https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8%2F%E0%AA%85%E0%AA%AA%E0%AA%B9%E0%AB%8D%E2%80%8C%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%A4%E0%AA%BF સરળ અલંકાર-વિવેચન/અપહ્‌નુતિ - Revision history 2026-06-25T21:31:45Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.45.0 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8/%E0%AA%85%E0%AA%AA%E0%AA%B9%E0%AB%8D%E2%80%8C%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%A4%E0%AA%BF&diff=112023&oldid=prev Meghdhanu: +1 2026-06-23T02:22:36Z <p>+1</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> {{Heading|(૪) અપહ્નુતિ :}}<br /> <br /> {{Poem2Open}}<br /> જ્યારે ઉપમેયનો નિષેધ કરીને-છુપાવીને-તે ઉપમાન હોવાનું કહેવામાં આવે ત્યારે અપહ્નુતિ અલંકાર થાય છે. રૂપકમાં જેમ ઉપમાન સાથે અભેદ દર્શાવાય છે તેવું જ અહીં પણ છે; પરંતુ તે અભેદ અપહ્નુતિમાં નિષેધ દ્વારા પ્રગટ થતો હોય છે; અથવા વધુ સાચું તો એ છે કે રૂપકમાં અભેદ દર્શાવાય છે. પણ અહીં તો એક વસ્તુ બીજી જ હોવાનું કવિત્ત્વયુક્ત પ્રતિપાદન થાય છે. જેમકે—આ મુખ નથી ચંદ્ર છે.<br /> પ્રેમાનંદની આ ખૂબ જાણીતી પંક્તિ જુઓ :<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;નારી તારી નાસિકાનો મોર, નો’ય ભૂષણ, ચિત્તનો ચોર.<br /> {{Right|(ઓખાહરણ)}}&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}} <br /> {{Poem2Open}}<br /> અહીં નારીની નાસિકાનો મોર કોઈ ઘરેણું નથી, એ તો ચિત્તનો ચોર છે, એમ કહ્યું છે; હકીકતમાં જે છે તેનો નિષેધ કર્યો છે ને કવિત્વયુક્ત પ્રતિપાદન કર્યું છે, માટે આ અપહ્નુતિ અલંકાર છે.<br /> અપહ્નુતિ અલંકારનો આજનો કવિ કેવો માર્મિક ઉપયોગ, માત્ર કલ્પના-મઢ્યા નિરૂપણમાં નહિ પણ તીવ્ર સંવેદન પ્રગટ કરવામાં કરે છે, તે માટે નીચેનું દૃષ્ટાંત જુઓ :<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;ને સાંભળો જે સ્વર આ ફુલેકે; <br /> તે ના વાજાં બેન્ડનાં, કિંતુ મારી <br /> ભૂંડા દર્દે આમળા લૈ ગયેલી <br /> આંતર્ડીઓ ત્રાસની ચીસ નાખે ! <br /> {{right|(શેષનાં કાવ્યો)}}&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> નીચેના દૃષ્ટાંતમાં વત્સલનાં નયનો નયનો નથી પણ સ્નેહ સરોવરમાંના સારસ (કમળ) જેવાં છે, એ તો જખમી દિલનાં શયનો છે, એમ કહ્યું છે, માટે અપહ્નુતિ ઠરે છે.<br /> {{Poem2Close}} <br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;નહિ તે કંઈ દોષ ભર્યાં નયનો: પણ નિર્મલ નેહ-સરોવરસારસ <br /> યુગ્મસમાં પરિપૂર્ણ દયારસઃ એ જખમી દિલનાં શયનો!<br /> {{right|(પૂર્વાલાપ)}}&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}} <br /> {{Poem2Open}}<br /> એ પ્રમાણે નીચેના ઉદાહરણમાં પણ સૂર્યનાં ઝગમગતાં કિરણો તે કિરણો નથી પણ કાળિ નાગની ફણા પર જડેલો મણિ છે, એમ કહેવામાં આવ્યું છે માટે અપહ્નુતિ અલંકાર છે.<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;કોટિ કોટિ જે બધી ઝગમગ થતી તેજ:કણી,<br /> એ ના નથી તુજ શિર પરે ઝૂમી રહ્યા ચંડાંશુની;<br /> એ તો અહા !<br /> કાળિનાગ તણી ફણાપે ઝગમગંત જડ્યો મણિ !&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = ઉત્પ્રેક્ષા<br /> |next = છેકાપહ્‌નુતિ<br /> }}</div> Meghdhanu