https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8%2F%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%87%E0%AA%B7%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%BF સરળ અલંકાર-વિવેચન/વિશેષોક્તિ - Revision history 2026-06-25T21:36:07Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.45.0 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8/%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%87%E0%AA%B7%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%BF&diff=112055&oldid=prev Meghdhanu: +1 2026-06-24T02:37:12Z <p>+1</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> {{Heading|(૫) વિશેષોક્તિ :}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> વિભાવનામાં જેમ કારણ વિના કાર્ય થતું હોય છે, તેમ જ્યારે કારણ હોવા છતાં કાર્ય ના થાય, ત્યારે વિશેષોક્તિ અલંકાર બને છે. અલબત્ત આ કારણ-કાર્યને તર્કના કારણ-કાર્ય સાથે સંબંધ નથી; અહીં તો કવિત્વમય રીતિરૂપે જ આમ રજુઆત થતી હોય છે.<br /> {{Poem2Close}}<br /> {{Block center|&#039;&#039;&#039;&lt;poem&gt;જગત જીતી તેં જેર કીધું રે, ના જીત્યા ક્રોધ ને કામ રે; <br /> શ્યામ કેશ ઉજ્જવળ થયાઃ તોય મન રહ્યું તારું શ્યામ !<br /> {{right|(રણયજ્ઞ)}}&lt;/poem&gt;&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Poem2Open}}<br /> અહીં કુંભકર્ણ રાવણને કહે છે કે-હે જગત જીતનારા ! તારા કેશ ધોળા થયા, ઘડપણ આવ્યું, છતાં તારું મન ઘરડું કેમ ન થયું?–મનમાં વૈરાગ્ય હજી કેમ આવતો નથી ?—અહીં વૃદ્ધાવસ્થાનું કારણ છતાં કાર્ય નથી થતું, માટે વિશેષોક્તિ છે. ‘શ્યામ’નો અર્થ ‘મેલુ’, ‘કપટી’ કરીએ તો આ વિશેષોક્તિ શ્લેષયુક્ત બને.<br /> રૂપકગર્ભ ને શ્લેષવાળી વિશેષોક્તિનું આ ઉદાહરણ જુઓ :–<br /> “એ અનાર્યાં (લક્ષ્મી) જેવું કોઈ અવિશ્વસનીય નથી. ગુણરૂપી પાશના દૃઢ બંધનમાં એને નિશ્ચલ કરી હોય, તો પણ એ નાસી જાય છે.” <br /> {{Poem2Close}}<br /> {{right|(કાદંબરીકથા) }}<br /> {{Poem2Open}}<br /> રૂપકગર્ભ વિશેષોક્તિની માલા પણ ઘણી ચમત્કારક અસર પાડે છે :<br /> “યુવરાજ ! સકલ શાસ્ત્રનું તમે અધ્યયન કર્યું છે એટલે ઉપદેશ તો તમને આપવાનો છે જ નહિ; પરંતુ યૌવનનો અંધકાર સ્વાભાવિક રીતે જ, સૂર્ય વડે ભેદી શકાય નહિ, રત્નપ્રભા વડે છેદી શકાય નહિ, પ્રદીપ-પ્રકાશથી દૂર કરી શકાય નહિ, એવો અતિ ગહન છે......વિષયરૂપી વિષનો મોહ એવો તો વિષમ છે કે કદી મૂળ અથવા મંત્રથી ઊતરતો નથી.” <br /> {{Poem2Close}} <br /> {{right|(કાદંબરીકથા) }}<br /> {{Poem2Open}}<br /> અહીં અંધકારને દૂર કરનાર, સૂર્ય, રત્નપ્રભા, પ્રદીપ વગેરે હોવા છતાં યૌવનરૂપી અંધકાર દૂર થતો નથી એમ કહ્યું છે માટે આ વિશેષોક્તિનું માલારૂપ ઉદાહરણ છે.<br /> {{Poem2Close}}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = વિભાવના<br /> |next = વિષમ<br /> }}</div> Meghdhanu