KhyatiJoshi at 11:22, 28 September 2022

2022-09-28T11:22:15Z

← Older revision		Revision as of 11:22, 28 September 2022
Line 20:		Line 20:
	પણ કાકાને શ્વાસ ચડ્યો. ફરીથી એક બીડું ખરલમાં કૂટ્યું. ફરીથી મોઢામાં ચૂરો ગયો. કાકા બોલ્યા, “ઠીક. હવે તમે જાઓ. બહુ સમય લીધો. આટલી વારમાં તો બેત્રણ નકલો થઈ ગઈ હોત. બહારગામથી આવ્યા છો એટલે વાત કરી તમારી સાથે. અહીંના કોઈની અંદર આવવાની હિંમત નથી. આ લાકડી લઈને દોડું. ધૂની કહે છે, કહેવા દો. સારું જ થયું. નકામાં ગપ્પાં મારવાનો સમય આંહીં કોને છે? ઠીક, આવજો!”		પણ કાકાને શ્વાસ ચડ્યો. ફરીથી એક બીડું ખરલમાં કૂટ્યું. ફરીથી મોઢામાં ચૂરો ગયો. કાકા બોલ્યા, “ઠીક. હવે તમે જાઓ. બહુ સમય લીધો. આટલી વારમાં તો બેત્રણ નકલો થઈ ગઈ હોત. બહારગામથી આવ્યા છો એટલે વાત કરી તમારી સાથે. અહીંના કોઈની અંદર આવવાની હિંમત નથી. આ લાકડી લઈને દોડું. ધૂની કહે છે, કહેવા દો. સારું જ થયું. નકામાં ગપ્પાં મારવાનો સમય આંહીં કોને છે? ઠીક, આવજો!”
	{{Right\|[પ્રસ્તુત વ્યકિતચિત્રની પ્રેરણા પ્રખ્યાત ઇતિહાસસંશોધક, કવિ, નાટકકાર વાસુદેવશાસ્ત્રી ખરે(૧૮૫૮-૧૯૨૪)ના વ્યકિતત્વમાંથી મળી છે.]}}		{{Right\|[પ્રસ્તુત વ્યકિતચિત્રની પ્રેરણા પ્રખ્યાત ઇતિહાસસંશોધક, કવિ, નાટકકાર વાસુદેવશાસ્ત્રી ખરે(૧૮૫૮-૧૯૨૪)ના વ્યકિતત્વમાંથી મળી છે.]}}
			<br>
			{{Right\|(અનુ. જયા મહેતા)}}
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 11:21, 28 September 2022

2022-09-28T11:21:26Z

Show changes

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} થોડાદિવસપહેલાંમારેકંઈકકામમાટે ... ગામેજવુંપડ્યું. ઇતિહા..."

2021-06-08T11:49:59Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} થોડાદિવસપહેલાંમારેકંઈકકામમાટે ... ગામેજવુંપડ્યું. ઇતિહા..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
થોડાદિવસપહેલાંમારેકંઈકકામમાટે ... ગામેજવુંપડ્યું. ઇતિહાસસંશોધનનાકામમાંઅનેકવર્ષોથીવ્યસ્તએકવૃદ્ધકાકાઆગામમાંરહેછેએહુંજાણતોહતો. મારુંકામપૂરુંથયાપછીહુંસીધોએકાકાનાઘરતરફવળ્યો.
બપોરનોસમયહતો. મેંઅંદરડોકાઈનેજોયું. કાકાએકજીર્ણશેતરંજીપરઉઘાડાડિલેબેઠાહતા. પાછળલાલરંગનોએકતકિયોહતો. સામેપચાસ-પોણોસોપાનનાંબીડાંપડ્યાંહતાં. પાસેપાનસોપારીનોડબોહતો. કાકાખરલમાંબીડુંખાંડતાહતા. હાથખાંડવાનુંકામકરતાહતા, પણધ્યાનબધુંસામેલાંબેસુધીફેલાયેલાજૂનાપીળાઉજ્જૈનીકાગળપરહતું.
મેંએમજઆગળજઈનેનમસ્કારકર્યા. કાકાએમારકણીભેંશનીજેમઊચુંજોયું. તેમનેહાંકીકાઢવાનોસમયનદેતાંમેંકહ્યું, “હુંતમનેમળવાઆવ્યોછું. આપણનેએકબીજાનોપરિચયનથી. મનેઇતિહાસમાંથોડોઘણોરસછે. તમારાકેટલાકગ્રંથપણઉથલાવ્યાછે. અહીંકામમાટેઆવ્યોહતો, થયુંમળીઆવું.”
કાકાબુલંદઅવાજેબોલ્યા, “એમકે? બહારથીઆવ્યાછો? આવો, આવો, બેસોઅહીં. પાનબાનખાઓછો? ના? ઠીકભાઈ. અમનેઆનાવગરચાલેનહીં. આમારુંઅફીણજથઈગયુંછે.”
બીતોબીતોહુંકાકાનીસામેશેતરંજીનાએકખૂણેબેઠોઅનેઓરડામાંફરતીનજરનાખી. જ્યાંજુઓત્યાંએકપરએકરચેલાકાગળપત્રોનાંપોટલાંનાઢગલા! કાકાનીબાજુમાંકેટલાકપીળાપડીગયેલાકાગળપડ્યાહતા. પાસેજથોડાંકઅંગ્રેજી-મરાઠીપુસ્તકોહતાં. ત્યાંજબરુનીકલમો, ખડિયાઅનેકેટલાકહાથીછાપકોરાકાગળોહતા.
બધોજભૂતકાળ! તેત્રણચાર-સોવર્ષનાજૂનાઓરડામાંએંશીવર્ષનાએકાકાસેંકડોવર્ષપહેલાંનાકાગળપત્રોનાંપોટલાંનાઢગલાવચ્ચેજૂનોપેશવાઈખડિયોપાસેરાખીનેજૂનીખરલમાંપાનનુંબીડુંખાંડતાહતા. વર્તમાનકાળે—વીસમીસદીએ—તેઓરડામાંપ્રવેશકર્યોનહોતો. મેંસામેનીભીંતતરફજોયું. શિવાજીમહારાજઅનેમોટામાધવરાવસાહેબનીછબીઓભીંતપરટાંગેલીહતી. મનેભીંતતરફતાકતોજોઈનેખરલમાંનાપાનનોએકફાકડોભરીનેકાકાબોલ્યા, “બસ, બેજમાણસો. મહારાજઅનેમોટામાધવરાવએટલેજમરાઠાશાહી. હજીમાધવરાવનીયોગ્યતાતમનેલોકોનેસમજાવાનીબાકીછે. થોડાદિવસજીવવાદો, એટલેદેખાશેતમનેગંમત.”
મેંકહ્યું, “તમારાહજીકેટલાભાગબહારપડશે? ૧૮૫૮સુધીલઈજશોકે?”
કાકાબોલ્યા, “કેટલાભાગબહારપડશે? અરેઅનંત. તેમનેકાંઈમર્યાદાછેકે? અહીંઆવો; આઓરડામાંજુઓ.”
મેંબાજુનાઓરડામાંડોકાઈનેજોયું. જૂનાંપોટલાંથીઓરડોખીચોખીચભરેલોહતો. પોટલાંછતનેઅડતાંહતાં. વૃદ્ધકાકાબોલ્યા, “જોયાંનેઆપોટલાં? આટલાંહજીવાંચવાનાંછે. તેમનીતિથિઓમેળવવીજોઈએ, નકલોઉતારવીજોઈએ, વર્ગીકરણકરવુંજોઈએ, ખુલાસાનીનોંધોલખવીજોઈએ. કેટલાભાગથશે, કહો?”
“પણ.... પણ...” મેંબીતાંબીતાંકહ્યું, “આકેટલાદિવસચાલશે?”
કાકાગંભીરતાથીબોલ્યા, “અરે, મરુંત્યાંસુધી! મરીજાઉંએટલેપત્યું, પૂરુંથયું. એમતોમનેપુનર્જન્મપરવિશ્વાસછે. ફરીપાછોમારાછત્રપતિનામહારાષ્ટ્રમાંજન્મલઈશ, ફરીપાછોતમનેગંદાદેખાતાકાગળોછાતીએવળગાડીનેકામકરીશ.”
બોલતાંબોલતાંકાકાએહળવેથીએકજૂનાપોટલાપરપ્રેમથીહાથફેરવ્યો, જાણેકેએતેમનોપૌત્રજહોય.
કાકાઆગળબોલ્યા, “પણપુનર્જન્મસુધીધીરજક્યાંથીરહે? આજન્મમાંજથાયતેકામકરવુંજોઈએ. હુંહજીએમકાંઈપંદરવર્ષસુધીનહીંજાઉં! લખીઆપુંછુંતમને. જુઓઆકાંડું. જૂનોજમાનોજોયોછે, રાવ! એમજનહીં.”
મેંકહ્યું, “પણકાકા, તમેહવેવૃદ્ધથયાછો. થોડીકબીજાનીમદદલેવાનીહવે. નકલતોકોઈકપાસેકરાવીલો.”
“ના, ના, ના! એવાતજનહીં. મદદ? કોનીમદદલઉં? તમારાજેવાજુવાનિયાઓની? રામરામકરો. અરે, ફક્તનકલકરવાઆપોતોયેસત્તરભૂલોકરશે. ‘હંબીરરાય’ને‘બહીરરાય’ બનાવશે. ‘મંબાજી’નું‘લાંબાજી’ કરશે. કાંઈકહેશોજનહીં. મારુંકામમારેજકરવુંજોઈએ—બધુંમારેજકરવુંજોઈએ. સમયઓછોરહ્યોછે. દશપંદરવર્ષજોતજોતામાંવીતીજશે. અમારોનાનાકહેછે, ‘હવેઆરામકરો. મંદિરમાંદેવદર્શનમાટે, પોથીપુરાણમાટેજાઓ.’ તેછોકરાનેશીખબર, આજઓરડામાં (શિવાજીમહારાજનીછબીસામેઆંગળીચીંધીને) મારાદેવબેઠાછે. આઓરડામાંઆમારીપોથીઓપડીછે. આઅમારામહારાષ્ટ્રવેદ! હાંહાંહાં! બોલ્યા, દેવધર્મકરો. શાનોદેવનેશાનોધર્મ! અરે, એકાદગૂંચવણભર્યાહુકમનામાકેસનદનીપાછળપડુંતોબબ્બેદિવસસ્નાનનેજમવાનુંયેરહીજાય. એકહાથેધાણીખાવાનીનેબીજાહાથમાંકાગળ. બસ. આમચાળીસવર્ષઆઓરડામાંવિતાવ્યાં. તમારાજગતમાંશુંચાલીરહ્યુંછેએનીકોનેપડીછે! તમારુંએમહાયુદ્ધશરૂથયાપછીબેવર્ષેતોમનેખબરપડી. અનેહમણાંથોડાદિવસપહેલાંસુધીતોહુંમાનતોહતોકેતેચાલુજછેહજી. અમારેશુંકામછેતમારીઆનવીભાંજગડોનું? લડો, વ્યાખ્યાનોઆપો, મરો! જેકરવુંહોયતેકરો! અમારુંઆખુંજીવનપેશવાઈમાંચાલેછે. પેશવાઈમાંજઅમેમરશું. ૧૭૯૬સુધીતોઆવીપહોંચ્યો. પછીનાતબક્કેપહોંચવાનોપ્રયત્નચાલુછે. પણ૧૮૧૮સુધીપહોંચવુંમુશ્કેલછે. વચ્ચેજઘોડાદગોદેશે. વસઈસુધીપહોંચાયતોયેઘણું. પછીનોતોશાનોઇતિહાસ? વસઈમાંજમરાઠાશાહીડૂબી!”
કાકાનેશ્વાસચડ્યો. એમણેફરીશેતરંજીપરઆસનજમાવ્યું, બીડુંબનાવ્યું, ખરલમાંકૂટ્યું. ફરીથીબીડાંનોચૂરોમોઢામાંગયો. કાકાઆગળબોલ્યા, “જીવવુંજોઈએમારે. અરે, તમારુંનામશું? કહ્યુંનથીલાગતુંહજી. હુંપણભૂલીગયોને. ઠીક, જવાદો. શુંકહેતોહતો? હં. હુંજૂનીપેઢીનોછેવટનોરહ્યોછું. મેંનજરોનજરજેજોયુંછેતેતમનેસપનામાંયેનહીંદેખાય. અરે, પેશવાઈમાંહરતાફરતામાણસોમેંજોયાછે, તેમનામોઢેઅનેકવાતોસાંભળીછે. તમેનવામાણસોશુંઇતિહાસલખવાના? તમારીભાષાજુદી; રહેણીકરણી, બોલવું, ચાલવુંબધુંજજુદું. રાવ, પેશવાઈનોઇતિહાસલખવાપેશવાઈમનજોઈએ; હાઅને (છાતીકાઢીને) પેશવાઈદેહજોઈએ. એટલેકહુંછું, મારેપાંચદશવર્ષજીવવુંજોઈએ. મગજમાંજેજેભર્યુંછેતેતેકલમમાંથીઊતરવુંજોઈએ. એકજવાતકહુંછું: ભીમથડી, ગંગથડીઘોડાઓ‘દાદા’નેઅટકાયતનીપારલઈગયા—ક્યાંગઈએઓલાદ? કહો! નહીંજકહીશકો. રાવ, પેશવાઈઆટોપાઈગઈપછીએકલાખઘોડાથાણામાંમરીગયા, થાણામાં. દશવીસકોસનીમજલકાપવાનોતેમનોપેઢીઓથીદેહધર્મ. લડાઈઓપૂરીથઈ, ‘ખલકખુદાકા, મુલૂકઅંગ્રેજસરકારકા’ થયાં. કામપૂરુંથયું. થાણામાંબાંધ્યાપછીટપોટપતેમર્યા. જૂનાશિલેદારગયા, જૂનાઘોડાગયા. તમારીઓલાદજજુદી. કહોછો, અમેઇતિહાસલખશું!”
પણકાકાનેશ્વાસચડ્યો. ફરીથીએકબીડુંખરલમાંકૂટ્યું. ફરીથીમોઢામાંચૂરોગયો. કાકાબોલ્યા, “ઠીક. હવેતમેજાઓ. બહુસમયલીધો. આટલીવારમાંતોબેત્રણનકલોથઈગઈહોત. બહારગામથીઆવ્યાછોએટલેવાતકરીતમારીસાથે. અહીંનાકોઈનીઅંદરઆવવાનીહિંમતનથી. આલાકડીલઈનેદોડું. ધૂનીકહેછે, કહેવાદો. સારુંજથયું. નકામાંગપ્પાંમારવાનોસમયઆંહીંકોનેછે? ઠીક, આવજો!”
[પ્રસ્તુતવ્યકિતચિત્રનીપ્રેરણાપ્રખ્યાતઇતિહાસસંશોધક, કવિ, નાટકકારવાસુદેવશાસ્ત્રીખરે(૧૮૫૮-૧૯૨૪)નાવ્યકિતત્વમાંથીમળીછે.]
{{Right|(અનુ. જયામહેતા)}}
{{Poem2Close}}

સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/વિઠ્ઠલરાવ ઘાટે/એક ઇતિહાસસંશોધક - Revision history

KhyatiJoshi at 11:22, 28 September 2022

KhyatiJoshi at 11:21, 28 September 2022

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} થોડાદિવસપહેલાંમારેકંઈકકામમાટે ... ગામેજવુંપડ્યું. ઇતિહા..."