https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%9C%E0%AB%87%E0%AA%A8%E0%AB%8D%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0_%E0%AA%AA%E0%AA%9F%E0%AB%87%E0%AA%B2%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE%2F%E0%AA%B5%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%82રાજેન્દ્ર પટેલની કવિતા/વસિયતનામું - Revision history2026-05-20T01:50:30ZRevision history for this page on the wikiMediaWiki 1.38.2https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%9C%E0%AB%87%E0%AA%A8%E0%AB%8D%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0_%E0%AA%AA%E0%AA%9F%E0%AB%87%E0%AA%B2%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE/%E0%AA%B5%E0%AA%B8%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%82&diff=77960&oldid=prevMeghdhanu: +12024-08-26T02:33:07Z<p>+1</p>
<p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br />
{{Heading|૩૪. વસિયતનામું|}}<br />
<br />
{{Block center|<poem><br />
<center>'''વસિયતનામું (નોંધ-એક)'''</center><br />
વેરાન સમૃદ્ધ આંગણાની, <br />
મારા અસીમ ખાલીપાની, <br />
અને દૂરનાં તારા-નક્ષત્રોની, <br />
મૂક સાક્ષીએ, <br />
કોઈ પણ પ્રકારના દબાણ વગર <br />
પૂર્ણ સભાનતાથી <br />
આ વસિયતનામું જાહેર કરું છું.<br />
<br />
મારી જોડે કશું નથી<br />
સિવાય કે <br />
ખોવાઈ ગયેલાં ગામ અને શૈશવની થોડીક સ્મૃતિ, <br />
શહેરની ઊડી ગયેલી નિયોન લાઇટનું છેલ્લું ચાંગળું અજવાળું <br />
આંગણામાં બચેલા ઊધઈ લાગેલા વૃક્ષનું અંતિમ બચેલું પાંદડું <br />
અને <br />
ઉજ્જડ રસ્તા પર ઊડતી થોડી ધૂળ.<br />
<br />
વિના કોઈ વારસે કરું છું આ વસિયતનામું.<br />
<br />
મારી પાસે કોઈ ભૂમિ નથી <br />
કે નથી કોઈ ધજા <br />
અને નથી કોઈ મૂર્તિ <br />
છતાં મારી આંખોની છેક અંદર <br />
મારા મસ્તિષ્કની ન ખેડાયેલી કોઈ કેડીમાં <br />
મા-બાપના વારસામાંથી મળેલી <br />
પણ ઓળખી નહિ શકાયેલી કેટલીક સભર ક્ષણો છે.<br />
<br />
બાકી મારા વસિયતનામામાં કશું જ નથી. <br />
સિવાય થોડી શાહી ને અઢળક આંસુ? <br />
કોને ખપ લાગશે આ વસિયતનામું? <br />
છતાં ક્યારેક હું વિચારું છું <br />
વૃક્ષ તેના વસિયતનામામાં શું આપી જતું હશે? <br />
પાણી કઈ વાણી દ્વારા કહેતું હશે<br />
પોતાના અનુગામી જળબિન્દુને કે લે <br />
આ રહ્યું મારું બાકીનું ના સુકાયેલું જળ!<br />
<br />
આકાશ કઈ આંખથી સાચવતું હશે <br />
મારી ઝાંખી થતી આકૃતિ?<br />
<br />
અજવાળું કે અંધારું <br />
મારામાં શું ભાળતાં હશે? <br />
જેવો છે એવો એમનો અનુગામી <br />
ક્યાં જશે એમના વિના?<br />
<br />
વડવાઓને લીધે માત્ર માટીનો અમથોક પરિચય છે, <br />
અને માના લીધે <br />
બચી છે સહેજ મારી એંધાણી.<br />
<br />
માએ જે ભાષા શીખવેલી <br />
તેના થોડાક સાચવી રાખેલા અસ્પષ્ટ ઉચ્ચારો <br />
હજુ મનમાં ઘૂમરાય છે.<br />
<br />
તેના આધારે કરું છું હું મારું વસિયતનામું <br />
કશુંય બચ્યું નથી પાસે તોય.<br />
૦<br />
<br />
<center>'''વસિયતનામું (નોંધ-બે)'''</center> <br />
<br />
છેવટે<br />
‘અત્ર મતુ તત્ર સાખ’ માટે <br />
મેં મારા પડછાયાને વિનંતી કરી, <br />
પણ તેય મતુ મારવા તૈયાર નથી. <br />
વાત એમ છે કે આજકાલ <br />
હું જ મને રદબાતલ જાહેર કરવા મથું છું <br />
મારી જ સામેના આ મારા એકરારનામામાં <br />
લખનાર અને લખાવી લેનાર વચ્ચે <br />
અજવાળા અને અંધારા જેટલું છેટું છે. <br />
અને સાક્ષીમાં કોઈ સહી કરવા તૈયાર નથી.<br />
આમ જુઓ તો વસિયતનામું લખવા માટે <br />
મારી પેનમાં ખાસ શાહી નથી ને કાગળ પણ જીર્ણ છે. <br />
કશું લખવા જેવું નથી <br />
ને છતાંય કાગળનું એક આખું રીમ ઓછું પડે તેવું છે.<br />
<br />
શબ્દો ગમે એટલા વાપરો પણ એમાં કોઈ અર્થ તો જોઈએ ને! <br />
અર્થ ગમે એટલો ગહન હોય પણ તેની અંદર શબ્દનો રવ હોવો જોઈએ ને! <br />
અને બેય હોય તોય જો તેમાં અવકાશ ના હોય તો શું કામનું? <br />
ક્યાંથી સમજાય આ એકરારનામું <br />
ને કોણ બને ‘અત્ર મતુ તત્ર સાખ?’<br />
<br />
‘આ ધરતીમાતાનુંય એવું જ છે ને’ મારામાંના કોઈકે દલીલ કરી. <br />
તેની પરનાં વૃક્ષો અને <br />
તેની અંદરનાં પાણી બેયની બાદબાકી થઈ જાય <br />
તો શું રહે?<br />
<br />
બરાબર મારું એવું જ છે<br />
ભાષાની લીલપ અને અવાજની લાલી બેય ખોઈ છે.<br />
વસિયતમાં ખાલી બચી છે વેરવિખેર વેદના.<br />
<br />
વાપરી કાઢેલા વારસા પછીની આ વસિયતને કોણ સ્વીકારશે?<br />
કોણ ચૂકવશે આ દેવું? <br />
કોણ મારશે મતુ<br />
અહીં ‘અત્ર મતુ તત્ર સાખ’માં?<br />
૦<br />
<br />
<center>'''વસિયતનામું (નોંધ-ત્રણ)'''</center> <br />
<br />
સ્થાવર મિલકતમાં, <br />
ભલે મારું ઘર મારા નામે હોય,<br />
પણ ઘર મારું નથી.<br />
<br />
ઘર બનાવવા માટે, <br />
તેની ભોંય, ભીંત ને છત <br />
સઘળું ઉછીનું લીધું છે<br />
પૃથ્વી પાસેથી.<br />
<br />
ઘર, ઘર બન્યું છે જળથી, <br />
ભેજે મઢ્યું તે ઊભું છે અકબંધ, <br />
એ જળ, મેં વાદળ પાસેથી માગ્યું છે.<br />
<br />
ઘર, ટક્યું છે ને તપ્યું છે તેજને ટેકે, <br />
સૂરજ પાસેથી ઉધાર લીધું છે તેજ.<br />
<br />
ઘર, પાયાથી તો અગાશી સુધી <br />
એકાકાર થયું છે અદૃશ્ય લયથી <br />
વાયુએ વાપરવા દીધો છે એનો લય.<br />
<br />
ઘર, ઊભું છે છાતી તાણી <br />
જાત અને જગત, સ્થળ અને કાળ સામે <br />
તે માટે અવકાશ માગેલો છે <br />
મેં આકાશ પાસેથી.<br />
<br />
આ ઘર છો મારા નામે હોય <br />
પણ તે મારું નથી <br />
તેમ કોઈનુંય નથી, <br />
એ સૌ કોઈનું છે <br />
કારણ કે તે સૌ કોઈનાઓથી બન્યું છે.<br />
૦<br />
<br />
વસિયતનામું (નોંધ-ચાર)<br />
<br />
મારી પાસે<br />
જંગમ મિલકતમાં ખાસ કંઈ નથી<br />
પણ જે કંઈ છે તે ઉછીનું છે.<br />
<br />
વૃક્ષ પાસથી કાગળ લીધો છે<br />
અને જળસ્રોત પાસેથી વીજળી<br />
ધરા જોડેથી ખનીજ,<br />
તેમના વડે સર્જાયેલી વસ્તુઓનું મૂલ્ય ગમે તે હોય <br />
એ બધું એમનું છે.<br />
હા, જેમની જોડેથી શબ્દ અને વિશેષ અર્થ પામ્યો છું <br />
તેવા કેટલાક લેખકોના હસ્તાક્ષરે શોભતાં થોડાંક પુસ્તકો છે, <br />
જે હવે પીળાં પડી ગયાં છે, <br />
પણ તેના પાને પાને પેન્સિલના લીટા છે, <br />
જે ખપના છે.<br />
<br />
– ને, કેટલાક જૂના પત્રો છે, જેનું લખાણ <br />
આંસુના અભિષેકના લીધે હવે માંડ વંચાય છે. <br />
માત્ર બે વસ્તુ અણમોલ છે મારી પાસે, <br />
અભણ બાની ઘસાયેલી માળા <br />
અને બાપુજીની ગાંધીટોપી.<br />
<br />
ઉપરાંત, મારી સાક્ષી તરીકે સહી કરેલાં <br />
બે મિત્રોનાં વસિયત છે મારી કને, <br />
અમથોક આ વિશ્વાસ મારી સાચી મૂડી છે, <br />
જે પૂર્વજોએ વારસામાં આપેલો છે. <br />
આપી શકું તો આપી શકું આ જ <br />
સાક્ષી તરીકે ઊભા રહેવાની તાકાત અને વિશ્વાસ.<br />
૦<br />
<br />
<center>'''વસિયતનામું (નોંધ-પાંચ)'''</center> <br />
<br />
મારી કહી શકાય તેવી <br />
એકમાત્ર ચીજ છે મારી પાસે, <br />
મારી વાણી. <br />
જે મૌનમાંથી લાધી છે <br />
જોકે તેય મારી અભણ માએ આપેલી છે.<br />
<br />
મારી પાસે <br />
છે કેવળ શબ્દ <br />
પણ એય મારા મનમાં છે. <br />
હું તે આપી શકતો નથી તેને <br />
એક પદાર્થની જેમ.<br />
હા, આકાશને લાગશે તે શબ્દ સાચવવા જેવો<br />
તો તે તેને સાચવશે <br />
તો એ સૌ કોઈનો હશે.<br />
૦<br />
<br />
<center>'''વસિયતનામું (નોંધ-છ)'''</center> <br />
<br />
પંડ જ્યારે પવન થઈ જશે <br />
અને મારી ગેરહાજરી કાયમી હાજરી બની જશે <br />
ત્યારે મારા વસિયતનામામાં <br />
એ સઘળું હશે <br />
જેમની પાસેથી મેં માગી માગીને ભેગું કર્યું છે <br />
જીવનભર, <br />
માટી અને પાણી, તેજ અને વાયુ <br />
સ્થળ અને સમય પાસેથી, <br />
પૂર્વજો ને પૂર્વસૂરિઓ જોડેથી. <br />
આમ જુઓ તો આ વસિયતનામું <br />
કોરું છે, મારા અંતિમ વસ્ત્ર સમું.<br />
<br />
આકાશ અને ધરતીની જેમ <br />
મારા વાલીવારસાને આ વસિયતનામું બંધનકર્તા રહેશે.<br />
</poem>}}<br />
<br />
<br><br />
{{HeaderNav2<br />
|previous = હજુ નહિ <br />
|next = સાદરાનો નદીકાંઠો- ૨૦૦૯<br />
}}</div>Meghdhanu