સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/રમણલાલ ચી. શાહ/‘દાંડીયાત્રા’ના કવિ - Revision history

KhyatiJoshi at 08:39, 27 September 2022

2022-09-27T08:39:29Z

@@ Line 1: / Line 1: @@
 {{Poem2Open}}
-{{Right|[‘પ્રબુદ્ધજીવન’ માસિક: ૨૦૦૪]
-}}
+અલિપ્ત રહેવાની ભાવનાવાળા અને જીવનનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં અજ્ઞાતવાસમાં રહેલા લેખક અને કવિ તનસુખભાઈ ભટ્ટે લગભગ ૯૩ વર્ષ જેટલું આયુષ્ય ભોગવ્યું. તનસુખભાઈ એટલે એક એવી વ્યકિત કે ઊગતી યુવાનીમાં જેમના જીવનનું ઘડતર મહાત્મા ગાંધીજીએ કર્યું હતું. દાંડીયાત્રા માટે ગાંધીજીએ સાબરમતી આશ્રમમાંથી પોતાના સાથીદાર તરીકે જે ૮૦ જેટલી ખડતલ વ્યકિતઓની પસંદગી કરી હતી તેમાં ઓગણીસ વર્ષના તનસુખભાઈ પણ હતા.
 {{Poem2Close}}

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} અલિપ્તરહેવાનીભાવનાવાળાઅનેજીવનનાંછેલ્લાંવર્ષોમાંઅજ્..."

2021-06-07T10:13:34Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} અલિપ્તરહેવાનીભાવનાવાળાઅનેજીવનનાંછેલ્લાંવર્ષોમાંઅજ્..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
અલિપ્તરહેવાનીભાવનાવાળાઅનેજીવનનાંછેલ્લાંવર્ષોમાંઅજ્ઞાતવાસમાંરહેલાલેખકઅનેકવિતનસુખભાઈભટ્ટેલગભગ૯૩વર્ષજેટલુંઆયુષ્યભોગવ્યું. તનસુખભાઈએટલેએકએવીવ્યકિતકેઊગતીયુવાનીમાંજેમનાજીવનનુંઘડતરમહાત્માગાંધીજીએકર્યુંહતું. દાંડીયાત્રામાટેગાંધીજીએસાબરમતીઆશ્રમમાંથીપોતાનાસાથીદારતરીકેજે૮૦જેટલીખડતલવ્યકિતઓનીપસંદગીકરીહતીતેમાંઓગણીસવર્ષનાતનસુખભાઈપણહતા.
નવ-દસવર્ષનીઉંમરેતનસુખભાઈગાંધીજીનાસત્યાગ્રહઆશ્રમમાંવિદ્યાર્થીતરીકેજોડાયાહતા. એમનામોટાભાઈહરિહરભટ્ટપણત્યારેત્યાંશિક્ષકહતા. હરિહરભટ્ટેખગોળશાસ્ત્રનોઅભ્યાસકર્યોહતોઅનેતેઓ‘એકજદેચિનગારી’ કાવ્યથીજાણીતાથયાહતા.
પછીતનસુખભાઈએદક્ષિણામૂર્તિ(ભાવનગર)માંશિક્ષણલીધુંત્યાંતેમનીકવિત્વશકિતખીલીહતી. તનસુખભાઈએપોતાનાકાવ્યસંગ્રહ‘કાવ્યલહરી’માંલખ્યુંછે: “સત્યાગ્રહઆશ્રમમાંનરહરિભાઈપરીખ, જુગતરામભાઈદવેતથાચંદ્રશંકરભાઈશુક્લનાવર્ગોમાંજકવિતાવિશેઅભિરુચિઉત્પન્નથઈહતી. કવિતાલેખનનાસૂક્ષ્મસંસ્કારોદક્ષિણામૂર્તિનાકાવ્યોત્તેજકવાતાવરણમાંખીલીનીકળ્યા.”
સત્યાગ્રહનેપરિણામેએમણેત્રણવખતકારાવાસસેવ્યોહતો. એકવારતોપ્રાણશંકરભટ્ટઅનેએમનાત્રણેયદીકરાઓહરિહર, તારાનાથઅનેતનસુખભાઈ, એમચારેયએકજવખતેજુદીજુદીજેલોમાંહતા. પરિણામેતનસુખભાઈનોશાળા-કોલેજનોઅભ્યાસનિયમિતરહ્યોનહોતો. ચોવીસવર્ષનીવયેમૅટ્રિકથયાપછીતેઓઅભ્યાસકરવામુંબઈઆવ્યાહતાઅને૧૯૪૦માંબી. એ.થયાહતા. દરમિયાનતેઓઅમદાવાદનીશાળાચી. ન. વિદ્યાવિહારમાંશિક્ષકતરીકેજોડાયાહતા. ૧૯૪૩માંગુજરાતીઅનેસંસ્કૃતવિષયલઈતેઓએમ. એ.નીપરીક્ષામાંપ્રથમવર્ગમાંઆવ્યાહતા. ત્રીસવર્ષનીવયેતનસુખભાઈએ‘મેંપાંખોફફડાવી’ નામનીનાનકડીઆત્મકથાલખીતે‘કુમાર’માંક્રમશ: પ્રગટથઈહતી. એનીપ્રસ્તાવનાઉમાશંકરજોશીએલખીહતી. તનસુખભાઈનાંએંસીજેટલાંકાવ્યોનાસંગ્રહ‘કાવ્યલહરી’ પ્રસ્તાવનાશ્રીરસિકલાલપરીખેલખીહતી. ઉત્તરાવસ્થામાંતનસુખભાઈનાંબેનાનાંપુસ્તકોપ્રગટથયાંહતાં. ‘અતીતનાઅનુસંધાનમાં’(૧૯૭૭)માંરેખાચિત્રોછે. ‘આશ્રમનાઆંગણે’(૧૯૮૧)માંસાબરમતીઆશ્રમનાંસંસ્મરણોછે. ત્યારપછી‘દાંડીયાત્રા’ અનેગાંધીજીનાજીવનવિશે‘મહાત્માયન’ પ્રગટથયુંહતું.
તનસુખભાઈએમોટીઉંમરેલગ્નકર્યાંહતાં. એમનાંપત્નીવસંતબહેનત્યારેમૅટ્રિકથયેલાં. પરંતુતનસુખભાઈએવસંતબહેનનેઘરેઅભ્યાસકરાવવોશરૂકર્યો. એમકરતાંવસંતબહેનપીએચ. ડી. પણથયાં.
૧૯૯૯માંએમણેપુનામાંપોતાનુંશાંતજીવનશરૂકર્યું. નેવુંવર્ષનીઉંમરેતનસુખભાઈછાપાંનિયમિતવાંચતા, ટી. વી. જોતા, ફરવાજતા, પોતાનુંકામબરાબરકરતા. સાબરમતીઆશ્રમનાવખતથીપડેલીટેવપ્રમાણેતેઓસવારનાચારવાગ્યેઊઠીજતાઅનેપ્રાર્થનાકરતા, ત્યારપછીએકકલાકધ્યાનમાંબેસતા. બહેનક્ષિતિજાએપોતાનાપિતાનીજીવનનાઅંતસુધીસારીસંભાળરાખીહતી. તનસુખભાઈએનેકહેતા, “તુંમારીદીકરીછે, પણતેંમારીમાતાનીજેમસંભાળરાખીછે.” છેલ્લાંદોઢેકવર્ષથીતનસુખભાઈએકોઈપણપ્રકારનીદવાલેવાનુંબંધકરીદીધુંહતું. એમનુંશરીરધીમેધીમેઘસાતુંજતુંહતું.
ગાંધીજીનાગુજરાતમાંભયંકરકોમીરમખાણોથયાંત્યારેતનસુખભાઈનુંહૃદયબહુવ્યથિતથઈગયુંહતું. ક્યાંગાંધીજીનુંસ્વપ્નુંઅનેક્યાંવર્તમાનપરિસ્થિતિ? એવખતેતનસુખભાઈનાહૃદયમાંથીકાવ્યપંકિતઓસરીપડીહતી:
આઆંખોનેશમણાંજોવાનીટેવપડી;
આટેવમાંથીઉગારોહોરાજ!
આઆંખોનેશમણાંનોભારલાગેછે.
તનસુખભાઈનાકાવ્ય‘દાંડીયાત્રા’માંદાંડીયાત્રાકયાકયાપ્રદેશમાંથીપસારથઈહતીએનુંશબ્દચિત્રઆપણનેપ્રાપ્તથયુંછે. ગાંધીજીઆફ્રિકાથીભારતપાછાઆવ્યાએઘટનાનાનિરૂપણથીકવિઆકાવ્યનોઆરંભકરેછે:
રાષ્ટ્રોત્કર્ષેનિજવપુઘસીદૂરઅંધારખંડે,
રંકોકેરાસ્વજનબનીને, એકદાકોમહાત્મા
ગોરાંગોનોગરવહરીનેદિવ્યશસ્ત્રેઅમોઘે,
આર્યાવર્તનિજજનમનીભોમકામાંપધાર્યા.

{{Right|[‘પ્રબુદ્ધજીવન’ માસિક: ૨૦૦૪]
}}
{{Poem2Close}}