https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A8%E0%AB%8B%E0%AA%A6_%E0%AA%9C%E0%AB%8B%E0%AA%B6%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%82_%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AB%8B%2F%E2%80%98%E0%AA%A4%E0%AB%81%E0%AA%A3%E0%AB%8D%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%B2%E0%AA%A4%E0%AB%81%E0%AA%A3%E0%AB%8D%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AA%BE%E2%80%99%E0%AA%A8%E0%AB%8B_%E0%AA%85%E0%AA%82%E0%AA%B6 વિનોદ જોશીનાં કાવ્યો/‘તુણ્ડિલતુણ્ડિકા’નો અંશ - Revision history 2026-04-26T04:47:43Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A8%E0%AB%8B%E0%AA%A6_%E0%AA%9C%E0%AB%8B%E0%AA%B6%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%82_%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AB%8B/%E2%80%98%E0%AA%A4%E0%AB%81%E0%AA%A3%E0%AB%8D%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%B2%E0%AA%A4%E0%AB%81%E0%AA%A3%E0%AB%8D%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AA%BE%E2%80%99%E0%AA%A8%E0%AB%8B_%E0%AA%85%E0%AA%82%E0%AA%B6&diff=70002&oldid=prev Meghdhanu: +1 2024-02-21T00:35:02Z <p>+1</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> &lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&#039;&#039;&#039;‘તુણ્ડિલતુણ્ડિકા’નો અંશ&#039;&#039;&#039;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;<br /> <br /> &lt;poem&gt;<br /> <br /> ઑડિયન્સમાંથી એક દારૂડિયો ‘હાય! મર જાઉં!’ કહી ડોલતો ડોલતો ઊભો થયો. બે જણાં બાવડું પકડી એને બહાર લઈ ગયા. પાછા આવ્યા એટલી વારમાં તો કવિએ વાર્તાનો બીજો તંતુ આરંભી દીધો.<br /> <br /> રાજા તુણ્ડિલ એકલો<br /> ઇધરઉધર અથડાય,<br /> કરતો જાય વિચાર<br /> પૂછે અપને આપ કો :<br /> <br /> ‘ક્યા સે ક્યા મૈં હો ગયા<br /> તરછોડી ઘરનાર,<br /> કવણ કરું ઉપચાર<br /> અસહ વિરહ વામા તણો.’<br /> <br /> ‘અનુનયભીની આંખમાં<br /> ઝાંક્યો નહીં જ લગાર,<br /> કૈસો મૈં ભરથાર<br /> અધવચ મેલી એકલી!’<br /> <br /> ‘કાપ્યું કંચન કાળજું<br /> નાથ્યાં નરવાં વેણ,<br /> તોડ્યું અમરતરેણ<br /> અબુધ અભાગી આયખું.’<br /> <br /> સ્મરત અપન બાઘાઇ કો<br /> કોસ રહ્યો કરતૂત,<br /> સમજદાર સંભૂત<br /> કિન્હી દેર દિમાગને.<br /> <br /> સહસા ઠેબું વાગતાં .<br /> ચિત્તતંત્ર અવરુદ્ધ,<br /> ભયો રાય બેશુદ્ધ<br /> સાવ અજાણી વાટમાં<br /> <br /> ઢગલો થઈ કાયા ઢળી<br /> મોઢે ફહફહ ફીણ,<br /> શ્વસન જણાયું ક્ષીણ<br /> મોત ફરે મસ્તિષ્કમાં.<br /> <br /> પ્રહર ગયો દિન બે ગયા<br /> કોઈ ન ફરક્યું પાસ,<br /> તરફડ છેલ્લા શ્વાસ<br /> તડપે છાતી તોડવા.<br /> <br /> ક્ષણેક વિરામ લઈ કવિએ નાટકીય ઢબે ‘સ્ટ્રોક’ મારી લલકાર્યું :<br /> <br /> ત્યાં જ અચિંતો કોઈનો<br /> અડક્યો શીતળ હાથ,<br /> તરત ઉત્તર ગઈ ઘાત<br /> અપલક પલક્યાં પોપચાં.<br /> <br /> કનકવરણ કો કિન્નરી<br /> ઊભી સમીપ જણાય,<br /> પરિમલરજ પથરાય<br /> મંદ મલયમુસ્કાનથી.<br /> <br /> મદભર નેણ નચાવતી<br /> બોલી મંજુલ વેણ :<br /> ‘હે નર, સુનિલ સુષેણ!<br /> કવણ પરિચય તાહરો?’<br /> <br /> ‘તુણ્ડિલપુરનો રાજવી<br /> રા’તુણ્ડિલ છે નામ,<br /> કરી મુફ્ત બદનામ<br /> સભર-સુધારસ ભામિની.’<br /> <br /> ‘નષ્ટભ્રષ્ટ મતિ માહરી<br /> વિતથ ધર્યો ઉન્માદ,<br /> ભયો ક્રૂર સૈયાદ<br /> ટૂંપ્યો કોકિલકંઠને.’<br /> <br /> ‘તિતરબિતર તનટૂકડો<br /> હશે રઝળતો ક્યાંય,<br /> ક્યાં લગ તડકાછાંય<br /> ઝેલે કાયા કુમળી?’<br /> <br /> કવિ મૂંઝાયા. વાત કેમ આગળ લઈ જવી તે સૂઝતું નહોતું, પણ તોય એમણે પરાણે ગાડી હંકારી.<br /> <br /> મરક મરક હસતી રહી<br /> વદી ન એકકે વેણ,<br /> ફરી નચાવ્યાં નેણ<br /> અંતર ઊઠ્યા ઓરતા.<br /> <br /> કિસલયકૂણાં ટેરવે<br /> ક્ષણભર ધરી ચિબૂક,<br /> સોચી રહી કશુંક<br /> પળમાં લાધ્યો પેંતરો.<br /> <br /> પવનપાવડી આ ગઈ<br /> દિયા બિઠાઈ નૃપ,<br /> જૈસે હો તદ્રૂપ<br /> બેઠ ગઈ પડખે ચડી.<br /> <br /> સર સર વાયુ વીંધતું<br /> શરગતિ ઊઠ્યું યાન,<br /> કીધી ઊર્ધ્વ ઉડાન<br /> નભમંડળમાં સોંસરી,<br /> <br /> ઝીણી ઝલમલ પામરી<br /> અંગ હિલોળાં ખાય,<br /> રાજા ડગમગ થાય<br /> ઝટપટ ઝાલે બાવડું.<br /> <br /> નેહ ઝરે નેણાં થકી<br /> અધર સ્મિતનો ચાપ,<br /> બિના બાત સંલાપ<br /> કરન લગે નરકિન્નરી.<br /> <br /> હસિત હતી રોમાવલિ<br /> ગહન સ્પર્શ સંભૂત,<br /> ઉભય કોઈ અદ્ભુત<br /> ચિત્ર અગોચર ચીતરે,<br /> <br /> યુગલ ભયું અવકાશમાં<br /> દૃઢ આલિંગનબદ્ધ,<br /> સુરતરાગ ઉપલબ્ધ<br /> સહજસુલભ એકાન્તમાં.<br /> <br /> મરતલોકનો માનવી<br /> દિવ્યલોકની નાર,<br /> એક થઈ આકાર<br /> ગગનગેબમાં ઘૂઘવ્યાં.<br /> <br /> નભવિશાળપટ વીંધતા<br /> લાધ્યું દર્શન ક્રાન્ત,<br /> પડ્યાં તૃપ્ત રતિશ્રાન્ત<br /> સભર પરસ્પર સંગમાં.<br /> <br /> ઝળહળ વિદ્રુમલોકના<br /> નિકટ થયા અણસાર,<br /> પૂર્ણ કર્યો અભિસાર<br /> નીલ અભ્ર્રને માંડવે.<br /> <br /> પવનપાવડી ઊતરી<br /> દિવ્યદેશને દ્વાર,<br /> વિસ્મયનો વિસ્તાર<br /> ઉમટ્યો અમિયલ આંખમાં.<br /> <br /> પુનિત પ્રદીપ્ત પ્રવેશમાં<br /> અડગ ઊભો પ્રતિહાર,<br /> તરત કર્યો પ્રતિકાર<br /> અટકાવ્યું રસજોડલું.<br /> <br /> ‘મરતલોકના માનવી!<br /> ઊભો રહેજે બ્હાર,<br /> આ સ્થળ વિષે હમાર<br /> ચલત હકૂમત આકરી.’<br /> <br /> કરત અનુનય કિન્નરી<br /> થતો પ્રાપ્ત ઇન્કાર,<br /> છેવટ વળ્યો કરાર<br /> શરત સુણાવી રાયને.<br /> <br /> ‘પ્રશ્ન સોળ પૂછું તને<br /> ઉત્તર આપ તમામ,<br /> ખોલી દઉં સરિયામ<br /> દિવ્યલોકના દ્વારને.’<br /> <br /> બધા એકાગ્ર બની સાંભળી રહ્યાં. ગંભીરવદને કવિ ઉવાચ :<br /> <br /> ‘કોણ ચલાવત આયખું?<br /> કોણ પરખતું રૂપ?<br /> કોણ અગોચર કૂપ?<br /> સુખદાયી પલ કૌન સી?<br /> <br /> ‘સાંસ ચલાવત આયખું<br /> નૈન પરખતાં રૂપ,<br /> પ્રેમ અગોચર કૂપ<br /> અધુના પલ સુખદાયિની.’<br /> <br /> ‘કોણ સમાયું શ્વાસમાં?<br /> કોણ નેત્રનું નૂર?<br /> કૌન મૌત સે દૂર?<br /> કિહાં સમાઈ શાશ્વતિ?’<br /> <br /> ‘ધડકન બેઠી સાંસ મેં<br /> પ્યાર નયનનું નૂર,<br /> સમય મૌત સે દૂર<br /> તિમિર સમાઈ શાશ્વતિ.’<br /> <br /> ‘નિકટ પડોસી કૌન સા?<br /> કૌન વહંત અજસ્ર?<br /> કિયું અનોખું વસ્ત્ર?<br /> સુંદિર કોણ સુહાવણું?’<br /> <br /> ‘નિકટ પડોસી રિક્તતા<br /> પીડા વહત અજસ્ર,<br /> ભ્રાન્તિ વિલક્ષણ વસ્ત્ર<br /> ઇચ્છા સ્હજ સુહાવની.’<br /> <br /> ‘દુઃખ કા કારન કૌન સા?<br /> કૌન પરમ હૈ લક્ષ્ય?<br /> કવણ વડું છે ભક્ષ્ય?<br /> કૌન બડી હૈ વંચના?’<br /> <br /> ‘દુઃખનું કારણ જન્મ છે<br /> મૌત પરમ હૈ લક્ષ્ય,<br /> આયુષ્ય કેવળ ભક્ષ્ય<br /> હોવું એ જ પ્રવંચના.’<br /> <br /> તરત ઉઘાડ્યા દ્વારને<br /> પામ્યું યુગલ પ્રવેશ,<br /> દીઠો કિન્નર દેશ<br /> ચકાચૌંધ ભઈ આંખડી.<br /> <br /> કુસુમિત મઘમઘ વીથિકા<br /> અલબેલો વિસ્તાર,<br /> તેજપુંજ વણઝાર<br /> ચહુદિશ જાણે ઊતરી.<br /> <br /> મૌકિતકમંડિત મ્હેલનાં<br /> દીપે ઝળળ ગવાક્ષ,<br /> કરતી નેત્રકટાક્ષ<br /> લટકલચીલી રૂપસી.<br /> <br /> રંગભવન રસપોયણું<br /> ચંદનચર્ચિત ભોંય,<br /> જાણે તરતું હોય<br /> અમૃતજળનાં સ્ત્રોવરે!<br /> <br /> હાથ પકડ કે લે ચલી<br /> રંક દેશનો રાય,<br /> કલરવ ગહન સુણાય<br /> ભીતર અંગેઅંગમાં.<br /> <br /> હૃદય ભરે રસઘૂંટડા<br /> નયન ફરે ઉદ્ગ્રીવ,<br /> પૂર્ણ ધરાયો જીવ<br /> અભર ભરાયું આયખું!<br /> <br /> કવિ માટે એક જણ લીંબુનું શરબત લઈને આવ્યો. દીર્ઘ સબડકા ભરી કવિએ ગ્લાસ ખાલી કર્યો. દરમિયાન વિવેચકોએ અંદર અંદર કંઈક મસલત કરી, તેમાંથી ‘મધ્યકાલીન’ અને ‘આધુનિક’ એ બે શબ્દો કવિના કાને પડ્યા. છેક નાભિમાંથી ખોંખારો ખાઈ કવિએ ફરી દોર સાંધ્યો.<br /> <br /> યૂં કર દિન બીતે બહુત<br /> નિત્ય નિમજ્જનપર્વ,<br /> પૂરણ કીધા સર્વ<br /> અરસપરસના ઓરતા.<br /> <br /> આખર ઝળહળ દાયરો<br /> અબખે પડ્યો અપાર,<br /> તુણ્ડિલ કરે વિચાર<br /> એક દિવસ એકાન્તમાં.<br /> <br /> યાદ કરી અર્ધાંગના<br /> યાદ કર્યા દિન ચાર,<br /> ઓસરતા અણસાર<br /> પળમાં પાછા મેળવ્યા.<br /> <br /> પૂછત નર સે કિન્નરી :<br /> ‘ક્યૂ કર ભયો ઉદાસ?<br /> કિસ બિધ કરું પ્રયાસ<br /> દરિયા દેખન આંખ મેં?’<br /> <br /> ઉત્તર દેતાં રાજિયો<br /> વદ્યો નિમાણે મુખ :<br /> ‘કાબરચિતરું સુખ<br /> સજની! અબ સહેવાય ના!’<br /> <br /> ‘રાગ બસંતી હું થયો<br /> બંસી તું અણમોલ,<br /> અબ તો ફૂંક અબોલ<br /> અટકી ઊભી કંઠમાં,’<br /> <br /> ‘જીયો અજહુ ન લાગતો<br /> તુમ ક્યા જાનો પીર?<br /> ભીતર આજ અધીર<br /> તડપન લાગી તુણ્ડિકા!’<br /> <br /> ‘મનુજલોકના માનવી<br /> તુંથી ના પરખાય.<br /> પરપોટા થઈ જાય<br /> છોડી જળની જાતને.’<br /> <br /> કિહાં હશે કામાયની?<br /> બિછડ ગઈ પરછાંઈ!<br /> યે કૈસી અંગડાઈ?<br /> કરવટ બદલી કાયમી!<br /> &lt;/poem&gt;<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = ‘શિખંડી’નો અંશ<br /> |next = ‘સૈરન્ધ્રી’નો અંશ<br /> }}</div> Meghdhanu