સુદામાચરિત્ર/શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ - Revision history

MeghaBhavsar at 04:53, 12 November 2021

2021-11-12T04:53:46Z

← Older revision		Revision as of 04:53, 12 November 2021
Line 3:		Line 3:
	{{Heading\|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ\|}}		{{Heading\|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ\|}}
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	~~શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ -- દર્શના ધોળકિયા~~

	'''કડવું ૧'''		'''કડવું ૧'''

MeghaBhavsar at 05:12, 10 November 2021

2021-11-10T05:12:05Z

← Older revision		Revision as of 05:12, 10 November 2021
Line 50:		Line 50:
	'''કડવું ૬'''		'''કડવું ૬'''
	૨ કોઠા કોશીસાં શોભે પર્મ – કોઠા પરની (દ્વારકાની)		૨ કોઠા કોશીસાં શોભે પર્મ – કોઠા પરની (દ્વારકાની)
	કમાનો બહુ (પર્મ, પરમ) શોભતી હતી		કમાનો બહુ (પર્મ, પરમ) શોભતી હતી
	૪ નથી મુક્તિપુરીમાં મણા – મુક્તિપુરી(દ્વારકા)માં ~~કશાની~~		૪ નથી મુક્તિપુરીમાં મણા – મુક્તિપુરી(દ્વારકા)માં કશાનીઉણપ(મણા) નથી
	~~ઉણપ~~(મણા) નથી
	૬ એને રૂપે હાર્યા કેશવ-રામ – સુદામાના રૂપ આગળ તો કૃષ્ણ		૬ એને રૂપે હાર્યા કેશવ-રામ – સુદામાના રૂપ આગળ તો કૃષ્ણ
	અને બલરામ પણ જાણે ઝાંખા પડી ગયા! (એવો કટાક્ષ)		અને બલરામ પણ જાણે ઝાંખા પડી ગયા! (એવો કટાક્ષ)
	૧૦ મયા – માયા, કૃપા		૧૦ મયા – માયા, કૃપા
	૧૫ ઉપંગ – એક વાદ્ય		૧૫ ઉપંગ – એક વાદ્ય

MeghaBhavsar at 05:07, 10 November 2021

2021-11-10T05:07:58Z

← Older revision		Revision as of 05:07, 10 November 2021
Line 5:		Line 5:
	શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ -- દર્શના ધોળકિયા		શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ -- દર્શના ધોળકિયા

	કડવું ૧		'''કડવું ૧'''
	કડી		કડી
	૬ અશન – ભોજન		૬ અશન – ભોજન
Line 11:		Line 11:
	૧૫ ઘરસૂત્ર – ઘરસંસાર		૧૫ ઘરસૂત્ર – ઘરસંસાર

	કડવું ૨		'''કડવું ૨'''
	૪ પુરમાં પછે અન્ન જડતું રહ્યું –ગામમાં તો જે અન્ન મળી આવતું (જડતું) એ હવે અટક્યું. હવે બીજે જવું પડશે		૪ પુરમાં પછે અન્ન જડતું રહ્યું –ગામમાં તો જે અન્ન મળી આવતું (જડતું) એ હવે અટક્યું. હવે બીજે જવું પડશે
	૧૦ ગવનિકા – ગોગ્રાસ, ગાયો માટેનું ઘાસ		૧૦ ગવનિકા – ગોગ્રાસ, ગાયો માટેનું ઘાસ
	૧૩ મારે વાગલાં – વલખાં મારે		૧૩ મારે વાગલાં – વલખાં મારે
	૧૪ રક્ષાની ઘટા – માથું ધૂળથી ભરાઈ જવું		૧૪ રક્ષાની ઘટા – માથું ધૂળથી ભરાઈ જવું

	કડવું ૩		'''કડવું ૩'''
	૧ ભાવઠ –ઉપાધિ		૧ ભાવઠ –ઉપાધિ
	૧ ગોમતી-મજ્જન – ગોમતી નદીમાં સ્નાન		૧ ગોમતી-મજ્જન – ગોમતી નદીમાં સ્નાન
Line 25:		Line 25:
	૧૨ મામ – સ્વમાન, આબરુ		૧૨ મામ – સ્વમાન, આબરુ

	કડવું ૪		'''કડવું ૪'''
	૨ વૃદ્ધિહાણ – ચડતી-પડતી		૨ વૃદ્ધિહાણ – ચડતી-પડતી
	૩ સુકૃત-દુષ્કૃત – પાપ-પુણ્ય		૩ સુકૃત-દુષ્કૃત – પાપ-પુણ્ય
Line 35:		Line 35:
	૨૪ ધોશે ધરણીધર તતખેવ – ધરતીને ધારણ કરનાર (ઈશ્વર)		૨૪ ધોશે ધરણીધર તતખેવ – ધરતીને ધારણ કરનાર (ઈશ્વર)
	તરત દરિદ્રતા દૂર કરશે		તરત દરિદ્રતા દૂર કરશે
	કડવું ૫
			'''કડવું ૫'''
	૭ કાંગવા – છોડાં કાઢ્યા વિનાના તાંદળા (તંદુલ)		૭ કાંગવા – છોડાં કાઢ્યા વિનાના તાંદળા (તંદુલ)
	૯ છોવાય – ઢોળાય		૯ છોવાય – ઢોળાય
Line 47:		Line 48:
	અર્જુનનો પૌત્ર, અભિમન્યુ-ઉત્તરાનો પુત્ર		અર્જુનનો પૌત્ર, અભિમન્યુ-ઉત્તરાનો પુત્ર

	કડવું ૬		'''કડવું ૬'''
	૨ કોઠા કોશીસાં શોભે પર્મ – કોઠા પરની (દ્વારકાની)		૨ કોઠા કોશીસાં શોભે પર્મ – કોઠા પરની (દ્વારકાની)
	કમાનો બહુ (પર્મ, પરમ) શોભતી હતી		કમાનો બહુ (પર્મ, પરમ) શોભતી હતી
Line 56:		Line 57:
	૧૦ મયા – માયા, કૃપા		૧૦ મયા – માયા, કૃપા
	૧૫ ઉપંગ – એક વાદ્ય		૧૫ ઉપંગ – એક વાદ્ય
	કડવું ૭
	૨ યક્ષકર્દમ સત્યા સેવે રે – યક્ષોને પ્રિય એવો સુગંધિત લેપ		'''કડવું ૭'''
	સત્યભામા કૃષ્ણને લગાડે છે ૨ અગર ઉસેવે – અગરુનો સુગંધિત ધૂપ (પેલા લેપ પર)		૨ યક્ષકર્દમ સત્યા સેવે રે – યક્ષોને પ્રિય એવો સુગંધિત લેપ સત્યભામા કૃષ્ણને લગાડે છે
	આપે છે		૨ અગર ઉસેવે – અગરુનો સુગંધિત ધૂપ (પેલા લેપ પર) આપે છે
	૩ બીડી – પાન, તાંબુલ		૩ બીડી – પાન, તાંબુલ
	૧૧ વામદેવ – વામનદેવ		૧૧ વામદેવ – વામનદેવ
Line 65:		Line 66:
	૧૨ પત્રી – પત્ર, ભલામણ-ચિઠ્ઠી		૧૨ પત્રી – પત્ર, ભલામણ-ચિઠ્ઠી

	કડવું ૮		'''કડવું ૮'''
	૪ જેના નાભિકમળમાંથી......... – કૃષ્ણસ્તુતિ : કૃષ્ણ/~~વિષ્ણુની~~		૪ જેના નાભિકમળમાંથી......... – કૃષ્ણસ્તુતિ : કૃષ્ણ/વિષ્ણુનીનાભિના કમળમાંથી પ્રગટેલાબ્રહ્માએ પળવારમાં સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું, બાળકૃષ્ણે માતા યશોદાને મુખમાં બ્રહ્માંડ બતાવેલું
	~~નાભિના~~ કમળમાંથી પ્રગટેલાબ્રહ્માએ પળવારમાં
	સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું, બાળકૃષ્ણે માતા યશોદાને
	મુખમાં બ્રહ્માંડ બતાવેલું
	૫ પાદોદક – ચરમુક્તિપુરીણામૃત		૫ પાદોદક – ચરમુક્તિપુરીણામૃત
	૮ ઘૃતપક્વ – ઘીમાં પકવેલાં		૮ ઘૃતપક્વ – ઘીમાં પકવેલાં

	કડવું ૧૦		'''કડવું ૧૦'''
	૪ અરિષ્ટ – સૂર્ય		૪ અરિષ્ટ – સૂર્ય
	૧૨ પંચાનન શંખ – પંચ-મુખના આકારનૌ શંખ		૧૨ પંચાનન શંખ – પંચ-મુખના આકારનૌ શંખ

	કડવું ૧૨		'''કડવું ૧૨'''
	૯ નિર્મુખ – ખાલી હાથે		૯ નિર્મુખ – ખાલી હાથે

MeghaBhavsar at 10:48, 9 November 2021

2021-11-09T10:48:46Z

← Older revision		Revision as of 10:48, 9 November 2021
Line 21:		Line 21:
	૧ ગોમતી-મજ્જન – ગોમતી નદીમાં સ્નાન		૧ ગોમતી-મજ્જન – ગોમતી નદીમાં સ્નાન
	૧૦ જોડવા પાણિ....... – હાથ જોડવા, ગરીબડી વાણી બોલવી,		૧૦ જોડવા પાણિ....... – હાથ જોડવા, ગરીબડી વાણી બોલવી,
	એથી ચહેરો ફિક્કો પડી જાય		એથી ચહેરો ફિક્કો પડી જાય
	૧૦ માગ્યા પે રૂડું મરણ – માગવા/યાચવા કરયાં મરવું સારું		૧૦ માગ્યા પે રૂડું મરણ – માગવા/યાચવા કરયાં મરવું સારું
	૧૨ મામ – સ્વમાન, આબરુ		૧૨ મામ – સ્વમાન, આબરુ
Line 32:		Line 32:
	કડી		કડી
	૨૦ સપ્તઋષિ સેવે કામધેનુને – સપ્તર્ષિ જેવાને પણ કામધેનુ		૨૦ સપ્તઋષિ સેવે કામધેનુને – સપ્તર્ષિ જેવાને પણ કામધેનુ
	(સ્વર્ગની ગાય)ની સેવા કરવી પડે છે.		(સ્વર્ગની ગાય)ની સેવા કરવી પડે છે.
	૨૪ ધોશે ધરણીધર તતખેવ – ધરતીને ધારણ કરનાર (ઈશ્વર)		૨૪ ધોશે ધરણીધર તતખેવ – ધરતીને ધારણ કરનાર (ઈશ્વર)
	તરત દરિદ્રતા દૂર કરશે		તરત દરિદ્રતા દૂર કરશે
	કડવું ૫		કડવું ૫
	૭ કાંગવા – છોડાં કાઢ્યા વિનાના તાંદળા (તંદુલ)		૭ કાંગવા – છોડાં કાઢ્યા વિનાના તાંદળા (તંદુલ)
	૯ છોવાય – ઢોળાય		૯ છોવાય – ઢોળાય
	૧૬ ઉપાન.... – પગના જોડા. અ ફાટેલા હોવાથી જે ધૂળ(રેણુ)		૧૬ ઉપાન.... – પગના જોડા. અ ફાટેલા હોવાથી જે ધૂળ(રેણુ)
	ઊડતી હતી એનાથી જાણે આકાશ છવાઈ ગયું!		ઊડતી હતી એનાથી જાણે આકાશ છવાઈ ગયું!
	૧૭ જેષ્ઠિકા – ચાલવામાં ટેકો રહે એવી લાકડી		૧૭ જેષ્ઠિકા – ચાલવામાં ટેકો રહે એવી લાકડી
	૧૯ શુકજી – શુકદેવ : વ્યાસના પુત્ર. એમણે પરીક્ષિતને		૧૯ શુકજી – શુકદેવ : વ્યાસના પુત્ર. એમણે પરીક્ષિતને
	‘ભાગવત’ સંભળાવ્યું હતું. સુદામા-કથા		‘ભાગવત’ સંભળાવ્યું હતું. સુદામા-કથા
	~~ભાગવતના~~ દશમસ્કંધમાંની કથા છે.		દશમસ્કંધમાંની કથા છે.
	૧૯ નરપતિ – રાજા. અહીં પરીક્ષિત : કુરુવંશનો રાજા,		૧૯ નરપતિ – રાજા. અહીં પરીક્ષિત : કુરુવંશનો રાજા,
	અર્જુનનો પૌત્ર, અભિમન્યુ-ઉત્તરાનો પુત્ર		અર્જુનનો પૌત્ર, અભિમન્યુ-ઉત્તરાનો પુત્ર

	કડવું ૬		કડવું ૬
Line 84:		Line 84:
	<br>		<br>
	{{HeaderNav2		{{HeaderNav2
	\|previous = ~~મુખપૃષ્ઠ-2~~		\|previous = કડવું ૧૪
	\|next = ~~મધ્યકાલીન સાહિત્યનો વિશેષ~~		\|next = આસ્વાદલક્ષી અભ્યાસ
	}}		}}
	<br>		<br>

MeghaBhavsar: Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ|}} {{Poem2Open}} શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ -- દર્શના..."

2021-11-09T09:20:18Z

Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ|}} {{Poem2Open}} શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ -- દર્શના..."

New page

{{SetTitle}}

{{Heading|શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ|}}
{{Poem2Open}}
શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ -- દર્શના ધોળકિયા

કડવું ૧
કડી
૬ અશન – ભોજન
૭ મુન્ય – મુનિ(સુદામા)
૧૫ ઘરસૂત્ર – ઘરસંસાર

કડવું ૨
૪ પુરમાં પછે અન્ન જડતું રહ્યું –ગામમાં તો જે અન્ન મળી આવતું (જડતું) એ હવે અટક્યું. હવે બીજે જવું પડશે
૧૦ ગવનિકા – ગોગ્રાસ, ગાયો માટેનું ઘાસ
૧૩ મારે વાગલાં – વલખાં મારે
૧૪ રક્ષાની ઘટા – માથું ધૂળથી ભરાઈ જવું

કડવું ૩
૧ ભાવઠ –ઉપાધિ
૧ ગોમતી-મજ્જન – ગોમતી નદીમાં સ્નાન
૧૦ જોડવા પાણિ....... – હાથ જોડવા, ગરીબડી વાણી બોલવી,
એથી ચહેરો ફિક્કો પડી જાય
૧૦ માગ્યા પે રૂડું મરણ – માગવા/યાચવા કરયાં મરવું સારું
૧૨ મામ – સ્વમાન, આબરુ

કડવું ૪
૨ વૃદ્ધિહાણ – ચડતી-પડતી
૩ સુકૃત-દુષ્કૃત – પાપ-પુણ્ય
૧૦ નિર્મુખ વાળિયા – ખાલી હાથે પાછા વાળ્યા
૧૧ હુતશેષ ન કીધો આહાર – યજ્ઞમાં હોમ્યા પછી જે શેષરહે તે આહાર
કડી
૨૦ સપ્તઋષિ સેવે કામધેનુને – સપ્તર્ષિ જેવાને પણ કામધેનુ
(સ્વર્ગની ગાય)ની સેવા કરવી પડે છે.
૨૪ ધોશે ધરણીધર તતખેવ – ધરતીને ધારણ કરનાર (ઈશ્વર)
તરત દરિદ્રતા દૂર કરશે
કડવું ૫
૭ કાંગવા – છોડાં કાઢ્યા વિનાના તાંદળા (તંદુલ)
૯ છોવાય – ઢોળાય
૧૬ ઉપાન.... – પગના જોડા. અ ફાટેલા હોવાથી જે ધૂળ(રેણુ)
ઊડતી હતી એનાથી જાણે આકાશ છવાઈ ગયું!
૧૭ જેષ્ઠિકા – ચાલવામાં ટેકો રહે એવી લાકડી
૧૯ શુકજી – શુકદેવ : વ્યાસના પુત્ર. એમણે પરીક્ષિતને
‘ભાગવત’ સંભળાવ્યું હતું. સુદામા-કથા
ભાગવતના દશમસ્કંધમાંની કથા છે.
૧૯ નરપતિ – રાજા. અહીં પરીક્ષિત : કુરુવંશનો રાજા,
અર્જુનનો પૌત્ર, અભિમન્યુ-ઉત્તરાનો પુત્ર

કડવું ૬
૨ કોઠા કોશીસાં શોભે પર્મ – કોઠા પરની (દ્વારકાની)
કમાનો બહુ (પર્મ, પરમ) શોભતી હતી
૪ નથી મુક્તિપુરીમાં મણા – મુક્તિપુરી(દ્વારકા)માં કશાની
ઉણપ(મણા) નથી
૬ એને રૂપે હાર્યા કેશવ-રામ – સુદામાના રૂપ આગળ તો કૃષ્ણ
અને બલરામ પણ જાણે ઝાંખા પડી ગયા! (એવો કટાક્ષ)
૧૦ મયા – માયા, કૃપા
૧૫ ઉપંગ – એક વાદ્ય
કડવું ૭
૨ યક્ષકર્દમ સત્યા સેવે રે – યક્ષોને પ્રિય એવો સુગંધિત લેપ
સત્યભામા કૃષ્ણને લગાડે છે ૨ અગર ઉસેવે – અગરુનો સુગંધિત ધૂપ (પેલા લેપ પર)
આપે છે
૩ બીડી – પાન, તાંબુલ
૧૧ વામદેવ – વામનદેવ
૧૨ અત્રિ – ઐક ઋષિ
૧૨ પત્રી – પત્ર, ભલામણ-ચિઠ્ઠી

કડવું ૮
૪ જેના નાભિકમળમાંથી......... – કૃષ્ણસ્તુતિ : કૃષ્ણ/વિષ્ણુની
નાભિના કમળમાંથી પ્રગટેલાબ્રહ્માએ પળવારમાં
સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું, બાળકૃષ્ણે માતા યશોદાને
મુખમાં બ્રહ્માંડ બતાવેલું
૫ પાદોદક – ચરમુક્તિપુરીણામૃત
૮ ઘૃતપક્વ – ઘીમાં પકવેલાં

કડવું ૧૦
૪ અરિષ્ટ – સૂર્ય
૧૨ પંચાનન શંખ – પંચ-મુખના આકારનૌ શંખ

કડવું ૧૨
૯ નિર્મુખ – ખાલી હાથે

{{Poem2Close}}

<br>
{{HeaderNav2
|previous = મુખપૃષ્ઠ-2
|next = મધ્યકાલીન સાહિત્યનો વિશેષ
}}
<br>