Meghdhanu: +1

2025-05-15T02:32:38Z

← Older revision		Revision as of 02:32, 15 May 2025
Line 43:		Line 43:
	{{gap\|4em}} દુઃખતપ્ત વ્યથાકુલ હૈયાના અભિશાપને.		{{gap\|4em}} દુઃખતપ્ત વ્યથાકુલ હૈયાના અભિશાપને.
	{{gap\|4em}} આ આવે માત ગાંધારી–		{{gap\|4em}} આ આવે માત ગાંધારી–
	{{gap\|~~4em~~}} ~~ગાંધારી:~~ અંધારી જિન્દગી અરે		ગાંધારી: {{gap\|1.3em}} અંધારી જિન્દગી અરે
	{{gap\|4em}} ભાઈને હાથ સૌ મારા હણાયા પુત્ર આખરે!		{{gap\|4em}} ભાઈને હાથ સૌ મારા હણાયા પુત્ર આખરે!
	{{gap\|4em}} આ આયુષ્યની સંધ્યાએ રહ્યો ના કોઈ આશ્રય.		{{gap\|4em}} આ આયુષ્યની સંધ્યાએ રહ્યો ના કોઈ આશ્રય.
Line 104:		Line 104:
	{{gap\|4em}} તો આવો ગુરુ ગાંગેય પાદાબ્જે શિર નામીએ,		{{gap\|4em}} તો આવો ગુરુ ગાંગેય પાદાબ્જે શિર નામીએ,
	{{gap\|4em}} વ્યથાના વ્રણને ઠારે એવો જો મંત્ર પામીએ.		{{gap\|4em}} વ્યથાના વ્રણને ઠારે એવો જો મંત્ર પામીએ.
	~~{{gap\|4em}}~~ યુધિષ્ઠિર–કૃષ્ણઃ ગુરો નમું છું, પ્રણમું પિતામહ.		યુધિષ્ઠિર–કૃષ્ણઃ ગુરો નમું છું, પ્રણમું પિતામહ.
	યુધિષ્ઠિર : {{gap\|0.5em}}આ યુદ્ધની જ્વાલથી દગ્ધ દુઃસહ.		યુધિષ્ઠિર : {{gap\|0.5em}}આ યુદ્ધની જ્વાલથી દગ્ધ દુઃસહ.
	{{gap\|4em}} અરે હણ્યા ભાઈકરે જ ભાઈ–		{{gap\|4em}} અરે હણ્યા ભાઈકરે જ ભાઈ–
Line 114:		Line 114:
	{{gap\|4em}} કેવી ગુરો ભીષણ યુદ્ધલીલા		{{gap\|4em}} કેવી ગુરો ભીષણ યુદ્ધલીલા
	{{gap\|4em}} લોપાય જેમાં રૂઢ ધર્મચીલા!		{{gap\|4em}} લોપાય જેમાં રૂઢ ધર્મચીલા!
	{{gap\|~~4em~~}} ~~ભીષ્મ :~~ કૌંતેય આ વેળ નથી જ શોકની		ભીષ્મ : {{gap\|1.75em}}કૌંતેય આ વેળ નથી જ શોકની
	{{gap\|4em}} સેવા હવે તો નૃપધર્મ લોકની.		{{gap\|4em}} સેવા હવે તો નૃપધર્મ લોકની.
	{{gap\|4em}} હવે વૃથા યુદ્ધની વાત પુત્ર,		{{gap\|4em}} હવે વૃથા યુદ્ધની વાત પુત્ર,
Line 136:		Line 136:
	યુધિષ્ઠિર : {{gap\|0.5em}}શાસનમાં અહિંસા?		યુધિષ્ઠિર : {{gap\|0.5em}}શાસનમાં અહિંસા?
	{{gap\|4em}} લાગે ગુરો આ વસમી સમસ્યા.		{{gap\|4em}} લાગે ગુરો આ વસમી સમસ્યા.
	{{gap\|~~4em~~}} ~~ભીષ્મ :~~ નહિ, નહિ વત્સ ન એ સમસ્યા		ભીષ્મ : {{gap\|1.75em}}નહિ, નહિ વત્સ ન એ સમસ્યા
	{{gap\|4em}} આયુષ્યની અંતિમકાલ દીક્ષા.		{{gap\|4em}} આયુષ્યની અંતિમકાલ દીક્ષા.
	{{gap\|4em}} રાજન્, પ્રજાનું કરવું જ શાસન		{{gap\|4em}} રાજન્, પ્રજાનું કરવું જ શાસન
Line 180:		Line 180:
	<br>		<br>
	{{HeaderNav2		{{HeaderNav2
	\|previous = ~~આવી વર્ષા~~		\|previous = ઊર્મિલા–લક્ષ્મણ
	\|next = ~~શ્રાવણ રાત~~		\|next = રામનો પશ્વાતાપ
	}}		}}

Meghdhanu: +1

2025-05-15T02:23:46Z

New page

{{SetTitle}}

{{Heading|યુદ્ધ અને શાન્તિ}}

{{Block center|<poem>
યુધિષ્ઠિર : {{gap|0.5em}}કેવો અહો ભીષણ યુદ્ધઅંત!
{{gap|4em}}સંગ્રામ કોલાહલ સર્વ શાન્ત.
{{gap|4em}} સમુદ્રના મત્ત તરંગ જેમ
{{gap|4em}} ગર્જંત સેના કુરુપાંડવોની
{{gap|4em}} ભજી રહી નિંદર ઘોર મૃત્યુની
{{gap|4em}} રે ઓટનાં અબ્ધિજલોની જેમ.
{{gap|4em}} પૂરું થયું યુદ્ધ અને મળ્યો જ્ય
{{gap|4em}} તે પાંડવોનો? વિધિનો જ નિર્દય.
{{gap|4em}} છિન્નાંગ કે રક્તઝરંત અંગ
{{gap|4em}} સુભટ્ટ સૂતા સહુ મ્લાનઆનન.
{{gap|4em}} ઝંઝા–ઝપાટે જ્યમ કો પ્રચંડ
{{gap|4em}} ઉદ્ધ્વસ્ત ઉત્ફુલ્લ પલાશકાનન.
{{gap|4em}} વિપક્ષ ર્હૈ જે જીવતાં લગી લડ્યા
{{gap|4em}} તે સોડમાં એકબીજાની આ પડ્યા!
{{gap|4em}} શું યુદ્ધનો આમ જ હોય અંત
{{gap|4em}} છેદાય જેમાં મનુભાવિતંત!
{{gap|4em}} આ ક્રન્દનો હૃદયભંગની મૂઢ કલાન્તિ
{{gap|4em}} ત્યાં યુદ્ધના જયની શોધવી કેમ શાન્તિ?
{{gap|4em}} કહો, કહો કૃષ્ણ મૂંઝાય છે મન
{{gap|4em}} સૂણ્યું ન જાયે સ્વજનોનું ક્રન્દન.
કૃષ્ણ :{{gap|2em}} શાંતિ! શાંતિ! ઘટે આવો શોક ના ધર્મરાજને
{{gap|4em}} હકથી મેળવ્યું હાવાં ભોગવો રાજ, રાજ્યને
{{gap|4em}} ધર્માધર્મ તણા યુદ્ધે જે કર્તવ્ય કર્યું ઘટે;
{{gap|4em}} પૃથ્વીપાલનનો ધર્મ હવે તો આચર્યો ઘટે;
{{gap|4em}} યુદ્ધને ટાળવા ઓછા મેં પ્રયાસ કર્યા નથી,
{{gap|4em}} પ્રીતને મેંય માની છે મોટી આ કાલચક્રથી.
{{gap|4em}} કિન્તુ ભારતના ભાગ્યે લખાયો ધ્વંસ આહવ,
{{gap|4em}} કાલની બાજીનાં મ્હોરાં બન્યા કૌરવપાંડવ.
{{gap|4em}} વિરોધી બલના આવા સંઘર્ષપરિણામથી
{{gap|4em}} શાંતિની સ્થાપના શક્ય, લેવા માર્ગ બીજો નથી.
યુધિષ્ઠિર : {{gap|0.5em}}આપની વાણીમાં દેવ, શ્રદ્ધા મારી છતાં કહું :
{{gap|4em}} ગુરુઓ, સ્વજનો કેરો આ હાથે ધ્વંસ, શેં સહું?
{{gap|4em}} ધર્માચરણ જો હોયે આવા યુદ્ધની યોજના
{{gap|4em}} તો ધર્મકાર્યને અંતે ચિત્તને શાંતિ કેમ ના?
{{gap|4em}} અરે આ યુદ્ધને અંતે જીત્યા જીવ્યા અમે દુઃખી
{{gap|4em}} કપાઈ રણમાં સ્વર્ગે સંચર્યા તે વીરો સુખી.
{{gap|4em}} જુઓ કૃષ્ણ, સુણો પેલા પુરનારી વિલાપને
{{gap|4em}} દુઃખતપ્ત વ્યથાકુલ હૈયાના અભિશાપને.
{{gap|4em}} આ આવે માત ગાંધારી–
{{gap|4em}} ગાંધારી: અંધારી જિન્દગી અરે
{{gap|4em}} ભાઈને હાથ સૌ મારા હણાયા પુત્ર આખરે!
{{gap|4em}} આ આયુષ્યની સંધ્યાએ રહ્યો ના કોઈ આશ્રય.
{{gap|4em}} ઓશિયાળાં બની ર્હેવું, અરેરે કાલ નિર્દય!
{{gap|4em}} પુત્રો હણાયા મુજ એકલીના?
{{gap|4em}} ના, આ ઊભી દ્રૌપદી શોકદીના.
{{gap|4em}} દબાવતી કુન્તી ઊઠન્ત ડૂસકાં
{{gap|4em}} સરોવરો જીવનનાં સૂકાં, સૂકાં.
{{gap|4em}} પ્રયોજી યુદ્ધ ક્યહીં પાશવી બલ,
{{gap|4em}} ક્યહીંક યોજી વળી શબ્દનું છલ.
{{gap|4em}} યુદ્ધે બન્યું કોણ ન નીતિનિર્બલ!
{{gap|4em}} હાર્યા જીત્યા મૂળથી ઊખડ્યું કુલ
{{gap|4em}} રે યુદ્ધ આ સર્વ અધર્મનું મૂલ.
{{gap|4em}} અને કૃષ્ણ તમે આ સૌ અધર્મકર્મમૂલમાં
{{gap|4em}} શાપું છું: નાશઅંગારો પડો યાદવકુલમાં.
યુધિષ્ઠિર : {{gap|0.5em}}સુણ્યો તમે દેવ, અમોઘ શાપ?
{{gap|4em}} ગાંધારીમાનો ઉરશોકતાપ?
{{gap|4em}} રે પાપથી તો પ્રસવે જ પાપ.
{{gap|4em}} આ યુદ્ધનો કૃષ્ણ નથી જ અંત
{{gap|4em}} આરંભ આ વિગ્રહનો જ અન્ય.
{{gap|4em}} પોષ્યું પાળ્યું વેરનું વારિ સીંચી
{{gap|4em}} આ યુદ્ધનું વૃક્ષ જ આંખ મીંચી.
{{gap|4em}} રે સ્વાર્થનો આસવ ઢીંચી ઢીંચી
{{gap|4em}} જે આચર્યા જીવનમાં અનર્થ,
{{gap|4em}} તેની પૂઠે શાંતિની આશ વ્યર્થ.
{{gap|4em}} કેવો વિધિનો ઉપહાસ દેવ,
{{gap|4em}} વ્હે જેતૃઆંખોથી જ અશ્રુનેવ!
{{gap|4em}} આ રાજ્ય, સત્તા, જય—સર્વ ભ્રાન્તિ,
{{gap|4em}} જીતાય ના જ્યાં લગી ચિત્તશાંતિ.
{{gap|4em}} જુઓ બળે શી સ્વજનો તણી ચિતા,
{{gap|4em}} છવાતી હૈયે ય સ્મશાનશૂન્યતા.
કૃષ્ણ :{{gap|2em}} અગ્રજ પાંડવોના
{{gap|4em}} આવો મહામોહ ઘટે થવો ના.
{{gap|4em}} શોકાપઘાતે કરી ચિત્તના ચૂરા
{{gap|4em}} શી રીતે વ્હેશો નવરાજ્યની ધુરા?
યુધિષ્ઠિર : {{gap|0.5em}}ધુરા? હવે કૃષ્ણ વહેવી ના ધુરા,
{{gap|4em}} રહ્યા હવે લ્હાવ ન કૈં અધૂરા.
{{gap|4em}} આસક્ત થૈ એક અનિષ્ટ દ્યૂતે
{{gap|4em}} મેં યુદ્ધનું ઘોર અનિષ્ટ નોતર્યું,
{{gap|4em}} હવે નહીં યુદ્ધ તણા અનિષ્ટે
{{gap|4em}} શ્રદ્ધા ધરી આત્મવિનાશ નોતરું.
{{gap|4em}} રે હું જ આ બાંધવયુદ્ધનું મૂળ,
{{gap|4em}} સહ્યું ન જાયે અપરાધનું શૂળ.
{{gap|4em}} અહો કુરુવંશ વિનાશ દારુણ
{{gap|4em}} હું, હું જ એનું અનિવાર્ય કારણ.
{{gap|4em}} કહો કયું પ્રાશ્ચિત વાસુદેવ,
{{gap|4em}} આ પાપમુક્ત્યર્થ અવશ્યમેવ.
કૃષ્ણ :{{gap|2em}} ધર્મપુત્ર!
{{gap|4em}} સંગ્રામ મધ્યે ભજનાર સ્થૈર્ય
{{gap|4em}} ઘટે ન આવું તમને અધૈર્ય.
{{gap|4em}} હવે તમે ના વનવાસી પાંડવ
{{gap|4em}} કે કૌરવોના રિપુ પાંડુપુત્ર.
{{gap|4em}} કરે તમારા અવ રાજ્યસૂત્ર.
{{gap|4em}} હજી ઘટે ને અવસાદ?—તો જશું
{{gap|4em}} ગાંગેય સાન્નિધ્ય? કૃપાર્થ યાચશું?
{{gap|4em}} સૂતેલા શરશય્યામાં જુઓ ભીષ્મ પિતામહ
{{gap|4em}} અનિવાર્ય ગણી યુદ્ધ ઝૂઝ્યા જે પાંડવો સહ.
{{gap|4em}} ધર્મરાજ, ખરે ધર્માધર્મનો પ્રશ્ન છે ગૂઢ,
{{gap|4em}} જ્યાં તમે હુંય ક્યારેક વળી થાઉં મતિમૂઢ.
{{gap|4em}} તો આવો ગુરુ ગાંગેય પાદાબ્જે શિર નામીએ,
{{gap|4em}} વ્યથાના વ્રણને ઠારે એવો જો મંત્ર પામીએ.
{{gap|4em}} યુધિષ્ઠિર–કૃષ્ણઃ ગુરો નમું છું, પ્રણમું પિતામહ.
યુધિષ્ઠિર : {{gap|0.5em}}આ યુદ્ધની જ્વાલથી દગ્ધ દુઃસહ.
{{gap|4em}} અરે હણ્યા ભાઈકરે જ ભાઈ–
{{gap|4em}} આ ધર્મ જ્યાં ભૂલવી લોહી તણી સગાઈ!
{{gap|4em}} ગુરો ન મારે જયરાજ્ય જોઈએ
{{gap|4em}} ન આવું રે ભોગવ્યું રાજ્ય કોઈએ.
{{gap|4em}} આ ક્રન્દનો સૌ કુલનારીઓનાં
{{gap|4em}} ને છિન્ન અંગો અહીં ભાઈઓનાં!
{{gap|4em}} કેવી ગુરો ભીષણ યુદ્ધલીલા
{{gap|4em}} લોપાય જેમાં રૂઢ ધર્મચીલા!
{{gap|4em}} ભીષ્મ : કૌંતેય આ વેળ નથી જ શોકની
{{gap|4em}} સેવા હવે તો નૃપધર્મ લોકની.
{{gap|4em}} હવે વૃથા યુદ્ધની વાત પુત્ર,
{{gap|4em}} ગ્રહો હવે તો કર રાજ્યસૂત્ર.
{{gap|4em}} જેવું હતું વિગ્રહ ક્ષાત્રકર્મ,
{{gap|4em}} તેવો ધરાપાલન ક્ષાત્રધર્મ.
{{gap|4em}} ઘટે ગયાનો નહિ શોક ધીરને,
{{gap|4em}} રાખ્યું ન ચાલે મીણહૈયું વીરને.
{{gap|4em}} અધર્મપક્ષે રહી યુદ્ધ જે લડ્યા,
{{gap|4em}} તે સર્વ જો કાલકુઠારથી પડ્યા.
{{gap|4em}} ને ધર્મને અંતર જાણવા છતાં
{{gap|4em}} શક્યા ન જે આચરી ને અધર્મે
{{gap|4em}} રહ્યા મચી, તે સહુ જો સ્વકર્મે
{{gap|4em}} સૂતા મહાનિંદરમાંહી મૃત્યુની.
{{gap|4em}} કૌંતેય, તો, આ અવસાદ ત્યાગી
{{gap|4em}} બની રહો ભૂપતિ ધર્મરાગી.
{{gap|4em}} રહો સહુ ભૂત હિતો વિશે રત
{{gap|4em}} ને ભોગવો કીર્તિ અનસ્ત, અક્ષત.
{{gap|4em}} ધર્મે રહો બદ્ધ બધી અભીપ્સા
{{gap|4em}} ને આચરો શાસનમાં અહિંસા.
યુધિષ્ઠિર : {{gap|0.5em}}શાસનમાં અહિંસા?
{{gap|4em}} લાગે ગુરો આ વસમી સમસ્યા.
{{gap|4em}} ભીષ્મ : નહિ, નહિ વત્સ ન એ સમસ્યા
{{gap|4em}} આયુષ્યની અંતિમકાલ દીક્ષા.
{{gap|4em}} રાજન્, પ્રજાનું કરવું જ શાસન
{{gap|4em}} સ્થાપી પ્રજાના હૃદયે સિંહાસન.
{{gap|4em}} જે કર્મ હો કેવલ પ્રેમને વશ
{{gap|4em}} તેમાં સદા પ્રાપ્ત થવો જ છે યશ.
{{gap|4em}} વિસ્તારવું પ્રેમનું વત્સ વર્તુળ,
{{gap|4em}} સમસ્ત આ વિશ્વ ગણ્યું ઘટે કુલ.
{{gap|4em}} સૌની પ્રતિ સ્નેહ અને સમત્વ
{{gap|4em}} ધારી રહો સૌ જીવશું મમત્વ,
{{gap|4em}} તો આદરો રાજન સ્નેહયજ્ઞ
{{gap|4em}} સ્વધર્મને પાલને ર્હૈ નિમગ્ન.
{{gap|4em}} સ્નેહના રાજ્યમાં, પુત્ર, હશે ના દંભ કે છલ,
{{gap|4em}} હશે ના મદનું મદ્ય, પાપાચાર તણું બલ,
{{gap|4em}} પ્રેમ એ જ જગે રાજન્ અમોઘ એક શાસન
{{gap|4em}} જ્યાં શત્રુત્વ નહિ એ જ સાચું યુદ્ધનિવારણ.
{{gap|4em}} યુધિષ્ઠિર : સૂણી ગુરો ધન્ય છું સ્નેહવાણી;
{{gap|4em}} લીધું હતે જો ધરથી જ જાણી
{{gap|4em}} રહસ્ય આ પ્રેમ તણા પ્રભાવનું,
{{gap|4em}} રહસ્ય આ યુદ્ધ તણા અભાવનું,
{{gap|4em}} જોવું પડ્યું હોત ન સત્ર નાશનું
{{gap|4em}} તૂટી પડી પાળ, વહી ગયાં જલ,
{{gap|4em}} લાધ્યું ઘણું મોડું જ જ્ઞાનનું ફલ.
{{gap|4em}} છતાં ઉરે કૈંક પમાય શાંતિ
{{gap|4em}} જરા ઘટે અંતરકલેશકલાન્તિ.
{{gap|4em}} ન યુદ્ધથી યુદ્ધ શમે, ન વેર
{{gap|4em}} શમે વધાર્યાથી જ વેરઝેર.
{{gap|4em}} શાં શોક આક્રન્દન ઘેરઘેર,
{{gap|4em}} આનન્દ જેમાં જયનો વિલીન
{{gap|4em}} ને રાજ્યસિંહાસન શ્રીવિહીન!
{{gap|4em}} હવે વધુ ભોગવવી નથી ધરા
{{gap|4em}} વ્રણો વ્યથાના રૂઝશે નહિ પૂરા.
{{gap|4em}} તોયે ગુરો આપની પ્રેમવાણીમાં
{{gap|4em}} હું જોઉં છું નૂતનયુગઆગમ,
{{gap|4em}} તટે પ્રીતિના શુભનો સમાગમ,
{{gap|4em}} ધરામુખે પ્રેમ તણી પ્રસન્નતા,
{{gap|4em}} પ્રજાપ્રજાની પ્રીતની અભિન્નતા.
{{gap|4em}} આ ભારતે જોઉં છું ધર્મનો જય
{{gap|4em}} ને ધર્મપ્રેર્યાં સુખશાંતિ અક્ષય.
{{gap|4em}} યુદ્ધની ઘોર રાત્રિના અંધકાર પછી ઝીણી
{{gap|4em}} ઝગંતી આત્મઆગારે લહું છું શાંતિની કણી.
</poem>}}
<br>
{{HeaderNav2
|previous = આવી વર્ષા
|next = શ્રાવણ રાત
}}

મર્મર/યુદ્ધ અને શાંતિ - Revision history

Meghdhanu: +1

Meghdhanu: +1