સોરઠી બહારવટિયા ભાગ-1/3. બાવા વાળો - Revision history

KhyatiJoshi at 13:15, 23 May 2022

2022-05-23T13:15:50Z

← Older revision		Revision as of 13:15, 23 May 2022
Line 470:		Line 470:
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
	-----------------------------------------------------------------		-----------------------------------------------------------------

			<br>
			{{HeaderNav2
			\|previous = 2. નાથો મોઢવાડિયો
			\|next = 4. ભીમો જત
			}}
			<br>

KhyatiJoshi at 07:34, 20 May 2022

2022-05-20T07:34:31Z

← Older revision		Revision as of 07:34, 20 May 2022
Line 469:		Line 469:
	માંડવડેથી કાંધો વાળો વગેરે પોતાના વળના જે મોટામોટા કાઠી હતા તેને ટીંબલાવાળાએ શનિવારે સાંજથી જ બોલાવીને ભેળા કર્યા. રવિવારે સવારે આખા દાયરાએ હથિયાર-પડિયાર બાંધીને ચોરે બેઠક કરી. બરાબર આ બાજુ કસુંબાની ખરલો છલોછલ ભરાઈ ને પ્યાલીઓમાં રેડી પીવાની તૈયારી થઈ, ગઢમાં ઊના રોટલા, ગોરસ અને ખાંડેલ સાકરના ત્રાંસ ભાતલાં પીરસવા સારુ તૈયાર ટપકે થઈ ગયાં અને બીજી બાજુ ગામને પાદર ચાંપરાજ વાળાના મકરાણીઓની બંદૂકોના ભડાકા સંભળાયા. સબોસબ કસુંબા પડતા મેલીને કાઠીઓ ચોરેથી કૂદ્યા. તરવારોની તાળી પડી અને ધાણી ફૂટે તેમ બંદૂકોમાંથી ગોળીઓ વછૂટી; માંડવડાનો કાંધો વાળો અને વરસડાનો બીજો કાંધો વાળો ટીંબલાની બજારમાં ઠામ રહ્યા, અને બાકીના કંઈક કાઠીઓ પાછલી બારીએથી પલાયન થઈ ગયા.		માંડવડેથી કાંધો વાળો વગેરે પોતાના વળના જે મોટામોટા કાઠી હતા તેને ટીંબલાવાળાએ શનિવારે સાંજથી જ બોલાવીને ભેળા કર્યા. રવિવારે સવારે આખા દાયરાએ હથિયાર-પડિયાર બાંધીને ચોરે બેઠક કરી. બરાબર આ બાજુ કસુંબાની ખરલો છલોછલ ભરાઈ ને પ્યાલીઓમાં રેડી પીવાની તૈયારી થઈ, ગઢમાં ઊના રોટલા, ગોરસ અને ખાંડેલ સાકરના ત્રાંસ ભાતલાં પીરસવા સારુ તૈયાર ટપકે થઈ ગયાં અને બીજી બાજુ ગામને પાદર ચાંપરાજ વાળાના મકરાણીઓની બંદૂકોના ભડાકા સંભળાયા. સબોસબ કસુંબા પડતા મેલીને કાઠીઓ ચોરેથી કૂદ્યા. તરવારોની તાળી પડી અને ધાણી ફૂટે તેમ બંદૂકોમાંથી ગોળીઓ વછૂટી; માંડવડાનો કાંધો વાળો અને વરસડાનો બીજો કાંધો વાળો ટીંબલાની બજારમાં ઠામ રહ્યા, અને બાકીના કંઈક કાઠીઓ પાછલી બારીએથી પલાયન થઈ ગયા.
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
			-----------------------------------------------------------------

KhyatiJoshi at 07:33, 20 May 2022

2022-05-20T07:33:46Z

← Older revision		Revision as of 07:33, 20 May 2022
Line 400:		Line 400:
	<center>'''<big>[કુંડળિયા]</big>'''</center>		<center>'''<big>[કુંડળિયા]</big>'''</center>
	<poem>		<poem>
	ગાવાં શક્તિ સબગરૂ, આપે અખર અથાવ		::ગાવાં શક્તિ સબગરૂ, આપે અખર અથાવ
	વડ ત્યાગી વિવાઈ તો રાણ પરજ્જાં રાવ.		::વડ ત્યાગી વિવાઈ તો રાણ પરજ્જાં રાવ.
	રાણ પરજ્જાં રાવ કે ગીતાં રાચિયો,		::રાણ પરજ્જાં રાવ કે ગીતાં રાચિયો,
	નરખી તો ભોપાળ રાંક-દખ નાસિયો,		::નરખી તો ભોપાળ રાંક-દખ નાસિયો,
	કીજે મેર ગણેશ, અરજ્જું કા’વીએં		::કીજે મેર ગણેશ, અરજ્જું કા’વીએં
	લંગડો પરજાંનો જામ ગણેશ લડાવીએં.		::લંગડો પરજાંનો જામ ગણેશ લડાવીએં.
	સર ફાગણ ત્રીજ શુદ, પાકાં લગન પસાય,		::સર ફાગણ ત્રીજ શુદ, પાકાં લગન પસાય,
	વાર શુકર અડસઠરો વરસ, મૂરત ચોખા માંય.		::વાર શુકર અડસઠરો વરસ, મૂરત ચોખા માંય.
	મૂરત ચોખા માંય કે સઘન મગાવિયા,		::મૂરત ચોખા માંય કે સઘન મગાવિયા,
	લાખાં મણ ઘી ખાંડ સામાદાં લાવિયા,		::લાખાં મણ ઘી ખાંડ સામાદાં લાવિયા,
	બોળાં ખડ જોગાણ ખેંગા ને બાજરા,		::બોળાં ખડ જોગાણ ખેંગા ને બાજરા,
	વાળો મોજ વરીસ દન વીમાહરા.		::વાળો મોજ વરીસ દન વીમાહરા.
	બ્રાહ્મણ બસીએ ભેજિયો, લગન સુરંગા લખાય		::બ્રાહ્મણ બસીએ ભેજિયો, લગન સુરંગા લખાય
	વાળા ઘેરે મોતાવળ, વેગે લિયા વધાય.		::વાળા ઘેરે મોતાવળ, વેગે લિયા વધાય.
	વેગે લિયા વધાય કે જાંગી વજ્જિઆ,		::વેગે લિયા વધાય કે જાંગી વજ્જિઆ,
	ગેહે રાણ દુવાર ત્રંબાળુ ગજ્જિઆ,		::ગેહે રાણ દુવાર ત્રંબાળુ ગજ્જિઆ,
	શરણાયાં સેસાટ વેંચાઈ સાકરાં,		::શરણાયાં સેસાટ વેંચાઈ સાકરાં,
	ઠારોઠાર આણંદ વધાઈ ઠાકરાં.		::ઠારોઠાર આણંદ વધાઈ ઠાકરાં.
	નવખંડ રાણે નોતર્યાં, દેસપતિ સરદાર		::નવખંડ રાણે નોતર્યાં, દેસપતિ સરદાર
	કેતા વિપ્ર કંકોત્રીઆ આયા ફરી અસવારા.		::કેતા વિપ્ર કંકોત્રીઆ આયા ફરી અસવારા.
	આયા ફરી અસવાર નોત્રાળુ આવિયા,		::આયા ફરી અસવાર નોત્રાળુ આવિયા,
	ગણીઅણ રાગ ઝકોળ ખંભાતી ગાવિયા,		::ગણીઅણ રાગ ઝકોળ ખંભાતી ગાવિયા,
	અમલારા ધસવાટ પીએ મદ આકરા,		::અમલારા ધસવાટ પીએ મદ આકરા,
	ઠાવા પ્રજભોપાળ કચારી ઠાકરા.		::ઠાવા પ્રજભોપાળ કચારી ઠાકરા.
	ફુલેકે ધજા ફરે રંગભીનો પ્રજરાવ		::ફુલેકે ધજા ફરે રંગભીનો પ્રજરાવ
	રમે ગલાલે રાવતાં છત્રપતિ નવસાવ.		::રમે ગલાલે રાવતાં છત્રપતિ નવસાવ.
	છત્રપતિ નવસાવ સારીખા ચોહડા,		::છત્રપતિ નવસાવ સારીખા ચોહડા,
	જોધાણારા જામ કે લોમા જેહડા,		::જોધાણારા જામ કે લોમા જેહડા,
	સામતિયો કોટીલ ચંદ્રેસર સૂમરો,		::સામતિયો કોટીલ ચંદ્રેસર સૂમરો,
	અરવે વેગડ રામ દલીરો ઊમરો.		::અરવે વેગડ રામ દલીરો ઊમરો.
	સે કોઈ આયા ભડ ચડી, રડે ત્રંબાળાં રાવ		::સે કોઈ આયા ભડ ચડી, રડે ત્રંબાળાં રાવ
	બાવલે મોડ બંધિયો નવરંગી નવસાવ.		::બાવલે મોડ બંધિયો નવરંગી નવસાવ.
	નવરંગી નવસાવ ઘરાવી નોબતાં,		::નવરંગી નવસાવ ઘરાવી નોબતાં,
	ભાયાણો ભોપાળ, ઉંઘલિયો અણભત્યાં,		::ભાયાણો ભોપાળ, ઉંઘલિયો અણભત્યાં,
	લાખી કા લટબેર પલાણ્યા લાખરા,		::લાખી કા લટબેર પલાણ્યા લાખરા,
	ફુલિયા ફાગણ માસ વનામેં ખાખરા.		::ફુલિયા ફાગણ માસ વનામેં ખાખરા.
	કોટિલા બસિયા કમંધ, સોઢા તેમ ચહુવાણ,		::કોટિલા બસિયા કમંધ, સોઢા તેમ ચહુવાણ,
	વેંડા હુદડ ને વિકમ…		::વેંડા હુદડ ને વિકમ…
	લાખો દોસી લુંઘીએ ભર રેશમરા ભાર		::લાખો દોસી લુંઘીએ ભર રેશમરા ભાર
	રાણે વટ દઈ રાખિયા સાળુ રેટા શાલ.		::રાણે વટ દઈ રાખિયા સાળુ રેટા શાલ.
	સાળુ રેટા શાલ દુપેટા સાવટુ		::સાળુ રેટા શાલ દુપેટા સાવટુ
	પીતાંબર વણપાર કેરાતા કેપટુ		::પીતાંબર વણપાર કેરાતા કેપટુ
	વાટ્યાં નવરંગ થાન કે કમ્મર વેલીઆં		::વાટ્યાં નવરંગ થાન કે કમ્મર વેલીઆં
	સોળા ગાય સોરંગ ઓઢી સાહેલીઆં.		::સોળા ગાય સોરંગ ઓઢી સાહેલીઆં.
	હેઠઠ જાન હિલોહળાં સામપરજ પતસાવ,		::હેઠઠ જાન હિલોહળાં સામપરજ પતસાવ,
	આવીને ગડથે ઊતર્યો રાણ દલીપત રાવ.		::આવીને ગડથે ઊતર્યો રાણ દલીપત રાવ.
	રાણ દલીપત રાવ ભરણ બથ આભરી		::રાણ દલીપત રાવ ભરણ બથ આભરી
	આગ બસીઓ જેઠસૂર વાળાની બરાબરી		::આગ બસીઓ જેઠસૂર વાળાની બરાબરી
	તંબૂ પચરંગી કે પાદર તાણીઆ		::તંબૂ પચરંગી કે પાદર તાણીઆ
	અમીરારા ખેલ કે માંડવ આણીઆ.		::અમીરારા ખેલ કે માંડવ આણીઆ.
	</poem>		</poem>

KhyatiJoshi at 07:32, 20 May 2022

2022-05-20T07:32:10Z

@@ Line 391: / Line 391: @@
 {{Poem2Open}}
 [અર્થ : હાથમાં ધોકો લઈને આ બાવો મંત્રની સાધના કરે છે. નવેય ખંડ પૃથ્વીનો એ ભૂવો બન્યો છે. દુશ્મનોની (દોખિયું તાણી) ધરાને ચાકડે ચડાવવા માટે બાપાની પેઠે જ બાવો ધમધમી રહ્યો છે. ગામડેગામડે ભીષણ ઢોલ બજે છે. આજે ત્રણ જાતના કાઠીઓ વચ્ચે કોઈ એવો નથી. વેરી જનોનાં પાટણો (શહેરો)ને સ્થાને ડટ્ટણ કરી નાખવા માટે એને તો જોગી ધૂંધળીનાથ (કે જેણે મુંગીપુર, વલભીપુર વગેરે નગરોનું શાપથી દટ્ટણ કરી નાખ્યું છે) માફક જગાડ્યો છે. વાઘાનો પૌત્ર એક ચાસ પણ ધરતીને ઢીલી નહિ મૂકે. દળો (લશ્કરો)ને થંભાવનાર આ બાવો તો બાપ રાણીંગથી દોઢેરો બળવાન છે. ને હે ધરતીપતિઓ! જે દિવસ આ બાવાનું વેર ચુકાવી આપશો તે દિવસે જ તમે મેડીએ ચડીને પોઢી શકશો.
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 07:28, 20 May 2022

2022-05-20T07:28:35Z

← Older revision		Revision as of 07:28, 20 May 2022
Line 370:		Line 370:
	::તો લેવા જાત લંકા, રાવણવાળી રાણગા.		::તો લેવા જાત લંકા, રાવણવાળી રાણગા.
	</poem>		</poem>

			<center>'''<big>2</big>'''</center>
			{{Poem2Open}}
			આ પ્રસંગે પિત્રાઈઓએ એમ કહેલું કે “બાવાના હાથમાં તો ધોકો રે’શે” એ પરથી ઠપકારૂપે મૂળુભાઈ વરસડા નામના ચારણે એક કાવ્ય રચેલું તે મારી નોંધપોથીમાંથી જડતા ટપકાવું છું :
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			::સજી હાથ ધોકો ગ્રહે કરે મંત સાધના,
			::થિયો નવખંડમાં ભૂવો ઠાવો,
			::ચાકડે દોખિયું તણી ધર ચડાવવા,
			::બાપ જેમ ધમસ હલાવે બાવો. [1]
			::ગામડે ગામડે ઢોલ વહરા ગડે,
			::આજ ત્રહું પરજ વચ નહિ એવો,
			::વેરીઆં પટણ ત્યાં દટણ લઈ વાળવા,
			::જગાડ્યો ધૂંધળીનાથ જેવો.[2]
			::ધરા વાઘાહરો ચાસ નૈ ઢીલવે <ref>ઢીલવે — મોળી ન મૂકે.</ref>
			::દળાંથંભ રાણથી બમણ દોઢો,
			::ચકાબંધ વેર બાવાતણું ચૂકવો,
			::પરજપતિ મેડીએ ત દન <ref>ત દન — તે દિવસે.</ref> પોઢો. [3]
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			[અર્થ : હાથમાં ધોકો લઈને આ બાવો મંત્રની સાધના કરે છે. નવેય ખંડ પૃથ્વીનો એ ભૂવો બન્યો છે. દુશ્મનોની (દોખિયું તાણી) ધરાને ચાકડે ચડાવવા માટે બાપાની પેઠે જ બાવો ધમધમી રહ્યો છે. ગામડેગામડે ભીષણ ઢોલ બજે છે. આજે ત્રણ જાતના કાઠીઓ વચ્ચે કોઈ એવો નથી. વેરી જનોનાં પાટણો (શહેરો)ને સ્થાને ડટ્ટણ કરી નાખવા માટે એને તો જોગી ધૂંધળીનાથ (કે જેણે મુંગીપુર, વલભીપુર વગેરે નગરોનું શાપથી દટ્ટણ કરી નાખ્યું છે) માફક જગાડ્યો છે. વાઘાનો પૌત્ર એક ચાસ પણ ધરતીને ઢીલી નહિ મૂકે. દળો (લશ્કરો)ને થંભાવનાર આ બાવો તો બાપ રાણીંગથી દોઢેરો બળવાન છે. ને હે ધરતીપતિઓ! જે દિવસ આ બાવાનું વેર ચુકાવી આપશો તે દિવસે જ તમે મેડીએ ચડીને પોઢી શકશો.
			{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 07:25, 20 May 2022

2022-05-20T07:25:13Z

← Older revision		Revision as of 07:25, 20 May 2022
Line 341:		Line 341:
	<center>''''''</center>		<center>''''''</center>
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

			<center>'''‘<big>બાવા વાળો’ વારતાનાં પરિશિષ્ટ</big>'''</center>
			<center>'''<big>1</big>'''</center>
			{{Poem2Open}}
			<big>મિ</big>. સી. એ. કિનકેઈડ પોતાના ‘ધિ આઉટલૉઝ ઑફ કાઠિયાવાડ’ના બીજા પ્રકરણમાં વિગતવાર લખે છે કે “રાણીંગ વાળો બહારવટે કેમ નીકળ્યો તે કથા કાઠિયાવાડી રિસાયતોની વહેલા કાળની ખટપટનો તેમ જ અધૂરા જ્ઞાનને કારણે બ્રિટિશ શાસન કેવી ભૂલો કરી બેસે છે તેનો હૂબહૂ નમૂનો પૂરો પાડે છે. રાણીંગ વાળાના બાપે બીજા વાળા કાઠીઓ સાથે ગીરમાં અ ા જમાવીને વીસાવદર અને ચેલણાનાં પરગણાં હાથ કર્યાં. સને 1782માં એ બધાએ પોતાનું રક્ષણ પ્રાપ્ત કરવા સારુ પોતાના કબજાનો અરધોઅરધ મુલક જૂનાગઢ રાજને આપી દીધો. પણ આ કાઠીઓનો પાડોશ ત્રાસરૂપ નીવડતાં નવાબે 1794માં પોતાને મળેલો આ વીસાવદર અને ચેલણાનો પ્રદેશ બાંટવા દરબારને શાદીની ભેટમાં આપી દીધો. બાંટવા દરબાર આ એકસંપીલા કાઠીઓને પૂરા ન પડી શકતા હોઈ તેણે ચાણક્યબુદ્ધિ વાપરી કાઠીઓની અંદરોઅંદર કંકાસ રોપ્યો. અને એકલા રાણીંગ વાળાને જ માત્રા વાળાની જમીન સોંપાવી દીધી, માત્રા વાળો બહારવટે નીકળ્યો, ને મલ્હારરાવ (કડીવાળા) નામના મરાઠા બંડખોર સાથે જોડાયો. પણ રાણીંગ વાળાએ મલ્હારરાવને દગલબાજીથી દૂર કર્યો, અને ગાયકવાડ સરકારની મદદથી એણે માત્રા વાળાનો બધો મુલક હાથ કરી લીધો. માત્રાએ છેવટ સુધી બહારવટું ખેડ્યું ને એના મૉત બાદ એની વિધવાએ પોતાના બાળ હરસૂર વાળા વતી કર્નલ વૉકરને અરજ હેવાલ કરી. કર્નલ વૉકરે બે ભૂલો કરી : એક તો એણે રાણીંગ વાળા પાસેથી માત્રા વાળાનો ગરાસ ખૂંચવી લઈ હરસૂરને સોંપ્યો. આ ખોટું હતું કેમ કે રાણીંગ વાળાએ તો આ મુલક બ્રિટિશ સત્તાની સ્થાપના પૂર્વે મેળવી લીધો હતો. ને બીજી ભૂલ એણે રાણીંગ વાળાને પોતાનો ભાગ પણ ખૂંચવી લઈ હરસૂર વાળાને સોંપી દેવાની કરી.
			બાવા વાળાના બાપ રાણીંગ વાળાનું ચારણી બિરદ-કાવ્ય :
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			::બલાં આગ હલાં કરી બાબીએ હામદે
			::મામલે કુંડલે ધોમ માતી,
			::વાઘહરે <ref>વાઘહરે — વાઘા વાળાના પુત્રે (રાણીંગ વાળાએ).</ref> આરબાંને ઝાટકે વાંતર્યા
			::રાણંગે કરી બજાર રાતી. [1]
			::મસો કે’ હાય ઘર ગિયું મોરારજી!
			::કાપ્ય થાણા તણી ઘાણ્ય કાઢી,
			::ગોતીઓ શેરીએ મિંયા એક ના મળે
			::દડા <ref>જેમ.</ref> શેરીએ રડે દાઢી. [2]
			::મોબતે ખાન રે કરી ઝટપટ મને
			::(નકર) ટળી જાત દલભજી તણો ટીલો.
			::અડજંતર કાંધહર કોટસું આટકત
			::ઝાટકત સતારા તણો જીલો.[3]
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			[અર્થ : જૂનાગઢના નવાબ હામદખાન બાબીએ હલ્લો કર્યો. વાઘના પુત્ર રાણંગે આરબોને તરવારને ઝાટકે (સોપારીનો ચૂરો કરે તેમ) વાતરી નાખ્યા અને રાણંગે શહેરની બજાર (શત્રુના રક્તથી) રાતી રંગી નાખી. મસો (એ નામનો કોઈ જૂનાગઢી અમલદાર) કહે છે કે હાય હાય મોરારજી (જૂનાગઢી અધિકારી)! આ તો ઘર ગયું. આખા થાણાનો ઘાણ રાણીંગે કાઢી નાખ્યો. શેરીમાં કોઈ મિયાં (જૂનાગઢી સિપાહી) શોધ્યો જડતો નથી. અને દાઢીઓ (દાઢીદાર સિપાહીઓનાં મસ્તકો) તો શેરીઓમાં દડાની જેમ રડી રહેલ છે. મોહબતખાનના પુત્રે (નવાબે) મનમાં ઝડપ કરી. નહિતર દુલભજી તણું ટીલું ટળી જાત. (અર્થ સમજાતો નથી.) કાંધા વાળાનો વંશજ રાણંગ તો બુંદી કોટા સાથે આફળત અને સતારા જિલ્લાને તારાજ કરી નાખત.]
			રાણીંગ વાળો એક પગે લૂલો હતો. ચારણે તેનો દુહો કહ્યો છે કે —
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			::કર જેમ કાઠીડા, પગ હત પાવરના ધણી,
			::તો લેવા જાત લંકા, રાવણવાળી રાણગા.
			</poem>

KhyatiJoshi at 07:19, 20 May 2022

2022-05-20T07:19:07Z

@@ Line 324: / Line 324: @@
 {{Poem2Open}}
 '''[અને મતિહીન માનવી! તેં છાનામાના આવીને બાવા વાળાને માર્યો! એ મરતાં તો જો ગિરનારનું શિખર તૂટી પડ્યાું હોય એવું દુઃખ થાય છે.]'''
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 07:15, 20 May 2022

2022-05-20T07:15:35Z

@@ Line 310: / Line 310: @@
 મોરણીએથી ચારણોને બોલાવી બાવા વાળાના શરીરને દેન પાડ્યું. મારવા આવનારા પણ મસાણે જઈને આભડ્યા.
 એ રીતે અનેક નિર્દયતાનાં કૃત્યો કરીને, પોતાની બીજી સ્ત્રીને બચાવ્યા સિવાયની અન્ય કશી પણ ખાનદાની દાખવ્યા વગર, બાવા વાળાની છવ્વીસ વર્ષની આવરદા ખતમ થઈ ગઈ. એના આશ્રિતોએ માથા પર ફાળિયું ઢાંકીને મરશિયા ગાયા :
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 07:13, 20 May 2022

2022-05-20T07:13:30Z

@@ Line 274: / Line 274: @@
 ડેલીએ આવીને જોયું તો ડેલી ઉઘાડીફટાક પડી છે. અંદર આવે ત્યાં પચાસ નસકોરાં બોલે છે. થયા સહુ ભેળા. સૂતેલા શત્રુઓને માથે તરવારોની પ્રાછટ બોલવા મંડી, પણ દેકારામાં ને દેકારામાં બે જણ જાગી ઊઠ્યા. ડેલીનું કમાડ ઉઘાડું મુકાવનાર અને માત્રા વેગડને પાણી છાંટતો અટકાવનાર લોમો તો આંખો ઉઘાડીને આ કતલ જોતાં જ ભાગ્યો. ગઢ ઠેકીને ગયો. (પાછળથી એણે કોઈને ત્યાં પખાલ હાંકેલી.)
 ત્યાં માત્રો વેગડ ઊઠ્યો. એની માને એકનો એક હતો. પણ માત્રો ભાગે નહિ. બીજા બધાની લોથો ઢળી પડી હતી તેની વચ્ચે એકલે હાથે પડકાર કરીને માત્રાએ ટક્કર લીધી. પણ ત્યાં તો એને માથે ઝાટકાના મે’ વરસી ગયા.
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 07:06, 20 May 2022

2022-05-20T07:06:34Z

← Older revision		Revision as of 07:06, 20 May 2022
Line 178:		Line 178:
	મુંબઈની સરકારમાંથી જૂનાગઢના નવાબ ઉપર ખરીતો ગયો કે ચાહે તે ભોગે પણ હરસૂરકા કાઠીની પાસેથી વીસાવદર પરગણું બાવા વાળાને અપાવો. અને જો ગ્રાંટના ખૂનનું ટીપું પડશે તો ગોરી પલટનો ઊતરીને ગીર સળગાવી નાખશે, અને રાણી સરકારનો ખોફ તમારા રજવાડા ઉપર ઊતરશે.		મુંબઈની સરકારમાંથી જૂનાગઢના નવાબ ઉપર ખરીતો ગયો કે ચાહે તે ભોગે પણ હરસૂરકા કાઠીની પાસેથી વીસાવદર પરગણું બાવા વાળાને અપાવો. અને જો ગ્રાંટના ખૂનનું ટીપું પડશે તો ગોરી પલટનો ઊતરીને ગીર સળગાવી નાખશે, અને રાણી સરકારનો ખોફ તમારા રજવાડા ઉપર ઊતરશે.
	નવાબના ચતુર દીવાને ગીરના ગાળામાં સંદેશો પહોંચાડ્યો. જૂનાગઢની મદદથી વીસાવદર પરગણું બાવા વાળાને હાથ પડ્યું અને કપ્તાન ગ્રાંટને ગીરમાં છૂટો મેલી બહારવટિયા વીસાવદરની ગાદી ઉપર ગયા. પરંતુ વિજયના મદમાં ચકચૂર થયેલા બાવા વાળાની બુદ્ધિ ફરી ગઈ હતી. એણે માણસાઈ મેલી દીધી હતી.		નવાબના ચતુર દીવાને ગીરના ગાળામાં સંદેશો પહોંચાડ્યો. જૂનાગઢની મદદથી વીસાવદર પરગણું બાવા વાળાને હાથ પડ્યું અને કપ્તાન ગ્રાંટને ગીરમાં છૂટો મેલી બહારવટિયા વીસાવદરની ગાદી ઉપર ગયા. પરંતુ વિજયના મદમાં ચકચૂર થયેલા બાવા વાળાની બુદ્ધિ ફરી ગઈ હતી. એણે માણસાઈ મેલી દીધી હતી.
	
			<center>''''''</center>

	“આજ તો સરધારપરને માથે પડીએ.”		“આજ તો સરધારપરને માથે પડીએ.”
	“દરબાર, ઈ ઘીંહરાનો મારગ લેવા જેવો નથી. ત્યાં તો આયરની વસ્તી વસે છે.”		“દરબાર, ઈ ઘીંહરાનો મારગ લેવા જેવો નથી. ત્યાં તો આયરની વસ્તી વસે છે.”
Line 196:		Line 198:
	ઝબોઝબ ઘોડાં ઉપર ઘાસિયા નખાયા અને કાઠીઓ ચડી ગયા. સામી બાજુથી મૂળુ વાળો અફીણ-કસુંબા લઈને અને તંગ તાણીને ઊતર્યો.		ઝબોઝબ ઘોડાં ઉપર ઘાસિયા નખાયા અને કાઠીઓ ચડી ગયા. સામી બાજુથી મૂળુ વાળો અફીણ-કસુંબા લઈને અને તંગ તાણીને ઊતર્યો.
	બેય સગા મશિયાઈ : બેય ગોરવિયાળીની સપાટ ધરતીમાં સામસામા આટક્યા. પેગડાં માથે ઊભા થઈ જઈને બેય જણાએ ભાલાં ઉગામ્યાં. આભને ભેદે એવા સામસામા પડકારા દેવાણા. પણ ત્યાં તો કોણ જાણે શી દૈવગતિ બની કે રણમાં સદા ખીલાની જેમ જડાઈ જનારી વાંદર્ય ઘોડી પોતાના અસવાર મૂળુ વાળાના હાથમાંથી નીકળીને પાછી ફરી ગઈ. મૂળુ વાળા તે વખતે ભૂંડા દેખાણા. “મૂળુભાઈ, ભાગો મા!” “મૂળુભાઈ, ભાગો મા!” “નહિ મારી નાખીએ!” “લોહીનો ત્રસકોય નહિ ટપકાવીએ!” “એ બા, ઊભા રો’! ઊભા રો’!” એવા ચસકા શત્રુના માણસો પાડવા લાગ્યા. અને પછી મૂળુ વાળે ઘણીયે વાંદર્યને પા ગાઉ માથેથી પાછી વાળી, પણ ત્યાં તો ગોરવિયાળીના ચારણોને જાણ થતાં એ બધા દોટ મેલીને આંબી ગયા. બેય કટકને જોગમાયાની દુહાઈ દઈને નોખાં પાડ્યાં. ચારણના દીકરા વચ્ચે આવવાથી બેય મશિયાઈ નોખીનોખી દિશામાં કટકને હાંકી ગયા.		બેય સગા મશિયાઈ : બેય ગોરવિયાળીની સપાટ ધરતીમાં સામસામા આટક્યા. પેગડાં માથે ઊભા થઈ જઈને બેય જણાએ ભાલાં ઉગામ્યાં. આભને ભેદે એવા સામસામા પડકારા દેવાણા. પણ ત્યાં તો કોણ જાણે શી દૈવગતિ બની કે રણમાં સદા ખીલાની જેમ જડાઈ જનારી વાંદર્ય ઘોડી પોતાના અસવાર મૂળુ વાળાના હાથમાંથી નીકળીને પાછી ફરી ગઈ. મૂળુ વાળા તે વખતે ભૂંડા દેખાણા. “મૂળુભાઈ, ભાગો મા!” “મૂળુભાઈ, ભાગો મા!” “નહિ મારી નાખીએ!” “લોહીનો ત્રસકોય નહિ ટપકાવીએ!” “એ બા, ઊભા રો’! ઊભા રો’!” એવા ચસકા શત્રુના માણસો પાડવા લાગ્યા. અને પછી મૂળુ વાળે ઘણીયે વાંદર્યને પા ગાઉ માથેથી પાછી વાળી, પણ ત્યાં તો ગોરવિયાળીના ચારણોને જાણ થતાં એ બધા દોટ મેલીને આંબી ગયા. બેય કટકને જોગમાયાની દુહાઈ દઈને નોખાં પાડ્યાં. ચારણના દીકરા વચ્ચે આવવાથી બેય મશિયાઈ નોખીનોખી દિશામાં કટકને હાંકી ગયા.
	
			<center>''''''</center>

	“બાપુ! ભાઈ મૂળુ વાળાએ પારોઠનાં પગલાં ભર્યાં!”		“બાપુ! ભાઈ મૂળુ વાળાએ પારોઠનાં પગલાં ભર્યાં!”
	એમ જેતપુરમાં વાવડ પહોંચ્યા. સાંભળતાં જ દેવો વાળા પથારીમાં પડ્યાપડ્યા મોઢું ઢાંકી ગયા. ભત્રીજો આવતાં જ આપા દેવાએ પડખું ફરીને કહી દીધું કે “મને મોં દેખાડીશ મા!”		એમ જેતપુરમાં વાવડ પહોંચ્યા. સાંભળતાં જ દેવો વાળા પથારીમાં પડ્યાપડ્યા મોઢું ઢાંકી ગયા. ભત્રીજો આવતાં જ આપા દેવાએ પડખું ફરીને કહી દીધું કે “મને મોં દેખાડીશ મા!”
	“અરે કાકા! પણ મારો વાંક નહોતો. હું ન ભાગું, મારાં ભાગ્ય અવળાં તે વાંદર્ય ફરી ગઈ. પણ હવે તમારે પગે હાથ દઈને કહું છું કે હું બાવાને ફરી ભેટીશ અને ઘોડી ફરી હતી કે હું ફર્યો હતો તે બતાવી દઈશ.”		“અરે કાકા! પણ મારો વાંક નહોતો. હું ન ભાગું, મારાં ભાગ્ય અવળાં તે વાંદર્ય ફરી ગઈ. પણ હવે તમારે પગે હાથ દઈને કહું છું કે હું બાવાને ફરી ભેટીશ અને ઘોડી ફરી હતી કે હું ફર્યો હતો તે બતાવી દઈશ.”
	એટલી ખાતરી મળ્યા પછી જ દેવા વાળાએ મોં પરથી લૂગડું ખસેડ્યું.		એટલી ખાતરી મળ્યા પછી જ દેવા વાળાએ મોં પરથી લૂગડું ખસેડ્યું.
	
			<center>''''''</center>

	“આવો આવો, આપા માણસૂર!” ડુંગરના તખ્ત ઉપર બિરાજેલા બાવા વાળાએ મહેમાનોને આવકાર આપ્યો.		“આવો આવો, આપા માણસૂર!” ડુંગરના તખ્ત ઉપર બિરાજેલા બાવા વાળાએ મહેમાનોને આવકાર આપ્યો.
	“આપા બાવા વાળા!” માણસૂર ધાધલ બોલ્યા : “હું આજ સ્વારથની વાતે આવ્યો છું.”		“આપા બાવા વાળા!” માણસૂર ધાધલ બોલ્યા : “હું આજ સ્વારથની વાતે આવ્યો છું.”
Line 244:		Line 250:
	“ભોજા માંગાણી! આ બે સાંતીની જમીન રહી છે, એય નથી સહેવાતી કે શું? આભને ઓળે રહીને મારાં છોરુડાં ઉઝેરું છું; એટલુંયે તારી આંખમાં ખટકે છે કે, ભાઈ!” બોલતાંબોલતાં હરસૂર વાળાની પાંપણો પલળતી લાગી.		“ભોજા માંગાણી! આ બે સાંતીની જમીન રહી છે, એય નથી સહેવાતી કે શું? આભને ઓળે રહીને મારાં છોરુડાં ઉઝેરું છું; એટલુંયે તારી આંખમાં ખટકે છે કે, ભાઈ!” બોલતાંબોલતાં હરસૂર વાળાની પાંપણો પલળતી લાગી.
	હેઠા ઊતરીને ભોજાએ પોતાની તરવાર હરસૂર વાળાના હાથમાં દીધી અને બોલ્યો : “આપા હરસૂર! આજથી તું મારો ઠાકોર ને હું તારો ચાકર. ઊઠ, નીકળ બા’રવટે.”		હેઠા ઊતરીને ભોજાએ પોતાની તરવાર હરસૂર વાળાના હાથમાં દીધી અને બોલ્યો : “આપા હરસૂર! આજથી તું મારો ઠાકોર ને હું તારો ચાકર. ઊઠ, નીકળ બા’રવટે.”
	
			<center>''''''</center>

	વીસાવદર ગામમાં સોપો પડી ગયો છે. જળ જંપી ગયાં હોય એવી શાંતિ પથરાઈ ગઈ છે. બાવા વાળો દરબારગઢના માયલા ઓરડામાં માળા ફેરવી લઈને સૂવાની તૈયારી કરે છે. આજ ત્રણ દિવસથી એની સવાર-સાંજની માળાને ટાણે રેઢી જ્યોત થાતી નથી. એ ચિંતામાં બહારવટિયો ઊંઘ વિના પથારીમાં આળોટે છે. તેટલામાં તો, પોતે જેને બહેન કહી હતી એ કણબણ આવીને ઊભી રહી.		વીસાવદર ગામમાં સોપો પડી ગયો છે. જળ જંપી ગયાં હોય એવી શાંતિ પથરાઈ ગઈ છે. બાવા વાળો દરબારગઢના માયલા ઓરડામાં માળા ફેરવી લઈને સૂવાની તૈયારી કરે છે. આજ ત્રણ દિવસથી એની સવાર-સાંજની માળાને ટાણે રેઢી જ્યોત થાતી નથી. એ ચિંતામાં બહારવટિયો ઊંઘ વિના પથારીમાં આળોટે છે. તેટલામાં તો, પોતે જેને બહેન કહી હતી એ કણબણ આવીને ઊભી રહી.
	“બાપુ! જાગો છો?”		“બાપુ! જાગો છો?”