સરળ અલંકાર-વિવેચન/સ્વભાવોક્તિ - Revision history

Meghdhanu at 03:09, 24 June 2026

2026-06-24T03:09:08Z

← Older revision		Revision as of 03:09, 24 June 2026
Line 17:		Line 17:
	બેસીને કોણ જાણે ક્યહીં પરભૃતિકા ગાન સ્વર્ગીય ગાય,		બેસીને કોણ જાણે ક્યહીં પરભૃતિકા ગાન સ્વર્ગીય ગાય,
	ગાળી નાખે હલાવી રસિક હૃદયને વૃત્તિથી દાબ જાય.</poem>'''}}		ગાળી નાખે હલાવી રસિક હૃદયને વૃત્તિથી દાબ જાય.</poem>'''}}
	{{center\|*}}		{{center\|<nowiki>*</nowiki>}}
	{{Block center\|'''<poem>શાખાઓમાં તરુવરતણી ચક્રવાકી છુપાતી,		{{Block center\|'''<poem>શાખાઓમાં તરુવરતણી ચક્રવાકી છુપાતી,
	શોધી કાઢે દયિત-નયનો, જોઈને હૃષ્ટ થાતી;		શોધી કાઢે દયિત-નયનો, જોઈને હૃષ્ટ થાતી;
	ચંચૂ ચંચૂ મહીં લઈ પછી પક્ષને પક્ષમાં લે,		ચંચૂ ચંચૂ મહીં લઈ પછી પક્ષને પક્ષમાં લે,
	ક્રીડા એવી કંઈ કંઈ કરે, મૌગ્ધ્યમાં દંપતી તે.</poem>'''}}		ક્રીડા એવી કંઈ કંઈ કરે, મૌગ્ધ્યમાં દંપતી તે.</poem>'''}}
	{{center\|*}}		{{center\|<nowiki>*</nowiki>}}
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	પ્રેમાનંદના ‘સુદામાચરિત’માં આવતું આ જાણીતું વર્ણન જુઓ; કેટલું તાદૃશ ને જીવંત છે !		પ્રેમાનંદના ‘સુદામાચરિત’માં આવતું આ જાણીતું વર્ણન જુઓ; કેટલું તાદૃશ ને જીવંત છે !
Line 30:		Line 30:
	પવને જટામાંથી ભસ્મ ઉડાડી, ધૂમ્ર કોટાનકોટ,		પવને જટામાંથી ભસ્મ ઉડાડી, ધૂમ્ર કોટાનકોટ,
	થાય ફટકફાટાં ખાસડાં, ઊડે ધૂળના ગોટેગોટ.</poem>'''}}		થાય ફટકફાટાં ખાસડાં, ઊડે ધૂળના ગોટેગોટ.</poem>'''}}
	{{center\|*}}		{{center\|<nowiki>*</nowiki>}}
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	‘૧૩–૭ની લોકલ’માં કવિ સુંદરમે કરેલું વર્ણન–એનો આ એક નાનો જ ખંડ-જુઓ :		‘૧૩–૭ની લોકલ’માં કવિ સુંદરમે કરેલું વર્ણન–એનો આ એક નાનો જ ખંડ-જુઓ :

Meghdhanu at 03:01, 24 June 2026

2026-06-24T03:01:28Z

← Older revision		Revision as of 03:01, 24 June 2026
Line 9:		Line 9:
	નયન નમણાં ગ્રીવા ધોળી, લલાટ સુહામણું,		નયન નમણાં ગ્રીવા ધોળી, લલાટ સુહામણું,
	અવિરત ફરી ચુંબી ચુંબી કૃતાર્થ નહીં ગણું.		અવિરત ફરી ચુંબી ચુંબી કૃતાર્થ નહીં ગણું.
	(પૂર્વાલાપ) </poem>'''}}		{{Right\|(પૂર્વાલાપ)}}</poem>'''}}
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	કવિ કાંતે આ અલંકારનો બહુ જ કુશળતાથી ઉપયોગ કર્યો છે. એમની કવિતામાંથી નીચેનાં ઉદાહરણો પણ જુઓ :		કવિ કાંતે આ અલંકારનો બહુ જ કુશળતાથી ઉપયોગ કર્યો છે. એમની કવિતામાંથી નીચેનાં ઉદાહરણો પણ જુઓ :

Meghdhanu: +1

2026-06-24T03:00:39Z

New page

{{SetTitle}}
{{Heading|(૨) સ્વભાવોક્તિ :}}
{{Poem2Open}}
આ અલંકાર વસ્તુતઃ અલંકાર નથી; કેમકે સ્વભાવની ઉક્તિ એટલે કે વસ્તુ જેવી છે તેવી જ તેના કુદરતી રૂપમાં હૂબહૂ રજૂ કરી, સૌંદર્ય સ્ફુટ કરવું તેનું નામ સ્વભાવોક્તિ છે. અલબત્ત ગમે તે વસ્તુ જેવી છે તેવી, તે જ રૂપમાં, રજૂ કરવાથી સૌંદર્ય ન આવે. માટે પશુ, પક્ષી, બાળક, યુવતી, પ્રકૃતિદૃશ્ય વગેરેનું સાદું સ્વાભાવિક ચિત્રણ કરવામાં આવે, તેમાં બીજો કોઈ પણ અલંકાર ન હોય અથવા આગળ પડતો ન હોય, ત્યારે સ્વભાવોક્તિ બને છે.
જેમકે કવિ કાન્તે ‘રતિને પ્રાર્થના’માં કરેલું પોતાની પત્નીનું વર્ણન:
{{Poem2Close}}
{{Block center|'''<poem>મૃદુ મદ-ભર્યાં ગાત્રો તારાં તજી ન શકું કદા,
વિરલ કચથી આચ્છાદીને પ્રસન્ન રહું સદા;
નયન નમણાં ગ્રીવા ધોળી, લલાટ સુહામણું,
અવિરત ફરી ચુંબી ચુંબી કૃતાર્થ નહીં ગણું.
(પૂર્વાલાપ) </poem>'''}}
{{Poem2Open}}
કવિ કાંતે આ અલંકારનો બહુ જ કુશળતાથી ઉપયોગ કર્યો છે. એમની કવિતામાંથી નીચેનાં ઉદાહરણો પણ જુઓ :
{{Poem2Close}}
{{Block center|'''<poem>ધીમે ધીમે છટાથી કુસુમરજ લઈ ડોલતો વાયુ વાય,
ચોપાસે વલ્લિઓથી પરિમલ પ્રસરે, નેત્રને તૃપ્તિ થાય;
બેસીને કોણ જાણે ક્યહીં પરભૃતિકા ગાન સ્વર્ગીય ગાય,
ગાળી નાખે હલાવી રસિક હૃદયને વૃત્તિથી દાબ જાય.</poem>'''}}
{{center|*}}
{{Block center|'''<poem>શાખાઓમાં તરુવરતણી ચક્રવાકી છુપાતી,
શોધી કાઢે દયિત-નયનો, જોઈને હૃષ્ટ થાતી;
ચંચૂ ચંચૂ મહીં લઈ પછી પક્ષને પક્ષમાં લે,
ક્રીડા એવી કંઈ કંઈ કરે, મૌગ્ધ્યમાં દંપતી તે.</poem>'''}}
{{center|*}}
{{Poem2Open}}
પ્રેમાનંદના ‘સુદામાચરિત’માં આવતું આ જાણીતું વર્ણન જુઓ; કેટલું તાદૃશ ને જીવંત છે !
{{Poem2Close}}
{{Block center|'''<poem>ભાલ તિલક ને માળા કંઠે, મુખ રામ ભણતો જાય,
મૂછ કુછનું જાળું વાધ્યું, કદ્રુપ દીસે કાય,
પવને જટામાંથી ભસ્મ ઉડાડી, ધૂમ્ર કોટાનકોટ,
થાય ફટકફાટાં ખાસડાં, ઊડે ધૂળના ગોટેગોટ.</poem>'''}}
{{center|*}}
{{Poem2Open}}
‘૧૩–૭ની લોકલ’માં કવિ સુંદરમે કરેલું વર્ણન–એનો આ એક નાનો જ ખંડ-જુઓ :
{{Poem2Close}}
{{Block center|'''<poem>વળી કો ડોસીમા દૂરે, પોમચો તપખીરિયો
પહેર્યો છે, નાકમાં ફાકો ભર્યો છે તપખીરનો,
મૂક્યા છે હાથ બે માથે, કને છે મૂકી પોટલી:
અને બે હોઠથી બોખા રટે છે રામ-ગાળ કે.</poem>'''}}
{{Poem2Open}}
અહીં છેલ્લી લીટીમાં ને તે પણ છેલ્લા ત્રણ શબ્દોમાં કેવી ચમત્કૃતિ કવિએ સાધી છે તે પણ જુઓ.
{{Poem2Close}}
<br>
{{HeaderNav2
|previous = સહોક્તિ
|next = વ્યાજસ્તુતિ
}}