https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF_%E0%AA%AA%E0%AA%B2%E0%AB%8D%E0%AA%B2%E0%AA%B5_%E2%80%93_%E0%AA%AD%E0%AA%BE%E0%AA%97_%E0%AB%A9%2F%E0%AA%95%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A3%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%AE%E0%AA%A5%E0%AB%81%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%97%E0%AA%AE%E0%AA%A8 2026-04-18T02:24:21Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.38.2 https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B8%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%AF_%E0%AA%AA%E0%AA%B2%E0%AB%8D%E0%AA%B2%E0%AA%B5_%E2%80%93_%E0%AA%AD%E0%AA%BE%E0%AA%97_%E0%AB%A9/%E0%AA%95%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A3%E0%AA%A8%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%AE%E0%AA%A5%E0%AB%81%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%97%E0%AA%AE%E0%AA%A8&diff=109763&oldid=prev 2026-04-14T07:36:17Z

<p>+1</p> <p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br /> {{Heading|૩. કૃષ્ણનું મથુરાગમન|પ્રેમાનંદ}}<br /> <br /> {{Block center|&lt;poem&gt;વૃજબાળાને જ્વાળા વિખ તણી, શ્યામરામ જાયે મથુરા ભણી; <br /> વીલાં વદન એકત્ર સુંદરી, શિર ડોલે બોલે, ‘જાશે હરિ.<br /> મથુરાની નારી કામણભરી, તે મોહશે જોશે કટાક્ષ જ કરી; <br /> હાવભાવ આદર ચાતુરી, અનેક વચન બોલે માધુરી.<br /> નહીં દૂષણ, ભૂષણ સોળે ભરી, ગજગામની ભામની સરવોપરી. ૫<br /> શીદ સેવે ગૂંદી જે પામે દ્રાખ, મથુરાદાસી આપણ સરખી લાખ; <br /> તે ક્ષત્રાણી રાણી ગુણભંડાર, આપણ આહીર દુર્બળ અવતાર. <br /> તે પહેરે પટોળી ચીર નિર્મળાં, આપણે પહેરીએ જાડાં કામળાં. <br /> તેને મુક્તાફળ માળા મોટી, બાઈ આપણી કોટે ચણોઠી. <br /> તેને સેસફૂલ સેંથો રાખડી, આપણે માથે મહીંની ગોળી ચડી; ૧૦<br /> તે જાણે ઊગટ કરી મુખ માંજી, આપણ ન જાણીએ લોચન આંજી.<br /> તેને સપ્તભૂમિનાં મંદિર ખરાં, આપણને વસવા નીચાં છાપરાં; <br /> તે પંચામૃત જમાડે સુંદરી, આપણે પાઈએ છાસ વાટકો ભરી.<br /> ચોર કરી આપણ વહડિયાં, કહાં નગ્રનાયિકા, કહાં ગામડિયાં?<br /> કહાં કનક ને કહાં કથીર, કહાં ઉત્તમ ક્ષત્રી, ક્યાં આહીર? ૧૫<br /> બાઈ જ્ઞાન નંદરાયનું ગયું, પાપી અક્રૂરનું માન્યું કહ્યું; <br /> થઈ મૂર્ખ જસોદા માડી, કાળજ પુત્રને મૂકે કા’ડી. <br /> ગોપી આકુળ વ્યાકુળ હોય, તે શરદ સુખ સંભારી રોય; <br /> બાઈ કોણ વાંસલડી વજાડશે, કોણ રાસક્રીડા રમાડશે?<br /> દાણ લેવા ઘાટ કોણ રોકશે? વ્યંગવચન કોણ કહી ટોકશે? ૨૦<br /> જેણે ચંદન ચરચી દઝાડ્યાં, પ્રભુએ ઊંચાં ચડાવી પછાડ્યાં. <br /> બાઈ, રંકને કેમ છાજે મણિ? અભાગિયાં, ને અનાથ ધણી? <br /> માન શુકન બાઈ થાય છે ઘણા, હરિ તરછોડે એમાં નહિ મણા.&#039; <br /> પછે બ્રહ્માને સહુ દે છે ખોડ, ‘કાં સંજોગ મેળ્યો રણછોડ?<br /> સંયોગ કરી કાં કરો વિયોગ, કેમ સહેશું વિયોગ લક્ષણ રોગ? ૨૫<br /> એ રોગને ઓખદ કાંહીં નહિ મળે, ગુપ્ત માર અંતર પરજળે; <br /> ધન્વંતરી જો વહારે ધાય, પણ દીર્ઘ રોગ દૂર નવ થાય. <br /> હારી જાયે અશ્વિનીકુમાર, ન ભેદે ઓખદનો ઉપચાર; <br /> તો વ્યાધિ અમારો તત્ક્ષણ ટળે, જે ફરી મોરલીધર મળે.<br /> બ્રહ્મા તુજ કને માગું એહ, તું રખે આપતો માનુષી દેહ; ૩૦<br /> જો આપે માનુષા અવતાર, તો ન કરીશેં કોસું મિત્રાચાર. <br /> જો મેળે શુભ મિત્ર સંયોગ, તો ના પાડીશ વળતો વિયોગ; <br /> જો વિયોગ દહે અંતઃકર્ણ, તો ઉતાવળું તું આપે મર્ણ. <br /> ધન્ય મૃત્યુ, જીવવું ધિક્કાર, જો મેહેલી જાયે પ્રાણાધાર; <br /> ઉદવસ્ત કરે છે ગોકુળ ગામ, એ દુષ્ટનું ઘટે &#039;ક્રૂર&#039; નામ; ૩૫<br /> અમારે નેલાટે તેં લખ્યા અક્ષર, સદા ગોપી રમશે કમળાવર.<br /> તે અક્ષર ભૂંસે છે અક્રૂર, ધાઓ વહારે વેહેલા, થાય અસૂર; <br /> રાતા ટળી થાયે અક્ષર શ્યામ, તો અચળ વિધિ નહિ તાહારું નામ. <br /> ઠગરૂપ બ્રહ્મા અમો ઓળખ્યા, મથુરાની સ્ત્રીને અક્ષર લખ્યા; <br /> સુક્રીત અમારાં સરવે ગયાં, અમો જેહેવાં હૂતાં તેહેવાં રહ્યાં. ૪૦<br /> ઘણા યાદવ મૂઆ મથુરા માંય; તો અક્રૂર પાપી જીવ્યો કાંય!<br /> શકટ હવડાં જોતરાશે, બાઈ રથ બેસી જીવન જાશે.’ <br /> માંહો માંહે વાત કરે સુંદરી, &#039;શ્રીકૃષ્ણ વિના જીવશું કેમ કરી <br /> હોય દીપક વોહોણું જેવું ગેહ, બાઈ પ્રાણપાખે જેવો દેહ.<br /> થાય જળ વિના જેવી વેલડી, રાણી વિના જેમ સાહેલડી; ૪૫<br /> મણિધર વિના જેહેવી કાંચળી, બાઈ જેવી નેત્ર ગઈ પૂતળી. <br /> વિનય રહિત જેહેવી રસના, તેહેવાં આપણ વિઠ્ઠલ વિના; <br /> ચાંદ્રણી ચંદ્ર વિના જેમ થાય, ગોવિંદ વિના તેમ થાશે ગાય. <br /> સૂર્ય વિના જેમ હોય ગગન, શ્રીકૃષ્ણ વિના તેમ વૃન્દાવંન;<br /> મૃગ વિના જેહેવી મૃગલી, વ્હાલા વિના તેહેવી વાંસળી; ૫૦<br /> જેમ છત્રવિના જેષ્ટિકા પડી, હરિ વિના તેહેવી લાકડી.<br /> રાજા વિના છત્ર સૂનું જથા, મોરપીંછ મુગટ તેવો સર્વથા; <br /> જેમ ધનહીન વેપારી થાય, તેહેવે રૂપે થાશે નંદરાય. <br /> જેમ જળ વિના નીરસ વાવડી, તેહેવી થાશે જસોદા માવડી.’ <br /> એહેવા વિચાર કરે કામની, રોઈ રોઈ ખોઈ આખી જામની. ૫૫&lt;/poem&gt;}}<br /> {{center|&#039;&#039;&#039;સ્વાધ્યાય&#039;&#039;&#039;}}<br /> {{Hi|1em|૧. દેવકીની દશા વર્ણવો.}}<br /> {{Hi|1em|૨. નાગદમનમાં તમે નજરોનજર જાણે જોતા હો તેવાં (દા. ત. પાણીમાં પડે છે તે.) ચિત્ર કવિએ કેવી રીતે ઉપજાવ્યાં છે તે સમજવા પ્રયત્ન કરો.}}<br /> {{Hi|1em|૩. ‘કૃષ્ણનું મથુરાગમન&#039;માંથી ઉપમાઓ જુદી તારવો.}}<br /> {{Hi|1em|૪. મથુરાગમનની પંક્તિ ૩૦-૩૩ ઉપર વિવરણ કરો.}}<br /> {{Hi|1em|૫. ત્રણે કાવ્યખંડોમાં સ્ત્રીસ્વભાવ કવિએ કેવો ચીતર્યો છે તે જુઓ.}}<br /> {{Hi|1em|૬. હાસ્ય, કરુણ અને અદ્ભુત રસ ક્યાં વરતાય છે તે બતાવો.}}<br /> {{Hi|1em|૭. ૧ ની ૧૯ અને ૩ની ૨૧ પંક્તિને તેવી જ મીરાંની પંક્તિઓ જોડે સરખાવો.}}<br /> {{Hi|1em|૮. ૩ ની ૪૪-૫૪ પંક્તિની જોડે કવિના ‘કુંવરબાઈનું મામેરું&#039;માંથી ‘ઘડો ફૂટ્યે જેવી ઠીકરી, મા વિના તેવી દીકરી’ વગેરે ઉપમાવલિવાળો ખંડ વાંચો.}}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{HeaderNav2<br /> |previous = નાગદમન<br /> |next = રત્નેશ્વર - રત્નો<br /> }}</div>

Meghdhanu