MeghaBhavsar at 09:23, 17 August 2021

2021-08-17T09:23:02Z

← Older revision		Revision as of 09:23, 17 August 2021
Line 5:		Line 5:
	રતનદાસ/રત્નસિંહ (૧૮મી સદી ઉ.)		રતનદાસ/રત્નસિંહ (૧૮મી સદી ઉ.)
	રવિ-ભાણ સંપ્રદાયના ભાણશિષ્ય આ કવિએ ગુજરાતી-હિંદી પદો તથા ‘ચેલૈયાનું ચરિત્ર/ સગાળશા આખ્યાન/કેલૈયાનો શલોકો’ની રચના કરી છે.		રવિ-ભાણ સંપ્રદાયના ભાણશિષ્ય આ કવિએ ગુજરાતી-હિંદી પદો તથા ‘ચેલૈયાનું ચરિત્ર/ સગાળશા આખ્યાન/કેલૈયાનો શલોકો’ની રચના કરી છે.
			'''૧ પદ; સગાળશા આખ્યાન પદ'''

	~~૧ પદ; સગાળશા આખ્યાન પદ~~
	બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...		બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...
	બેદલ મુખસે મીઠાં બોલે, એની વાણીમાં વરમંડ ડોલે,		બેદલ મુખસે મીઠાં બોલે, એની વાણીમાં વરમંડ ડોલે,
Line 25:		Line 25:
	ધર્મરાજાને દ્વાર જાતાં, પ્રભુજીને દરબાર જાતાં, આડી ચોરાશીની ખાણ...		ધર્મરાજાને દ્વાર જાતાં, પ્રભુજીને દરબાર જાતાં, આડી ચોરાશીની ખાણ...
	:::: –બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...૦		:::: –બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...૦
	૨		'''૨'''
	સગાળશા આખ્યાન		'''સગાળશા આખ્યાન'''

	શેઠ સગાળશા સાધુને સેવે; વાણિયો પાળે વરત,		શેઠ સગાળશા સાધુને સેવે; વાણિયો પાળે વરત,

MeghaBhavsar: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|૭૩.રતનદાસ/ રત્નસિંહ|}} રતનદાસ/રત્નસિંહ (૧૮મી સદી ઉ.) રવિ-ભ..."

2021-08-17T09:22:17Z

Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|૭૩.રતનદાસ/ રત્નસિંહ|}} <poem> રતનદાસ/રત્નસિંહ (૧૮મી સદી ઉ.) રવિ-ભ..."

New page

{{SetTitle}}

{{Heading|૭૩.રતનદાસ/ રત્નસિંહ|}}
<poem>
રતનદાસ/રત્નસિંહ (૧૮મી સદી ઉ.)
રવિ-ભાણ સંપ્રદાયના ભાણશિષ્ય આ કવિએ ગુજરાતી-હિંદી પદો તથા ‘ચેલૈયાનું ચરિત્ર/ સગાળશા આખ્યાન/કેલૈયાનો શલોકો’ની રચના કરી છે.

૧ પદ; સગાળશા આખ્યાન પદ
બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...
બેદલ મુખસે મીઠાં બોલે, એની વાણીમાં વરમંડ ડોલે,
:::: બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...
કોયલડી ને કાગ દોનું બેઠાં આંબાડાળે જી,
રંગ બેઉનો એક જ છે, ભાઈ! રંગ બેઉનો એક જ છે, પણ બોલી એક જ નાંય...
:::: –બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...૦

હંસલો ને બગલો બેઉ બેઠાં સરોવર પાળે જી,
રંગ બેઉનો એક જ છે, ભાઈ! રંગ બેઉનો એક જ છે, પણ ચારો એક જ નાંય...
:::: –બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...૦

શ્યામ મુખની ચણોઠડી ઈ તો હેમ સંગે તોળાય છે રે,
તોલ બેઉનો એક છે, ભાઈ! તોલ બેઉનો એક જ છે, એનું મૂલ એક જ નાંય...
:::: –બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...૦

ગુરુ પ્રતાપે ભણે રતનદાસ, સંત ભેદુને સમજાય જી,
ધર્મરાજાને દ્વાર જાતાં, પ્રભુજીને દરબાર જાતાં, આડી ચોરાશીની ખાણ...
:::: –બેલીડા! બેદલનો સંગ ના કરીએ...૦
૨
સગાળશા આખ્યાન

શેઠ સગાળશા સાધુને સેવે; વાણિયો પાળે વરત,
ન મળ્યા સાધુ, રહ્યા અપવાસી, તારવા આવ્યા તરત.
:::: કૃષ્ણજી કોઢીલા થઈને રે રૂપ અતીતનું લઈને.

ચંગાવતીએ લીધાં ચરણામૃત ન્હવરાવીને નાથ,
પલંગ ઉપર પધરાવીને સ્વામી કીધા સનાથ.
:::: ખાંતે ભોજન ખીરનાં કીધાં રે પીરસી આગળ દીધાં.

‘ખીર ને રોટલી તો નથી જમતા, નથી અન્નનો આહાર,
મહાજન! અમો માંસના આહારી, એમ કહે કિરતાર.
:::: વચન તે બોલ્યા બાંધ્યું રે, સમજી લો ને સાધુ!

કસાઈવાડે જઈને માટી છુપાવી લાવ્યા સાધ,
ચંગાવતીએ માંસ સુધારી પિરસિયા પરસાદ.
:::: વાસર ઢોળે નર ને નારી રે, ‘જમો તમે, દેવમુરારિ!’

‘માટી તો માણસની જોઈએ, પરમાટીનો નહિ આહાર,
અઘોરપથી અમો કહેવાઈયે, ખેલિયે ખાંડાની ધાર.’
:::: વાણિયા! વરત ફળિયાં રે આવી અવિનાશી મળિયા.

માગ્યૂ વેચાતૂં માણસ ન મળે, હઈયે મોંઘો મદાર,
ચંગાવતી ત્યાં એમ કહે, ‘ચેલૈયાનો કરીએ સંહાર.
:::: વાતું તો થાશે વશેકે રે, હશે શ્રી લાલને લેખે.’

‘ભણતર મેલી ભાગ, ચેલૈયા! પાળ અમારી પ્રતીત,
માબાપ તારાં મારશે તુજને, આંગણ આવ્યો અતીત.
:::: ધૂતારો ધૂતી જાશે રે પછી પસ્તાવો થાશે.’

એ શૂં બોલ્યા, સ્વામીમારા? માવર મૂક્યાં ક્યમ જાય?
નવ મહિના જેણે ઉદરમાં રાખ્યો તે ગુણ ઓશીંગણ થાય,
:::: ભક્તિ મારા શીશને સાટે રે, શું થાશે મરતુક માટે?’

હું ભાગું તો ભોમ જ ભાગે, ભોરંગ ઝીલે ન ભાર,
મેરુ પર્વત ડોલવા લાગે આકાશનો આધાર.
:::: મેરામણ માઝા મૂકે રે ચેલૈયો સત ના ચૂકે.’

ભણતો ગણતો ચાલ્યો ચેલૈયો,આવ્યો પોતાને દ્વાર,
માતા મુખનાં વારણાં લીએ, નિસાસો ભરે નાર.
:::: આવતો ઉરમાં લીધો રે પોઢાડી ખોળે દીધો.

કારજ રૂડું કરો, માતાજી! શિદ નાંખો નિ:શ્વાસ?
સફળ થયો મનખો ચેલૈયાનો, સાધુ આરોગે માંસ!
:::: ધન ધન આજનો દહાડો રે! જગતના નાથ જમાડી.’

માત-પિતાએ મળી કરીને કાપ્યું ચેલૈયાનું શીશ,
અણઘટતી વાત એમને કીધી જમાડવા જગદીશ.
:::: મચાવ્યો ખેલ ખરો રે; ‘પ્રભુ મારા! પારણાં કરો.’

નાથ કહે, મારી નજરે કરો રે સાચું તમારું વરત,
મસ્તકની તમે માયા કીધી ક્યમ?’ અવિનાશી બોલ્યા તરત.
:::: તપસી સતને તાવે રે; રુદેમાં અંદ્રોહ નાવે.

મસ્તક ખાંડો ને ખાંડણાં ગાઓ, પહેરો અવનવાં ચીર;
આંખડીએ તમે આંસુ ન આણો, મનથી મૂકો ન ધીર.
:::: ત્યારે તમે સાચાં સતી રે, એમ કહે જૂનો જતિ.

ખાંડણિયામાં મસ્તક ખાંડે મળી પિતા ને માય,
આંખડીએ આંસુ નવ આણે, હરખે હાલરડાં ગાય.
:::: ભોજન ભાવતાં કીધાં રે, પીરસી આગળ દીધાં.

‘સતવાદી તમે સાચાં. અમારે અટક છે, કરવું કેમ?
વાંઝિયાનું ભોજન નથી જમતા અવિનાશી કહે એમ.
:::: મળી તમે નર ને નારી રે, જુઓ એ વાત વિચારી.’

સગાળસા કહે: ‘પ્રગટ્યાં મારાં પૂરવ જનમનાં પાપ,
ગુરુ દૂભ્યા ને ગૌ–ત્રિયા માર્યા, માર્યાં મા ને બાપ.
:::: ડુંગરે દવ લગાડ્યો રે, તેણે મારો ખેલ બગાડ્યો!’

ચંગાવતી કહે: ‘સ્વામી! મારે પાંચ મહિનાનું ઓધાન,
ભલે પધાર્યા ભવન અમારે આજ તમે, ભગવાન!
:::: ધણી મેં તો તમને ધાર્યા રે તમે મારા અર્થ સુધાર્યા.’

ચંગાવતીએ પાળી લેઈ મારી પેટ જ માંહ્ય,
અચાનક આવીને સંતોની બહુનામીએ ગ્રહી બાંહ્ય.
:::: ‘ભલી સતી! ભક્તિ તારી રે, માગ માગ, મુખ કહે મુરારિ,’

ચેલૈયાને સજીવન કીધો, બેઠો રમે છે બાળ,
‘સદા તમારે ચરણે રાખો દીન જાણીને, દયાળ!
:::: વળતી બોલ્યાં સતી નારી રે, ‘હું તો માગું ભક્તિ તમારી.’

સગાળસા ને ચંગાવતીએ લીધો એવો નેમ,
રતનદાસ કહે ભાણાપ્રતાપે તેને છોડિયે કેમ?
:::: માવાને મળવા માટે રે જાવું વૈકુંઠની વાટે.
</poem>

મધ્યકાલીન ગુજરાતી કાવ્યસંપદા/૭૩.રતનદાસ/ રત્નસિંહ - Revision history

MeghaBhavsar at 09:23, 17 August 2021

MeghaBhavsar: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|૭૩.રતનદાસ/ રત્નસિંહ|}} રતનદાસ/રત્નસિંહ (૧૮મી સદી ઉ.) રવિ-ભ..."