26,604
edits
પ્રતિપદા/૪. વિનોદ જોશી: Difference between revisions
પ્રતિપદા/૪. વિનોદ જોશી (view source)
Revision as of 10:05, 7 September 2021
, 10:05, 7 September 2021no edit summary
KhyatiJoshi (talk | contribs) No edit summary |
KhyatiJoshi (talk | contribs) No edit summary |
||
| (39 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 81: | Line 81: | ||
<poem> | <poem> | ||
એક કાચી સોપારીનો કટ્ટકો રે | ::એક કાચી સોપારીનો કટ્ટકો રે | ||
:::એક લીલું લવીંગડીનું પાન, | ::::::એક લીલું લવીંગડીનું પાન, | ||
આવજો રે તમે લાવજો રે મારા મોંઘા મે’માન... | :આવજો રે તમે લાવજો રે મારા મોંઘા મે’માન... | ||
કાગળ ઊડીને એક ઓચિંતો આવિયો, કીધાં કંકોતરીનાં કામ, | કાગળ ઊડીને એક ઓચિંતો આવિયો, કીધાં કંકોતરીનાં કામ, | ||
ગોતી ગોતીને આંખ થાકી રે બ્હાવરી, લિખિતંગ કોનાં છે નામ; | ગોતી ગોતીને આંખ થાકી રે બ્હાવરી, લિખિતંગ કોનાં છે નામ; | ||
એક વાંકી મોજલ્લડીનો ઝટ્ટકો રે | ::એક વાંકી મોજલ્લડીનો ઝટ્ટકો રે | ||
:::એક ઝાંઝરનું ઝીણું તોફાન, | ::::::એક ઝાંઝરનું ઝીણું તોફાન, | ||
ઝાલજો રે તમે ઝીલજો રે એનાં મોંઘાં ગુમાન, | :ઝાલજો રે તમે ઝીલજો રે એનાં મોંઘાં ગુમાન, | ||
: એક કાચી સોપારીનો... | : એક કાચી સોપારીનો... | ||
| Line 96: | Line 96: | ||
ઉંબરમાં સાથિયા ને ટોડલિયે મોરલા, આંગણમાં રોપાતી કેળ; | ઉંબરમાં સાથિયા ને ટોડલિયે મોરલા, આંગણમાં રોપાતી કેળ; | ||
એક અલ્લડ આંખલ્લડીનો ખટ્ટકો રે | ::એક અલ્લડ આંખલ્લડીનો ખટ્ટકો રે | ||
:::એક હૈયામાં ઊઘલતી જાન, | ::::::એક હૈયામાં ઊઘલતી જાન, | ||
જાણણો રે તમે માણજો રે એની વાતું જુવાન, | :જાણણો રે તમે માણજો રે એની વાતું જુવાન, | ||
: એક કાચી સોપારીનો... | : એક કાચી સોપારીનો... | ||
</poem> | </poem> | ||
===૫. કૂવાકાંઠે=== | ===૫. કૂવાકાંઠે=== | ||
<poem> | <poem> | ||
સોળ સીંચણ બાર બેડલાં રે | સોળ સીંચણ બાર બેડલાં રે | ||
:: કૂવાકાંઠે વહુવારુ કરે વાત, | ::: કૂવાકાંઠે વહુવારુ કરે વાત, | ||
કિયે ઘડુલે ઊગ્યો ચાંદલો ને | કિયે ઘડુલે ઊગ્યો ચાંદલો ને | ||
:: કિયે ભમ્મર કાળી કાળી રાત; | ::: કિયે ભમ્મર કાળી કાળી રાત; | ||
બોલે ગોરાંદે બોલે સૈયરું રે | બોલે ગોરાંદે બોલે સૈયરું રે | ||
:: કાંઈ બોલે પાડોસણ નાર, | ::: કાંઈ બોલે પાડોસણ નાર, | ||
ઝીણાં હસીને ખણે ચૂંટિયું રે | ઝીણાં હસીને ખણે ચૂંટિયું રે | ||
:: કોણે લીધા ઉજાગરાના ભાર; | ::: કોણે લીધા ઉજાગરાના ભાર; | ||
કૂણાં કાંડાં ને કેડ્ય પાતળી રે | કૂણાં કાંડાં ને કેડ્ય પાતળી રે | ||
:: પાણી આવે આવે ને ઝરી જાય, | ::: પાણી આવે આવે ને ઝરી જાય, | ||
નેણાં ઢાળીને ગોરી નિરખે રે | નેણાં ઢાળીને ગોરી નિરખે રે | ||
:: હેલ્ય મોતીડે અભરે ભરાય; | ::: હેલ્ય મોતીડે અભરે ભરાય; | ||
ભારી જોબન ભારે ઝાટકા રે | ભારી જોબન ભારે ઝાટકા રે | ||
:: સરે બેવડ મશરૂનાં ચીર, | ::: સરે બેવડ મશરૂનાં ચીર, | ||
ઘેરી વળે રે વેરી વાયરા રે | ઘેરી વળે રે વેરી વાયરા રે | ||
:: અણજાણ્યાં અદીઠાં વાગે તીર; | ::: અણજાણ્યાં અદીઠાં વાગે તીર; | ||
આઘી શેરી ને આઘી ઑસરી રે | આઘી શેરી ને આઘી ઑસરી રે | ||
:: આઘે આઘે બુઝારે બેઠો મોર; | ::: આઘે આઘે બુઝારે બેઠો મોર; | ||
ક્યારે ઊડીને ક્યારે આવશે રે | ક્યારે ઊડીને ક્યારે આવશે રે | ||
:: મારી સગી નીંદર કેરો ચોર? | ::: મારી સગી નીંદર કેરો ચોર? | ||
</poem> | |||
===૬. કૂંચી આપો, બાઈજી!=== | |||
<poem> | |||
::::કૂંચી આપો, બાઈજી! | |||
તમે કિયા પટારે મેલી મારા મૈયરની શરણાઈ, જી? | |||
કોઈ કંકુથાપા ભૂંસી દઈ | |||
::મને ભીંતેથી ઊતરાવો, | |||
કોઈ મીંઢળની મરજાદા લઈ | |||
::મને પાંચીકડાં પકડાવો; | |||
::::ખડકી ખોલો, બાઈજી! | |||
તમે કિયા કટાણે પોંખી મારા કલરવની કઠણાઈ, જી? | |||
તમે ઘરચોળામાં ઘુઘરિયાળી | |||
:::ઘરવખરી સંકેલી, | |||
તમે અણજાણ્યા ઉંબરિયેથી | |||
::મારી નદિયું પાછી ઠેલી; | |||
::::મારગ મેલો, બાઈજી! | |||
તમે કિયા કુહાડે વેડી મારા દાદાની વડવાઈ, જી? | |||
</poem> | |||
===૭. ખડકી ઉઘાડી હું તો...=== | |||
<poem> | |||
:::ખડકી ઉઘાડી હું તો અમથી ઊભી’તી, | |||
::::::મુંને ઉંબર લઈ ચાલ્યો બજારમાં... | |||
પ્હેલ્લી દુકાને એક તંબોળી બેઠો, તંબોળી ખવડાવે પાન; | |||
કેસરનો કાથો વળી ચાંદનીનો ચૂનો ઉપર ઉમેરે તોફાન; | |||
:::આમતેમ જોતી હું તો અમથી ઊભી’તી, | |||
::::::લાલા છાંટો ઉડ્યો રે શણગારમાં... | |||
બીજી દુકાને એક વાણીડો બેઠો, વાણીડો જોખે વહેવાર, | |||
ઝટ્ટ દઈ તોળી મુંને આંખ્યુંનાં ત્રાજવે, લટકામાં તોળ્યા અણસાર; | |||
:::સાનભાન ભૂલી હું તો અમથી ઊભી’તી, | |||
::::::દઈ પડછાયે ટેકો સૂનકારમાં... | |||
ત્રીજી દુકાને એક પીંજારો બેઠો, પીંજારો સીવે રજાઈ, | |||
બખિયે આવીને એક બેઠું પતંગિયું, સૂયામાં વાગી શરણાઈ; | |||
:::નામઠામ છોડી હું તો અમથી ઊભી’તી, | |||
::::::સાવ નોંધારી થઈને ભણકારમાં... | |||
ચોથી દુકાને એક રંગારો બેઠો, રંગારે ઘોળ્યા અજવાસ, | |||
સૂરજ વાટીને એણે ઓર્યા રે સામટા, ઉપ્પરથી રેડ્યું આકાશ; | |||
:::રૂમઝૂમ થાતી હું તો અમથી ઊભી’તી, | |||
::::::હવે અમથી ઊભી’તી એંકારમાં, | |||
::::::હજી અડધે ઊભી’તી એંકારમાં; | |||
::::::મુંને ઉંબર લઈ ચાલ્યો બજારમાં... | |||
</poem> | |||
===૮. ડાબે હાથે ઓરું...=== | |||
<poem> | |||
::ડાબે હાથે ઓરું સાજન લાપસી, | |||
::જમણે હાથે ચોળું રે કંસાર, | |||
:::::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં... | |||
પીંછાને પાથરણે પોઢ્યાં પારેવાં અટકળનાં રે, | |||
સાંજલડી સંતાડી મેં તો મઘમઘતા મીંઢળમાં રે; | |||
::અજવાળે ઓઢું રે અમરત ઓરતા, | |||
::અંધારે કાંઈ ભમ્મરિયા શણગાર; | |||
:::::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં... | |||
સોનેરી સૂરજડા વેર્યા પરોઢિયે ઝાકળમાં રે, | |||
સાંજલડી સંતાડી મેં તો મઘમઘતા મીંઢળમાં રે; | |||
::ઊગમણે ભણકારા ભીના વાગતા, | |||
::આથમણે કાંઈ ઓગળતા અણસાર; | |||
:::::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં... | |||
</poem> | |||
===૯. તું મીંઢળ જેવો કઠ્ઠણ...=== | |||
<poem> | |||
:: તું મીંઢળ જેવો કઠ્ઠણ | |||
::::ને હું નમણી નાડાછડી, | |||
:: તું શિલાલેખનો અક્ષર | |||
::::ને હું જળની બારાખડી... | |||
::::એક આસોપાલવ રોપ્યો- | |||
તેં આસોપાલવ ફળિયે રોપ્યો તોરણમાં હું ઝૂલી, | |||
તું અત્તરની શીશી લઈ આવ્યો પોયણમાં હું ખૂલી; | |||
::: તું આળસ મરડી ઊભો | |||
::::ને હું પડછાયામાં પડી... | |||
:::એક પાનેતરમાં ટાંક્યું – | |||
મેં પાનેતરમાં મોતી ટાંક્યું પૂજ્યાં તેં પરવાળાં, | |||
મેં શ્રીફળ ઉપર કંકુ છાંટ્યું પૂછ્યા તેં સરવાળા; | |||
:::: તું સેંથીમાં જઈ બેઠો | |||
:::::ને હું પાંપણ પરથી દડી... | |||
</poem> | |||
===૧૦. દેહની આરતી=== | |||
<poem> | |||
દેહના બ્રહ્મમાં દેહનો ભ્રમ ટળે, | |||
:::દેહને દેહીએ દિવ્ય ગણવો, | |||
દેહ સર્વસ્વના મૂળમાં સંભવે | |||
:::દેહના તંતનો સાર ભણવો; | |||
રંગ કે રૂપ હો છાંવ કે ધૂપ હો | |||
:::સકળનું દેહમાં વાય વ્હાણું, | |||
જૂઠ કે સત્ય હો તત્ત્વ કે તથ્ય હો | |||
:::દેહ અસ્તિત્વનું ગહન ગાણું; | |||
દેહની ડાળ પે પ્રેમનું પાંદડું | |||
:::દેહમાં વ્હેમનાં વૃક્ષ ઊગે, | |||
જીવથી શિવ સુધી વ્યાપ છે દેહનો | |||
:::દેહની જાળ સર્વત્ર પૂગે; | |||
દેહની વ્યંજના દેહમાં સંભવે | |||
:::દેહમાં દેહનો અર્થ પેઠો, | |||
આદ્ય સંકલ્પમાં દેહની ધારણા | |||
:::દેહમાં દેહનો અંત બેઠો; | |||
એ અહો દેહ છે ધિક અરે દેહ છે | |||
:::અમર કે મર્ત્ય છે દેહ સાચો, | |||
દેહથી શ્વાસ છે દેહ નિઃશ્વાસ છે | |||
:::દેહના તાંતણે દેહ કાચો; | |||
દેહને દેહમાં દેહથી દેહ પર | |||
:::દેહનું દેહ કાજે જ હોવું, | |||
દેહ એ દેહ છે દેહ છે દેહ એ | |||
:::દેહવત્ દેહ અદ્વૈત જોવું. | |||
</poem> | |||
===૧૧. પ્રોષિતભર્તુકા=== | |||
<poem> | |||
:::આછાં આછાં રે તળાવ, | |||
:::એની ઘાટી રે કાંઈ પાળ; | |||
પાળે ઊગી ચણોઠડી, એના વેલાને નહિ વાડ... | |||
:હું પેડુએ પાતળી મારો પરણ્યો ઊભો વાંસ, | |||
:ભટકાણો ભરનીંદરમાં મધરાતે વાંગી ફાંસ; | |||
::::વાટું અરડૂસી બે વાર, | |||
::::ચાટું ઓસડ બીજાં બાર; | |||
બાઈજીનો બેટો, ઘણી ખમા! મુંને થઈ બેઠો વળગાડ... | |||
:મીંઢળબંધા બાવડે મારે ના’વું માથાબોળ, | |||
:કમખો ટાંગું રવેશમાં કે ખળભળતો વંટોળ; | |||
::::પોચાં પારેવડાં કાંઈ રાંક, | |||
::::હાંફે અધમણ ને નવટાંક; | |||
ગુલાબગોટો ઝૂરે રે! મારે ફળિયે બાવળ ઝાડ... | |||
:ચોમાસાનું વેલડું કાંઈ ઊપડ્યું બારોબાર, | |||
:ટીપું વાદળ તૂટી પડે અણધાર્યું અનરાધાર; | |||
::::વેરું મોતી સવ્વા લાખ, | |||
::::ખેરું ખરબચડો કંઈ થાક; | |||
ટચાકટીલડી ટાંકી રે મેં તો મખમલિયે ઓછાડ... | |||
</poem> | |||
===૧૨. સખી મારો સાયબો...=== | |||
<poem> | |||
:સખી! મારો સાયબો સૂતો ફળિયે ઢાળી ઢોલિયો, | |||
હું તો મેડીએ ફાનસ ઓલવી, ખાલી પડખે પોઢી જાઉં... | |||
::એક તો માઝમ રાતની રજાઈ | |||
ધબકારે ધબકારે મારા પંડ્યથી સરી જાય, | |||
::એકલી ભાળી પાતળો પવન | |||
પોયણાથી પંપાળતાં ઝીણો સાથિયો કરી જાય; | |||
:સખી! મારો સાયબો સૂનો એટલો, કોના જેટલો, | |||
હું તો એટલું પૂછી પગમાં ઝાંઝર પે’રવા દોડી જાઉં... | |||
::એમ તો સરોવરમાં બોળી ચાંચ | |||
ને પછી પરબારો કોઈ મોરલો ઊડી જાય, | |||
::આમ તો પછી ઝૂરતો કાંઠો | |||
એક પછી એક કાંકરી ઝીણી ઝરતો બૂડી જાય; | |||
:સખી! મારો સાયબો લાવ્યો અમથો કેવો કમખો, | |||
હું તો ટહુકા ઉપર મોરપીંછાની ઓઢણી ઓઢી જાઉં... | |||
</poem> | </poem> | ||
{{HeaderNav | |||
|previous = [[પ્રતિપદા/૩. યજ્ઞેશ દવે|૩. યજ્ઞેશ દવે]] | |||
|next = [[પ્રતિપદા/૫. મણિલાલ હ. પટેલ|૫. મણિલાલ હ. પટેલ]] | |||
}} | |||