રંગ છે, બારોટ/11. ચંદણ–મેણાંગરી - Revision history

KhyatiJoshi at 15:31, 16 May 2022

2022-05-16T15:31:40Z

← Older revision		Revision as of 15:31, 16 May 2022
Line 363:		Line 363:
	::::::: અખિયા અમર થાશે રાજ.		::::::: અખિયા અમર થાશે રાજ.
	</poem>		</poem>

			<br>
			{{HeaderNav2
			\|previous = 10. ભેરિયો ને ભૂજિયો
			\|next = 12 ખાનિયો
			}}

KhyatiJoshi at 12:04, 14 May 2022

2022-05-14T12:04:29Z

@@ Line 293: / Line 293: @@
 {{Poem2Close}}
 <poem>
-શેર શેર સોનું હું તો પે’રતી રે વણજારા!
+::::શેર શેર સોનું હું તો પે’રતી રે વણજારા!
-	જોખાતી મોતિયા ભારોભાર,
+:::::::		જોખાતી મોતિયા ભારોભાર,
-શેર શેર સોનું હું તો પે’રતી વણજારા!
+::::શેર શેર સોનું હું તો પે’રતી વણજારા!
-	જોખાતી ફૂલાં રે ભારોભાર.
+:::::::		જોખાતી ફૂલાં રે ભારોભાર.
-એક દિ’યારો ઝોલો વાગિયો વણજારા!
+::::એક દિ’યારો ઝોલો વાગિયો વણજારા!
-	ગંગા લઈ ગઈ લોઢું માંય.
+:::::::		ગંગા લઈ ગઈ લોઢું માંય.
-સાયર-નીર તો જેવા દીકરા રે વણજારા!
+::::સાયર-નીર તો જેવા દીકરા રે વણજારા!
-	રૈ ગ્યા ગંગા રે પેલે ઘાટ.
+:::::::		રૈ ગ્યા ગંગા રે પેલે ઘાટ.
-ઝીણા ઝીણા તો પડે કોરડા વણજારા!
+::::ઝીણા ઝીણા તો પડે કોરડા વણજારા!
-	દ:ખડાં લખ્યાં મારે શરીર.
+:::::::		દ:ખડાં લખ્યાં મારે શરીર.
-દાંત તો દાતણે મારા દેખિયા રે વણજારા!
+::::દાંત તો દાતણે મારા દેખિયા રે વણજારા!
-	મખડો દીઠો મારે ભરથાર.
+:::::::		મખડો દીઠો મારે ભરથાર.
-સત ધરમરે કારણ હો વણજારા!
+::::સત ધરમરે કારણ હો વણજારા!
-	મેલ્યો લોયાણાગઢરો રાજ.
+:::::::		મેલ્યો લોયાણાગઢરો રાજ.
 </poem>

KhyatiJoshi at 12:02, 14 May 2022

2022-05-14T12:02:01Z

Show changes

KhyatiJoshi at 11:57, 14 May 2022

2022-05-14T11:57:17Z

← Older revision		Revision as of 11:57, 14 May 2022
Line 149:		Line 149:
	સૂંડલો વળાવી, તેમાં નાના કુંવર સાયર ને નીરને બેસારી, રાજા ચંદણે સૂંડલો માથે ઉપાડ્યો છે, ચાલી નીકળે છે એક પોતિયાભર. આગળ ચંદણ ને વાંસે મેણાંગરી. લોકો જોઈ રહ્યાં. ઓહો!		સૂંડલો વળાવી, તેમાં નાના કુંવર સાયર ને નીરને બેસારી, રાજા ચંદણે સૂંડલો માથે ઉપાડ્યો છે, ચાલી નીકળે છે એક પોતિયાભર. આગળ ચંદણ ને વાંસે મેણાંગરી. લોકો જોઈ રહ્યાં. ઓહો!
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
			<poem>
			::::કેડ્યે કટારાં વાંકડાં રે ચંદણ!
			::::::: હાલતો ગેમરની હાલ્ય,
			::::એક દિ’યાંરો ઝોલો વાગિયો રે રાજા!
			::::::: આવી બેઠો આથર માંય.
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			આ રાજા ચંદણ, જે કમ્મરે વાંકડા કટાર બાંધતો, જે હાથીની મલપતી ચાલ્ય ચાલતો, તેને એક દિવસનો આંચકો વાગ્યો, અને એ ધરતીની ધૂળમાં આવી બેઠો.
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			::::શેર શેર સોનું પે’રતી મેણાંગરી,
			::::::: જોખાતી મોતિયાભાર,
			::::એક દિ’યારો ઝોલો વાગિયો રે રાણી,
			::::::: ઘરઘરરી પણિયાર.
			::::શેર શેર સોનું પે’રતી મેણાંગરી,
			::::::: જોખાતી ફૂલાં રે ભાર;
			::::એક દિ’યારો ઝોલો વાગિયો રે રાણી,
			::::::: ઘરઘરરી પણિયાર.
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			ને આ રાણી, જે શેર શેર સોનાના દાગીના અંગ માથે પહેરતી, જે મોતીએ અને ફૂલે જોખાતી એવી તો સુકોમળ હતી, તે આજ એક દિવસનો આંચકો લાગતાં તો ઘરઘરની પાણી ભરનારી બની ગઈ.
			ચારેય જણાં હાલ્યાં, પણ કૂડકાવડિયો થયો મોઢા આગળ. એણે સૂરજને કહ્યું કે “હે સૂર્યનારાયણ! ભોંયને માથે ચણા ભુંજાઈ જાય એવો આકરો તું આ ચારેયને માથે તપ.”
			સૂરજ તો બાળોબાળ તપવા માંડ્યો. અણવાડે પગે, ઉઘાડે માથે, પોતભર બેય ચાલ્યાં જાય છે. એમાં માર્ગે કૂડકાવડિયે પાણીની પરબ માંડીને વેશપલટો કરી બેઠો છે. “અરે હે રાજા ચંદણ! તરસ્યા હશો. પાણી પીતા જાવ.”
			“ના ભાઈ! મારી સીમડી ન વટાવી જાઉં ત્યાં સુધી પાણી મૂંથી ન પિવાય.” રાજા ચંદણ તો ગયા, પણ કૂડકાવડીએ કળશો પાણી એને પગલે ઢોળી દીધું. પછી ચાલતી ચાલતી રાણી મેણાંગરી પરબ પાસે થઈને નીકળી. એને કૂડકાવડિયે કહ્યું કે “રાણી મેણાંગરી! પાણી પીતાં જાવ.”
			કે’, “અમારી સીમ વળોટ્યા પહેલાં પિવાય નહીં પાણી, ભાઈ!”
			“પણ આંહીં જુઓ, રાજા ચંદણે તો પીધું.” એમ કહીને પોતે ઢોળેલું પાણી દેખાડ્યું.
			કે’, “ભાઈ! રાજા ચંદણની વાંસે તો હું છું, તે એ પીએ. પણ મારી વાંસે કોઈ નથી. મૂંથી ન પિવાય.” પરબનો સંકેલો કરીને કૂડકાવડિયો તો રાજારાણીની આગળ દોટ કાઢીને પહોંચ્યો છે ગંગાજમના પાસે, ને કહ્યું કે “હે ગંગાજમના! આ ચાર જીવને તું ત્રણ તુંગે કરી નાખ.”
			ગંગાજમના તો હરિને હુકમે કૂડકાવડિયાને વચને વશ હતી. એને કાંઠે રાજારાણી ને કુંવરિયા આવી પહોંચ્યાં. ચંદન કહે કે “હે રાણી! પાણી ઊંડાં છે. પ્રથમ હું જઈને આ સૂંડો સામે પાર મૂકી આવું, પછી તમને લઈ જાઉં.”
			કે’, “ભલે.”
			{{Poem2Close}}

			<center>[2]</center>
			{{Poem2Open}}
			સૂંડો સામે ઘાટ પહોંચાડીને રાજા ચંદણ પાછા વળે છે, પણ જેવા મધવહેનમાં પહોંચે છે કે તુરત પાણીનો ખળકો આવે છે ને એને તાણી જાય છે. સૂંડો સામે કાંઠે, ને રાજા જાય છે તણાતા. તણાતે તણાતે તણાતે નીચવાશ એક ત્રંબાવટી નગરી આવે છે, એ નગરીનું મસાણ નદીકાંઠે આવે છે, ને મસાણમાં ડાઘુડા એક ચેહને બાળતા ઊભા છે. આ ચેહ નગરી ત્રંબાવટીના રાજાની છે.
			અરે કોઈક તણાતું આવે છે! દેખીને ડાઘુ નદીમાં પડ્યા. રાજા ચંદણનું શરીર બહાર કાઢ્યું. ચંદણ બેભાન છે. દવાદારૂ કરીને એને તો ભાનમાં આણ્યા છે. કોઈક દુઃખિયો લાગે છે! રાજાએ ઓળખાણ આપી નહીં.
			હવે નગરી ત્રંબાવટીનો નિયમ છે કે રાજા મરે ત્યારે તાબાના તમામ રાજાઓને તેડાવે, એમાંથી જેને ગાંડી હાથણી વરમાળે તેને નવો રાજા બનાવે.
			ખંડિયા રાજાઓ ભેગા થઈને બેઠા છે. હાં, હવે હાથણીને ગાંડી કરો, તેલ–સિંદૂરની બંદકા દ્યો, ધૂપ–શ્રીફળ ચડાવો ને સૂંઢમાં વરમાળ આપો. હાથણી વરમાળે તે રાજા.
			તેલ–સિંદૂરની બંદકાવાળી હાથણી ગાંડી થઈને સૂંઢમાં વરમાળ લઈ રાજાઓની બેઠકમાં ઘૂમવા મંડી. બધાય રાજાઓ ડોકાં લાંબા કરી રહ્યા છે, પણ કોઈને હાથણી વરમાળતી નથી. એ તો આઘે જઈને ઉકરડે બેઠેલા ચીંથરેહાલ રાજા ચંદણને વરમાળે છે.
			અહો! આ શું? આ ભિખારીને હાથણી વરમાળે છે! કાંઈક કારણ હોયા વગર વરમાળે નહીં. અરે હે ભાઈ ભિખારી! તું કોણ છો?
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			::::ક્યાંરો જાયો રે ક્યાંરો ઊપન્યો રે સાયબા!
			::::::: કિયું રે કહીજે રે થારું ગામ!
			::::રાજા ચંદણ તો કહીએ નામડો રે સાયબા!
			::::લોયાણાગઢરો મારે રાજ : આ જી, જી, જી.
			::::સત રે ધરમ રે મેં તો કારણે રે
			::::::: મેલ્યો લોયાણાગઢરો રાજ.
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			વિગતે બધી વાત કરી છે. વાત સૌને ગળે ઊતરી છે. રાજા ચંદણને તો ત્રંબાવટીનાં રાજ સોપાણાં છે.
			હવે આંહીં ગંગાજમનાને સામે ઘાટ જ્યાં સૂંડલો પડ્યો છે ત્યાં શું થયું? મોરગઢના રાજા શિકારે નીકળ્યા છે. ઓલ્યો હરિનો કૂડકાવડિયો પોતે જ સૂવર બનીને દોડે છે. સૂવરની પાછળ મોરગઢનો રાજા ભાલો લઈને ઘોડો દોડાવે છે. સૂવર ગંગાજમનાને કાંઠે દોડે છે, ને જ્યાં સાયર-નીરનો સૂંડલો પડ્યો છે ત્યાં લગી રાજાને લઈ આવી તે અલોપ થઈ જાય છે.
			ઘોડેથી ઊતરીને રાજા સૂંડલામાં જુએ તો બે બેલડાં બાળક મોંમાં અંગૂઠો ચૂસતાં સૂતાં છે.
			અહો! મારી અવસ્થા પાકી ગઈ, પણ શેર માટીની ખોટ છે. મારે ઘેર દીકરો જન્મ્યો તો નહીં, પણ એકને સાટે ગંગાજમનાએ મને બે દીધા.
			એમ વિચારીને મોરગઢનો રાજા બે ય દીકરાને રાજમાં લઈ જાય છે. રાણીને ખોળે બેયને ધરી દ્યે છે, અને રાણીનાં તો થાનમાં ધાવણ, કૂખ ફાટી નથી તો ય વછૂટે છે. ડાબે જમણે થાનોલે બેય છોકરા ધાવવા લાગે છે.
			હવે આંહીં ગંગાજમનાને આ કાંઠે રાણી મેણાંગરીનું શું થાય છે? પોતે આખી રાત ધૂડના ઓરિયામાં લપાઈને બેઠી રહે છે. પ્રભાતને પહોર એક ગામનો કુંભાર ગધેડું લઈને માટી ખોદવા આવે છે. પણ ઓરિયાની ભેખડ હેઠ કાંઈક ઝળેળ ઝળેળ થતું જોઈને ગધેડું ભડકે છે. કુંભાર જઈને જુએ તો કોઈક બાઈ બેઠી છે, ને એની ઉઘાડી કાયા ઉપર ડાબે ખંભે કાંઈક ઝળકે છે. સૂરજ અને બાઈના ખંભાનું પદ્મ, બેયની કરણ્યું એક બની ગઈ છે. ઝળેકાર થઈ ગયો છે.
			અરે, તું કોણ છો? ડેણ છો? ડાકણ છો?
			કે ભાઈ કુંભાર! હું ડેણેય નથી ને ડાકણેય નથી. મરતલોકનું માનવી છું. દુઃખિયારી છું.
			બાઈને જોતાં જ કુંભારે કળી કાઢી. સાચે જ કોઈક કુળવાન છે. કે બાઈ! બેન! હાલ્ય મારે ઘેર. હું તને પાળીશ.
			જેવો કુંભાર મેણાંગરીને લઈ ઘરે આવ્યો તેવી તો કુંભારણ છણકી ઊઠી:
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			::::એક રે છોડીને બીજી લાવિયો રે કુંભારા!
			::::::: લાવિયો નેનકડી મારે શોક
			::::::: આ…જી…જી…એ.
			::::થારું વાંચ્છ્યું તો થારે નેણે પડજો કુંભારણ!
			::::::: લાવિયો ધરણિયાવાળી બેન.
			</poem>

KhyatiJoshi at 11:51, 14 May 2022

2022-05-14T11:51:26Z

@@ Line 82: / Line 82: @@
 {{Poem2Close}}
 <poem>
-પ્રાછેરા ઊભા રેવજો બામણા રે
+::::પ્રાછેરા ઊભા રેવજો બામણા રે
 :::::::	આ તો ઓળગાણાંવાળો કહીજે દુવાર.
 </poem>

KhyatiJoshi at 11:46, 14 May 2022

2022-05-14T11:46:10Z

← Older revision		Revision as of 11:46, 14 May 2022
Line 71:		Line 71:
	કૂડકાવડિયો વિચારે છે કે અહો! જેના રાજની પનિહારીઓ પણ સતધરમ છોડતી નથી એ રાજા ચંદણ પોતે કેવોક હશે? એણે તો વાવનો ઓડો છોડી દીધો અને એ આગળ નગરમાં હાલ્યો. નગરમાં મોખરે જ એણે શું દીઠું છે? મોટી મોટી મેડીઓ; ને ઉંબરમાં		કૂડકાવડિયો વિચારે છે કે અહો! જેના રાજની પનિહારીઓ પણ સતધરમ છોડતી નથી એ રાજા ચંદણ પોતે કેવોક હશે? એણે તો વાવનો ઓડો છોડી દીધો અને એ આગળ નગરમાં હાલ્યો. નગરમાં મોખરે જ એણે શું દીઠું છે? મોટી મોટી મેડીઓ; ને ઉંબરમાં
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
			<poem>
			::::સાવ રે સોનારો પેર્યો વાડલો રે
			::::::: હિયડે હિલોળે નવસાર હાર;
			::::કિયા રાજાની કહીજે મેડિયું રે
			::::::: કિયા રાજાનાં દુવાર?
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			મોલમેલાતની રહેનારીઓ ડોકમાં સોનાના ટૂંપિયા પહેરીને ઊભી છે. છાતીને માથે હાર હિલોળા લ્યે છે. અરે હે બાઈયું! આ તે કિયા રાજના દરબાર છે?
			બાઈઓ જવાબ વાળે છે —
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			પ્રાછેરા ઊભા રેવજો બામણા રે
			::::::: આ તો ઓળગાણાંવાળો કહીજે દુવાર.
			</poem>

KhyatiJoshi at 11:44, 14 May 2022

2022-05-14T11:44:46Z

@@ Line 44: / Line 44: @@
 {{Poem2Open}}
 કૂડકાવડિયો તો ડાબો મારગ દ્વારકાનો મેલી દઈ જમણે લોયાણાગઢને માર્ગે ચાલ્યો. લોયાણાગઢને પાદર એણે તો એક વાવ જોઈ છે. ને પૂછ્યું છે —
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 11:42, 14 May 2022

2022-05-14T11:42:29Z

← Older revision		Revision as of 11:42, 14 May 2022
Line 27:		Line 27:
	::::::: માતા મેણાંગરવાળી ભોમ!		::::::: માતા મેણાંગરવાળી ભોમ!
	</poem>		</poem>
			{{Poem2Open}}
			હે બામણ! આ તો રાજા ચંદણના લોયાણાગઢ રાજની સીમ છે. ને માતા મેણાંગરની ભોમકા છે.
			અરે હે ભાઈ ગોવાળીડા! —
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			પૂછું પૂછું રે વીરા ગોવાળીડા રે
			::::::: મારે કિયો મારગ લોયાણાગઢ જાય?
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			ગોવાળ જવાબ વાળે છે —
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			ડાબો મારગ જાય દુવારકે રે
			::::::: જિમણો લોયાણાગઢ જાય.
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			કૂડકાવડિયો તો ડાબો મારગ દ્વારકાનો મેલી દઈ જમણે લોયાણાગઢને માર્ગે ચાલ્યો. લોયાણાગઢને પાદર એણે તો એક વાવ જોઈ છે. ને પૂછ્યું છે —
			{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 11:41, 14 May 2022

2022-05-14T11:41:00Z

← Older revision		Revision as of 11:41, 14 May 2022
Line 1:		Line 1:
	{{SetTitle}}		{{SetTitle}}
	{{Heading\|11. ચંદણ–મેણાંગરી}}		{{Heading\|11. ચંદણ–મેણાંગરી}}

			<poem>
			:::::કુંણ નર ધરતીમેં સતિયો જાગિયો રે
			::::::: હરનું સિંગાસણ ડોલા ખાય?
			:::::આબુનાં પાડાંમાં ચંદણ નીપજે રે
			::::::: વસિયો લોયાણાગઢની માંય
			::::::: અ,…જી…જી.
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			અમરાપરીમાં હરિનાં સિંહાસન ડોલવા લાગ્યાં છે. હરિ પૂછે છે કે અરે હે ભાઈ! એવો તે કોણ સતિયો નર ધરતીમાં જાગ્યો છે કે આ મારાં હરિનાં સિંહાસન ટલ્લા દઈ રહ્યાં છે?
			ત્યારે જવાબ મળે છે કે હે ભગવાન! આબુના પહાડોમાં એક ચંદણ રાજા નીપજ્યો છે, ત્યાં એ લોયાણાગઢનું રાજ કરે છે. એના સતને બળે તમારું સિંહાસન હલબલી હાલ્યું છે.
			ત્યારે હરિએ પોતાના કૂડકાવડિયાને (નારદને) હુકમ દીધો છે કે કૂડકાવડિયા! જાઓ મરતલોકમાં, રાજા ચંદણનાં સત છોડાવો. એને માથે નખાય તેટલાં દુઃખ નાખો. પણ ખબરદાર! એને કોઈને મારશો મા. નીકર મારા ઓળંભા નડશે તમુને.
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			:::::ખંભે ખડિયો ને હાથે ડાંગડી રે
			::::::: આયો મૃતલોકની માંય;
			:::::કિયા રાજાની કહિજે સીમડી રે
			::::::: કિયા રાજાની કહિજે ભોમ!
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			ભગવાનનો કૂડકાવડિયો તો ખંભે ખડિયો અને હાથમાં ડાંગ લઈ, બામણને વેશે મરતલોકમાં આવ્યો છે, ને વગડામાં પૂછપરછ કરે છે, કે હે ભાઈઓ, આ સીમ ને આ ભોમ કયા રાજાની કહેવાય છે?
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			રાજા ચંદણવાળી સીમડી રે
			::::::: માતા મેણાંગરવાળી ભોમ!
			</poem>

KhyatiJoshi: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|11. ચંદણ–મેણાંગરી}}"

2022-05-13T16:27:44Z

Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|11. ચંદણ–મેણાંગરી}}"

New page