સમગ્ર અરધી સદીની વાચનયાત્રા/સ્વામી આનંદ/છોટુકાકાનાં અસીલો - Revision history

KhyatiJoshi at 07:52, 30 September 2022

2022-09-30T07:52:45Z

← Older revision		Revision as of 07:52, 30 September 2022
Line 15:		Line 15:
	ખાસી દસ મિનિટનું ડિક્ટેશન. લખવાને છેડે છોટુકાકા આખો કાગળ પહેલેથી છેલ્લે લગણ ડોસીને વાંચી સંભળાવે. બોલેલો જ બોલેબોલ, ટૂંકાક્ષરીમાં લીધો હોય તેમ, ફરી પાછો ડોસીને કાને પડે. ને ડોસી ડોલે! ફળિયાની ઢેડીઓ ભેળી થાય, સાંભળે ને કોઈ પત્તું લાવી હોય તે છોટુકાકાની આગળ ધરે. કાકા ન લે. પોતાનું જ ખિસ્સામાંથી કાઢે, ને એનુંય લખી આપે. એ જ લખનાર, ને એ જ લખાવટ. લખીને આખું એનેય પાછું વાંચી સંભળાવે. લખામણી ન લે — ને કાપડીથી દસ ગણું લખી આપે!		ખાસી દસ મિનિટનું ડિક્ટેશન. લખવાને છેડે છોટુકાકા આખો કાગળ પહેલેથી છેલ્લે લગણ ડોસીને વાંચી સંભળાવે. બોલેલો જ બોલેબોલ, ટૂંકાક્ષરીમાં લીધો હોય તેમ, ફરી પાછો ડોસીને કાને પડે. ને ડોસી ડોલે! ફળિયાની ઢેડીઓ ભેળી થાય, સાંભળે ને કોઈ પત્તું લાવી હોય તે છોટુકાકાની આગળ ધરે. કાકા ન લે. પોતાનું જ ખિસ્સામાંથી કાઢે, ને એનુંય લખી આપે. એ જ લખનાર, ને એ જ લખાવટ. લખીને આખું એનેય પાછું વાંચી સંભળાવે. લખામણી ન લે — ને કાપડીથી દસ ગણું લખી આપે!
	પછી ટપાલમાં પણ “હું જ લાખી દેવા” કહી છોટુકાકા ઘણાઘણા હેતે કરીને ડોસીની વિદાય લે, ને બીજે ફળિયે જાય, કે ઘર ભણી વળે. લખેલા કાગળો સાથે લીધા હોય તે ટપાલપેટીમાં નાંખે. કો’ક વાર વળી ‘રિપ્લાય’ કાર્ડો પણ લખી આપે, ને અઠવાડિયામાં જવાબ આવી પહોંચે ત્યારે લખાવનારી હેરત થઈ જાય. કોઈના મનીઓર્ડર પણ આવી પૂગે.		પછી ટપાલમાં પણ “હું જ લાખી દેવા” કહી છોટુકાકા ઘણાઘણા હેતે કરીને ડોસીની વિદાય લે, ને બીજે ફળિયે જાય, કે ઘર ભણી વળે. લખેલા કાગળો સાથે લીધા હોય તે ટપાલપેટીમાં નાંખે. કો’ક વાર વળી ‘રિપ્લાય’ કાર્ડો પણ લખી આપે, ને અઠવાડિયામાં જવાબ આવી પહોંચે ત્યારે લખાવનારી હેરત થઈ જાય. કોઈના મનીઓર્ડર પણ આવી પૂગે.
	*		<center>*</center>
	એક વાર હું ઉદવાડે રણજિત દાક્તરને દવાખાનેથી દવા લઈને આવું. રેલફાટક ભણીથી મોટરબસ આવી, ને એક દૂબળી ઊતરી. છોટુકાકા ઓટલે કોઈનો કાગળ લખી આપેલો તે વાંચી સંભળાવે. અદબથી એક કોરાણે ઊભી રહી. ઓળખીતી લાગી. પૂરું કરી છોટુકાકાએ ઊંચું જોયું. હસીને કહે : “તું વરી કિયાંથી આવી લાગી? — ચૌદેહ ઉપર અમાવાસ!”		એક વાર હું ઉદવાડે રણજિત દાક્તરને દવાખાનેથી દવા લઈને આવું. રેલફાટક ભણીથી મોટરબસ આવી, ને એક દૂબળી ઊતરી. છોટુકાકા ઓટલે કોઈનો કાગળ લખી આપેલો તે વાંચી સંભળાવે. અદબથી એક કોરાણે ઊભી રહી. ઓળખીતી લાગી. પૂરું કરી છોટુકાકાએ ઊંચું જોયું. હસીને કહે : “તું વરી કિયાંથી આવી લાગી? — ચૌદેહ ઉપર અમાવાસ!”
	પેલી કહે, “સોટુકાકા! તુકવાડે જતી ઉતી. તમુંને જોયા, ને ઊતરી પડી. હાંભરો — આય મારો સોટુ બે મઈના થિયા મંભઈ ગયેલો સે. એક વાર કાગજ આવિયું તે માપ. કાગજ જ મોકલતો ની સે. (ગળે ડૂમો આવે છે.) ઈને કાંય હમઝ સે — ઈની માયને મૂઈને કાંય કાંય થાતું ઓહે? (જરા વાર મૌન.) સોટુકાકા! ઈને લખી દેવ, કે આય કાગજ દેખતાની ઘડીયે આવતો રે. લખી દેવ, તારી માય બઉ માંદી સે — મોઢું જોવું હોય તો આવી રે’.		પેલી કહે, “સોટુકાકા! તુકવાડે જતી ઉતી. તમુંને જોયા, ને ઊતરી પડી. હાંભરો — આય મારો સોટુ બે મઈના થિયા મંભઈ ગયેલો સે. એક વાર કાગજ આવિયું તે માપ. કાગજ જ મોકલતો ની સે. (ગળે ડૂમો આવે છે.) ઈને કાંય હમઝ સે — ઈની માયને મૂઈને કાંય કાંય થાતું ઓહે? (જરા વાર મૌન.) સોટુકાકા! ઈને લખી દેવ, કે આય કાગજ દેખતાની ઘડીયે આવતો રે. લખી દેવ, તારી માય બઉ માંદી સે — મોઢું જોવું હોય તો આવી રે’.

KhyatiJoshi at 07:52, 30 September 2022

2022-09-30T07:52:16Z

Show changes

ArtiMudra: Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} વાપીનાવસવાટનાંવરસોદરમિયાનઅમારાછોટુભાઈનોએકક્રમએથઈપડ..."

2021-06-09T06:55:53Z

Created page with "{{Poem2Open}} {{space}} વાપીનાવસવાટનાંવરસોદરમિયાનઅમારાછોટુભાઈનોએકક્રમએથઈપડ..."

New page

{{Poem2Open}}
{{space}}
વાપીનાવસવાટનાંવરસોદરમિયાનઅમારાછોટુભાઈનોએકક્રમએથઈપડ્યોકેઅઠવાડિયામાંબેત્રણદિવસઆસપાસનાંગામોકેફળિયામાંવસતાંહરિજનોકેદૂબળાંલોકોનાકાગળોલખીદેવાજવું. જોતજોતામાંઆખીવસ્તીમાં‘સોટુકાકા’ ગરીબોનાબેલીથઈપડ્યા.
અભણ-નિરક્ષરવસ્તીમાંઢેડ-દૂબળાંનીબૈરીઓનેકેડોસીઓને, તેમનાધણી— દીકરાઓશહેરોમાં (મોટેભાગેમુંબઈમાં) રળતાહોયતેમનાપરઘરખબરનાકાગળોહરહંમેશલખાવવાનાહોય. ગામપડોશનોકાપડી (દુકાનદારવાણિયો) પેલીએઆણેલુંત્રણપૈસાનુંપત્તુંએકઆનોલખામણીલઈલખીઆપે! બાઈઘરકુટુંબનાબધાસમાચારલાંબીલાંબીવિગતેલખાવે, નેલખનારોકાપડીકાનમાંપૂમડાંભર્યાંહોયતેમસાંભળ્યેજાય. પછીટાઢેકોઠેચારલીટીચીતરીઆપે!
બોલનારીચાહેતેટલુંબોલીહોય — ઘરનાખુશીખબર, પોયરાંનીતાવઉધરસનેપૈસાનુંમનીઆર્ડરમોકલવાનીતાકીદઉપરાંતબીજુંકશુંલખીઆપવાનાકાપડીએસોગનખાધાહોય! બસ, લખામણીનોઆનોલઈનેપેલીનેવદાયકરે. બાપડીબાઈઘણુંયેસમજે, કેપોતેલખાવેલુંતેનોદસમોભાગેયકાપડીએકાગળપરપાડયોનથી. પણશુંકરે? ફરીલખાવવા-વંચાવવાઆવવાનીગરજ. એટલેવગરફરિયાદે, લખેલુંકાર્ડલઈનેચોકીપરનીટપાલપેટીમાંનાંખે, નેઘેરજાય. આદૃશ્ય, આવ્યાનેબે-ત્રણદિવસજથયાહશેને, છોટુકાકાએજોયું. લાગલોજઉપલોક્રમશરૂથયો. ખીસામાંઅડધોડઝનકાર્ડઘાલીનેનીકળે, નેફળિયેફળિયેફરે.
“કેમડોહીમા, કેમછેવ? કાગલલખાવવાનોકેની! આહુંઆવેલોછેવ.” “હા, હાઆવોનીભાય, આવો, ગાંધીમાત્મા. ધનભાએગઅમુંલોકનાં. અમારેકાંયનીલખાવવોહોય? તમેતોધરમીલોક. મા’ધેવનામંદિરમાંઆવીનેરે’યલા. કેમનીઓરખું!”
પછીડોસીઘરમાંજઈ, પોસ્ટકાર્ડક્યાંકમેલીરાખ્યુંહોયતેફંફોસવામાંડે.
“એકાંયકરો, માય? આયહુંખિસ્સામાંજકારડફારડબધુંતિયારલીઆવેલોજે!”
ડોસીખુશખુશથઈજાય. મનમાંગગણે : “ગાંધીમાત્માનુંલોક. ધરમીલોક. નીકરઆવુંતેવરીકોનકરે?”
છોટુકાકાઓટલાનીકોરાણેબેસીકાર્ડ-કલમકાઢીલખવામાંડે. ડોસીસામેલખાવવાબેસે. ઘરનીવહુઓનેપોયરાંબીતેબીતેખૂણેખાંચરેકેબારણાંનીઆડશેઊભાંરહીતાલજુએ. એકાદગોબરુંપણહિંમતવાળુંછોકરુંવળીડોસીપાસેઆવીએનાખોળામાંચઢીબેસે, અનેછોટુકાકાલખતાહોયતેસામુંતાકીતાકીનેજોઈરહે.
ડોસીલખાવતીજાયનેછોટુકાકાલખે. ડોસીબોલતીજાય, નેબોલેબોલકાગળપરપડતોજાય :
“લખો — તાવનાનીપોરીનીપૂંઠેપડેલો, નીમૂકતો. મોટીવહુઈનાબાપનેઘેરભાતરોપવાગેયલી. વાપીવારોવાનિયોહેઠપૈહાનુંવિયાજભરીજવાકે. હુંકિયાંથીદેવ? તુંનેકેયલુંકેદિવાહાઅગાઉપસાહરૂપિયાનુંમનીઓર્ડરકરીમૂકજે. પનઆયઆથમનોમઈનોથિયોનેભાદરવોહઉઆવહે. પનતારાપૈહાનોપત્તાનીમ્રે.
“લખો — ભીખલો, ઈનોછા’બવેલાતચાલીગિયોતીદા’ડાનોધંધાવનાબેથોસે. ઉદવાડાનાપારહીમંભઈલીગેયલા. પનબેમઈનામાંપાસોઆવીરિયો. માંટીમરદથીઆમઘરેઆંગનેકેટલાંબેહીરે’વાવાનુંઉતું? તુંઈનેમંભઈબોલાવીલેવ. મારાથીઈનેઆયપરમાનેતાડીનેમાંડવેદા’ડોબધોપીનેપડીરેયલોનીજોવાતું.”
ખાસીદસમિનિટનુંડિક્ટેશન. લખવાનેછેડેછોટુકાકાઆખોકાગળપહેલેથીછેલ્લેલગણડોસીનેવાંચીસંભળાવે. બોલેલોજબોલેબોલ, ટૂંકાક્ષરીમાંલીધોહોયતેમ, ફરીપાછોડોસીનેકાનેપડે. નેડોસીડોલે! ફળિયાનીઢેડીઓભેળીથાય, સાંભળેનેકોઈપત્તુંલાવીહોયતેછોટુકાકાનીઆગળધરે. કાકાનલે. પોતાનુંજખિસ્સામાંથીકાઢે, નેએનુંયલખીઆપે. એજલખનાર, નેએજલખાવટ. લખીનેઆખુંએનેયપાછુંવાંચીસંભળાવે. લખામણીનલે — નેકાપડીથીદસગણુંલખીઆપે!
પછીટપાલમાંપણ“હુંજલાખીદેવા” કહીછોટુકાકાઘણાઘણાહેતેકરીનેડોસીનીવિદાયલે, નેબીજેફળિયેજાય, કેઘરભણીવળે. લખેલાકાગળોસાથેલીધાહોયતેટપાલપેટીમાંનાંખે. કો’કવારવળી‘રિપ્લાય’ કાર્ડોપણલખીઆપે, નેઅઠવાડિયામાંજવાબઆવીપહોંચેત્યારેલખાવનારીહેરતથઈજાય. કોઈનામનીઓર્ડરપણઆવીપૂગે.
{{center|*}}
એકવારહુંઉદવાડેરણજિતદાક્તરનેદવાખાનેથીદવાલઈનેઆવું. રેલફાટકભણીથીમોટરબસઆવી, નેએકદૂબળીઊતરી. છોટુકાકાઓટલેકોઈનોકાગળલખીઆપેલોતેવાંચીસંભળાવે. અદબથીએકકોરાણેઊભીરહી. ઓળખીતીલાગી. પૂરુંકરીછોટુકાકાએઊંચુંજોયું. હસીનેકહે : “તુંવરીકિયાંથીઆવીલાગી? — ચૌદેહઉપરઅમાવાસ!”
પેલીકહે, “સોટુકાકા! તુકવાડેજતીઉતી. તમુંનેજોયા, નેઊતરીપડી. હાંભરો — આયમારોસોટુબેમઈનાથિયામંભઈગયેલોસે. એકવારકાગજઆવિયુંતેમાપ. કાગજજમોકલતોનીસે. (ગળેડૂમોઆવેછે.) ઈનેકાંયહમઝસે — ઈનીમાયનેમૂઈનેકાંયકાંયથાતુંઓહે? (જરાવારમૌન.) સોટુકાકા! ઈનેલખીદેવ, કેઆયકાગજદેખતાનીઘડીયેઆવતોરે. લખીદેવ, તારીમાયબઉમાંદીસે — મોઢુંજોવુંહોયતોઆવીરે’.
“હાસુંકઉસું, સોટુકાકા! મારેતોઈનેમોકલવોજનીઉતો. પણહમારાહેઠેકાંયહાંભર્યુંજનીમ્રે.”
છોટુકાકાએલાંબોકાગળલખીઆપ્યો. પછીકહે : “હરનામુંકાંયકરું?” પેલીએકાગળજજાણેનવોલખાવવામાંડ્યો :
“લખોની, લખીદેવની — ભાયતપારવારાનેમાલમથાય, જેબાપા! આતલુંઆયમારુંકાગજઅમારાવા’લાપોયરાસોટમનીકેડકમ્મરમાંપુગાડજે. હાથોહાથ, તરતપુગાડજે, મારાબાપ! ભગવાનતારુંભલુંકરહે!”
“પણઠેકાણું?”
“લખોની, લખીદેવની — થેકાનુંએવુંસેજે, ઝવેરીબજાર, ખારાકૂવાનીપાંહે, ગિલાનલોટ (ગ્રાંટરોડ) વારાપારહીનોમારોસે. તીમાંઅમારાપરિયાઉદવાડાનાવાનિયાલોકરે’તાસે. તીનેઘેરવાહણધોતો-માંજતોસેઅમારોસોટમ, તીનેપુગે. અમારાસોટમનેહાથોહાથપૂગે.” “પણહેઠનુંનામકાંયલખું?” “અમારોહીરુહેઠવરી — તિમાંકાંયપૂસો? હઉઓરખે. બીજોકુનહેઠઆવવાનોઉતોજે? મોટાહેઠનોપોયરો!” છોટુકાકાએકવરબીડીઉપરટિકિટલગાડી. જોઈનેકહે : “લખો — સોપૈહાનુંતિકટલગાવિયુંસે. સોકહકામકીધુંસે. મંભઈહેરમોતુંસે. રહતેકોઈનરહુંમાણહતિકટઉખારીલેય, તોતિમાંઅમારેકાંયનીમ્રે.” બસ, પહેલવહેલીવારછોટુકાકાને‘મૂઆલખ્ખોદિયા’ કાપડીનુંઅનુકરણકરવુંપડ્યું!

{{Poem2Close}}