https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%AF%E0%AB%8B%E0%AA%97%E0%AB%87%E0%AA%B6_%E0%AA%9C%E0%AB%8B%E0%AA%B7%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE%2F%E0%AA%95%E0%AA%BF%E0%AA%B2%E0%AB%8D%E0%AA%B2%E0%AB%8B યોગેશ જોષીની કવિતા/કિલ્લો - Revision history 2026-04-09T03:48:23Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%AF%E0%AB%8B%E0%AA%97%E0%AB%87%E0%AA%B6_%E0%AA%9C%E0%AB%8B%E0%AA%B7%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE/%E0%AA%95%E0%AA%BF%E0%AA%B2%E0%AB%8D%E0%AA%B2%E0%AB%8B&diff=69889&oldid=prev Meghdhanu: + 2024-02-19T05:37:23Z <p>+</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> &lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&#039;&#039;&#039;કિલ્લો&#039;&#039;&#039;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> &lt;poem&gt;<br /> (દીર્ઘકાવ્ય ‘જેસલમેર’માંથી અંશ)<br /> <br /> || એક ||<br /> <br /> અહીં આ<br /> આડી લાંબી ટેકરી પર<br /> કંઈ કેટલાય કાળથી<br /> પાંચ-સાત ઊંટ<br /> બેસી રહ્યાં અડોઅડ,<br /> પથ્થર થઈ.<br /> <br /> તપતી-ઊડતી-વીંઝાતી<br /> રેતીના મારથીયે<br /> કેટલાંક ઊંટોના<br /> તો તૂટી ગયા છે<br /> ક્યાંક ક્યાંકથી<br /> થોડા થોડાક ઢેકા....<br /> વીંઝાતો જાય તડકો<br /> દારૂગોળાની જેમ<br /> ને<br /> ખરતાં-તૂટતાં જાય છે<br /> પથરાળ ઊંટોનાં<br /> કાન<br /> નાક<br /> હોઠ<br /> અઢારે અંગ<br /> નિઃશ્વાસ...<br /> ખર ખર ખરતા કાંગરાની જેમ<br /> તડાક્‌ તડાક્‌ તૂટતા બુરજની જેમ!<br /> ક્યારે થશે<br /> આ પાંચ-સાત ઊંટનો<br /> જીર્ણોદ્ધાર?!<br /> <br /> લાવ,<br /> મારી હથેળીમાં<br /> ચાંગળુંક જળ.<br /> મંત્ર ભણીને છાંટું<br /> અને<br /> ગાંગરતોક<br /> થઈ જાય બેઠો<br /> આ કિલ્લો!<br /> આળસ મરડતો<br /> ઊભો થઈ જાય<br /> આ કિલ્લો!<br /> ને<br /> ચાલવા લાગે<br /> પણે<br /> ચાલી જતી<br /> ઊંટોની<br /> હારની પાછળ પાછળ...<br /> દૂ...ર<br /> પ્રગટી રહેલા પેલા<br /> પૂર્ણ ચંદ્ર ભણી....<br /> <br /> || બે ||<br /> <br /> કિલ્લો<br /> કેવળ મારો.<br /> એમાં પ્રવેશવાનો<br /> કોઈને અધિકાર નથી.<br /> કિલ્લો<br /> મારી બહાર<br /> મારી આસપાસ<br /> મારી અંદર....<br /> મારી અંદર<br /> દો...ડે...<br /> ઊંટોની હારની હાર<br /> અને<br /> એનાં પગલાં પડે<br /> બહાર<br /> વિસ્તરતા જતા રણમાં...<br /> રણ<br /> કેવળ મારું.<br /> એની રેતી ઉપર<br /> પગલાં પાડવાનો<br /> કોઈનેય<br /> કોઈ જ અધિકાર નથી.<br /> <br /> રણને<br /> આગળ વધતું રોકવા<br /> મેં જ ઉગાડ્યા છે<br /> અસંખ્ય બાવળ<br /> મારી અંદર!<br /> <br /> મારા બાવળનાં<br /> પીળાં પીળાં ઝીણાં ઝીણાં ફૂલો ૫ર<br /> નજર નાખવાનો<br /> કોઈને અધિકાર નથી....<br /> <br /> ઝાંઝવાં તો<br /> વહી ગયાં ક્યારનાંયે<br /> ઊંટની<br /> ખડકાળી-તડકાળી આંખમાંથી...<br /> ડોક ઊંચી કરીને<br /> ગરમાગરમ તડકો ચગળતાં ઊંટ<br /> તો ક્યારનાંયે ચણાઈ ગયાં કિલ્લામાં..<br /> <br /> ત્યારથી<br /> સતત<br /> ખરતા જાય છે કાંગરા.....<br /> કાંગરે કાંગરે<br /> ખરતા જાય હોંકારા...<br /> ને સોરાતી જાય<br /> કિલ્લા તળેની માટી...<br /> <br /> કિલ્લાના<br /> સમારકામ માટે<br /> ટોચ પર<br /> પથ્થર પર પથ્થર પર પથ્થર<br /> મુકાતા જાય<br /> ચણાતા જાય<br /> પણ<br /> પાયામાં જ<br /> તિરાડો પડેલા પથ્થરો<br /> તરડાતા જાય<br /> તૂટતા જાય...<br /> પાયાના<br /> પથ્થરો તળેની ધરતી<br /> કંપે...<br /> કોણ જાણે કયા અજંપે?<br /> થર થર થર થર કંપે...<br /> <br /> ક્યાં છે<br /> કશુંયે સલામત<br /> એકેય કિલ્લામાં?!<br /> ધસમસતા હાથી જેવા સવાલો<br /> મને ના પૂછો.<br /> બંધ છે યુગોથી<br /> મારા કિલ્લાના<br /> કટાયેલા તોતિંગ દરવાજા.<br /> બંધ દરવાજાની<br /> બહાર પણ હું છું<br /> ને અંદર પણ.<br /> <br /> આ ઝરૂખાઓ તો<br /> રાહ જોઈ જોઈને<br /> ઊંડી ઊતરી ગયેલી<br /> મારી આંખો છે આંખો..!<br /> <br /> કોઈક કાળે<br /> થીજી ગયેલો સમય<br /> હવે ગંધાયા કરે છે<br /> કિલ્લાના ગર્ભાગારોમાં<br /> <br /> હજીયે<br /> કિલ્લાના રંગમંડપમાં<br /> અધરાતે-મધરાતે<br /> રહી રહીને<br /> રણકી ઊઠે છે એક ઝાંઝર!<br /> <br /> સૂમસામ રાણીવાસમાં<br /> હજીયે<br /> હરે છે<br /> ફરે છે<br /> રાતીચટ્ટાક ચૂંદડીઓ....<br /> <br /> કિલ્લામાં<br /> હજીયે<br /> આમતેમ રઝળે છે<br /> કેસરિયા સાફા પહેરેલા કાળા ઓળા!<br /> <br /> હજીયે<br /> કેસરી લહેરિયું<br /> માથે ઓઢેલી<br /> કાળી કાળી આંખો<br /> ચમકી ઊઠે છે<br /> ખંડિત ઝરૂખાઓમાં,<br /> વીજ-ઝબકારની સાથે સાથે,<br /> <br /> કિલ્લામાં<br /> ધસી આવેલા દુશ્મનો સાથે<br /> હજીયે<br /> ખેલાય છે યુદ્ધ<br /> ને કપાય છે ડોકાં<br /> જનોઈવઢ<br /> વઢાય છે ધડ...<br /> <br /> હજીયે<br /> કિલ્લામાં<br /> હરે છે ફરે છે લડે છે<br /> અધરાતે મધરાતે<br /> માથાં વગરનાં ધડ!<br /> ઊતરી આવતા ઓળાઓ<br /> બૂમો પાડે છે —<br /> ખમ્મા... ખમ્મા...<br /> ઘણી ખમ્મા...!<br /> કોઈક કાળે<br /> ઝળહળ ઝળહળતો<br /> સોનેરી કિલ્લો<br /> હવે ભેંકાર<br /> કેવળ ખંડેર!<br /> <br /> ખંડેરની ભવ્યતા<br /> રૂપેરી ચંદ્ર બનીને ઊંચે ચઢે છે<br /> રણની કાળી ક્ષિતિજે...<br /> <br /> || ત્રણ ||<br /> <br /> કિલ્લાની અંદર<br /> કદાચ હું કેદ હોઉં<br /> એમ ધારી<br /> કિલ્લાની ફરતે<br /> ઘેરો ઘાલ્યો છે મેં...<br /> <br /> આગળ વધું છું હું<br /> કિલ્લામાંની તોપોમાંથી છૂટતા<br /> અગનગોળાઓની<br /> મરણઝાળ સામે ઝઝૂમતો ઝઝૂમતો...<br /> <br /> કિલ્લાના<br /> તોતિંગ બંધ દરવાજા ભણી<br /> ધસી જાઉં છું હું હાથી બનીને<br /> ને જોરથી<br /> અફળાઉં છું<br /> વચમાંના ઊંટને....<br /> <br /> બંધ દરવાજા પરના<br /> મસમોટા અણિયાળા ખીલા<br /> થઈ ઊઠે છે લોહીલુહાણ!<br /> ફરી ફરી<br /> વળી વળી<br /> ધસું છું<br /> અફળાઉં છું<br /> વચમાંના ઊંટને....<br /> <br /> છેવટે<br /> ચીસ સાથે<br /> ઢળી પડે ઊંટ.<br /> ફાટેલ એના ડોળામાંથી<br /> ઢળી પડે ઝાંઝવાં..<br /> ઢળી પડે<br /> પેલે પાર બજતા<br /> મોરચંગના સોનેરી સૂર....<br /> <br /> છેવટે<br /> તોતિંગ દરવાજો<br /> કડડડભૂસ...<br /> ચિચિયારીઓ, કિકિયારીઓ...<br /> ધસી જાઉં હું અંદર...<br /> જરીક આગળ જતાં જ<br /> એક વળાંક.<br /> વળાંક વળતાં જ<br /> ફરી તોતિંગ દરવાજો.<br /> ફરી પાછા અણિયાળા મસમોટા ખીલા<br /> વળી હાથી થઈને હું ધસમસું<br /> વળી પાછો અફળાઉં<br /> વચમાંના ઊંટને...<br /> <br /> વળી પાછા<br /> અણિયાળા ખીલા લોહીલુહાણ...<br /> વળી પાછું<br /> ઢળી પડે ઊંટ<br /> ઢળી પડે ઝાંઝવાં<br /> અને ત્યાં તો<br /> તૂટી પડે દરવાજો કડડડ ભૂસ!<br /> વળી પાછો<br /> ધસી જાઉં અંદર...<br /> <br /> જરી આગળ જતાં જ<br /> વળી પાછો વળાંક.<br /> વળાંક વળતાં જ<br /> ફરી પાછો દરવાજો તોતિંગ!<br /> <br /> ફરી પાછો અફળાઉં હાથી બની<br /> ફરી પાછું<br /> વચમાંનું ઊંટ<br /> ઢળી પડે લોહીલુહાણ...<br /> <br /> બસ, આમ<br /> તોડ્યા કરું<br /> દરવાજા એક પછી એક...<br /> ધસ્યા કરું આગળ અને આગળ અને આગળ...<br /> <br /> છતાં<br /> વળાંકે વળાંકે<br /> આવ્યા જ કરે દરવાજા તોતિંગ!<br /> એક પછી એક...!<br /> <br /> ક્યારે આવશે<br /> છેલ્લો દરવાજો?!<br /> <br /> || ચાર ||<br /> <br /> કિલ્લો મારો.<br /> કિલ્લાના તોતિંગ<br /> બંધ દરવાજાય મારા.<br /> દરવાજે ખોડેલા<br /> મોટા મોટા અણિયાળા<br /> ખીલાય મારા,<br /> ધસમસતા હાથીય મારા<br /> ને વચમાંનાં<br /> ઊંટ પણ મારાં...<br /> કિલ્લો<br /> મારી આજુબાજુ<br /> અને અંદર પણ...!<br /> આમ જુઓ તો<br /> તોતિંગ દરવાજા બંધ કરીને<br /> કિલ્લામાં બેઠો છું હું<br /> ને દરવાજા તોડવા<br /> બહારથી મથ્યા કરનાર પણ<br /> હું જ!<br /> ને આમ જુઓ તો<br /> કિલ્લાની અંદર પણ હું નથી<br /> ને બહાર પણ!<br /> <br /> ને આમ જુઓ તો<br /> ક્યાં છે હવે કિલ્લો?!<br /> નથી બુરજ, નથી કાંગરા<br /> નથી સૂરજ, નથી ઝાંઝવાં<br /> નથી તોતિંગ દરવાજા<br /> <br /> નથી ઊંચી ઊંચી દીવાલો<br /> ને તે છતાંયે<br /> ઝરૂખા છે...!<br /> હવામાં ઝૂલતા ઝરૂખા....!<br /> ઝરૂખામાં ઝૂરે–<br /> ઊંડી ઊતરી ગયેલી<br /> ઝાંખ વળેલી<br /> ટમટમતી આંખો...!<br /> &lt;/poem&gt;<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = સંબંધ<br /> |next = આકળવિકળ પડછાયાઓ<br /> }}</div> Meghdhanu