KhyatiJoshi at 07:50, 30 September 2022

2022-09-30T07:50:29Z

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} જૂનીવાત, અરધીસદીઅગાઉની. છતાંપળમાંપતાળેસળંગાદઈઆવેનેપાણ..."

2021-06-09T06:54:59Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} જૂનીવાત, અરધીસદીઅગાઉની. છતાંપળમાંપતાળેસળંગાદઈઆવેનેપાણ..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
જૂનીવાત, અરધીસદીઅગાઉની. છતાંપળમાંપતાળેસળંગાદઈઆવેનેપાણીમાંપગેરાંકાઢેએવાએબળેલલવંગિયાજેવાટિણકુડિયાખશકૂલાનીછબિહજુઆજેયમારાસ્મૃતિપટલઉપરથીભૂંસાઈનથી.
પૂનાનજીકનાસિંહગઢકિલ્લાપરલોકમાન્યતિલકઅનેગાંધીજીનોસહવાસટૂંકદિવસોમાટેગોઠવવામાંહું૧૯૨૦નાએપ્રિલમહિનાનીઆખરેસફળથયેલો. ગઢઉપરતિલકદાદાનામિત્રદાજીઆબાજીખરેનુંમકાનહતું; અનેગાંધીજીનેત્યાંથીનજીકજઆવેલાશેઠનરોત્તમમોરારજીગોકળદાસનાબંગલામાંઉતારવાનુંઅમેગોઠવેલું.
સિંહગઢઅનેત્યાંઆવેલાજૂજબંગલામારાપૂરાજાણીતા. પણસરદારપદમજીવાળાંનાત્રણબંગલાસિવાયબીજાબધામાળી-ચોકીદારવગરમોટેભાગેવરસબધુંઅવાવરુંરહે. તેથીસાફસૂફીકરાવીપાણીછાણી, રહેવાસૂવાનહાવાધોવાનીબધીસગવડોઅંકેકરી, જરૂરીચીજવસ્તુવેળાસરજોગવીલેવાનીગણતરીએહુંથોડાદિવસઅગાઉથીજપૂનેપહોંચેલો; અનેસિંહગઢનાબેફેરાકરીબધુંગોઠવીલઈ, ગાંધીજીપહોંચવાનાતેનેઆગલેદિવસેસીધુંસામાનવગેરેછેલ્લ્લીખરીદીકરીલેવાહુંલશ્કર (પૂનાકેમ્પ)નીબજારબપોરલગણભાટકેલો.
ગઢનીતળેટીયેઆવેલુંડોણજાગામપૂનાથીપંદરમાઈલ; અનેત્યાંથીત્રણમાઈલડુંગરપગેચડીનેગઢઉપરપહોંચાતું. બાળકબૂઢાંમાંદાંનેગામનુંલોકજૂજમજૂરીએબેબાંબુવચ્ચેમાંચીબાંધેલગામઠીડોળીઓમાંબેસાડીગઢઉપરપહોંચાડે. ડોણજાસુધીપગપાળાઅગરઘોડાનાટાંગામાંજવાતું.
૨
તેકાળેઆજનીજેમમોટરોકેટેક્સીઓચૌટેચકલેનરવડતી. આખાશહેરમાંએકઘોડાનાપુણેરીટાંગાજફરતા. બેજઉતારુબેસાડે. ધણીબૈયરજોડેમોટુંછોકરુંહોયતોયેઘણીવારરકાસથાય.
મેંઠેઠડોણજાસુધીનોટાંગોઠરાવ્યો. અનેલશ્કરનીબજારબધીઠેરઠેરફરીનેસગડી-કોલસાથીમાંડીનેસીધુંસામાન, ફળવગેરેગાડુંચીજોખરીદીનેટાંગોભર્યો.
ટટ્ટુબાંધીદડીનું, ખાસભીમથડીનું. પાકી (પણડામરનીનહિ) સડકપરમાંગલોરીસોપારીનીજેમદડયેજાય. ટાંગાવાળોઅસલમાવળાબ્રીડનોમરેઠો. બેસનારમાંહુંએકલો. પણલશ્કરનાએકટાંગાસ્ટૅન્ડપરથીટાંગાવાળાએપોતાનાપગઆગળઅનેપડખેલાદેલાંપોટલાંપડીકાંવચ્ચેજગાકરીનેએકટિણકુડિયાપોયરાનેઊંચકીનેઆગલીબાજુએબેસાડયો. આઠનવવરસનોહશે. મનેથયુંએનોકેએનાકોઈઓળખીતાનોહશે.
પોયરોપણકેવો? અળશિયુંજોઈલ્યો. કાળોઅસલતાવડીનોવાન. ગાલેલમણેકૂવા. ઢેખાળાજેવુંકપાળ. ઉજ્જડરાનનાઅપૂજશિવલિંગજેવીઓઘરાળાભરીઊપસેલીઘૂંટણનીઢાંકણીઓ. મેલાઉઘાડાજીંથરિયામાથેનેમોંપરમાખીઓબણબણે. વારેવારેઉડાડે. ડિલપરકમ્મરસુધીમાંડપહોંચતુંમેલુંદાટફાટેલુંપહેરણ, નેનીચેસાવઉઘાડો. અસલછપ્પનિયાનુંરાંકુંજોઈલ્યો! મનેકમકમાટીછૂટી. ભલુંથયુંકેટાંગાવાળાએએનેઆગલીબાજુએપોતાનેપડખેબેસાડયોહતો.
બેકરીઆગળથોભીનેમેંડબલરોટીઅનેમાખણનુંટીનલીધાં. બધુંટાંગાનીપાછલીબેઠકપરમારીબાજુમાંમૂક્યું. થોડેઆગળવળીકોઈદુકાનેથીકંઈકલેવાહુંઊતર્યો, બેચારચીજોનાંપોટલાંપડીકાંઆગલીબાજુએમુકાવ્યાં. અનેદુકાનદારનેપૈસાચૂકવીદઈપાછોઆવીટાંગામાંચડયો. જોઉંતોપાંઉરોટીનુંપડીકુંમારીબેઠકનીજગાએખસેડીનેપાછલીબેઠકપરએકખૂણેપેલુંટિણકુડિયુંખૂબસંકોચાઈનેગોઠવાઈગયેલું!
હુંસમજ્યો. સામાનનાંપોટલાંઅનેબંડલોવધવાનેકારણેઆગલીબાજુએછોકરાનેબેસાડવાનીજગારહીનહોતી.
તેનોદયામણોચહેરોઅનેઊંડીઊતરીગયેલીઆંખોજોઈનેહુંપીગળીગયો. કશુંનબોલતાંપાંઉરોટીવાળુંપેકેટખોળામાંલઈનેબેસીગયો.
વળીદુકાનોઆવી. વળીહુંઊતર્યો, વળીખરીદ્યું. પાંઉનુંપડીકુંબેઠકપરરહેવાદઈઊતરું, ખરીદું, પાછોબેસું. વળીઊતરું. છોકરોએટલોસંકોચાઈનેબેઠેલોકેપાંઉરોટીવાળુંપેકેટદરવખતેખોળામાંલઈનેબેસવાનીજરૂરનહોતી. અમારાબેનીવચ્ચેતેપડીરહેતું.
બેપાંચવેળાચડઊતરકરીનેમેંખરીદીનીફેરિસ્તપૂરીકરી. ટાંગોભવાનીપેઠથઈસતારાનીસડકમેલીપર્વતીનીટેકરીભણીવળ્યો. અહીંનજીકથીતેકાળેશહેરભાગોળછૂટીજતી. તેજગાએપેલાએટાંગોઅણધાર્યોથોભાવ્યો. તેવુંજપેલુંટિણકુડિયુંચડપદઈનેકૂદકોમારતુંકનેસડકનીચાણેઆવેલાદેશીનળિયાંનાંછાપરાવાળાનેછાણમાટીથીલીંપેલાએકનીચાઘરભણીદોડીગયું.
“અહીંએનુંઘરછે?”
“હોયરાવસાહેબ. માઝેંગરીબાચેંખોંપટેંહાય.”
નેપછીલાગલુંજઉમેર્યું, “એકુલતાએકતેવઢાચહાય. દેવાનેંદિલેલા.”
હુંસમજ્યો. એએનોછોકરોહતો.
૩
એણેટટ્ટુનીલગામડોંચીનેટાંગોઊપડ્યો. તેકાળેઅહીંથીઆગળવસ્તીનહોતી. પર્વતીનીતળેટીએબધુંફાંફળહતું. ટાંગોખદડુકગતિએદડયેજતોહતો. હવેલગારછૂટથીબેસું, એમવિચારીજગાકરવાબાજુમાંપડેલુંડબલરોટીનુંપેકેટમેંજરાહડસેલ્યું.
હળવુંલાગ્યું! મેંઊંચક્યું. જોઉંતોતળેનોકાગળફાટેલો, નેએકઆખીરોટીતળિયેથીખણખોતરાઈનેખલાસથયેલી! બાજુનીભીંતોજકાગળમાંઊભેલી, નેઉપલીબાજુનોકઠણશેકાયેલટેકરોતેટલોસાબુત. પેટાળબધુંપોલુંઢમ!
મનેબહુનવાઈલાગી. થયું, અહીંચાલતાટાંગામાંકોળઊંદર? કેપેલાબેકરીવાળાએજઊંદરેખાઈનેસફાચટકરેલીબાંધીઆપી?
અચાનકમનેહમણાંજઊતરીનેદોડીગયેલપેલાખૂણાનાટિણકુડિયાનોભૂખાળવોનિમાણોચહેરોઅનેમૂંગીમોટીઆંખોયાદઆવી. નેમારામગજમાંવીજળીચમકારોકરીગઈ!
સહેજેજમારાથીટાંગાવાળાનેટાંગોથોભાવવાકહીજવાયું. પેલાએખંધીઆંખનેખૂણેથીબધુંજોયુંહોયનેસમજતોહોયતેમટાંગોથોભાવ્યો. “કાયરાવસાહેબ! કાયહુકૂમ?”
મેંપડીકુંઊંચક્યુંનેતેનુંતળિયુંએનામોંઅગાડીધર્યું! એણેજરાયચકિતથયાવગર, પણઉછીનીઅકળામણદેખાડતોદયામણોચહેરોકરીનેશરૂકર્યું : “માપકરા, રાવસાહેબ. કારટેંસૈતાનહાય. મીતરજીવાવરઆલોહાયત્યેચ્યાપાયીં. આપુનભાગ્યવંતલોક. યેવઢાગુનામાપકરા.”
પછીજરાપીગળીનેઅરધોસ્વગતબોલતોહોયતેમકહે, “બિચાર્યાલાઆઈનાંય. તીનવર્સાચાસોડૂનમરૂનગેલી. મીચવાઢવીતહાય. દૂસરેંલગીન, પાટકાહીંકેલેંનાંય; સાવત્રઆઈચાયાલાતરાસનકોમણૂન. પનકારટેઊનાડનિઘાલેં. ઘરીંઠેવલેંતરદિવસભરશેજાર્યાંનાંતાપ, ત્યાંચ્યાતકરારીરોજઐકૂનઐકૂનજીવનકોસાઝાલા. તાંગ્યાંતહિંડવલેંતરપાસિંજરલોકાંનાંઅસાચસતવિતો. હોય, નશીબમાઝેં. આણખીકાય?”
વળીકહે, “પુસ્કરમારૂનપાહિલેં. પનકાહીંઉપયોગઝાલાનાંય. મારાવેંતરીકિતી? નુસતાહાડાંચાસાપળાહાય. માપકરા. ગરીબાચીગયકરા, રાવસાહેબ, આપનભાગ્યવંતઆહાં.”
કશુંબોલ્યાવગરટાંગોહાંકવાનીમેંએનેઇશારતકરી. ટાંગોઆગળચાલ્યો. પણઅરધુંસ્વગતનેઅરધુંમનેસંભળાવતોહોયએમએણેબોલવુંચાલુરાખ્યું : “આમીમરહાટેલોક. શિવાજીમહારાજાચેમાવળે. ડોંગરાતલેઉંદીર. શિવાજીમહારાજગેલેત્યાંબરોબરત્યાંચેપદરીંઅસલેલેત્યાંચેબહાદ્દરમાવળેગડી, લાવલશ્કર, સર્વગેલેં. માવળ્યાંચેંધાડસ, શૂરપણ, ચંગળ, સર્વકાહીંમાવળલેં! ઇંગ્રજાંચ્યારાજ્યાંતકોણપુસતોઆમ્હાલાં? કુરતડૂનખાણેં (ખોતરીખાવું) યેવઢેંચકાયતેંશિલ્લકરાહિલેંઆમચ્યાનશીબીં! આમીંથોડેચશિકલોહાય, કીમોઠમોઠયાસરકારીનૌકર્યા, વકીલી, રાવસાયબીકરું?”
એનીરાંકડીઆજીજીઅનેજૂનાકાળનીયાદેમનેબેચેનકરીમૂક્યો. પર્વતીનીનિર્જનતળેટીનેરસ્તેએણેમનેધોલમારીનેટાંગાહેઠોઉતારીમેલ્યોહોત, અનેગાડુંએકસામાનનિરાંતેઘરભેળોકર્યોહોતતોમનેએટલુંવસમુંનલાગત. એણેમનેસદાશિવપેઠનારાયણપેઠનોભણેલો‘રાવસાહેબ’ ગણ્યોએતોદેખીતુંહતું. એમાંએનોવાંકપણશોહતો? દક્ષિણમાંબધેબ્રાહ્મણોઉપરતમામઅબ્રાહ્મણકોમોમાંસદીઓજૂનીનફરતરહીછે.
૪
કિરતારેભાગ્યવંતોઅનેગરીબોવચ્ચેભાગ્યનીખેરાતકયેધોરણેકરી, અનેભાગ્યવંતોનેઘેરજે‘કારટાં’ઓજન્મતાંહોયછેતેમને‘રાવસાહેબો’નાપડીકાનીપાંઉરોટીખોતરીખાઈનેહેમખેમભાગીછૂટવાનું, અનેએમનાંમાબાપોને‘યેવઢાગુનામાપકરા, રાવસાહેબ!’નીઆજીજીકરવાનું‘ભાગ્ય’ કેમક્યારેયનહિલાધતુંહોય, એનીવિમાસણમાંહુંડૂબ્યોહતો.
વળતરભરપાઈનીઓફરકરવામાગતોહોયતેમવચમાંજપેલાએટાંગોથોભાવીનેમનેપૂછ્યું :
“તાંગામાગેધેઉંકાય, રાવસાહેબ? પુન્હાંબેકરીવરુન?” સાંભળ્યુંનસાંભળ્યુંહોયતેમઅન્યમનસ્કપણેમેંએનેકહ્યું, “નકો, નકો,
જાઉંદેપુઢે — સવારેપાછુંઆવવુંજછેને? કાલેબીજીલેશું.”
{{Right|[‘નઘરોળ’ પુસ્તક]}}
{{Poem2Close}}

સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/સ્વામી આનંદ/ખશકૂલું - Revision history

KhyatiJoshi at 07:50, 30 September 2022

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} જૂનીવાત, અરધીસદીઅગાઉની. છતાંપળમાંપતાળેસળંગાદઈઆવેનેપાણ..."