સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/સુખલાલ સંઘવી/અભ્યાસની અનંત ભૂખ - Revision history

KhyatiJoshi at 12:01, 29 September 2022

2022-09-29T12:01:28Z

← Older revision		Revision as of 12:01, 29 September 2022
Line 9:		Line 9:
	જૈન સાધુજીવનનાં બંધનો છોડી દેવાનો પોતાનો નિશ્ચય તેમણે વર્તમાનપત્રોમાં પ્રસિદ્ધ કર્યો. ગૂજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના સાથે પુરાતત્ત્વ મંદિરની યોજનાને અંગે તેમને અમદાવાદ બોલાવ્યા ત્યારે તેઓ રેલવે ટ્રેનથી ગયા, ત્યારથી તેમણે રેલવેવિહાર શરૂ કર્યો. વિદ્યાપીઠે તેમની પુરાતત્ત્વ મંદિરમાં નિમણૂક કરી અને તેમના જીવનનો નવો યુગ શરૂ થયો. જૈન સાધુ મટી તેઓ પુરાતત્ત્વ મંદિરના આચાર્ય થયા.		જૈન સાધુજીવનનાં બંધનો છોડી દેવાનો પોતાનો નિશ્ચય તેમણે વર્તમાનપત્રોમાં પ્રસિદ્ધ કર્યો. ગૂજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના સાથે પુરાતત્ત્વ મંદિરની યોજનાને અંગે તેમને અમદાવાદ બોલાવ્યા ત્યારે તેઓ રેલવે ટ્રેનથી ગયા, ત્યારથી તેમણે રેલવેવિહાર શરૂ કર્યો. વિદ્યાપીઠે તેમની પુરાતત્ત્વ મંદિરમાં નિમણૂક કરી અને તેમના જીવનનો નવો યુગ શરૂ થયો. જૈન સાધુ મટી તેઓ પુરાતત્ત્વ મંદિરના આચાર્ય થયા.
	પુરાતત્ત્વ મંદિરનો મહત્ત્વનો પુસ્તકસંગ્રહ મુખ્યપણે તેમની પસંદગીનું પરિણામ છે. અહીં આવ્યા પછી પણ તેમનું વાચન અને અવલોકન સતત ચાલુ જ રહ્યું. તેમનો પ્રિય વિષય પ્રાચીન ગુજરાતનો ઇતિહાસ અને ભાષા છે. તેને અંગે તેમણે જે જે ગ્રંથો છપાવવા શરૂ કર્યા તેમાં તેમને જર્મન ભાષાના જ્ઞાનની ઊણપ બહુ સાલવા લાગી અને સંયોગ મળતાં એ જ વૃત્તિએ તેમને જર્મની જવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. પરિણામે જૈન સાધુવેષનાં રહ્યાંસહ્યાં ચિહ્નોનું વિસર્જન કરી તેમણે અભ્યાસ માટે યુરોપયોગ્ય નવીન દીક્ષા લીધી.		પુરાતત્ત્વ મંદિરનો મહત્ત્વનો પુસ્તકસંગ્રહ મુખ્યપણે તેમની પસંદગીનું પરિણામ છે. અહીં આવ્યા પછી પણ તેમનું વાચન અને અવલોકન સતત ચાલુ જ રહ્યું. તેમનો પ્રિય વિષય પ્રાચીન ગુજરાતનો ઇતિહાસ અને ભાષા છે. તેને અંગે તેમણે જે જે ગ્રંથો છપાવવા શરૂ કર્યા તેમાં તેમને જર્મન ભાષાના જ્ઞાનની ઊણપ બહુ સાલવા લાગી અને સંયોગ મળતાં એ જ વૃત્તિએ તેમને જર્મની જવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. પરિણામે જૈન સાધુવેષનાં રહ્યાંસહ્યાં ચિહ્નોનું વિસર્જન કરી તેમણે અભ્યાસ માટે યુરોપયોગ્ય નવીન દીક્ષા લીધી.
	છેક નાની ઉંમરથી અત્યાર સુધીમાં અનેક ક્રાંતિકારી પરિવર્તનોમાં તેમનો મુખ્ય પ્રવર્તક હેતુ એક જ રહ્યો છે, અને તે પોતાના પ્રિય વિષયના અભ્યાસનો. આચાર્ય જિનવિજયજી કોઈપણ નિશાળે પાટી પર ધૂળ નાખ્યા વગર હિંદી, મારવાડી, ગુજરાતી, દક્ષિણી ભાષાઓમાં લખી-વાંચી-બોલી શકે છે. અને બંગાળી પણ તેમને પરિચિત છે. આટલી નાની વયમાં તેમણે વીસેક ગ્રંથો સંપાદિત કર્યા છે. જૂના દસ્તાવેજો, શિલાલેખો, સંસ્કૃત, પ્રાકૃત કે જૂની ગુજરાતીના ગમે તે ભાષાના લેખો તેઓ ઉકેલી શકે છે અને વિવિધ લિપિઓનો તેમને બોધ છે. પર્યટન કરીને પશ્ચિમ હિંદની ભૂગોળનું તેમણે એવું સારું નિરીક્ષણ ~~કર્યંુ~~ છે કે જાણે જમીન તેમને જવાબ દેતી હોય તેમ તેઓ ઇતિહાસના બનાવો તેમાંથી ઉકેલી શકે છે.		છેક નાની ઉંમરથી અત્યાર સુધીમાં અનેક ક્રાંતિકારી પરિવર્તનોમાં તેમનો મુખ્ય પ્રવર્તક હેતુ એક જ રહ્યો છે, અને તે પોતાના પ્રિય વિષયના અભ્યાસનો. આચાર્ય જિનવિજયજી કોઈપણ નિશાળે પાટી પર ધૂળ નાખ્યા વગર હિંદી, મારવાડી, ગુજરાતી, દક્ષિણી ભાષાઓમાં લખી-વાંચી-બોલી શકે છે. અને બંગાળી પણ તેમને પરિચિત છે. આટલી નાની વયમાં તેમણે વીસેક ગ્રંથો સંપાદિત કર્યા છે. જૂના દસ્તાવેજો, શિલાલેખો, સંસ્કૃત, પ્રાકૃત કે જૂની ગુજરાતીના ગમે તે ભાષાના લેખો તેઓ ઉકેલી શકે છે અને વિવિધ લિપિઓનો તેમને બોધ છે. પર્યટન કરીને પશ્ચિમ હિંદની ભૂગોળનું તેમણે એવું સારું નિરીક્ષણ કર્યં છે કે જાણે જમીન તેમને જવાબ દેતી હોય તેમ તેઓ ઇતિહાસના બનાવો તેમાંથી ઉકેલી શકે છે.
	{{Right\|[‘અર્ઘ્ય’ પુસ્તક: ૨૦૦૪]}}		{{Right\|[‘અર્ઘ્ય’ પુસ્તક: ૨૦૦૪]}}
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 12:00, 29 September 2022

2022-09-29T12:00:07Z

Show changes

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} ગુજરાતવિદ્યાપીઠનાપુરાતત્ત્વમંદિરનાઆચાર્યજિનવિજયજીન..."

2021-06-09T05:06:02Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} ગુજરાતવિદ્યાપીઠનાપુરાતત્ત્વમંદિરનાઆચાર્યજિનવિજયજીન..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
ગુજરાતવિદ્યાપીઠનાપુરાતત્ત્વમંદિરનાઆચાર્યજિનવિજયજીનેબધામોટેભાગેગુજરાતીતરીકેઓળખેછે. પણતેમનુંજન્મસ્થાનગુજરાતનહિપણમેવાડછે. તેઓજન્મેક્ષત્રિયરજપૂતછે.
તેમનોજન્મઅજમેરથીકેટલેકદૂરરૂપેલીનામનાએકનાનાગામડામાંથયેલો. તેગામમાંએકસોવરસથીવધારેઉંમરનાજૈનયતિરહેતા, એવૈદ્યક, જ્યોતિષઆદિનાપરિપક્વઅનુભવનોઉપયોગમાત્રનિષ્કામભાવેજનસેવામાંકરતા. તેમનાઉપરજિનવિજયજીનાપિતાનીપ્રબળભકિતહતી. જિનવિજયજીનુંમૂળનામકિસનસિંહહતું. કિસનસંહિનાપગનીરેખાજોઈનેએયતિએપિતાપાસેથીતેમનીમાગણીકરી. ભક્તપિતાએવિદ્યાભ્યાસમાટેઅનેવૃદ્ધગુરુનીસેવામાટે૮-૧૦વરસનાકિસનનેયતિનીપરિચર્યામાંમૂક્યા. જીવનનાછેલ્લાદિવસોમાંયતિશ્રીનેકોઈબીજાગામમાંજઈરહેવુંપડ્યું. કિસનસાથેહતો. યતિજીનાઅવસાનપછીકિસનએકરીતેનિરાધારસ્થિતિમાંઆવીપડ્યો. કિસનરાતદિવસખેતરમાંરહે, કામકરેઅનેછતાંતેનેપેટપૂરુંઅનેપ્રેમપૂર્વકખાવાનુંનમળે. કિસનબીજાએેકજૈનસાધુનીસોબતમાંઆવ્યો. એનીવૃત્તિપ્રથમથીજજિજ્ઞાસાપ્રધાનહતી. નવુંનવુંજોવું, પૂછવુંઅનેજાણવુંએતેનોસહજસ્વભાવહતો. એજસ્વભાવેતેનેઆસાધુપાસેરહેવાપ્રેર્યો. તેણેકિસનનેસાધુબનાવ્યો. એસાધુતરીકેનાજીવનમાંકિસનનોઅભ્યાસશરૂથાયછે.
એમણેકેટલાંકખાસજૈનધર્મ-પુસ્તકોથોડાસમયમાંકંઠસ્થકરીલીધાંઅનેજાણીલીધાં; પરંતુજિજ્ઞાસાનાવેગનાપ્રમાણમાંત્યાંઅભ્યાસનીસગવડનમળી. નિરર્થકરૂઢિબંધનખટક્યાં. તેથીકેટલાંકવર્ષબાદઘણાજમાનસિકમંથનનેઅંતેછેવટેએસંપ્રદાયછોડીજ્યાંવધારેઅભ્યાસનીસગવડહોયતેવાકોઈસ્થાનમાંજવાનોસંકલ્પકર્યો. ઉજ્જયિનીનાંખંડેરોમાંફરતાંફરતાંસંધ્યાકાળેસિપ્રાનેકિનારેસાધુવેષછોડ્યોઅનેઅનેકઆશંકાઓતેમજભયનાસખતદાબમાંરાતોરાતજપગપાળાચાલીનીકળ્યા.
ક્યાંકઅભ્યાસયોગ્યસ્થાનશોધીલેવાનાઉદ્વેગમાંતેમણેખાવાપીવાનીપણપરવાનરાખી. કોઈગામડામાંશ્રાવકોપજુસણમાં‘કલ્પસૂત્ર’ વંચાવવાકોઈસાધુનીશોધમાંહતા. દરમિયાનકિસનજીપહોંચ્યા. કોઈમાંનહિજોયેલુંએવુંત્વરિતવાચનગામડિયાઓએએમનામાંજોયુંઅનેત્યાંજતેમનેરોકીલીધા. પજુસણબાદથોડીદક્ષિણાબહુસત્કારપૂર્વકઆપી. કપડાંઅનેપૈસાવિનાનાકિસનજીનેમુસાફરીનુંભાતુંમળ્યુંઅનેતેમણેઅમદાવાદજવાનીટિકિટલીધી. એમણેસાંભળેલુંકેગુજરાતમાંઅમદાવાદમોટુંશહેરછેઅનેત્યાંમૂર્તિપૂજકસંપ્રદાયમોટોછે; એસંપ્રદાયમાંવિદ્વાનોબહુછેઅનેવિદ્યામેળવવાનીબધીસગવડછે. આલાલચેભાઈઅમદાવાદઆવ્યા, પણઅમદાવાદનીપ્રસિદ્ધવિદ્યાશાળાઆદિમાંક્યાંયધડોથયોનહિ. પૈસાખૂટ્યા. એકબાજુવ્યવહારનીમાહિતીનહિ, બીજીબાજુજાતનેજાહેરનકરવાનીવૃત્તિઅનેત્રીજીબાજુઉત્કટજિજ્ઞાસા, એબધીખેંચતાણમાંએમનેબહુસહેવુંપડ્યું. અંતેભટકતાંભટકતાંમારવાડમાંપાલીગામમાંસુંદરવિજયજીનામનાસાધુનોભેટોથયો. થોડાવખતબાદજૈનસાધુકાંતિવિજયજીનાસહવાસમાંતેઓરહ્યા. ત્યાંતેમનેપ્રમાણમાંઘણીસગવડમળીઅનેતેમનીઐતિહાસિકદૃષ્ટિનેપોષેઅનેતૃપ્તકરેએવાંઘણાંંમહત્ત્વનાંસાધનોમળ્યાં. ગમેત્યાંઅનેગમેતેવાસહવાસમાંતેઓરહેતાછતાંપોતાનીમિતભાષિત્વઅનેએકાંતપ્રિયતાનીપ્રકૃતિપ્રમાણેઅભ્યાસ, વાચનઅનેલેખનચાલુજરાખતા.
એકબાજુસાધુજીવનમાંરાત્રીએદીવાસામેવંચાયનહિઅનેબીજીબાજુવાંચવાનીપ્રબળવૃત્તિકેલખવાનીતીવ્રપ્રેરણારોકીશકાયપણનહિ. સમયનિરર્થકજવાનુંદુ:ખએવધારામાં. આબધાંકારણોથીતેમનેએકવારવીજળીનીબૅટરીમેળવવાનુંમનથયું. જ્યારેહુંતેઓનાપરિચયમાંપહેલવહેલોઆવ્યોત્યારેતેમણેમનેબૅટરીલેતાઆવવાનુંકહ્યું. હુંબૅટરીલઈગયો, અનેતેનાપ્રકાશેતેમણેતદ્દનખાનગીમાંકોઈસાધુકેગૃહસ્થનજાણેતેવીરીતેલખવાઅનેવાંચવામાંડ્યું. તેમણેઘણુંવાંચ્યુંઅનેલખ્યું, પરંતુદુર્દૈવેબૅટરીબગડીઅનેવિઘ્નઆવ્યું. આખોદિવસસતતવાંચ્યા-વિચાર્યાપછીપણતેમનેરાતેવાંચવાનીભૂખરહેતી. તેઉપરાંતઅભ્યાસનાંઆધુનિકઘણાંસાધનોમેળવવાનીવૃત્તિપણઉત્કટથતીજતીહતી. છાપાં, માસિકોઅનેબીજુંનવીનસાહિત્યએબધુંતેમનીનજરબહારભાગ્યેજરહે. તેઓભાવનગર, લીમડી, પાટણઆદિજેજેસ્થળોમાંગયાત્યાંથીતેમણેઅભ્યાસનોખોરાકખૂબમેળવીલીધો. પાટણનાલગભગબધાભંડારો, જૂનાંકલામયમંદિરોઅનેજૈનસંસ્કૃતિનીબીજીઅનેકપ્રાચીનવસ્તુઓનાઅવલોકનેએમનીગવેષણાવૃત્તિનેઉત્તેજીઅનેઊડોઅભ્યાસકરવાતેમજલખવાપ્રેર્યા. વડોદરામાંલાઇબ્રેરીનાંપુસ્તકોનાંપુસ્તકોઅનેજૈનભંડારનીપોથીઓનીપોથીઓઉપાશ્રયમાંતેમનીપાસેખડકાયેલીરહેતી. જેમજેમવાંચનવધ્યુંઅનેલખવાનીવૃત્તિતીવ્રબનીતેમતેમવધારેઊણપભાસતીગઈઅનેજૈનસાધુજીવનનાંબંધનોતેમનેસાલવાલાગ્યાં.
જૈનસાધુજીવનનાંબંધનોછોડીદેવાનોપોતાનોનિશ્ચયતેમણેવર્તમાનપત્રોમાંપ્રસિદ્ધકર્યો. ગૂજરાતવિદ્યાપીઠનીસ્થાપનાસાથેપુરાતત્ત્વમંદિરનીયોજનાનેઅંગેતેમનેઅમદાવાદબોલાવ્યાત્યારેતેઓરેલવેટ્રેનથીગયા, ત્યારથીતેમણેરેલવેવિહારશરૂકર્યો. વિદ્યાપીઠેતેમનીપુરાતત્ત્વમંદિરમાંનિમણૂકકરીઅનેતેમનાજીવનનોનવોયુગશરૂથયો. જૈનસાધુમટીતેઓપુરાતત્ત્વમંદિરનાઆચાર્યથયા.
પુરાતત્ત્વમંદિરનોમહત્ત્વનોપુસ્તકસંગ્રહમુખ્યપણેતેમનીપસંદગીનુંપરિણામછે. અહીંઆવ્યાપછીપણતેમનુંવાચનઅનેઅવલોકનસતતચાલુજરહ્યું. તેમનોપ્રિયવિષયપ્રાચીનગુજરાતનોઇતિહાસઅનેભાષાછે. તેનેઅંગેતેમણેજેજેગ્રંથોછપાવવાશરૂકર્યાતેમાંતેમનેજર્મનભાષાનાજ્ઞાનનીઊણપબહુસાલવાલાગીઅનેસંયોગમળતાંએજવૃત્તિએતેમનેજર્મનીજવાપ્રોત્સાહિતકર્યા. પરિણામેજૈનસાધુવેષનાંરહ્યાંસહ્યાંચિહ્નોનુંવિસર્જનકરીતેમણેઅભ્યાસમાટેયુરોપયોગ્યનવીનદીક્ષાલીધી.
છેકનાનીઉંમરથીઅત્યારસુધીમાંઅનેકક્રાંતિકારીપરિવર્તનોમાંતેમનોમુખ્યપ્રવર્તકહેતુએકજરહ્યોછે, અનેતેપોતાનાપ્રિયવિષયનાઅભ્યાસનો. આચાર્યજિનવિજયજીકોઈપણનિશાળેપાટીપરધૂળનાખ્યાવગરહિંદી, મારવાડી, ગુજરાતી, દક્ષિણીભાષાઓમાંલખી-વાંચી-બોલીશકેછે. અનેબંગાળીપણતેમનેપરિચિતછે. આટલીનાનીવયમાંતેમણેવીસેકગ્રંથોસંપાદિતકર્યાછે. જૂનાદસ્તાવેજો, શિલાલેખો, સંસ્કૃત, પ્રાકૃતકેજૂનીગુજરાતીનાગમેતેભાષાનાલેખોતેઓઉકેલીશકેછેઅનેવિવિધલિપિઓનોતેમનેબોધછે. પર્યટનકરીનેપશ્ચિમહિંદનીભૂગોળનુંતેમણેએવુંસારુંનિરીક્ષણકર્યંુછેકેજાણેજમીનતેમનેજવાબદેતીહોયતેમતેઓઇતિહાસનાબનાવોતેમાંથીઉકેલીશકેછે.
{{Right|[‘અર્ઘ્ય’ પુસ્તક: ૨૦૦૪]}}
{{Poem2Close}}