https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8%2F%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%95
સરળ અલંકાર-વિવેચન/વ્યતિરેક - Revision history
2026-06-25T21:31:31Z
Revision history for this page on the wiki
MediaWiki 1.45.0
https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8/%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%95&diff=112043&oldid=prev
Meghdhanu at 03:07, 23 June 2026
2026-06-23T03:07:01Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="en">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Older revision</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Revision as of 03:07, 23 June 2026</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">Line 39:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Line 39:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{HeaderNav2</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{HeaderNav2</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|previous = <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">પ્રારંભિક</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|previous = <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">સસંદેહ</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|next = <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">સર્જક-પરિચય</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|next = <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">પ્રતીપ</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<!-- diff cache key ekatrawiki:diff:1.41:old-112042:rev-112043:php=table -->
</table>
Meghdhanu
https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AA%B3_%E0%AA%85%E0%AA%B2%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8/%E0%AA%B5%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%95&diff=112042&oldid=prev
Meghdhanu: +1
2026-06-23T03:06:07Z
<p>+1</p>
<p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br />
{{Heading|(૧૫) વ્યતિરેક :}}<br />
{{Poem2Open}}<br />
ઉપમા અલંકારમાં ઉપમેયની સાથે ઉપમાનની સરખામણી થતી હોય છે; પણ એ જ દર્શાવે છે કે ઉપમેય ઊતરતું છે ને ઉપમાન ચઢિયાતું છે. કેમકે સરખામણી એક બીજાથી માત્ર જુદી જ નહિ, પણ ચઢિયાતી વસ્તુ સાથે થતી હોય છે. મુખ ચંદ્ર જેવું છે એમ કહીએ એનો અર્થ એ જ કે ચંદ્રથી વધુ સુંદર કંઈ નથી ને તેથી અહીં મુખને માટે ઉપમાન તરીકે આદર્શ ચંદ્રનો સ્વીકારેલો છે. આમ સામાન્ય રીતે બધે જ ઔપમ્યમૂલક અલંકારોમાં—ઉપમેય કરતાં ઉપમાન ચડિયાતું હોય છે.<br />
પરંતુ વ્યતિરેક અલંકાર તે ગણાય છે જેમાં આનાથી અવળું જ હોય છે; એટલે કે ઉપમાન કરતાં ઉપમેય જેમાં ચઢિયાતું હોય, ઉપમાન ઊતરતું હોય, તે વ્યતિરેક અલંકાર ગણાય. નીચેનાં ઉદાહરણો પરથી આ સ્કુટ થશે :<br />
{{Poem2Close}}<br />
{{Block center|'''<poem>બલિહારી તારા અંગની ચંબેલીમાં દીઠી નહિ, <br />
સખ્તાઈ તારા દિલની, મેં વજ્રમાં દીઠી નહિ.</poem>'''}}<br />
{{Poem2Open}}<br />
અહીં બલિહારીમાં ને સખ્તાઈમાં ઉપમેય ઉપમાન કરતાં ચઢિયાતું છે.<br />
{{Poem2Close}}<br />
{{Block center|'''<poem>ગંગાનાં નીર તો વધે ઘટે રે લોલ, <br />
સરખો એ પ્રેમનો પ્રવાહ રે, <br />
જનનીની જોડ સખી નહિ જડે રે લોલ.<br />
... .... ....<br />
વરસે ઘડીક વ્યોમ–વાદળી રે લોલ, <br />
માડીનો મેઘ બારે માસ રે,<br />
જનનીની. <br />
{{Right|(રાસતરંગિણી)}}</poem>'''}}<br />
{{Poem2Open}}<br />
અહીં માતાનો પ્રેમ ગંગાનાં વધઘટ થતાં નીર કરતાં, તે એકસરખો હોવાને કારણે ચઢિયાતો છે; માતાના પ્રેમનો મેઘ બારે માસ વરસે છે જ્યારે વાદળી તો ઘડીક જ વરસે છે, એમ બે ઉપમાને– ગંગા ને મેઘ-કરતાં માતાના પ્રેમની-ઉપમેયની ઉચ્ચતા દર્શાવી છે, માટે આ વ્યતિરેક અલંકાર છે. <br />
‘નળાખ્યાન’માં પ્રેમાનંદ વર્ણન કરતાં કહે છે- ‘પગપ્હાનીથી હાર્યો અળતો’; અર્થાત્ પગની પાની અળતાના રંગ કરતાંય વધુ લાલચોળ હતી. આમ ઉપમેય કરતાં ઉપમાન અહીં ઊતરતો છે, માટે આ પણ વ્યતિરેક અલંકાર છે.<br />
‘નળાખ્યાન’માંથી વ્યતિરેક અલંકારનાં આ ઉદાહરણો પણ જુઓ :<br />
{{Poem2Close}}<br />
{{Block center|'''<poem>હસ્તકમળથી કમળ હાર્યું, જળમાં કીધું ઘર; <br />
ઉદર દેખી દમયંતીનું, સુકાયું સરોવર.<br />
.... ....<br />
જુગ્મ રવિસુત રૂપ આગળ જાય નાખી વાટ, <br />
ગંભીરતાએ વર્ણવું પણ અર્ણવમાં ખારાટ. <br />
શીતળતાએ શશી હાર્યો, મૂકી કળા પામે કષ્ટ, <br />
તેજથી આદિત ફરે નાઠો, મેરુ કેરી પૃષ્ઠ.</poem>'''}}<br />
{{Poem2Open}}<br />
વ્યતિરેક-માલાના દૃષ્ટાન્ત માટે નીચેની પંક્તિઓ જુઓઃ<br />
{{Poem2Close}} <br />
{{Block center|'''<poem>મહીથી મોટું દાન, અણુથી લોભી નાનો, <br />
પવનથી પહેલું મન, વિવેક દેવોથી દાનો, <br />
ચંદ્રથી નિર્મળ ક્ષમા, ક્રોધ અગ્નિથી તાતો,<br />
દૂધથી ઉજળો યશ, અમલ મદિરાથી માતો.</poem>'''}}<br />
<br><br />
{{HeaderNav2<br />
|previous = પ્રારંભિક<br />
|next = સર્જક-પરિચય<br />
}}</div>
Meghdhanu