https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%AA%B9%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B6_%E0%AA%AE%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%81%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE%2F%E0%AA%B6%E0%AA%AC%E0%AA%B0%E0%AB%80_%E0%AA%9A%E0%AB%80%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%B5%E0%AA%BE_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%87હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/શબરી ચીતરવા વિશે - Revision history2026-05-23T11:46:01ZRevision history for this page on the wikiMediaWiki 1.38.2https://wiki.ekatrafoundation.org/index.php?title=%E0%AA%B9%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B6_%E0%AA%AE%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%81%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%95%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AA%BE/%E0%AA%B6%E0%AA%AC%E0%AA%B0%E0%AB%80_%E0%AA%9A%E0%AB%80%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%B5%E0%AA%BE_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%87&diff=70228&oldid=prevMeghdhanu: +12024-02-27T00:10:41Z<p>+1</p>
<p><b>New page</b></p><div>{{SetTitle}}<br />
<center><big><big>'''શબરી ચીતરવા વિશે'''</big></big></center><br />
<br />
<poem><br />
વન ચીતરવું હોય તો પરથમ પ્હેલાં ઊભી લીટીઓ દોરવી પડશે.<br />
કોઠાંની ને બીલાંની, ખેર, ખાખર ને કાંચકીની,<br />
ફણસ, ફોફળ ને શ્રીફળીની લીટીઓ, સાગ, સાદડ, સીસમની સીસાપેણથી દોરવી પડશે અડોઅડ અને ખીચોખીચ. ઊર્ધ્વમુખી.<br />
લીટીઓ, સાવ સીધી તો નહીં જ, – ગાંઠાળી, વાંકીચૂકી, ભમરાળી ને<br />
કોઈ વનવાસીની કેડીની જેમ વાતવાતમાં ફંટાતી અસમંજસમાં<br />
ને પક્ષીઓના અવાજને કારણે ક્ષણે ક્ષણે રંગ બદલતી.<br />
પૃથ્વી જે ખોબે ખોબે પાય છે મૂળિયાંમાં<br />
એ બધું ટગલી ડાળેથી આકાશમાં પાછું ઉછાળવાની દાનતવાળી. ટટ્ટાર ઊભી લીટીઓ.<br />
(એ દાનતને લીધે તો ડાળીઓને માપવાના બધા ગજ ટૂંકા પડે છે ને<br />
માપણી કરનારને મૂંઝવતી, આ ડાળીઓ તો અકળ રીતે વધતી જ રહે છે. ક્ષણે ક્ષણે.)<br />
<br />
કોઈ ચિત્રકારને ફળફૂલપાંદડા ચીતરવાની ફિકર હોતી નથી.<br />
એ બધું તો આપોઆપ થઈ ૨હે : કોઈને અણસારે ન આવે એમ<br />
તાંબેરી, પોપટી ને પીળચટા રંગના ડબકાને ઝીણી ઝીણી નસો ફૂટી નીકળે ને<br />
એનાં ચાંચ જેવાં દીંટાં ચપ્પ દઈ ઝાલી લે ઊભી લીટીઓને<br />
ને બીજે દહાડે મળસ્કે જુએ તો ઝાકળેય બાઝ્યું હોય.<br />
<br />
પ્હો ફાટે ને<br />
ફાટમાંથી ઢોળાતી સવાર ચીતરવાની થાય ત્યારે ચિત્રકારની ખરી કસોટી થાય.<br />
ખાસ્સે ઊંચેથી પાક્કુંગલ સીતાફળ નીચે પડે ને ફસડાઈ જાય તો<br />
એની પેશીઓમાંથી પણ અંધારાના ગોટેગોટ વછૂટે એટલું ગાઢું અંધારું<br />
આ વનમાં ખરે બપોરે રહે છે.<br />
<br />
ધોળે દહાડે ઊડતા આગિયાના અક્ષર ચોખ્ખા વાંચી શકાય છે.<br />
પાંદડે પાંદડે કાજળિયા રંગની પોશ ભરીને<br />
હજાર હાથે આ વન હરઘડી અવનવી રાતો પાડ્યા કરે છે.<br />
આકાશમાં કશેક ચન્દ્ર હશે તો ખરો,<br />
અજાણતાં જ કપાઈ ગયેલા અમાસચૌદશના કાચા નખની કતરણ જેવડો;<br />
પણ એના અજવાળામાં<br />
આકાર માત્ર બની જાય છે ઓળો અને ઓળખ માત્ર બની જાય છે અંધારું :<br />
આવી વખતે, ચિત્ર ઇચ્છે તેમ, ઊજળા રંગોને છોભીલા પાડવાનું સહેલું નથી.<br />
<br />
એરુઝાંઝર તે ભેરુ ભેંકારના, સૂકાં પાંદડાંમાં ભરાયેલો પવન<br />
રહીરહીને જીવતો થઈ જાય ને બેસાડી દે છાતીનાં પાટિયાં<br />
બીજાં અઘરાં જરજનાવરાં ય હશે, ઝેરીલાં, દંશીલાં,<br />
અડકે ત્યાં ઢીમણાં ને ચકામા કરી મૂકે એવાં હળાહળ<br />
પણ આગંતુકને દીઠે કે પીઠે ઓળખનારાઓમાં તો<br />
એકલી ખિસકોલીનો જ અછડતો ઉલ્લેખ મળે છે<br />
એટલે એને ચીતર્યાં વિના છૂટકો નથી.<br />
ખિસકોલી ને થડ બન્નેવનો રંગ છે ના સમજાય એવો ભૂખરો<br />
ખિસકોલી થડથી સ્હેજ આછી છે પણ થડ ખિસકોલીથી ગાઢું નથી.<br />
એ બન્ને વિખૂટાં પડી ન જાય એમ અલગ પાડવાનાં છે ચિત્રમાં.<br />
વળી સ્થિર હોય એને તો ભૂલથીયે કોણ ખિસકોલી કહેશે?<br />
ને ખિસકોલી તો એની ચટાપટાળી ચંચળતાને લીધે<br />
એકી વખતે બધી જગ્યાએ હોય છે એ ભૂલવાનું નથી ને ચંચળતાને લીધે જ તો<br />
એકી વખતે બધી જગ્યાએ હોવાનો અર્થ થાય છે બધી જગ્યાએ ન હોવું.<br />
આમ છેવટે બચે છે તો કેવળ ચટાપટાળું હોવાન-ન હોવાપણું.<br />
<br />
પેલી બાઈના સ્થિર શરીર પર<br />
જ્યાં જ્યાં એ ખિસકોલી ચડી ગઈ હશે ત્યાં ત્યાં એ રંગના લસરકા મારવા પડશે.<br />
એને મન તો, ખિસકોલી ચડી જાય કે ખાલી ચડી જાય – બધું સરખું છે.<br />
<br />
એ સૂનમૂન બેઠી હોય છે ત્યારે<br />
અદ્દલ બોરડીના ઝૈડા જેવી દેખાય છે, અંદરથી ઉઝૈડાતી.<br />
ચણીબોર પડ્યાં પડ્યાં સુકાઈ જાય પછી બચે છે તે કરચલિયાળાં છોતરાંથી<br />
અલગ નથી એની જીર્ણ ચામડીની ધૂંધળાશ. પેટ ખાખરાનું ચપટું પાન<br />
ને ધૂળિયાં પાંસળાં પર લબડે સ્તનોના ઓઘરાળા.<br />
એની દીંટડીઓે અને બોરના ઠળિયા વચ્ચે ભેદ પાડી શકાતો નથી.<br />
ચૂંટતી વેળાએ કાંટો વાગતાં જે રાતો ટશિયો ફૂટેલો એનાથી જ<br />
ચણીબોર દેખ્યાનો ને ચાખ્યાનો ભરમ થયો હોય તો ય કહેવાય નહીં.<br />
એટલે રાતો ભરમ ઊભો કરવાનો છે ભરમ, રંગ વડે.<br />
એક ઊભી લીટીએ બાઝેલું જીવતું બોર ચીતરી શકાય તો<br />
સંભવ છે કે એ બાઈનું ગુજરાન ચાલી જાય<br />
ને એ એકીટશે રાહ જોયા કરે ચિત્રમાં, આ કાગળ ફાટી જાય ત્યાં લગી.<br />
<br />
એક રંગમાં બીજો ભેળવીએ તો નીપજે નવતર ત્રીજો,<br />
એમ એ રજોનિવૃત્ત બાઈમાં રજોટાયેલી ખિસકોલી ભળી જાય તો<br />
આપણને જોઈતો રાખોડી રંગ મળી જાય<br />
ને આપણે ઉદાસ હોઈએ તો<br />
આવા રાખોડી રંગના લીટાડા અને એ બાઈમાં ખાસ ફરક જ ના વરતાય.<br />
એ બાઈ જે કોઈની રાહ જુએ છે<br />
એના આવવાના ભણકારા સતત વાગ્યા કરે છે,<br />
એ રાહ ચીતરવાની છે, એ ભણકારા ચીતરવાના છે,<br />
એક ખૂણે, અહીંથી પસાર થઈ ગયેલા સૌનાં પડછાયાઓની થપ્પીઓ ચીતરવાની છે,<br />
જેની રાહ જોવાય છે એ કદાચ આવી ગયું હોય તો<br />
એનાં ચિહ્ન વગરનાં પગલાં ચીતરવાનાં છે,<br />
એના પગે બાઝેલા ગોટલા, ઊપસેલી ભૂરી નસો સમેત, ચીતરવાના છે,<br />
એની હથેળીમાંય, ઝાંખુંપાંખું તો ઝાંખુંપાખું, ખિસકોલીની પીઠનું ઓળખચિહ્ન હશે :<br />
એને ય ચીતરવાના બહાને ચકાસી લેવાનું છે,<br />
એ કદાચ ન આવી શકે તો એનું ન આવી શકવું ચીતરવાનું છે ને<br />
એ બાઈની પલકારા વગરની, રાની પશુ જેવી નજર ચીતરવાની છે,<br />
એની કદાપિ વૃદ્ધ ન થતી આંખોના ડોળા ચીતરવાના છે,<br />
એમાંથી કાયમ ગળ્યા કરતું કોરું પાણી ચીતરવાનું છે,<br />
એમાં કાયમી બળતરાની પિંગળરેખાઓ ચીતરવાની છે,<br />
એવા સંજોગોમાં આ અંધારું ને આ ઘડપણ<br />
આ ઓરમાન સરીખું સગપણ<br />
તો વધતું જ જવાનું<br />
ને વનની બધી ડાળીઓ ય વધતી જ જવાની, વધતી જ જવાની, –<br />
આ વધને માપવાના બધા ગજ ટૂંકા પડશે તો ચિત્ર કયા માપે ચીતરવાનું?<br />
<br />
પૃથ્વી જે ખોબે ખોબે પાય છે મૂળિયાંમાં<br />
એ બધું ટગલી ડાળેથી આકાશમાં પાછું ઉછાળવાની દાનત તો<br />
હજી એવી ને એવી જ અકબંધ છે એટલે<br />
અમે ચીતરવા બેઠા ઊભી લીટીઓ<br />
ને ચીતરી બેઠા આડી લીટીઓ કવિતાની.<br />
<br />
(આ કવિતા અતુલ ડોડિયા માટે)<br />
</poem><br />
<br><br />
{{HeaderNav2<br />
|previous = પંખીપદારથ : ૪<br />
|next = ગૃહસ્થસંહિતા<br />
}}</div>Meghdhanu