https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%9A%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%2F%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%A6%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A8%E0%AA%B5%E0%AA%B2%E0%AA%95%E0%AA%A5%E0%AA%BE_%3A_%E2%80%98%E0%AA%95%E0%AA%A6%E0%AA%B2%E0%AB%80%E0%AA%B5%E0%AA%A8%E2%80%99 2026-04-23T22:09:08Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%9A%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE/%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%A6%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A8%E0%AA%B5%E0%AA%B2%E0%AA%95%E0%AA%A5%E0%AA%BE_:_%E2%80%98%E0%AA%95%E0%AA%A6%E0%AA%B2%E0%AB%80%E0%AA%B5%E0%AA%A8%E2%80%99&diff=41200&oldid=prev 2022-07-19T05:20:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="en"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Older revision</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Revision as of 05:20, 19 July 2022</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">Line 5:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Line 5:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{Poem2Open}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{Poem2Open}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>પ્રેમાનંદના ‘નળાખ્યાન’ની બે પ્રસિદ્ધ પંક્તિઓ (કડવું ૧૫)માં આ નવલકથાની પ્રેરણા છે :  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>પ્રેમાનંદના ‘નળાખ્યાન’ની બે પ્રસિદ્ધ પંક્તિઓ (કડવું ૧૫)માં આ નવલકથાની પ્રેરણા છે :  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>‘કદલીસ્થંભ જુગલ સાહેલડી,</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&#039;&#039;&#039;</ins>‘કદલીસ્થંભ જુગલ સાહેલડી,<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&#039;&#039;&#039;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>વચ્ચે વૈદર્ભી કનકની વેલડી.’</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&#039;&#039;&#039;</ins>વચ્ચે વૈદર્ભી કનકની વેલડી.’<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&#039;&#039;&#039;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>નવલકથાકારે આ નવલકથાની પ્રસ્તાવના – ‘મારો બચાવ’માં અને અન્યત્ર એક લેખ – ‘સંસ્કૃતિ’ માસિકના ‘સર્જકની આંતરકથા’ વિશેષાંકમાં “રસદ્વાર’થી ‘હાશ”માં તથા આ નવલકથાના નાયક સોહને નવલકથાના પ્રકરણ ૫ - ‘ત્રિપુટી’માં એના કથનમાં આ બે પંક્તિઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. પ્રેમાનંદના ‘નળાખ્યાન’માં હંસે નળ સમક્ષ આ બે પંક્તિઓમાં કદલીસ્થંભના રૂપક દ્વારા દમયંતીની બે સખીઓના રૂપનું અને કનકની વેલડીના રૂપક દ્વારા વૈદર્ભી એટલે દમયંતીના રૂપનું વર્ણન કર્યું છે. અહીં આ નવલકથામાં ‘કદલીસ્થંભ’ જેવી ‘જુગલ સાહેલડી’ તે રાધાની બે સખીઓ સ્વાતિ અને યામિની અને ‘કનકની વેલડી’ તે રાધા. વળી આ બં પંક્તિઓમાં ‘કદલી’ના રૂપકમાં આ નવલકથાના શીર્ષક ‘કદલીવન’ની પણ પ્રેરણા છે. આમ, આ બે પંક્તિઓમાં નવલકથાનાં ત્રણ મુખ્ય પાત્રો અને શીર્ષકની પ્રેરણા છે. આ નવલકથાની સમગ્ર સૃષ્ટિનું કેન્દ્ર, એનું મુખ્ય સ્થાન (locale) કદલીવન જ છે. આમ, ‘કદલીવન’ એ માત્ર આ નવલકથાનું શીર્ષક જ નથી પણ આ નવલકથામાં પાને પાને આરંભથી અંત લગી પ્રતીત થતું સર્વવ્યાપ્ત એવું વર્ચસ્વી પ્રતીક પણ છે. કદલીવનનું સર્જન અને વિસર્જન એ જ વાસ્તવમાં તો આ નવલકથામાં અંતિમ વસ્તુ-વિષય છે.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>નવલકથાકારે આ નવલકથાની પ્રસ્તાવના – ‘મારો બચાવ’માં અને અન્યત્ર એક લેખ – ‘સંસ્કૃતિ’ માસિકના ‘સર્જકની આંતરકથા’ વિશેષાંકમાં “રસદ્વાર’થી ‘હાશ”માં તથા આ નવલકથાના નાયક સોહને નવલકથાના પ્રકરણ ૫ - ‘ત્રિપુટી’માં એના કથનમાં આ બે પંક્તિઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. પ્રેમાનંદના ‘નળાખ્યાન’માં હંસે નળ સમક્ષ આ બે પંક્તિઓમાં કદલીસ્થંભના રૂપક દ્વારા દમયંતીની બે સખીઓના રૂપનું અને કનકની વેલડીના રૂપક દ્વારા વૈદર્ભી એટલે દમયંતીના રૂપનું વર્ણન કર્યું છે. અહીં આ નવલકથામાં ‘કદલીસ્થંભ’ જેવી ‘જુગલ સાહેલડી’ તે રાધાની બે સખીઓ સ્વાતિ અને યામિની અને ‘કનકની વેલડી’ તે રાધા. વળી આ બં પંક્તિઓમાં ‘કદલી’ના રૂપકમાં આ નવલકથાના શીર્ષક ‘કદલીવન’ની પણ પ્રેરણા છે. આમ, આ બે પંક્તિઓમાં નવલકથાનાં ત્રણ મુખ્ય પાત્રો અને શીર્ષકની પ્રેરણા છે. આ નવલકથાની સમગ્ર સૃષ્ટિનું કેન્દ્ર, એનું મુખ્ય સ્થાન (locale) કદલીવન જ છે. આમ, ‘કદલીવન’ એ માત્ર આ નવલકથાનું શીર્ષક જ નથી પણ આ નવલકથામાં પાને પાને આરંભથી અંત લગી પ્રતીત થતું સર્વવ્યાપ્ત એવું વર્ચસ્વી પ્રતીક પણ છે. કદલીવનનું સર્જન અને વિસર્જન એ જ વાસ્તવમાં તો આ નવલકથામાં અંતિમ વસ્તુ-વિષય છે.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>આમ, એક મધ્યકાલીન સાહિત્યકૃતિ આ સમકાલીન સાહિત્યકૃતિની પ્રેરણા છે. એથી આ નવલકથા સાહિત્યપ્રેરિત નવલકથા છે એમ કહેવું હોય તો કહી શકાય. હમણાં જ કહ્યું તેમ નવલકથાકારે એવો એકરાર કર્યો પણ છે. એક સાહિત્યકૃતિ અન્ય સાહિત્યકૃતિની પ્રેરણા હોય? – એવો પ્રશ્ન પૂછવો જ હોય તો પૂછી શકાય. સાહિત્ય અને જીવનનો અવિભાજ્ય અને અવિચ્છેદ્ય એવો અનિવાર્ય અને અનિરુદ્ધ સંબંધ છે એ સાચું. પણ આ સંબંધ એક કૂટ પ્રશ્ન છે. વળી સાહિત્ય અને જીવનનો ઉચ્ચાવચતાક્રમ એ એથી યે વિશેષ કૂટ પ્રશ્ન છે. આ કૂટ પ્રશ્નમાંથી પૂર્વોક્ત પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે. રવીન્દ્રનાથના જીવનદેવતા નહિ પણ કોઈ પ્યુરિટન જીવનદેવતાના ઉપાસક એવા વિવેચકોએ સાહિત્ય અને સાહિત્યકૃતિમાં, સાહિત્યકૃતિના વાચનના અનુભવમાં નહિ પણ જીવનમાં, જીવનના અનુભવમાં જ સાહિત્ય અને સાહિત્યકૃતિની પ્રેરણા હોય, હોવી જ જોઈએ એવા એમના એકાંગી અને એકાક્ષી, અતિસરલ અને સંકુચિત સાહિત્યવાદ, બલકે નીતિવાદને કારણે આ પ્રશ્ન પૂછવો રહ્યો અને પૂછ્યો પણ છે. જાણે કે સાહિત્ય, સાહિત્યકૃતિ અને સાહિત્યકૃતિના વાચનનો અનુભવ એ જીવનના અન્ય સૌ અનુભવો જેવો જ અનુભવ, જીવનનો જ અનુભવ ન હોય! એ જાણે કે મૃત્યુનો અનુભવ ન હોય! પણ સાહિત્ય, સાહિત્યકૃતિ અને સાહિત્યકૃતિનું વાચન એ જીવનના અન્ય સૌ અનુભવો જેવો જ અનુભવ છે, જીવનનો જ અનુભવ છે. સાહિત્ય અને સાહિત્યકૃતિ સ્વયં એક જીવનમૂલ્ય છે, કદાચ અન્ય જીવનમૂલ્યોથી યે વિશેષ મૂલ્યવાન એવું સર્વશ્રેષ્ઠ જીવનમૂલ્ય છે. ૧૭મી-૧૮મી સદીમાં નવ્ય પ્રશિષ્ટતાવાદના યુગમાં અંગ્રેજી સાહિત્યમાં – સવિશેષ કવિતાસાહિત્યમાં – તો imitation-અનુસર્જનની સન્માન્ય અને સર્વમાન્ય એવી એક પ્રચલિત પરંપરા હતી. અન્ય પ્રાચીન ભાષાઓ – ગ્રીક અને લેટિન ભાષોઓની પ્રશિષ્ટ સાહિત્યકૃતિઓ અનેક સમકાલીન સાહિત્યકૃતિઓની પ્રેરણા હતી.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>આમ, એક મધ્યકાલીન સાહિત્યકૃતિ આ સમકાલીન સાહિત્યકૃતિની પ્રેરણા છે. એથી આ નવલકથા સાહિત્યપ્રેરિત નવલકથા છે એમ કહેવું હોય તો કહી શકાય. હમણાં જ કહ્યું તેમ નવલકથાકારે એવો એકરાર કર્યો પણ છે. એક સાહિત્યકૃતિ અન્ય સાહિત્યકૃતિની પ્રેરણા હોય? – એવો પ્રશ્ન પૂછવો જ હોય તો પૂછી શકાય. સાહિત્ય અને જીવનનો અવિભાજ્ય અને અવિચ્છેદ્ય એવો અનિવાર્ય અને અનિરુદ્ધ સંબંધ છે એ સાચું. પણ આ સંબંધ એક કૂટ પ્રશ્ન છે. વળી સાહિત્ય અને જીવનનો ઉચ્ચાવચતાક્રમ એ એથી યે વિશેષ કૂટ પ્રશ્ન છે. આ કૂટ પ્રશ્નમાંથી પૂર્વોક્ત પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે. રવીન્દ્રનાથના જીવનદેવતા નહિ પણ કોઈ પ્યુરિટન જીવનદેવતાના ઉપાસક એવા વિવેચકોએ સાહિત્ય અને સાહિત્યકૃતિમાં, સાહિત્યકૃતિના વાચનના અનુભવમાં નહિ પણ જીવનમાં, જીવનના અનુભવમાં જ સાહિત્ય અને સાહિત્યકૃતિની પ્રેરણા હોય, હોવી જ જોઈએ એવા એમના એકાંગી અને એકાક્ષી, અતિસરલ અને સંકુચિત સાહિત્યવાદ, બલકે નીતિવાદને કારણે આ પ્રશ્ન પૂછવો રહ્યો અને પૂછ્યો પણ છે. જાણે કે સાહિત્ય, સાહિત્યકૃતિ અને સાહિત્યકૃતિના વાચનનો અનુભવ એ જીવનના અન્ય સૌ અનુભવો જેવો જ અનુભવ, જીવનનો જ અનુભવ ન હોય! એ જાણે કે મૃત્યુનો અનુભવ ન હોય! પણ સાહિત્ય, સાહિત્યકૃતિ અને સાહિત્યકૃતિનું વાચન એ જીવનના અન્ય સૌ અનુભવો જેવો જ અનુભવ છે, જીવનનો જ અનુભવ છે. સાહિત્ય અને સાહિત્યકૃતિ સ્વયં એક જીવનમૂલ્ય છે, કદાચ અન્ય જીવનમૂલ્યોથી યે વિશેષ મૂલ્યવાન એવું સર્વશ્રેષ્ઠ જીવનમૂલ્ય છે. ૧૭મી-૧૮મી સદીમાં નવ્ય પ્રશિષ્ટતાવાદના યુગમાં અંગ્રેજી સાહિત્યમાં – સવિશેષ કવિતાસાહિત્યમાં – તો imitation-અનુસર્જનની સન્માન્ય અને સર્વમાન્ય એવી એક પ્રચલિત પરંપરા હતી. અન્ય પ્રાચીન ભાષાઓ – ગ્રીક અને લેટિન ભાષોઓની પ્રશિષ્ટ સાહિત્યકૃતિઓ અનેક સમકાલીન સાહિત્યકૃતિઓની પ્રેરણા હતી.</div></td></tr> </table>

MeghaBhavsar https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%9A%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE/%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%A6%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A8%E0%AA%B5%E0%AA%B2%E0%AA%95%E0%AA%A5%E0%AA%BE_:_%E2%80%98%E0%AA%95%E0%AA%A6%E0%AA%B2%E0%AB%80%E0%AA%B5%E0%AA%A8%E2%80%99&diff=41107&oldid=prev 2022-07-18T05:50:24Z

<p>Created page with &quot;{{SetTitle}} {{Heading|નારીસંવેદનાની નવલકથા : ‘કદલીવન’|}} {{Poem2Open}} પ્રેમાનંદના ‘નળા...&quot;</p> <a href="https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%9A%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE/%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%A6%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A8%E0%AA%B5%E0%AA%B2%E0%AA%95%E0%AA%A5%E0%AA%BE_:_%E2%80%98%E0%AA%95%E0%AA%A6%E0%AA%B2%E0%AB%80%E0%AA%B5%E0%AA%A8%E2%80%99&amp;diff=41107">Show changes</a>

MeghaBhavsar