KhyatiJoshi at 07:52, 29 September 2022

2022-09-29T07:52:57Z

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} લોલવણગામનાચોરાઉપરમામલતદારસાહેબનોમુકામહતો. ગામનાખેડૂ..."

2021-06-08T12:59:15Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} લોલવણગામનાચોરાઉપરમામલતદારસાહેબનોમુકામહતો. ગામનાખેડૂ..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
લોલવણગામનાચોરાઉપરમામલતદારસાહેબનોમુકામહતો. ગામનાખેડૂતો, વેપારીઓતથાઉભડોભેગાથયાહતા.
મામલતદારસાહેબગાદીતકિયેબેઠાહતા. પાસેતલાટીતથાપટેલપણબેઠાહતા. આજુબાજુખેડૂતોબેઠાહતા. વેપારીઓપણહતા. બેકોસનાપાકાકૂવાતથાકૂંડીબાંધેલીએકવાડીનીસોવીઘાનીજમીનબિનવારસેજતાંઆજેહરાજથવાનીહતી. વાડીમાંએકમકાનહતું. ઢોરનાંઢોરવાડિયાંહતાં. ચાલીસઆંબાનાંઝાડહતાં. નાળિયેરી, મોસંબીઅનેચીકુનાંપણઝાડહતાં. જમીનનીફરતીદીવાલહતીઅનેજમીન-માલિકશ્રીમંતમાણસહતા. તેણેશોખખાતરઆબધુંકરેલું, પણઅચાનકગુજરીજતાંતેમજવારસનહોઈ‘દરબારદાખલ’ થયેલતેનીઆજેહરાજીહતી. તેથીલેવાઇચ્છનારાઓની, અનેકોનાભાગ્યમાંઆલોટરીલાગેછેતેજોવાઆવનારાઓનીઠઠજામીહતી.
મામલતદારસાહેબેકાગળોનોનિકાલકરવામાંડ્યો. હરાજીજેમમોડીથાયતેમલોકોવધારેએકત્રથાયએમાટેપરચૂરણકાગળોનોજનિકાલશરૂકર્યો. તલાટીનામબોલતાજતાહતા. ખેડૂતોજવાબલખાવતાહતાઅનેકામચાલ્યેજતુંહતું.
“કાનાગોવા!” તલાટીએનામપુકાર્યું, અનેએકજુવાનઊભોથયો. શ્યામલવાન, કૃશશરીરઅનેમાત્રએકચોરણોનેશિરઉપરફાળિયુંધારણકરેલીમાનવકાયા‘જી’ કહીઆવીઊભીરહી.
“કાનોતારુંનામ?”
“જી, હા.”
“તારોભાઈગોપો?”
“જી, હા.”
“ક્યાંછે?”
અનેગોપોઊભોથયો.
મામલતદારસાહેબેબન્નેનાસામુંજોયું. વસ્ત્રોમાં, દેખાવમાં, રંગમાંઅનેમુખાકૃતિમાંબદલ્યાબદલાયએવાસહોદરભાઈઓતરફએમણેમીટમાંડી. પછીસાહેબેપૂછ્યું:
“તમેતલાટીસાહેબપાસેવહેંચણનોંધાવીછેતેબરાબરછે?”
“જીહા.” બન્નેએજવાબઆપ્યો.
“જુઓ, હુંફરીવાંચુંછું. હજીપણતમેફેરફારકરીશકોછો. હુંએકવારમંજૂરકરીશપછીફરીનહિશકોતેતમનેખબરછેને?”
“જી, હા...”
“ત્યારેસાંભળો: ખીજડાવાળુંખેતરદસવીઘાંનુંતથાલોલવણગામનુંખાંધુંઉત્તર-દક્ષિણદસહાથ, પૂર્વ-પશ્ચિમછહાથ: એબન્નેનાનાભાઈગોપાનેભાગે, બરાબર?”
“જી, હા...”
“રામપરાનેમાર્ગેવાડીવીઘાંછની, જ્યાંએકકૂવોછેતે, કાનાનેભાગે, બરાબર?”
“જી, હા—”
“ત્યારેમંજૂરકરીદઉં?”
“જી, હા.” અહીંબન્નેજણાએએકસાથેઉત્તરઆપ્યો. મામલતદારસાહેબેસહીકરવાકલમઉપાડીત્યાંપાછળથીઅવાજઆવ્યો:
“એમાબાપ, રહેવાદ્યો: જલમકરોમા—” એકસ્ત્રી, અમાસનીમેઘલીરાતજેવાવર્ણની, કાખમાંએકએવાજવર્ણનાબાળકનેતેડીનેમાથેથીપડતાછેડાનેખેંચતીઆગળઆવી.
“બાપા, તમારોદીકરોતોગાંડોથયોસે—” છોકરાનેકાખમાંઊચીચડાવતીજાયછે, છોકરોરોતોજાયછે, અનેલાંબાહાથકરીમામલતદારતરફકોપાયમાનભ્રૂકુટિકરીબાઈઆગળવધીરહીછે.
“રહેવાદેજો, હુંખોરડુંનહિદઉં, નહિદઉં, નેનહિદઉં! મારાંછોકરાંનેમારેનાખવાંક્યાં—”
“આકોણછે?” મામલતદારસાહેબેપ્રશ્નકર્યો.
“મારીજીવલેણ, સાહેબ!” કાનાએએકજશબ્દમાંપોતાનીપત્નીનોપરિચયઆપીદીધો.
“જીવલેવાતોતુંબેઠોછ—ભાઈનેદઈદેબધું! આજતોખેતરનેખોરડુંદેછ, નેકાલમનેપણદઈદેશે—” સ્ત્રીઓનાહાથમાંજેઅંતિમશસ્ત્રછેતેનોઉપયોગકરતાંબાઈરોવામાંડી.
“પણભાઈનેઅર્ધોભાગદેવોજજોઈએને? તુંસમજતીનથીનેભર્યામાણસમાંમારીઆબરૂલેછ! જાજા, હાલતીથા—” પતિદેવગરજ્યા.
પટેલહવેવચમાંપડ્યા. “ઊભોરે, કાના, ખીજામા. મનેવાતકરવાદે. જોદીકરી, તારેમોટાનેખેતરનદેવાંહોયતોવાડીગોપાનેદઈદે—”
“કાંઈનહિ. વાંઢોરૂંઢોછે, ગમેત્યાંગદરીખાય! હુંછોકરાંછિયાંવાળી, મારોમાંડમાંડવાડીનેખેતરમાંથીગુજારોથાય, એમાંગોપલાનેશુંદઉં—ડામ?” મામલતદારજોઈરહ્યા. ગામલોકોનેઆઅન્યાયવસમોલાગ્યો.
“સાહેબ, મારુંરાજીનામું. મારેકાંઈનજોયે; લખીલ્યો. મારોભાઈનેભાભીભલેબધુંભોગવે—” હવેગોપોબોલ્યો.
“અરે, એમહોય? તુંમારાબાપનોદીકરો, નેભાગતોમાગને!” કાનાએગોપાનોહાથરોક્યો. “આનોતોદીફરીગયોછે.”
“દીતારોફર્યોછેતેબાવોથાવાનેઅમનેકરવાનીકળ્યોછે...” બાઈરડીપડી.
“સાહેબ, મેંકહ્યુંઈમાંડોને, બાપા. મારેકાંઈનજોવે. મારોભાઈસુખીતોમારેબધુંછે; હુંક્યાંકગુજારોકરીલઈશ.”
“અરેપડનેપાટમાં, મારારોયા! લૂંટવાબેઠોછેભોળાભાઈને! સમજાવીનેપડાવીલેવુંછે. આતોઠીકથયુંકેમનેખબરપડીગઈ, નહિતરમનેઘરબારવગરનીકરતને! હુંતનેકાંઈનહિદેવાદઉં, હાવળી—”
“અરે, પણમારેજોવેછેપણક્યાં? તમેબેજણાંસુખેરોટલોખાવતોહુંઆઘેબેઠોબેઠોરાજીથાઈશ, પણઆભર્યામાણસમાંતુંભલીથઈઅમારીઆબરૂપાડમા. મારેકાંઈનખપે...”
“ઇતોવાતું. હમણાંડાયરામાંપોરસીલોથાછ, પણપછીઆવીશબાઝવા. ગોપલા, તનેતોનાનપણથીઓળખુંછ...”
ગોપોહસ્યો. પોતાનાપિતાનીમિલકતનોઅર્ધાભાગનોહિસ્સેદારઅનેહક્કદારહતો, ભાઈભાગદેવાતૈયારહતો, પણતેનાસંસારનેસળગાવીપોતેભાગલેવાતૈયારનહતો. ભાઈનુંસુખતેનેમિલકતથીવિશેષહતું.
“તોસાંભળ. આભાગ, ખેતર, ખોરડુંકેઘરવખરીએમાંથીમારેકાંઈનખપે! આપહેર્યાંલૂગડાંહક્કછે, બાકીમારેગોમેટછે. બસ, હવેરાજી—”
“હાંહાં—” લોકોમાંથીઅવાજઆવ્યો.
“ગોપા, વિચારકરીલેજે; કાયદોતનેમદદકરશે, અર્ધોભાગબરાબરમળશે.” મામલતદારેકહ્યું.
“સાહેબ, બાપા, મેંમોઢેથીગોમેટકહીદીધુંપછીહિંદુનાદીકરાનેબસછેને! મારોભાઈનેભાભીરાજીતોહુંસોદાણરાજી.”
અભણકોળીયુવાનેતેનાભાઈનાસુખખાતરસર્વસ્વનુંબલિદાનઆપ્યું. સહુનીઆંખોતેનાતરફમંડાઈરહી. એકનીચુંમાથુંકરીજોઈરહ્યોઅનેઆંસુસારીરહ્યોકાનો.
મામલતદારેમૌનધારણકર્યું. ગોપાનીહક્કછોડીદેવાનીકબૂલાતમાંસહીલીધી. સર્વત્રમૌનછવાઈગયું.
“ચાલો, હવેવાડીનીહરાજીકરીએ.” મામલતદારસાહેબેમુખ્યઅનેઅગત્યનાકામનોપ્રારંભકર્યોઅનેલોકોપણજરાઆનંદમાંઆવીગયા.
તલાટીએવિગતોતથાશરતોવાંચીસંભળાવી. મામલતદારસાહેબેતેનીકિંમતહજારોઉપરજાયતેમસમજાવ્યુંઅનેલોકોનેમાગણીકરવાઆગ્રહકર્યો. પણકોઈપહેલકરતુંનથી. મોટામોટામાણસોમાગણીકરવાઆવ્યાછે. પહેલીમાગણીકોણકરેતેજોવાએકબીજાનાંમુખસામુંજોઈરહ્યાહતા. ઘણીવારથઈ, કોઈમાગણીકરતુંનથી. મામલતદારેગામનાઅગ્રગણ્યનાગરિકવનેચંદશેઠનેકહ્યું: “શેઠ, માગણીકરોને? કોકશરૂકરશેપછીચાલશે.”
“હાં-હાં,” શેઠહસ્યા, “સાહેબ, કોકેપગતોમાંડવોજોવે; આપગમેતેનીમાગણીમૂકો, પછીચાલશે.”
“તોકોનીમૂકશું?”
“ગોપાની—” માંડલામાંથીઅવાજઆવ્યો. તેમાંગોપાનીહમદર્દીહતીકેમશ્કરીતેસમજાયુંનહિ. પહેરેલલૂગડેબહારનીકળેલાગોપાપાસેપાંચહજારનુંનજરાણુંભરવાનીક્યાંત્રેવડહતી?
“તોભલે—લ્યો, ગોપાનોસવારૂપિયો.’ મામલતદારેમાગણીલીધી.
“સાહેબ, પણ—” ગોપોબોલીનશક્યો.
“ગભરામા, ગોપા, તારાહાથમાંઆશેઠિયાઆવવાનહિદે. હજીતોઆંકડોક્યાંયપહોંચશે.”
પણમાગણીથતીનથી. મામલતદારસાહેબસમજાવીનેથાક્યા.
“હબીબશેઠ, પૂછપરછતોઘણાદિવસથીકરતાહતા, હવેકાંટાઢાથઈગયા?” એમણેબીજાશેઠનેકહ્યું.
“સાહેબ—” વનેચંદબોલ્યા. “આપેભૂલકરીએવાતઆપનેકોણકહે!”
“કેમ! મારીભૂલ?”
“હા. આદેવજેવાગોપાનીઉપરકોણચડાવોકરે? જમીનતોમળીરહેશે, પણઆવોખેલદિલજુવાનનહિમળે, જેણેબાપનીમિલકતભાઈનાસુખસારુહરામકહી. એનીઉપરચડાવોહોયનહિ. આપો, સાહેબસવારૂપિયામાંઆવાડીગોપાનેઆપો!”
આખામાંડલામાંઆનંદપ્રસરીગયો. વનેચંદશેઠનાશબ્દોનેજઅનુમોદનમળવામાંડ્યું. કોઈચડાવોકરવાતૈયારનથી.
“ગોપા, ત્યારે‘ત્રણવાર’ કહીદઉં? દસવીઘાંનુંઘાસખેતરછોડ્યુંતેનાબદલામાંતનેઆવીઅફલાતૂનવાડીમળી. રાજીને?” મામલતદારે‘એકવાર, બેવાર...’ બોલતાંકહ્યું.
“બાપા,” ગોપાનીઆંખોમાંઆંસુઆવ્યાં. “ગામલેવાદે, નેઆપમાવતરઆપોતોરાજી; પણહુંએકલોશુંકરું? એમાંમારાભાઈકાનાનુંપણનામનાખીદ્યો—”
મામલતદાર, મહાજનઅનેગામજોઈરહ્યાં.

{{Poem2Close}}

સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/શંભુપ્રસાદ હ. દેશાઈ/સગા બાપનો દીકરો - Revision history

KhyatiJoshi at 07:52, 29 September 2022

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} લોલવણગામનાચોરાઉપરમામલતદારસાહેબનોમુકામહતો. ગામનાખેડૂ..."