સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/વિપિન પરીખ/કોઈની પણ મા - Revision history

KhyatiJoshi at 13:19, 28 September 2022

2022-09-28T13:19:23Z

← Older revision		Revision as of 13:19, 28 September 2022
Line 11:		Line 11:
	મૅટ્રિક સુધી દીકરાને લાવી તો ખરી, પણ ફોર્મ ભરવાના પચીસ રૂપિયા પાસે નથી. આ મામૂલી રકમ માટે બે બંગડી ગીરવે મૂકવી પડે છે. ત્યારે લેખક કહે છે: “પતિ મર્યા પછી એ દિવસે તે સાચેસાચ વિધવા બની એવું તેને લાગેલું.” અને છતાં વિધિની વિચિત્રતા જુઓ: ફોર્મને માટે દાગીના ગીરવે મૂક્યા, પણ પનોતો પુત્ર એ પરીક્ષામાં પાસ જ ન થયો!		મૅટ્રિક સુધી દીકરાને લાવી તો ખરી, પણ ફોર્મ ભરવાના પચીસ રૂપિયા પાસે નથી. આ મામૂલી રકમ માટે બે બંગડી ગીરવે મૂકવી પડે છે. ત્યારે લેખક કહે છે: “પતિ મર્યા પછી એ દિવસે તે સાચેસાચ વિધવા બની એવું તેને લાગેલું.” અને છતાં વિધિની વિચિત્રતા જુઓ: ફોર્મને માટે દાગીના ગીરવે મૂક્યા, પણ પનોતો પુત્ર એ પરીક્ષામાં પાસ જ ન થયો!
	પણ આ તો ગરીબાઈ સામેનું એનું રોજનું યુદ્ધ હતું. કદાચ એ કોઠે પણ પડી જાય. છતાં આનાથી વધુ ક્રૂર ઘા નિયતિ માને ત્યારે આપે છે જ્યારે એની દીકરી પંદર દિવસની નવજાત બાળકી અને બે નાના દીકરા મૂકી કૂવે પડી આપઘાત કરે છે. દીકરી પાસેથી એનાં દુ:ખ જાણવાનો એને અવસર પણ ન મળ્યો! માત્ર મૃત્યુના સમાચાર આપતો કાળો પત્ર! મા ત્યારે આટલું જ બોલે છે: “અરે ભૂંડી! મને જરા કહ્યું હોત તો જનમભર મારે ઘેર પાલવત!” માનું ખોરડું દરિદ્રતાની ચાડી ખાતું હોય તોપણ એ ખૂબ વિશાળ હોય છે. એમાં અનેક લોકોને એ સમાવી શકે છે.		પણ આ તો ગરીબાઈ સામેનું એનું રોજનું યુદ્ધ હતું. કદાચ એ કોઠે પણ પડી જાય. છતાં આનાથી વધુ ક્રૂર ઘા નિયતિ માને ત્યારે આપે છે જ્યારે એની દીકરી પંદર દિવસની નવજાત બાળકી અને બે નાના દીકરા મૂકી કૂવે પડી આપઘાત કરે છે. દીકરી પાસેથી એનાં દુ:ખ જાણવાનો એને અવસર પણ ન મળ્યો! માત્ર મૃત્યુના સમાચાર આપતો કાળો પત્ર! મા ત્યારે આટલું જ બોલે છે: “અરે ભૂંડી! મને જરા કહ્યું હોત તો જનમભર મારે ઘેર પાલવત!” માનું ખોરડું દરિદ્રતાની ચાડી ખાતું હોય તોપણ એ ખૂબ વિશાળ હોય છે. એમાં અનેક લોકોને એ સમાવી શકે છે.
			{{Poem2Close}}
			<poem>
	મીરોસ્લાફ હોલુબના કાવ્યમાં કેવું વેધક ચિત્ર છે:		મીરોસ્લાફ હોલુબના કાવ્યમાં કેવું વેધક ચિત્ર છે:
	જે રાહ જુએ છે તે હંમેશાં મા હોય છે.		જે રાહ જુએ છે તે હંમેશાં મા હોય છે.
Line 18:		Line 20:
	ત્યાં સુધી કે અંતે		ત્યાં સુધી કે અંતે
	ન કોઈ જ એને જુએ.		ન કોઈ જ એને જુએ.
			</poem>
			{{Poem2Open}}
	આ ભીખુની બાનું ચિત્ર છે આજથી ત્રણચાર દાયકા પહેલાનું. પણ આવી પ્રેમથી ધબકતી માને શોધવા આવતી કાલે દીવો લઈને તો નીકળવું નહીં પડે ને, એવો વહેમ થાય છે.		આ ભીખુની બાનું ચિત્ર છે આજથી ત્રણચાર દાયકા પહેલાનું. પણ આવી પ્રેમથી ધબકતી માને શોધવા આવતી કાલે દીવો લઈને તો નીકળવું નહીં પડે ને, એવો વહેમ થાય છે.
	{{Right\|[‘જનશકિત’ દૈનિક: ૧૯૭૭]}}		{{Right\|[‘જનશકિત’ દૈનિક: ૧૯૭૭]}}
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 13:18, 28 September 2022

2022-09-28T13:18:25Z

Show changes

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} સાધારણરીતેઆપણનેઆત્મકથામોટામાણસોનીજવાંચવીગમેછે. પરંત..."

2021-06-08T12:40:13Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} સાધારણરીતેઆપણનેઆત્મકથામોટામાણસોનીજવાંચવીગમેછે. પરંત..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
સાધારણરીતેઆપણનેઆત્મકથામોટામાણસોનીજવાંચવીગમેછે. પરંતુધરમપુરજેવાએકનાનાગામનાશિક્ષકનીઆત્મકથાઆપણનેવાંચવીગમે?
‘બાનોભીખુ’ (લે. ચંદ્રકાંતપંડ્યા) એએવાજએકશિક્ષકનીવાતછે. એનાજીવનમાંકોઈમોટીઊથલપાથલનથી. અનેછતાંએકથાવાંચવીગમેછે, કારણએમારાઅનેતમારાજેવાસામાન્યમાણસનીવાતછે. ભીખુમોટો‘સ્કોલર’ નથી, બલકેઠોઠછે. પૈસાનીઝાકમઝાળનથી, એનાંકપડાંઅનેએનાઘરનીભીંતોદરિદ્રતાનીચાડીખાયછે. એટલેજઆભીખુનીવાતઆપણીઆંખનેભીનીકરેછે. પણઆવાતએકલાભીખુનીહોતતોકદાચએઊણીલાગત. એનીકથાનીપશ્ચાદ્એનીબાનોચહેરોસતતતરવર્યાકરેછે. એનીછબી, એનુંજીવન, એનુંસમર્પણહૃદયનેભીનુંકરેછે, પવિત્રકરેછે. આભીખુનીમાકોઈનીપણમાહોઈશકે.
આમાહિન્દુસ્તાનનાઘરેઘરેછે, ગામડેગામડેછે. દરિદ્રતાએનેકપાળેલખાયેલોશાપછે. અનેછતાંએએનાઘરનીસેવાકરેછે, પુત્રોનેજીવનનાપ્રવાહમાંતરતામૂકેછે. એસતતપ્રેમનીગંગાવહાવ્યેજાયછે—બધાનેપાવનકરેછે, કોઈફરિયાદનથીકરતી, કોઈઅપેક્ષાનથીરાખતી. એટલેમાત્રવહાલીજનથીલાગતી; પુણ્યશ્લોક, પ્રાત:સ્મરણીયપણલાગેછે. એટલેજપ્રાર્થનામાંપહેલાંયાદકરીએછીએ“ત્વમેવમાતા...” કોઈએકહ્યુંનહોતુંકે, પ્રભુનેજ્યારેપૃથ્વીપરઆવવાનુંમનથાયછેત્યારેમાતાનુંરૂપધરીનેઆવેછે?
આભીખુનીબાનીવાતએસતતચાલ્યાઆવતાદુર્ભાગ્યનીયાત્રાછે. એકથાનોપ્રારંભથાયછેપતિનાઅકાળમૃત્યુથી. પતિપાછળમૂકીજાયછેકારમીદરિદ્રતાઅનેનાનાંસંતાનો. એનેતોમરીજવુંહતું. પણબેનાનાદીકરાનેએકનાનીદીકરીનેહજીઉછેરવાનાંહતાં. કાળીમજૂરીકરીધગધગતારણમાંઉઘાડાપગેઅનેમૂંડનકરાવેલમાથેજિંદગીનાબોજાએનેહજીઊચકવાનાહતા. એટલેએજીવીગઈ.
એણેકરકસરકરીછે. નાનીનાનીબાબતોમાંપૈસાબચાવીએણેદાબડામાંભેગાકર્યાછે. છતાંદુર્ભાગ્યજુઓ: આબચત, આકરકસરએનેક્યારેકામલાગી? પતિનુંબારમુંકરવામાં!
ભીખુનીબાનીદિનચર્યાવાંચતાંએકવીતીગયેલોજમાનોઆંખઆગળફરીઊભોથાયછે. સવારનાપાંચથીગાય-ભેંસનીમાવજતસાથેઊગતોદિવસરાત્રેચીંથરેલગોદડીમાંઈશ્વરસ્મરણસાથેપૂરોથાયછે. તેગાળામાંકેટકેટલાંકાર્યોવચ્ચેએફરીવળેછે! દેવપૂજા, પશુઓનીસારસંભાળ, બાળકોનીદેખભાળ-નિશાળ... ચૂલોફૂંકતી, સગાંસંબંધીઓનેસાચવતી, અનેકનાનાંમોટાંકામોમાંજાતનેનિચોવતીજતીમાસૌથીછેલ્લીસૂઈજાય. એનેરજાઓનથી, નેરવિવારેતોવધારેકામ! પણએબધુંતોરોજનીસ્વાભાવિકસાધનાછેએટલેભુલાઈજાયછે.
દીકરાનેએવહાલથીમોટોકરેછે, પારકાનાંકામકરીભણાવેછે. છતાંક્યારેકએતૂટીપણપડેછે. એકવખતભીખુએકામનથીકર્યું, ભેંસેદૂધનથીઆપ્યું, ઘરાકોપાછાફરેછે. બાઅકળાઈગઈછે. ભીખુનેલાકડીએલાકડીએઝાપટેછે. બોલીપણઊઠેછે, “મૂઓ, મરેતોએકસંતાપઓછો!” આબોલતાંતોબોલાઈજાયછે, પણએનેતરતફિટઆવીજાયછે. અનેમાનુંહૃદયજુઓ. કળવળતાંએપહેલોપ્રશ્નપૂછેછે: “ભીખુએખાધું?” જેમાનેઆટલોભાવહશેદીકરામાટે, તેનેપુત્રનેફટકારતાંકેટલુંદુ:ખથયુંહશે? પુત્રનેવાંસેપડેલાસોળઆપ્રશ્નથીરૂઝાઈનહીંગયાહોય? પણઆઅનુભવભીખુનોએકલાનોજથોડોછે? તમારોઅનેમારોપણનથીશું? શૈશવમાંકેટલીયવારધમકાવીનેપછીમાએજવહાલથીમોંમાંકોળિયોમૂકીઆપણાંઆંસુલૂછ્યાંનહોતાંશું?
મૅટ્રિકસુધીદીકરાનેલાવીતોખરી, પણફોર્મભરવાનાપચીસરૂપિયાપાસેનથી. આમામૂલીરકમમાટેબેબંગડીગીરવેમૂકવીપડેછે. ત્યારેલેખકકહેછે: “પતિમર્યાપછીએદિવસેતેસાચેસાચવિધવાબનીએવુંતેનેલાગેલું.” અનેછતાંવિધિનીવિચિત્રતાજુઓ: ફોર્મનેમાટેદાગીનાગીરવેમૂક્યા, પણપનોતોપુત્રએપરીક્ષામાંપાસજનથયો!
પણઆતોગરીબાઈસામેનુંએનુંરોજનુંયુદ્ધહતું. કદાચએકોઠેપણપડીજાય. છતાંઆનાથીવધુક્રૂરઘાનિયતિમાનેત્યારેઆપેછેજ્યારેએનીદીકરીપંદરદિવસનીનવજાતબાળકીઅનેબેનાનાદીકરામૂકીકૂવેપડીઆપઘાતકરેછે. દીકરીપાસેથીએનાંદુ:ખજાણવાનોએનેઅવસરપણનમળ્યો! માત્રમૃત્યુનાસમાચારઆપતોકાળોપત્ર! માત્યારેઆટલુંજબોલેછે: “અરેભૂંડી! મનેજરાકહ્યુંહોતતોજનમભરમારેઘેરપાલવત!” માનુંખોરડુંદરિદ્રતાનીચાડીખાતુંહોયતોપણએખૂબવિશાળહોયછે. એમાંઅનેકલોકોનેએસમાવીશકેછે.
મીરોસ્લાફહોલુબનાકાવ્યમાંકેવુંવેધકચિત્રછે:
જેરાહજુએછેતેહંમેશાંમાહોયછે.
નાનીથતી, નાનીથતી,
ઝાંખીથતી, ઝાંખીથતી,
સેકંડેસેકંડે,
ત્યાંસુધીકેઅંતે
નકોઈજએનેજુએ.
આભીખુનીબાનુંચિત્રછેઆજથીત્રણચારદાયકાપહેલાનું. પણઆવીપ્રેમથીધબકતીમાનેશોધવાઆવતીકાલેદીવોલઈનેતોનીકળવુંનહીંપડેને, એવોવહેમથાયછે.
{{Right|[‘જનશકિત’ દૈનિક: ૧૯૭૭]}}
{{Poem2Close}}