ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} એકલોએકલોવિચારુંછુંત્યારેલાગેછેકેહુંશક્તિશાળીહોઉંકે..."

2021-06-07T07:06:52Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} એકલોએકલોવિચારુંછુંત્યારેલાગેછેકેહુંશક્તિશાળીહોઉંકે..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
એકલોએકલોવિચારુંછુંત્યારેલાગેછેકેહુંશક્તિશાળીહોઉંકેનહોઉં, પણભાગ્યશાળીતોજરૂરછું. ઉંમરનાનીહોવાછતાંમાણસોનેઈર્ષ્યાઆવેએટલીકીર્તિ — જેનોલાગવગતરીકેઉપયોગથઈશકેએવીકીર્તિ — મેંમેળવીછે. નેએટલેજરોજકેટલાયેમાણસોમારેત્યાંધક્કાખાયછે. લોકોનેધક્કાખવડાવવામાંમનેએકજાતનોઆનંદપણમળેછે. એવખતેઘણીવારમનેબાળપણનોએકપ્રસંગયાદઆવીજાયછે. મારીબાજમીરહ્યાપછીકૂતરાનેરોટલીનાખવામનેમોકલતી. રોટલીફેંકીનેચાલ્યાઆવવુંમનેગમતુંનહિ. હુંરોટલીનાઝીણાઝીણાટુકડાકરતોનેપછી, મોંઊંચુંકરીદીનવદનેમારીસામેતાકીનેપૂંછડીપટપટાવતાકૂતરાનેદૂરદૂરએકટુકડોફેંકી, મારીએરમતનેસગર્વનીરખીરહેતો. નોકરીમાટે, બદલીમાટે, ભલામણચિઠ્ઠીલેવામાટે, માણસોમારીપાસેઆવેછેત્યારેએમનીઆંખોમાંએવીજયાચકવૃત્તિજોઈનેમારોજૂનોગર્વઘણીવારઊછળીઆવેછે.
મારાપિતાશિક્ષકહતા. (અત્યારેગામડામાંનિવૃત્તજીવનગાળેછે.) એમનાજેવાથવાનીમનેકદીઇચ્છાનથીથઈ. મારાએકકાકાવકીલહતા. એમનેહંમેશાંઅનુકરણીયલાગ્યાછે. એમનાઘેરકોઈઆવેએટલેતરતએપૂછતા, “કેમભાઈ, શુંકામછે?”
આવનારકહે, “ખાસકાંઈકામનથી. અમસ્થોજરા…”
તોતરતજએબોલીઊઠતા, “મારેત્યાંઅમસ્થુંકોઈઆવતુંજનથી — નેઅમસ્થાઆવવુંયેનહિ.”
આજેહુંપણસગર્વકહીશકુંએવીસ્થિતિમાંછુંકે, મારેત્યાંકામવગરકોઈઆવતુંજનથી. નેકદાચકોઈકામછુપાવવાનોઢોંગકરેતોહુંએનીપાસેથીવાતકઢાવીશકુંએટલીબુદ્ધિનેચાલાકીપણમારામાંછે.
હુંપણવકીલછું. જોકેવકીલાતપરહુંજીવતોનથી. પ્રજાનીસેવાબીજીરીતેકરવાનોમનેલહાવોમળ્યોછે. પ્રજાજેને‘નેતા’ કહેએવોનાનકડોપણહુંનેતાછું. લોકોનાંટોળાંઓવચ્ચેહુંજીવુંછું. એમજીવવુંમનેફાવેછે — ગમેછે. માણસોમારીપાસેમદદમાગવાઆવે, હુંકંટાળાજનકચહેરેએમનેમદદકરું, નેબદલામાંભાવભરીઆંખેમારીસામેજોઈનેતેઓહાથજોડે — એબધુંમનેગમેછે. પણઆપણાલોકોમાંએકકુટેવછે : જેનીપાછળપડ્યાએનીપાછળપડ્યા, એવોઆપણાલોકોનોસ્વભાવછે. એનેકારણેક્યારેક, ખરેખર, મનેકંટાળોઆવેછે. કેટલાકમાણસોતોઅવનવાંસગપણકાઢીનેમારેત્યાંઆવીચડેછેનેપછીમારેઘેરજધામાનાખેછે. એવાલપિયાઓથીકોણત્રાસીનજાય? એમાંકોઈકોઈતોવળીજેકામેઆવ્યાહોયએકામમારાથીછુપાવ્યાકરેછે (તકજોઈનેકહેવાનીરાહમાં). એવાલોકોનીછુપાવેલીવાતનેચાલાકીપૂર્વકપકડીપાડીનેખુલ્લીપાડીદેવામાંમનેઅનોખોઆનંદમળેછે.
તેદિવસેરવિવારહતો. રવિવારેહુંખાસઆનંદમાંહોઉંછું, કારણકેએકાદપ્રોગ્રામમાંમારેહાજરીઆપવાનીહોયજછે. તેદિવસેપણનાનુભાઈકૉન્ટ્રાક્ટરતરફથીયોજાયેલપાર્ટીમાંમારેજવાનુંહતું. ગામથીપંદર-વીસમાઈલદૂરનવોડેમબંધાતોહતોનેત્યાંવગડામાંજબપોરનુંજમણગોઠવ્યુંહતું. અગિયારેકવાગ્યેમોટરમનેતેડવાઆવવાનીહતી.
દસેકવાગ્યેમારાબારણામાંપરિચિતચહેરોદેખાયો. આવીનેએમાણસહસ્યો. હાસ્યઉપરથીહુંએનેઓળખીગયો; એહિંમતહતો. શરીરમાંઘણોફેરફારથઈગયોહતો, ચહેરોકાંઈકલોહીભર્યોબન્યોહતો. પણહજીએએવુંજબેવકૂફીભર્યુંહસતોહતો.
“જેજે, રસિકભાઈ!” એણેપગરખાંકાઢતાંકહ્યું, “હુંતોઘરગોતીગોતીનેથાકીગયો, ભાઈસા’બ.”
એનાએશબ્દોનિર્દંશહોવાછતાંમનેએનાપરપારાવારગુસ્સોચડયો. શબ્દોનાએકજઝાટકેએણેમારીઆબરૂનેકતલકરીનાખીહતી. શુંહુંએટલોબધોઅપરિચિતહતોકેલત્તામાંમારુંઘરશોધતાંએનેમુશ્કેલીપડી? એનેકઈરીતેસમજાવવો? અરે, કોઈનાનાછોકરાનેપૂછ્યુંહોતતોપણ… જૂનીઓળખાણહતી, નેઘણાવખતેએમાણસમળવાઆવ્યોહતો, એથીહુંકંઈબોલ્યોનહિ. પણહજીએએવોજમૂરખહતોએટલુંતોમનેલાગ્યુંજ. મારેનેએનેજૂનીઓળખાણહતીએખરું. પણકામેઆવનારમાણસેકેમવર્તવુંજોઈએ, કેમબોલવુંજોઈએ, એએનેઆવડતુંનહોતું. એમારેઘેરઆવ્યોહતો — મારીપાસેએનેકામહતું — એવાતનોએણેખ્યાલરાખવોજોઈતોહતો. મેંએનાદીદારસામેજોયું. જાડુંધોતિયુંઅનેઆછાપીળારંગનુંપહેરણએણેપહેર્યુંહતું. કાંડેઘડિયાળબાંધીહતી. ચહેરાપરનજરકરી — પેલુંહાસ્યહજીયેત્યાંહતું… શુંકામહશે? નોકરીમાટેઆવ્યોહશે?
મારાગામડેથીઘણેભાગેલોકોનોકરીમાટેજમારીપાસેઆવતા, નેહુંએમનેએકયાબીજીનોકરીમેળવીપણઆપતો. પેલોનાનજીકોંઢ, ભીખાગોરનોધનકો, ઈસબમાસ્તર, જગાશેઠનોનાથિયો (બિચારો!), વિસુભાદરબાર, ગગનનીબહેનસવિતા…
“એકકલાકથીઆશેરીઓમાંઆંટામારુંછું,” વચ્ચેટપકીપડતાંવળીહિંમતેકહ્યું :“પણઅહીંતમને‘બચુભાઈ’ તરીકેકોણઓળખે?”
“એતોખરુંજને!” મેંહસીનેકહ્યું. “એનામથીઅહીંમનેકોણઓળખે?” બાળપણમાંબધાંમને‘બચુ’ કહેતાનેહિંમતપણમને‘બચુ’ જકહેતો. આટલાંવર્ષેપહેલીજવારએણેમને‘રસિકભાઈ’ કહીનેબોલાવ્યોહતો. મનેએયાદઆવ્યું. “એકાએકમનેસાંભરીગયું. એકછોકરોરમતોહતોએનેમેંપૂછ્યું, ‘એલા, રસિકભાઈક્યાંરહેછે?’ મારાસામેજોઈનેએકહે, ‘કોણ, વ્યાસકાકા?’ મેંકીધું, ‘હા’, નેતરતએણેમનેઘરબતાવ્યું.”
હુંસહેજફુલાયો. હિંમતહવેડહાપણથીવાતકરતોહતો. પછીએઅમારાગામડાનીઆડીઅવળીવાતોકરવાલાગ્યો. મનેથયું, ‘શુંકામઆવ્યોછેએઝટદઈનેકહેતોસારું; અગિયારવાગશેતોપેલાનાનુભાઈનીમોટરઆવીપહોંચશેનેએનુંકામરઝળીપડશે.’ એનેમદદકરવામાટેમારામનમાંખરેખરીઇચ્છાજાગી. ગમેતેમતોયએનીસાથેમારેજૂનીઓળખાણહતી. મારાંપત્નીનેબોલાવીનેમેંએનીસાથેઓળખાણકરાવી — એથીએનોસંકોચદૂરથાયનેકદાચજલદીવાતકરે!
એણેવાતતોકરી — પણએનાંબૈરાં-છોકરાંની. પછીખુશથયોહોયએમમાથેથીએણેટોપીકાઢીનાખીનેમારાબાબાનેતેડીનેરમાડવામાંડ્યો.
મનેથયું, ‘આમાણસનક્કીકંઈકકામેઆવ્યોછે; એટલુંજનહિ, પણએકામઘણુંઅગત્યનુંલાગેછે.’
મારાછોકરાઉપરએવધુનેવધુવહાલકરતોહતો — મારીશંકાવધુનેવધુમજબૂતબનતીહતી. છેવટેમેંજએનેપૂછીનાખ્યું. બીજોકોઈહોતતોએનીપાસેથીમેંચાલાકીપૂર્વકવાતકઢાવીનેએનેભોંઠોપાડયોહોત, પણહિંમતતોમારોબાળપણનોસાથીહતો. એશરમાતોહતોએમમનેલાગ્યું, એટલેમેંજપૂછ્યું : “શુંકામેઆવવુંથયું?”
“કામ? કામતોખાસકાંઈહતુંનહિ.”
(હુંએનીસામેતાક્યો. મારેત્યાંકામેઆવનારાએરીતેજવાતનીશરૂઆતકરતાહતા.)
એબોલતોહતો, “એકસગાનેત્યાંઆવ્યો’તો… અરે, પણબાપુજીએઆપેલીચિઠ્ઠીતોમારાખિસ્સામાંજરહીગઈ…” એણેખિસ્સુંથાબડયુંનેએકાએકજયાદઆવ્યુંહોયએમચિઠ્ઠીબહારખેંચીકાઢી.
મનેએનાઅભિનયઉપરખીજચડી. એનેકામહતું. કામકઢાવવામાટેમારાપિતાનીચિઠ્ઠીલઈને, સુસજ્જથઈનેએઆવ્યોહતો — નેઉપરથીપાછોઢોંગકરતોહતો! એનાતરફનોમારોસ્નેહભાવસહેજઓસર્યો. આટલોદંભકરવાનીશીજરૂર? મેંસામેથીએનુંકામકરીદેવાનીતૈયારીબતાવીનેપૂછ્યુંહતું, છતાંહજીયેએનાટકકરતોહતો! હા, કારણકેમારાપિતાપાસેએચિઠ્ઠીલખાવીનેલાવ્યોહતો, નેપિતાનીચિઠ્ઠીનોહુંઅનાદરનજકરુંએવીએનેખાતરીહતી. એટલેજતોએપોતાનામોંએથીયાચનાકરતોનહોતોને?
‘પણએનીહાજરીમાંહુંચિઠ્ઠીવાંચીશજનહિ.’ મેંનક્કીકરીનાખ્યું. મારેએનેમોઢેજકહેવડાવવુંહતું. ભલેએયાચનાનકરે, ભલેમારીસામેદયામાગતીનજરેનજુએ, પણવાતતોએનામોઢેથીજમારેસાંભળવીહતી. છાશલેવાજવુંનેદોણીસંતાડવી, એવુંશામાટે?
એણેમનેચિઠ્ઠીઆપીએટલેઠંડેકલેજેમેંબાજુમાંટેબલપરએમૂકીદીધી. દરમિયાનમારીપત્નીચાલાવી. એપીધાપછીકહે, “આજેસાંજેમારેજવુંછે.”
મનેથયું, હુંઆનેકહીદઉંકેહમણાંજમનેમોટરતેડવાઆવશેનેપછીરાતસુધીહુંમળીનહિશકું, માટેકામહોયએકહીજદે… પણત્યાંજમોટરઆવીપહોંચી.
મેંકૉલરસરખોકર્યોનેહિંમતસામેજોયું. એમોટરસામેતાકીરહ્યોહતો. એમોટરમનેલેવામાટેઆવીહતી! હિંમત, હિંમત, તેંબહુમૂર્ખાઈકરી! નાનપણમાંહતોએવોજભોળિયોનેબેવકૂફહજીયેરહ્યો! તારુંકામકરીઆપવાનીમારીઇચ્છાહોવાછતાં… ખેર, હવેતોમારેજવુંજપડશે…
મોટરનુંબારણુંસિફતથીખોલીનેનાનુભાઈઊતર્યા. એજાતેમનેલેવામાટેઆવ્યાહતા. હિંમતએમનાસુઘડપોશાકસામેતાકીરહ્યો.
મેંપણકબાટમાંથીગડીબંધકપડાંકાઢીનેપહેર્યાં. એલેતીવખતે, પહેરતીવખતે, હિંમતસાથેમેંફરીઆત્મીયતાથીવાતોકરી — એનોસંકોચએથીઓછોથાયનેકદાચએવાતકરે. પણએતોહસતોજરહ્યો — રાજીરાજીથતોહોયએવીબેવકૂફમુખમુદ્રાસાથે!
મેંએનેકહ્યું, “બપોરનુંજમવાનુંઅહીંજરાખને.” (મનેવાતકહેતાંએનેસંકોચથતોહોયતોપાછળથીકદાચમારીપત્નીનેએવાતકરીશકેને? ઘણાંસંબંધીઓએરીતેમારીપાસેથીકામકઢાવતાં.)
એહસ્યો, “ના, ના. પેલાસગાનેખોટુંલાગે.” “અહીંતારેસંકોચરાખવાનીજરૂરનથી; હુંહોઉંનહોઉંતોય..”
“એવુંહોય, ભાઈસા’બ! આતોમારુંઘરકહેવાય. પણઆવખતેમાફકરો.” એણેહાથજોડ્યા.
હુંનાનુભાઈસાથેમોટરમાંગોઠવાયો. ફરીએભાવભરીબાલિશનજરેમારીસામેજોઈરહ્યો — જાણેમોટરમાંબેસવાનોઆનંદએપોતેલૂંટીરહ્યોનહોય!
રસ્તેજતાંહુંવિચારેચડયો : માળોમૂરખો! મેંકેટલુંકર્યું, પણધરારકાંઈબોલ્યોજનહિ!…કદાચપાછળથીમારીપત્નીનેકહેતોજશે… અથવાઆજેરોકાઈપણજાય…
વગડામાંગોઠવાયેલએભોજનસમારંભયાદરહીજાયએવોહતો, પણમનેતોએભર્યાભર્યાસમારંભવચ્ચેપણહિંમતજયાદઆવ્યાકર્યો. કેમએબોલ્યોનહિહોય? એનેશુંકામહશે? હુંયકેવોજિદ્દીકેપિતાનીચિઠ્ઠીજમેંનવાંચી? હિંમતગમેતેમતોયેમારોબચપણનોદોસ્તહતો… પણતોપછીએણેકેમનકહ્યું? મનેકહેવામાંએનાનમઅનુભવતોહશે?
હા, મારીસામેયાચકબનીનેઊભારહેવુંએનેગમતુંનહોતું…
મારીનજર, આજુબાજુજમતાંઅનેકમાણસોઉપરફરીવળી. આનાનુભાઈ, પેલાવિજયકુમાર, ત્યાંબેઠેલએન્જિનિયરત્રિવેદી, અરે — આબાજુમાંજઊંધુંઘાલીનેજમીરહેલમિસ્ટરજાડેજા… આબધાજમારીપાસેકામેઆવેત્યારેએમનાચહેરાપરપેલુંયાચનાકરતુંહાસ્યક્યાંનથીહોતું? અનેઆબધાજખાનદાન, હોદ્દેદાર, પૈસાદારમાણસોછે… તોપછીહિંમતતોકઈબુરીમાં?
…પણએનબોલ્યોતેનજબોલ્યો! નેએમાંએનુંકામરખડશે — મારેશું?
અરેરે, ઘણાવખતેબિચારોઆવ્યો, પણએનીશરમનેલીધે…
મોડીસાંજેહુંનાનુભાઈનીમોટરમાંઘરતરફઊપડ્યો. સંધ્યાનારંગોશમીગયાહતા. પેલાવિચારોપણઉછાળામારીમારીનેથાકીગયાહતા, શમીગયાહતા. તંતુવાદ્યનાછેલ્લાગુંજારવજેવોએકવિચારમારામનનેભરીદેતોફક્તગુંજીરહ્યોહતો : મારાદોસ્તમાટે — મારાસંબંધીઓમાટે — મારામનમાંકેટલીલાગણીહતી! એમનુંકામકરવાહુંસદાયઆતુરહતો!
ઘરપાસેઅમારીમોટરથોભવાનોઅવાજસાંભળીનેમારીપત્નીએબારણુંખોલ્યું. એનોચહેરોઅસ્વસ્થહતો. હુંકાંઈપૂછુંએપહેલાંજએણેકહ્યું, “બાબાનોહાથભાંગીગયો — કોણજાણેકઈરીતેપડ્યો…”
હુંએકદમઘરમાંદોડયો. બાબોપલંગપરઊંઘતોહતો. એનાનાનકડાહાથપરપ્લાસ્ટરનોપાટોહતો.
“એનેઉઠાડશોનહિ,” મારીપત્નીએકહ્યું. હુંપલંગપરબેસીપડ્યો, “આમએકાએકકેમકરતાંહાથભાંગ્યો?”
“તમેગયાપછીથોડીવારેજબન્યું. દોડાદોડકરતોપગથિયાંઊતરતોહતોએમાંએવીરીતેપડ્યો…કેપડતાંજરાડફાટીગઈ!” વાતકરતીવખતેપણમારીપત્નીહાંફળીફાંફળીથઈગઈ. “એતોબિચારાહિંમતભાઈહતાએટલુંસારું, નહિતો…”
“પણમનેકોઈસાથે…”
“શુંતમનેકોઈસાથે? તમનેત્યાંતેડવાકોનેમોકલું? નેએટલીવારમાંઅહીંછોકરોદુઃખનોમાર્યોરડીનેમરીજજાયને? હિંમતભાઈતો, બિચારા, પાછાસાવઅજાણ્યા. પણહિંમતવાળાખરેખરા. નહિતોગામડાનામાણસશહેરમાંતોમૂંઝાઈજજાય.”
“અમસ્થુંએનીફૈબાએએનુંનામ‘હિંમત’ પાડયુંહશે?” મેંરમૂજકરતાંકહ્યું. “અરે, નાનપણથીજએએવોછે. નાનોહતોત્યારેકોઈશરતમારેતોમસાણમાંઆખીરાતસૂઈરહે! હિંમતતોહિંમતજછે.” પણબોલતીવખતેવળીમનેએનોબેવકૂફચહેરોસાંભરીગયો…નેપેલીઅંગ્રેજીકહેવતપણ : ફૂલ્સરશઇન…
રાત્રેમારીપત્નીએફરીઆખોઇતિહાસઉખેળ્યો. હિંમતનાંવખાણકરતાંએથાકતીનહોતી. હિંમતેકઈરીતેબાબાનેતેડીલીધો, કઈરીતેદવાખાનેપહોંચાડયો, કઈરીતે‘મોટાડૉક્ટર’નાબંગલેજઈનેએમનેતેડીઆવ્યોનેબાબાનેતાત્કાલિકસારવારમળેએવોબંદોબસ્તકરાવ્યો.. એબધીવાતએણેફરીફરીનેકરી.
“બાબોપહેલાંતોએમનીપાસેજતોનહિ, પણએમણેચોકલેટઆપીનેસમજાવ્યો :‘જોભાઈ, બાતનેતેડીતેડીનેથાકીજાય. મારીપાસેચાલ.’ ગમેતેમ, પણપછીબાબાએએમનેગયાત્યાંસુધીછોડયાજનહિ.”
“પણતેંહિંમતનેજવાકેમદીધો? એણેકાંઈતનેકહ્યુંનહિ? કોઈવાત…” ફરીમને, હિંમતશુંકામેઆવ્યોહશેએવિચારઆવીગયો, નેમેંકહ્યું : “પેલારૂમમાંટેબલપરબાપુજીનીચિઠ્ઠીપડીછે, એલાવને — મેંએવાંચીજનથી.”
ચિઠ્ઠીમનેલાવીઆપતાંવળીમારીપત્નીબોલી, “હિંમતભાઈકહેકે, મારાભાઈઘેરનથીએટલેમારેરોકાવુંજોઈએ, પણઘેરગયાવગરછૂટકોનથી. ઘેરકોઈકરવાવાળુંનથી — દુકાનનોકરનેસોંપીનેઆવ્યોછું…”
“હિંમતનેદુકાનછે?…” હુંધીમુંગણગણ્યો. નેઉતાવળથીપિતાનીચિઠ્ઠીવાંચવામેંખોલી. ચિઠ્ઠીમાંએમણેહિંમતવિષેકાંઈજલખ્યુંનહોતું. એમનેપૈસાનીજરૂરહતીએટલેતાત્કાલિકપચાસરૂપિયામગાવ્યાહતા.
એઆખીરાતમનેહિંમતનાવિચારોઆવ્યા. બીજેદિવસેમારાપિતાનોપત્રમનેસાંજનીટપાલમાંમળ્યો. એઆરહ્યો :
ચિ. ભાઈરસિક,
બાબાનેહાથેલાગ્યુંછેએમહિંમતેવાતકરી, તોહવેએનાહાથેકેમછે? અમનેચિંતાથાયછે. તોસારાસમાચારનોપત્રતરતજલખશો.
તમારાકહેવાપ્રમાણેહિંમતેમનેપચાસરૂપિયાઆપીદીધાછે. એણેમનેકહ્યુંકેભાઈનેકામેજવાનુંહતુંએટલેઉતાવળમાંહતાએથીમનેમોઢેકહ્યુંછે. તોહિંમતઉપરજતમેપચાસરૂપિયામોકલીદેશો. એણેમનેદઈદીધાછે. એમાણસઆપણુંઘણુંરાખેછે. ઘણોભલોમાણસછેનેભગવાનેએનેદીધુંપણછે. એકલેહાથેધમધોકારદુકાનચલાવેછે. તમારાનામઉપરતોબિચારોમરીપડે. તમારાંનેવહુનાંએટલાંવખાણકરેકેબસતમેએનુંબહુજરાખ્યુંહશે, એમએનીવાતપરથીમનેલાગ્યું. એવામાણસનુંરાખવુંજજોઈએ. આપણુંરાખ્યુંલેખેલાગેએવોએસમજણોમાણસછે.
પણઆપત્રવાંચીનેમનેતોકાંઈસમજાતુંજનથી. શુંએઉપકારકરવામાટેજમારેઘેરઆવ્યોહશે? કાંઈપણલાલચ — કાંઈપણકામવગરજ? એવુંકેમબને? બનીશકે?
કદાચકોઈમોટુંકામકઢાવવાનીઆબધીતરકીબતોનહિહોયને?

{{Poem2Close}}

સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/મોહમ્મદ માંકડ/હિંમત — મારો દોસ્ત - Revision history

KhyatiJoshi at 05:32, 27 September 2022

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} એકલોએકલોવિચારુંછુંત્યારેલાગેછેકેહુંશક્તિશાળીહોઉંકે..."