સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૧/નરસિંહ મહેતાની હૂંડી: Difference between revisions

{{SetTitle}}

{{Poem2Open}}

[પ્રેમાનંદની વર્ણનશક્તિ અજોડ છે તે ‘હૂંડી’ના કાવ્ય પરથી જોઈ શકાશે. નરસિંહ મહેતાએ જુનાગઢમાં બેઠાબેઠા દ્વારકામાં શ્રી. શામળશા શેઠ ઉપર હૂંડી લખી મોકલી. એટલે કે કોઈ તીરથવાસીઓને જુનાગઢથી દ્વારકા જવું હતું તેમણે પોતાની પાસેના પૈસા રસ્તામાં લૂંટાઈ જાય એ ડરથી જુનાગઢમાં નરસિંહને પૈસા આપી દઈ, તે જ રકમ તેની વતી દ્વારકાના શામળશા શેઠ તેમને ચૂકતે ભરી આપે એ રીતની ચીઠી લખાવી લીધી. આવી ચીઠીને વેપારી ભાષામાં હૂંડી કહે છે. હવે નરસિંહની કોઈ પેઢી ચાલતી નહોતી. તેણે તો ભગવાન ભરોસે દ્વારકાના દેવ શામળ કહેતાં કાળા રંગવાળા કૃષ્ણ ઉપર જ હૂંડી લખી મોકલી હતી. તીરથવાસીઓ શામળશાનું ઠેકાણું પૂછી પૂછીને કંટાળી ગયા ને જુનાગઢનો નરસૈંયો પૈસા ઠગી ગયો એમ માનવાની અણી ઉપર હતા ત્યાં તેમને શામળશા શેઠનો પત્તો લાગ્યો. આ કથા ચમત્કારની છે. કૃષ્ણ પોતે પોતાના ભક્ત નરસિંહની લાજ રાખવા નાણાવટી બનીને તેણે લખેલી હૂંડી સ્વીકારી લે છે ને પૈસા ચૂકતે ભરી આપે છે. એવા ચમત્કારમાં આપણી આજની વિજ્ઞાનથી ઘડાયેલી દૃષ્ટિ ઝટ માને નહિ એ સ્વાભાવિક છે. પણ કાવ્યમાં આ ચમત્કારને સ્વીકારી લઈને પછી આપણે એનો આનંદ લઈશું તો ઠીક પડશે. કૃષ્ણ શામળશા બનીને હૂંડી સ્વીકારે—‘શીકારે’ છે એનું વર્ણન કેટલું મનોરમ છે! કવિએ ગુજરાતના કોઈ મોટા નગરના શેઠિયા જેવું શામળશાનું આબેહૂબ ચિત્ર દોર્યું છે.]

{{Poem2Close}}

{{Block center|<poem>જેને વેદ પુરાણે વખાણિયે રે,

એના આગમની ગત છે ઊલટી રે,

વેશ પૂરો આણ્યો મારે વહાલે રે,

છે અવળા આંટાની પાઘડી રે,

દીસે વાણિયો ભીને વાન રે,

હસતાં ખાડા પડે બહુ ગાલ રે,

બે કાને કુંડળ ઝળકે રે,

દીસે દાંત રૂડા હસતા રે,

ત્રિકમજી વણિકની તોલે રે,

સોનાની સાંકળી ને કંઠે દોરો રે,

સાદો એક વાઘો પહેર્યો છે હરજી રે,

સેલું કેડે બાંધ્યું બેવડું રે,

કરે હીંડતાં હાથના લટકા રે,

પટકે લટકે ફૂમતડાં જ્યોત રે,

એક ઓઢી પછેડી ખાંધે રે,

વસ્ત્ર પહેર્યાં તે પાંચે સોજાં રે,

કાંઈ વાઘો બિરાજે કેસરી રે,

મારો નાથજી નીચે ખામણે રે,

હનુમાન, વિદુર, ગરુડ રે,

પારથના હાથમાં પાન રે,

ચમ્મર સુદામાએ ગ્રહી રે,

બોલી બોલે પ્રભુ તોતળી રે,

એમ આવ્યા શામળા અવિનાશી રે,

એ તો કોઈ પારખ દીસે નવો રે,

કાંઈક ભારે માણસ ભાસે રે,

હીંડે સહુને શીશ નમાવતા રે,

એ તો કારણરૂપ કંઈ મળિયું રે,

આઘા આવીને પાછા શાણી રે,

બોલ્યા પોતે તે શાઙ્ર્ગપાણિ રે,

તીરથવાસી બોલ્યા શિર નામી રે,

અમે જુનાગઢથી આવ્યા રે,

ભર્યાં આંસુ નેત્રાંબુજે રે,

જ્યારે ઓળખ્યા અક્ષર નાથે,

હૂંડી વાંચી તે વહેલી વહેલી રે,

‘શુભ નગર દુવારામતી રે,

સર્વે ઉપમા જોગ શ્યામ રે,

લખી હૂંડી નરસૈંયો સેવક નામ રે

છે મોટા શેઠનું ધામ રે,

લખી હૂંડીમાં એંધાણી રે,

ધનના તીરથવાસી ધણી રે,

આવું લખવું નહોતું લેશે રે,

કહે જાત્રાળુને અવિનાશ રે

તમે શોધતા ફરો તે શુંયે રે,

નરસૈંયો વાણોતર મુજ જાણો રે,

કરું વૈષ્ણવ જનની સેવા રે,

મેં તો બીજી વિધિ છોડી રે,

પરિવાર જીવે શામળશાહનો રે,

છોડી કોથળી કરુણા કરી રે,

જોવા મળ્યાં ચૌટાનાં લોક રે,

સો ઉપર આપ્યા મહારાજ રે,

‘નરસૈંયાને વિનતિ કહેજો મારી રે,

મોરારિએ કાગળ લખ્યો, અંતરમાં છે આનંદ રે;

{{center|'''સ્વાધ્યાય'''}}

{{hi|1em|૧. દમયન્તીના સ્વયંવરની કંકોત્રી મળતાં ઋતુપર્ણના મનની સ્થિતિનું વર્ણન કરો.}}

<br>

{{HeaderNav2

}}