સમક્ષ રાખી શકે. નીચે આવું કાંઈક લખી શકે : <br /> “આજથી અનંતકાળ પૂર્વે સર્પે ઇવને કહેલું : ‘નિષિદ્ધ ફળ ખાઈને હું સર્પ માનવવાણી બોલી શકું છું. તો તું – માનવ એ ફળ ખાઈ શું ન કરી શકે?” આ વાનરનો સંદેશ છે : “ટાઇપ કરતાં કરતાં હું જો અકસ્માત્ શૅક્સપિયરનું નાટક ટાઇપ કરી નાંખી શકું તો તું – માનવ શા શા સાહિત્યિક ઉન્મેષો ન બતાવી શકે?’<br /> આ વાનરનું રમકડું, એક શબ્દકોશ અને ટેબલ પર ‘ધ સાહિત્યસર્જન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ&#039;નું નાનું પાટિયું ગોઠવી પ્રેરણા મેળવી શકાય.<br /> અમારા આ સાહિત્યસર્જન અંગેના મહાનિબંધો વાંચ્યા પછી જન્મનારા સાહિત્યકારોને વધાવવા ગુર્જરગિરા અસીમ અપેક્ષાઓ, અનંત આદર અને અતૂટ આશા લઈ ઉંબરે ઓવારણાં લેવા ઊભી જ છે! માટે,<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;‘સાહિત્યસર્જનનો ઉતારો ફાલ!<br /> કલમ પકડો હાથમાં હાલ અને હાલ!&#039;&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{rh|||અંજની પારેખ&lt;br&gt;‘વિનોદિકા’માંથી }}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = નયા જમાના, નયે તરાને<br /> |next = અમારી નાડ તમારે હાથ<br /> }}</div> Meghdhanu