સૌરાષ્ટ્રની રસધાર-4/દેહના ચૂરા - Revision history

KhyatiJoshi at 12:31, 9 April 2022

2022-04-09T12:31:50Z

← Older revision		Revision as of 12:31, 9 April 2022
Line 367:		Line 367:
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
	<poem>		<poem>
			<center>
	'''મેયું, દાદર ને માછલાં, (એને) પાણી હુંદો પ્યાર,'''		'''મેયું, દાદર ને માછલાં, (એને) પાણી હુંદો પ્યાર,'''
	'''રાણો કે’ રેઢાં ન મેલીએ, જેને અમૃત તણા આહાર.'''		'''રાણો કે’ રેઢાં ન મેલીએ, જેને અમૃત તણા આહાર.'''
			</center>
	</poem>		</poem>
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	[ભેંસો, દેડકાં અને માછલાં : એ ત્રણેયને પાણી સાથે જ પ્રીતિ હોય છે. માટે એવાં પ્રાણીઓ જેને અમૃતનો જ આહાર છે તેને રેઢાં ન મેલાય.]		[ભેંસો, દેડકાં અને માછલાં : એ ત્રણેયને પાણી સાથે જ પ્રીતિ હોય છે. માટે એવાં પ્રાણીઓ જેને અમૃતનો જ આહાર છે તેને રેઢાં ન મેલાય.]
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 12:31, 9 April 2022

2022-04-09T12:31:22Z

← Older revision		Revision as of 12:31, 9 April 2022
Line 201:		Line 201:
	'''રીંછડિયું, રાણા, ભેળી થઈ માથે ભમે,'''		'''રીંછડિયું, રાણા, ભેળી થઈ માથે ભમે,'''
	'''ચડિયું શેલાણા, કાળજ કાઢવા કુંવરનાં.'''		'''ચડિયું શેલાણા, કાળજ કાઢવા કુંવરનાં.'''
			</center>
	</Poem>		</Poem>
	~~</center>~~
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	[હે રાણા, વર્ષાની આ ભૂખરી વાદળી (રીંછડી) આજ વિરહ-વેદનાનું ઉદ્દીપન કરીને મારાં કલેજાંને કાપી નાખવા આભે ચડી છે.]		[હે રાણા, વર્ષાની આ ભૂખરી વાદળી (રીંછડી) આજ વિરહ-વેદનાનું ઉદ્દીપન કરીને મારાં કલેજાંને કાપી નાખવા આભે ચડી છે.]
Line 211:		Line 211:
	'''રામરામિયું રાણા, (મને) પરદેશની પોગે નહિ,'''		'''રામરામિયું રાણા, (મને) પરદેશની પોગે નહિ,'''
	'''છેટાની સેલાણા, વસમી વાંગરના ધણી!'''		'''છેટાની સેલાણા, વસમી વાંગરના ધણી!'''
			</center>
	</Poem>		</Poem>
	~~</center>~~
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
	[હે વાંગરના ધણી રાણા, તારા રામરામ મને આઘેથી પહોંચતા નથી. દૂર દૂરથી કહેવરાવેલી એ સલામો ઊલટી બહુ વસમી લાગે છે. માટે તું આવ! એક વાર આવ!]		[હે વાંગરના ધણી રાણા, તારા રામરામ મને આઘેથી પહોંચતા નથી. દૂર દૂરથી કહેવરાવેલી એ સલામો ઊલટી બહુ વસમી લાગે છે. માટે તું આવ! એક વાર આવ!]
Line 226:		Line 227:
	[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]		[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]
	આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :		આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :
	{{~~Poem2Open~~}}		{{Poem2Close}}
	<poem>		<poem>
	<center>		<center>
Line 237:		Line 238:
	આહીરોએ રાણાને નાંદીવેલે રઝળતો દીઠો. મારી મારીને ડુંગર ઉપરથી ઉતારી મૂક્યો, અને કુંવરનું ઓઢણું પણ દેખ્યા વગર રાણો ફરી સાણે ચાલ્યો ગયો.		આહીરોએ રાણાને નાંદીવેલે રઝળતો દીઠો. મારી મારીને ડુંગર ઉપરથી ઉતારી મૂક્યો, અને કુંવરનું ઓઢણું પણ દેખ્યા વગર રાણો ફરી સાણે ચાલ્યો ગયો.
	રાણો ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’ એવા જાપ જપે છે, અને ચોમાસાનાં વાદળાં ડુંગરા ઉપર ઘેરાઈને ગડગડાટ મચાવે છે. પ્રીતિના તૉરમાં ને તૉરમાં રાણો એમ સમજે છે કે મારી નિરાધાર હાલત દેખીને સાણો ડુંગર હાંસી કરતો કરતો ઉછાળા મારે છે. એટલે રાણો કહે છે —		રાણો ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’ એવા જાપ જપે છે, અને ચોમાસાનાં વાદળાં ડુંગરા ઉપર ઘેરાઈને ગડગડાટ મચાવે છે. પ્રીતિના તૉરમાં ને તૉરમાં રાણો એમ સમજે છે કે મારી નિરાધાર હાલત દેખીને સાણો ડુંગર હાંસી કરતો કરતો ઉછાળા મારે છે. એટલે રાણો કહે છે —
			{{Poem2Close}}
	<poem>		<poem>
	<center>		<center>
Line 286:		Line 288:
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
	<poem>		<poem>
			<center>
	'''ગર લગી ગૂડા ગળ્યા, પેટે વધ્યો પિયો,'''		'''ગર લગી ગૂડા ગળ્યા, પેટે વધ્યો પિયો,'''
	'''કાગા ભણજો કુંવરને, રાણો ચાચઈએ રિયો.'''		'''કાગા ભણજો કુંવરને, રાણો ચાચઈએ રિયો.'''
			</center>
	</poem>		</poem>
	{{Poem2Open}}		{{Poem2Open}}
Line 323:		Line 327:
	<center>		<center>
	'''(તારી) દેહડી ઉપર ડામ, ચાભાડી કોણે ચોડિયાં?'''		'''(તારી) દેહડી ઉપર ડામ, ચાભાડી કોણે ચોડિયાં?'''
	''કિયા વેરીનાં કામ, કાયા બગાડી કુંવરની.''		'''કિયા વેરીનાં કામ, કાયા બગાડી કુંવરની.'''
	</center>		</center>
	</poem>		</poem>
Line 359:		Line 363:
	</center>		</center>
	</poem>		</poem>
			{{Poem2Open}}
			[હે બહેન, આ ડોળિયા ગામમાં આંબડા કૂવાનાં મીઠાં પાણી અને ચરવા માટે મીઠું ઘાસ; એવું પ્યારું સ્થાન છોડાવીને હું ભેંસોને દુ:ખ નહિ દઉં. વળી,]
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			'''મેયું, દાદર ને માછલાં, (એને) પાણી હુંદો પ્યાર,'''
			'''રાણો કે’ રેઢાં ન મેલીએ, જેને અમૃત તણા આહાર.'''
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			[ભેંસો, દેડકાં અને માછલાં : એ ત્રણેયને પાણી સાથે જ પ્રીતિ હોય છે. માટે એવાં પ્રાણીઓ જેને અમૃતનો જ આહાર છે તેને રેઢાં ન મેલાય.]
			{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 12:14, 9 April 2022

2022-04-09T12:14:54Z

@@ Line 245: / Line 245: @@
 {{Poem2Open}}
 [હે પથ્થર, હે નિષ્ઠુર, કુંવર મારાથી રિસાઈને આમતેમ કૂદકા મારતી નાસે છે. એને તો કાલે જ મનાવી લેશું, પણ એમાં તું શીદ ઉછાળા મારે છે?]
+<center>*</center>
 કુંવરના સંતાપ મનમાં જ સમાઈ ગયા છે. ક્યાંયે અંતર ઠાલવી શકાતું નથી. વેદના બધી ભીતરમાં ને ભીતરમાં સડસડી રહી છે. એમ કરતાં કરતાં કુંવરનાં આહારપાણી પણ ઓછાં થઈ ગયાં. પરણીને આવ્યા પછી ધરાઈને ધાન કદી ખાધું નથી, એટલે શરીર ગળીને પીળું પડવા લાગ્યું.
 સ્વામી પૂછે છે : “આ શું થયું?”
@@ Line 287: / Line 287: @@
 <poem>
 '''ગર લગી ગૂડા ગળ્યા, પેટે વધ્યો પિયો,'''
-કાગા ભણજો કુંવરને, રાણો ચાચઈએ રિયો.
+'''કાગા ભણજો કુંવરને, રાણો ચાચઈએ રિયો.'''
 </poem>

KhyatiJoshi at 12:04, 9 April 2022

2022-04-09T12:04:43Z

@@ Line 262: / Line 262: @@
 પ્રગટપણે તો કાંઈ ન બોલી શકાયું : એટલે ઊંટવૈદો હતા તેણે ભેળા થઈને મત બાંધ્યો કે “દ્યો વહુના પેટ ઉપર ડામ!”
 અગ્નિમાં લોઢાના સળિયા ધગાવીને લાલચોળ કરવામાં આવ્યા. પછી વહુના હાથપગ દાબી રાખી, એના પેટ ઉપર સળિયા ચાંપવામાં આવ્યા. ચંપાવરણું સ્વરૂપ કાળું કદરૂપ બની ગયું. ડામ પાક્યા, તેમાંથી રસી વહેવા લાગી, કુંવરની કાયા હાડપિંજર જેવી થતી ગઈ.
+<center>*</center>
 સાણાનો વસવાટ વસમો થઈ જવાથી રાણાએ મધ્યગીરમાં ભેંસોને હાંકીને કુંવરથી જેટલું બને તેટલું અંતર પાડી નાખવા માટે મજલ આદરી દીધી. અંતે એણે ચાચઈના ડુંગર ઉપર જડીને આશરો લીધો.
 ભાતભાતની વનસ્પતિનાં મૂળિયાં વાટે થઈને વહ્યાં જતાં ગીરનાં પાણી પી-પીને રાણાને શરીરે ‘ગર લાગી’ એટલે કે ગીરનાં હવા-પાણીથી હાથપગ ગળતા ગયા ને પેટ ફુલાતું ચાલ્યું. હાલીચાલી શકાતું નથી. પોતાની ભેંસને શરીરે ઓથ લઈને એ રોગી પડ્યો રહે છે. એવે એક દિવસ એક કાગડો ઊંચે ઝાડની ડાળી ઉપર બેસીને, જાણે કોઈક કાસદિયો આવ્યો હોય તેવી રીતે કા! કા! કરવા લાગ્યો. ભાનભૂલ્યા પ્રેમીએ માન્યું કે કાગડો કુંવરનો મોકલ્યો આવ્યો હશે!
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 11:56, 9 April 2022

2022-04-09T11:56:33Z

← Older revision		Revision as of 11:56, 9 April 2022
Line 229:		Line 229:
	<poem>		<poem>
	<center>		<center>
	સાણે મન સૂતું નહિ, ધુંવાસને ધડે,		'''સાણે મન સૂતું નહિ, ધુંવાસને ધડે,'''
	આવ્યું આંટો લે, રોતું મન રાણો ભણે.		'''આવ્યું આંટો લે, રોતું મન રાણો ભણે.'''
	</center>		</center>
	</poem>		</poem>
Line 239:		Line 239:
	<poem>		<poem>
	<center>		<center>
	કુંવર ઊછળે તો મર ઊછળ, (તું) શીદ ઊછળછ સાણા,		'''કુંવર ઊછળે તો મર ઊછળ, (તું) શીદ ઊછળછ સાણા,'''
	કુંવરને કાલ્ય મનાવશું, (તું) પડ્યો રે’ને પાણા!		'''કુંવરને કાલ્ય મનાવશું, (તું) પડ્યો રે’ને પાણા!'''
	</center>		</center>
	</poem>		</poem>
Line 247:		Line 247:
	*		*
	કુંવરના સંતાપ મનમાં જ સમાઈ ગયા છે. ક્યાંયે અંતર ઠાલવી શકાતું નથી. વેદના બધી ભીતરમાં ને ભીતરમાં સડસડી રહી છે. એમ કરતાં કરતાં કુંવરનાં આહારપાણી પણ ઓછાં થઈ ગયાં. પરણીને આવ્યા પછી ધરાઈને ધાન કદી ખાધું નથી, એટલે શરીર ગળીને પીળું પડવા લાગ્યું.		કુંવરના સંતાપ મનમાં જ સમાઈ ગયા છે. ક્યાંયે અંતર ઠાલવી શકાતું નથી. વેદના બધી ભીતરમાં ને ભીતરમાં સડસડી રહી છે. એમ કરતાં કરતાં કુંવરનાં આહારપાણી પણ ઓછાં થઈ ગયાં. પરણીને આવ્યા પછી ધરાઈને ધાન કદી ખાધું નથી, એટલે શરીર ગળીને પીળું પડવા લાગ્યું.
			સ્વામી પૂછે છે : “આ શું થયું?”
			કુંવર કહે છે : “શી ખબર?”
			સ્વામીએ શરીર તપાસ્યું. અબુધ માણસે રોગ પારખ્યો : વહુને સારણગાંઠ થઈ છે!
			સાંભળીને મનમાં કુંવર બોલી :
			{{Poem2Close}}
			<poem>
			<center>
			'''સારણગાંઠ્યું, સગા, કાળજની કળાય નૈ,'''
			'''(એનાં) ઓસડ અલબેલા, રાણાની આગળ રિયાં.'''
			</center>
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			[હે મારા નાદાન સ્વામી (સગા), એ સારણગાંઠો તો કાળજાની અંદર થઈ છે. તને એ નહિ દેખાય, અને એની દવા પણ કોઈ પાસે નથી. એ ઓસડ તો અલબેલા રાણાની પાસે જ રહ્યું.]
			પ્રગટપણે તો કાંઈ ન બોલી શકાયું : એટલે ઊંટવૈદો હતા તેણે ભેળા થઈને મત બાંધ્યો કે “દ્યો વહુના પેટ ઉપર ડામ!”
			અગ્નિમાં લોઢાના સળિયા ધગાવીને લાલચોળ કરવામાં આવ્યા. પછી વહુના હાથપગ દાબી રાખી, એના પેટ ઉપર સળિયા ચાંપવામાં આવ્યા. ચંપાવરણું સ્વરૂપ કાળું કદરૂપ બની ગયું. ડામ પાક્યા, તેમાંથી રસી વહેવા લાગી, કુંવરની કાયા હાડપિંજર જેવી થતી ગઈ.
			*
			સાણાનો વસવાટ વસમો થઈ જવાથી રાણાએ મધ્યગીરમાં ભેંસોને હાંકીને કુંવરથી જેટલું બને તેટલું અંતર પાડી નાખવા માટે મજલ આદરી દીધી. અંતે એણે ચાચઈના ડુંગર ઉપર જડીને આશરો લીધો.
			ભાતભાતની વનસ્પતિનાં મૂળિયાં વાટે થઈને વહ્યાં જતાં ગીરનાં પાણી પી-પીને રાણાને શરીરે ‘ગર લાગી’ એટલે કે ગીરનાં હવા-પાણીથી હાથપગ ગળતા ગયા ને પેટ ફુલાતું ચાલ્યું. હાલીચાલી શકાતું નથી. પોતાની ભેંસને શરીરે ઓથ લઈને એ રોગી પડ્યો રહે છે. એવે એક દિવસ એક કાગડો ઊંચે ઝાડની ડાળી ઉપર બેસીને, જાણે કોઈક કાસદિયો આવ્યો હોય તેવી રીતે કા! કા! કરવા લાગ્યો. ભાનભૂલ્યા પ્રેમીએ માન્યું કે કાગડો કુંવરનો મોકલ્યો આવ્યો હશે!
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 11:19, 9 April 2022

2022-04-09T11:19:24Z

← Older revision		Revision as of 11:19, 9 April 2022
Line 223:		Line 223:
	</Poem>		</Poem>
	</center>		</center>
			{{Poem2Open}}
	[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]		[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]
	આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :		આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :
			{{Poem2Open}}
			<poem>
			<center>
	સાણે મન સૂતું નહિ, ધુંવાસને ધડે,		સાણે મન સૂતું નહિ, ધુંવાસને ધડે,
	આવ્યું આંટો લે, રોતું મન રાણો ભણે.		આવ્યું આંટો લે, રોતું મન રાણો ભણે.
			</center>
			</poem>
			{{Poem2Open}}
	સાણામાં દિલ જંપ્યું નહિ. ત્યાંથી બે ગાઉ ધુંવાસનો ડુંગર આવ્યો. ત્યાં પગ થંભી ગયા, અને કુળલાજ વારેવારે આડી આવીને ઊભી રહેવા લાગી. છેવટે એની ચેતવણીનું પણ ઉલ્લંઘન કરી, રાણાનું રડતું હૃદય, સીધેસીધું નહિ પણ આંટા લેતું, અચકાતું અચકાતું, જોરાવરીથી ખેંચાતું ખેંચાતું, આખરે નાંદીવેલામાં આવ્યું.		સાણામાં દિલ જંપ્યું નહિ. ત્યાંથી બે ગાઉ ધુંવાસનો ડુંગર આવ્યો. ત્યાં પગ થંભી ગયા, અને કુળલાજ વારેવારે આડી આવીને ઊભી રહેવા લાગી. છેવટે એની ચેતવણીનું પણ ઉલ્લંઘન કરી, રાણાનું રડતું હૃદય, સીધેસીધું નહિ પણ આંટા લેતું, અચકાતું અચકાતું, જોરાવરીથી ખેંચાતું ખેંચાતું, આખરે નાંદીવેલામાં આવ્યું.
	આહીરોએ રાણાને નાંદીવેલે રઝળતો દીઠો. મારી મારીને ડુંગર ઉપરથી ઉતારી મૂક્યો, અને કુંવરનું ઓઢણું પણ દેખ્યા વગર રાણો ફરી સાણે ચાલ્યો ગયો.		આહીરોએ રાણાને નાંદીવેલે રઝળતો દીઠો. મારી મારીને ડુંગર ઉપરથી ઉતારી મૂક્યો, અને કુંવરનું ઓઢણું પણ દેખ્યા વગર રાણો ફરી સાણે ચાલ્યો ગયો.
	રાણો ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’ એવા જાપ જપે છે, અને ચોમાસાનાં વાદળાં ડુંગરા ઉપર ઘેરાઈને ગડગડાટ મચાવે છે. પ્રીતિના તૉરમાં ને તૉરમાં રાણો એમ સમજે છે કે મારી નિરાધાર હાલત દેખીને સાણો ડુંગર હાંસી કરતો કરતો ઉછાળા મારે છે. એટલે રાણો કહે છે —		રાણો ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’ એવા જાપ જપે છે, અને ચોમાસાનાં વાદળાં ડુંગરા ઉપર ઘેરાઈને ગડગડાટ મચાવે છે. પ્રીતિના તૉરમાં ને તૉરમાં રાણો એમ સમજે છે કે મારી નિરાધાર હાલત દેખીને સાણો ડુંગર હાંસી કરતો કરતો ઉછાળા મારે છે. એટલે રાણો કહે છે —
			<poem>
			<center>
			કુંવર ઊછળે તો મર ઊછળ, (તું) શીદ ઊછળછ સાણા,
			કુંવરને કાલ્ય મનાવશું, (તું) પડ્યો રે’ને પાણા!
			</center>
			</poem>
			{{Poem2Open}}
			[હે પથ્થર, હે નિષ્ઠુર, કુંવર મારાથી રિસાઈને આમતેમ કૂદકા મારતી નાસે છે. એને તો કાલે જ મનાવી લેશું, પણ એમાં તું શીદ ઉછાળા મારે છે?]
			*
			કુંવરના સંતાપ મનમાં જ સમાઈ ગયા છે. ક્યાંયે અંતર ઠાલવી શકાતું નથી. વેદના બધી ભીતરમાં ને ભીતરમાં સડસડી રહી છે. એમ કરતાં કરતાં કુંવરનાં આહારપાણી પણ ઓછાં થઈ ગયાં. પરણીને આવ્યા પછી ધરાઈને ધાન કદી ખાધું નથી, એટલે શરીર ગળીને પીળું પડવા લાગ્યું.
			{{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 12:26, 7 March 2022

2022-03-07T12:26:08Z

← Older revision		Revision as of 12:26, 7 March 2022
Line 197:		Line 197:
	[ગામડાના ગઢકોટ ઉપર અને ડુંગરાની ટોચ ઉપર મોરલા ટહુક્યા. અષાઢી બીજ આભમાં દેખાણી. આજ મારો રાણો પણ સાણા ડુંગરના શિખર પરથી બીજનાં દર્શન કરતો હશે; અત્યારે અમારી બન્નેની નજરું ચંદ્રમા ઉપર ભેળી થઈ હશે; હાશ! આજ એ રીતે તો રાણાનો મેળાપ થઈ શક્યો! એવું ચિંતવી ચિંતવીને બીજચંદ્રનાં દર્શન કરે છે.]		[ગામડાના ગઢકોટ ઉપર અને ડુંગરાની ટોચ ઉપર મોરલા ટહુક્યા. અષાઢી બીજ આભમાં દેખાણી. આજ મારો રાણો પણ સાણા ડુંગરના શિખર પરથી બીજનાં દર્શન કરતો હશે; અત્યારે અમારી બન્નેની નજરું ચંદ્રમા ઉપર ભેળી થઈ હશે; હાશ! આજ એ રીતે તો રાણાનો મેળાપ થઈ શક્યો! એવું ચિંતવી ચિંતવીને બીજચંદ્રનાં દર્શન કરે છે.]
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
	રીંછડિયું, રાણા, ભેળી થઈ માથે ભમે,		<Poem>
	ચડિયું શેલાણા, કાળજ કાઢવા કુંવરનાં.		<center>
			'''રીંછડિયું, રાણા, ભેળી થઈ માથે ભમે,'''
			'''ચડિયું શેલાણા, કાળજ કાઢવા કુંવરનાં.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
	[હે રાણા, વર્ષાની આ ભૂખરી વાદળી (રીંછડી) આજ વિરહ-વેદનાનું ઉદ્દીપન કરીને મારાં કલેજાંને કાપી નાખવા આભે ચડી છે.]		[હે રાણા, વર્ષાની આ ભૂખરી વાદળી (રીંછડી) આજ વિરહ-વેદનાનું ઉદ્દીપન કરીને મારાં કલેજાંને કાપી નાખવા આભે ચડી છે.]
	રાણાને પણ થોડા દિવસમાં સમાચાર પહોંચ્યા કે કુંવર નાંદીવેલામાં બેઠી છે. વટેમાર્ગુઓની સાથે રાણો કુંવરને બીજું કાંઈ નહિ, ફક્ત રામરામ કહેવરાવે છે. જવાબમાં કુંવર સંદેશો મોકલે છે કે —		રાણાને પણ થોડા દિવસમાં સમાચાર પહોંચ્યા કે કુંવર નાંદીવેલામાં બેઠી છે. વટેમાર્ગુઓની સાથે રાણો કુંવરને બીજું કાંઈ નહિ, ફક્ત રામરામ કહેવરાવે છે. જવાબમાં કુંવર સંદેશો મોકલે છે કે —
	રામરામિયું રાણા, (મને) પરદેશની પોગે નહિ,		{{Poem2Close}}
	છેટાની સેલાણા, વસમી વાંગરના ધણી!		<Poem>
			<center>
			'''રામરામિયું રાણા, (મને) પરદેશની પોગે નહિ,'''
			'''છેટાની સેલાણા, વસમી વાંગરના ધણી!'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
	[હે વાંગરના ધણી રાણા, તારા રામરામ મને આઘેથી પહોંચતા નથી. દૂર દૂરથી કહેવરાવેલી એ સલામો ઊલટી બહુ વસમી લાગે છે. માટે તું આવ! એક વાર આવ!]		[હે વાંગરના ધણી રાણા, તારા રામરામ મને આઘેથી પહોંચતા નથી. દૂર દૂરથી કહેવરાવેલી એ સલામો ઊલટી બહુ વસમી લાગે છે. માટે તું આવ! એક વાર આવ!]
	અને —		અને —
	રાખડિયું રાણા, બળેવની બાંધી રહી,		{{Poem2Close}}
	છોડને સેલાણા, કાંડેથી કુંવર તણે.		<Poem>
			<center>
			'''રાખડિયું રાણા, બળેવની બાંધી રહી,'''
			'''છોડને સેલાણા, કાંડેથી કુંવર તણે.'''
			</Poem>
			</center>
	[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]		[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]
	આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :		આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :

KhyatiJoshi at 12:16, 7 March 2022

2022-03-07T12:16:42Z

← Older revision		Revision as of 12:16, 7 March 2022
Line 119:		Line 119:
	{{Poem2Close}}		{{Poem2Close}}
	<center>*</center>		<center>*</center>
			<Poem>
			<center>
			'''મેલ્યું વાંગર ને માઢિયું, મેલી મવાની બજાર,'''
			'''ડગલાં દી ને રાત, ભરવા પડે ભેરાઈનાં.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			રાણાએ જાણ્યું કે કુંવર તો ભેરાઈને નેસ પોતાના સાસરિયામાં રહે છે. પોતાને અને કુંવરને તો હવે ચાર નજરું એક કરવાને પણ વહેવાર નથી રહ્યો, છતાં પણ કુંવર ન જાણે તેમ એને નીરખી લેવાની લાલચને રાણો દબાવી શક્યો નહિ. એણે સદાને માટે પોતાનાં ગામ વાંગર1 ને માઢિયું2 તજી દીધાં. મહુવા3ની બજારે હટાણું કરવાનું ધુંવાસને ડુંગરથી છેટું થઈ પડ્યું. એટલે વારે વારે ઘી વેચવા ને કપાસિયા લેવા રાણો ભેરાઈ4 બંદરે જવા લાગ્યો.
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''રાણો કે’ રહિયું નહીં, તનડું ટેક ધરી,'''
			'''કફરા જોગ કરી, હાથેથી હળવું પડ્યું.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			મનની ટેક ન રહી શકી. કુંવરને જોવામાં પણ પાપ છે એવો નિરધાર કરી બેઠેલ પ્રેમી પાછો નબળો પડી, વિટંબણાઓ વેઠી કુંવરને મળવા ગયો, અને પોતાની મેળે જ હલકો બન્યો. અને થોડા વખત પછી એક દિવસમાં ભેરાઈ જઈને રાણાએ શું જોયું?
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''જીવ ઢંઢોળે ઝૂંપડાં, જૂને નેખમ જાય,'''
			'''ખોરડ ખાવા ધાય, મન વાર્યું વરે નહિ.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			જઈને જુએ ત્યાં તો ઉજ્જડ પડેલાં, જૂના નેસડામાં રહેનારાં ભેરાઈવાળાં આહીરિયાં ત્યાંથી ઉચાળા ભરીને ઊપડી ગયાં હતાં. કોઈએ કહ્યું કે આખો કબીલો ઉચાળા ભરીને સાણાને ડુંગર ગયો છે. રાણો પોતાની થાકેલી ભેંસોને ફોસલાવી-પટાવી હાંકતો હાંકતો સાણાના ડુંગરની ગાળીએ ગાળી ગોતી પથરે પથરે ભમ્યો પણ —
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''કાગા જમત હે આંગણે, ખનખન પથારા,'''
			'''સાણા, સાજણ ક્યાં ગિયાં, મેલીને ઉતારા?'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			ત્યાંયે એ છિન્નભિન્ન થઈ ગયેલા ઝૂંપડાને આંગણે કાગડા ચણી રહ્યા છે. બાકી બધું ઉજ્જડ, નિર્જન છે. રાણો સાણા ડુંગરને પૂછે છે, ‘હે ભાઈ, આ ઉતારા છોડીને મારાં સ્વજનો ક્યાં ચાલ્યાં ગયાં?’
			સામે મશ્કરી કરતો હોય તેમ સાણો ડુંગર પડઘો કરી બોલ્યો : ‘ચાલ્યાં ગયાં!’
			રાણો ત્યાંથી આગળ ચાલ્યો. વિકરાળ મધ્યગીરમાં પેઠો. રૂપેરી પાલવને જંગલમાં ફરકાવતી રાવલ નદી વાંકા-ચૂંકા વળાંક લેતી, ગીરના ભયંકર ડુંગરાની વચ્ચે થઈને ચાલી જાય છે. એને રાણો પૂછે છે :
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''ચોસર જેનો ચોટલો, નાક ભાતીલાં નેણ,'''
			'''રાણો પૂછે રાવલને, કોઈ દીઠાં મુજાં સેણ.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			[હે રાવલ નદી, જેનો ચાર સરે ગૂંથેલ ચોટલો છે અને નાક તથા નેણ ઘાટીલાં છે, એવી મારી સજનીને તેં ક્યાંય જોઈ?]
			કોઈએ જવાબ આપ્યો નહિ. રાણો રઝળતો બંધ થયો. થાકેલી ભેંસોનું અંતર સાણામાં જ ઠર્યું. જે જૂનાં ભીંતડાં ખાલી કરીને કુંવર ચાલી ગઈ છે, તેની ઓથે જ રાણાએ ઉતારો કર્યો.
			<center>*</center>
			કુંવરને ક્યાં લઈ ગયા હતા? નાંદીવેલાને ડુંગરે. રાણો રબારી કુંવરની પાછળ ને પાછળ પત્તો મેળવીને ચાલ્યો આવે છે એવા સમાચાર કુંવરનાં સાસરિયાંને મળ્યા જ કરતા હતા, અને કોઈ ભયાનક દૈત્ય આવતો હોય એવો ભય પામીને એ બધાં નાંદીવેલે નિરાંત કરીને રહ્યાં.
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''સાણે વીજું સાટકે, નાંદે અમારા નેસ,'''
			'''કુંવર બચ્ચું કુંજનું, બેઠી બાળે વેશ.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			સાણા ડુંગર ઉપર વીજળી ચમકારા મારે છે, અને કુંવરની નજરો ત્યાં લાગી ગઈ છે. એને રાણાના સમાચાર મળ્યા કરે છે. એ કહેવરાવે છે કે રાણા, અમારા નેસડા હવે નાંદીવેલા ઉપર છે, ને કુંજડીના બચ્ચા જેવી કુંવર તારા સિવાય પોતાનો સુહાગણનો વેશ સળગાવી રહી છે. તું કદી કદી નાંદીવેલે આવજે.
			એમ થાતાં થાતાં તો —
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''આભે ધારાળા કાઢિયા, વાદળ ચમકી વીજ,'''
			'''રુદાને રાણો સાંભર્યો, આવી આષાઢી બીજ.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			[આસમાનમાં મેઘની ધારાઓ નીકળી. વાદળમાં વીજળી ઝબૂકી. કુંવરના હૃદયમાં રાણો સાંભર્યો, કેમ કે આષાઢ મહિનાની બીજ આવી.]
			{{Poem2Close}}
			<Poem>
			<center>
			'''કોટે મોર કણુકિયા, વાદળ ઝબૂકી વીજ,'''
			'''રુદાને રાણો સાંભર્યો, આવી આષાઢી બીજ.'''
			</Poem>
			</center>
			{{Poem2Open}}
			[ગામડાના ગઢકોટ ઉપર અને ડુંગરાની ટોચ ઉપર મોરલા ટહુક્યા. અષાઢી બીજ આભમાં દેખાણી. આજ મારો રાણો પણ સાણા ડુંગરના શિખર પરથી બીજનાં દર્શન કરતો હશે; અત્યારે અમારી બન્નેની નજરું ચંદ્રમા ઉપર ભેળી થઈ હશે; હાશ! આજ એ રીતે તો રાણાનો મેળાપ થઈ શક્યો! એવું ચિંતવી ચિંતવીને બીજચંદ્રનાં દર્શન કરે છે.]
			{{Poem2Close}}
			રીંછડિયું, રાણા, ભેળી થઈ માથે ભમે,
			ચડિયું શેલાણા, કાળજ કાઢવા કુંવરનાં.
			[હે રાણા, વર્ષાની આ ભૂખરી વાદળી (રીંછડી) આજ વિરહ-વેદનાનું ઉદ્દીપન કરીને મારાં કલેજાંને કાપી નાખવા આભે ચડી છે.]
			રાણાને પણ થોડા દિવસમાં સમાચાર પહોંચ્યા કે કુંવર નાંદીવેલામાં બેઠી છે. વટેમાર્ગુઓની સાથે રાણો કુંવરને બીજું કાંઈ નહિ, ફક્ત રામરામ કહેવરાવે છે. જવાબમાં કુંવર સંદેશો મોકલે છે કે —
			રામરામિયું રાણા, (મને) પરદેશની પોગે નહિ,
			છેટાની સેલાણા, વસમી વાંગરના ધણી!
			[હે વાંગરના ધણી રાણા, તારા રામરામ મને આઘેથી પહોંચતા નથી. દૂર દૂરથી કહેવરાવેલી એ સલામો ઊલટી બહુ વસમી લાગે છે. માટે તું આવ! એક વાર આવ!]
			અને —
			રાખડિયું રાણા, બળેવની બાંધી રહી,
			છોડને સેલાણા, કાંડેથી કુંવર તણે.
			[ઓ રાણા, ગઈ બળેવે તેં આવીને સીમમાં પીપળાને છાંયે મારે કાંડે રાખડી બાંધી હતી. તેં કહ્યું હતું કે ‘ભગવાન તારી રક્ષા કરશે.’ પણ આ રાખડીથી રક્ષા તો થઈ શકી નથી. ઊલટું સાસરિયાં ભાળે છે એટલે મને સંતાપે છે. માટે હવે તો તું આવીને તારી રાખડી છોડી જા.]
			આવાં કહેણ સાંભળી સાંભળીને રાણાનો જીવ ઊચક થઈ ગયો. સાણે સુખ લાગ્યું નહિ. કુળલાજ ઘણીય વારે છે કે ‘રાણા! ન જવાય.’ પણ વાસના બોલે છે કે ‘એક વાર ફક્ત દર્શન કરી આવીએ!’ રાણો ઊપડ્યો :
			સાણે મન સૂતું નહિ, ધુંવાસને ધડે,
			આવ્યું આંટો લે, રોતું મન રાણો ભણે.
			સાણામાં દિલ જંપ્યું નહિ. ત્યાંથી બે ગાઉ ધુંવાસનો ડુંગર આવ્યો. ત્યાં પગ થંભી ગયા, અને કુળલાજ વારેવારે આડી આવીને ઊભી રહેવા લાગી. છેવટે એની ચેતવણીનું પણ ઉલ્લંઘન કરી, રાણાનું રડતું હૃદય, સીધેસીધું નહિ પણ આંટા લેતું, અચકાતું અચકાતું, જોરાવરીથી ખેંચાતું ખેંચાતું, આખરે નાંદીવેલામાં આવ્યું.
			આહીરોએ રાણાને નાંદીવેલે રઝળતો દીઠો. મારી મારીને ડુંગર ઉપરથી ઉતારી મૂક્યો, અને કુંવરનું ઓઢણું પણ દેખ્યા વગર રાણો ફરી સાણે ચાલ્યો ગયો.
			રાણો ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’, ‘કુંવર!’ એવા જાપ જપે છે, અને ચોમાસાનાં વાદળાં ડુંગરા ઉપર ઘેરાઈને ગડગડાટ મચાવે છે. પ્રીતિના તૉરમાં ને તૉરમાં રાણો એમ સમજે છે કે મારી નિરાધાર હાલત દેખીને સાણો ડુંગર હાંસી કરતો કરતો ઉછાળા મારે છે. એટલે રાણો કહે છે —

KhyatiJoshi at 12:01, 7 March 2022

2022-03-07T12:01:53Z

@@ Line 38: / Line 38: @@
 '''બાળે બીજાંની ચાલ્ય, ડગમગતાં ડગલાં ભરે,'''
 '''હંસલા જેવી હાલ્ય, કોટાળી કુંવર તણી.'''
 {{Poem2Open}}
 [બીજી સ્ત્રીઓની ચાલ્ય તો ધડા વગરનાં ડગલાં ભરતી હોય છે પણ મારી કુંવર તો હંસ-ગતિએ ચાલે છે.]
@@ Line 68: / Line 70: @@
 થોડા જ દિવસ પછી ફાગણ મહિનામાં રાણાએ એક જાનને સાણા તરફ જતી જોઈ. બે દિવસ પછી જાનને પાછી પણ વળતી દેખી પૂછપરછ કરીને જાણી લીધું : ઓહોહો!
 {{Poem2Close}}

KhyatiJoshi at 11:53, 7 March 2022

2022-03-07T11:53:47Z

@@ Line 20: / Line 20: @@
 '''રાણો કે’ આ રાનમાં, માઢુ ટોળે મળ્યાં,'''
 '''આગે અમરત ઊજળાં, ભેરાઈનાં ભળ્યાં.'''
-<Poem>
+</Poem>
-<center>
+</center>
 {{Poem2Open}}
 [આ જંગલમાં માનવીઓ ટોળે વળ્યાં છે, પણ એની અંદર ભેરાઈ ગામનું સુંદર માનવી ઉમેરાઈ ગયું.]
@@ Line 29: / Line 29: @@
 '''કુંવર કાળી નાગણી, સંકેલી નખમાં સમાય,'''
 '''(એનું) કરડ્યું ડગ નો ચાતરે, કુંવર ચાભાડ્ય કે’વાય.'''
 <Poem>
 <center>