પ્રતિપદા/૪. વિનોદ જોશી: Difference between revisions

no edit summary
No edit summary
No edit summary
 
(17 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 81: Line 81:
<poem>
<poem>


એક કાચી સોપારીનો કટ્ટકો રે
::એક કાચી સોપારીનો કટ્ટકો રે
:::એક લીલું લવીંગડીનું પાન,
::::::એક લીલું લવીંગડીનું પાન,
આવજો રે તમે લાવજો રે મારા મોંઘા મે’માન...
:આવજો રે તમે લાવજો રે મારા મોંઘા મે’માન...


કાગળ ઊડીને એક ઓચિંતો આવિયો, કીધાં કંકોતરીનાં કામ,
કાગળ ઊડીને એક ઓચિંતો આવિયો, કીધાં કંકોતરીનાં કામ,
ગોતી ગોતીને આંખ થાકી રે બ્હાવરી, લિખિતંગ કોનાં છે નામ;
ગોતી ગોતીને આંખ થાકી રે બ્હાવરી, લિખિતંગ કોનાં છે નામ;


એક વાંકી મોજલ્લડીનો ઝટ્ટકો રે
::એક વાંકી મોજલ્લડીનો ઝટ્ટકો રે
:::એક ઝાંઝરનું ઝીણું તોફાન,
::::::એક ઝાંઝરનું ઝીણું તોફાન,
ઝાલજો રે તમે ઝીલજો રે એનાં મોંઘાં ગુમાન,
:ઝાલજો રે તમે ઝીલજો રે એનાં મોંઘાં ગુમાન,
: એક કાચી સોપારીનો...
: એક કાચી સોપારીનો...


Line 96: Line 96:
ઉંબરમાં સાથિયા ને ટોડલિયે મોરલા, આંગણમાં રોપાતી કેળ;
ઉંબરમાં સાથિયા ને ટોડલિયે મોરલા, આંગણમાં રોપાતી કેળ;


એક અલ્લડ આંખલ્લડીનો ખટ્ટકો રે
::એક અલ્લડ આંખલ્લડીનો ખટ્ટકો રે
:::એક હૈયામાં ઊઘલતી જાન,
::::::એક હૈયામાં ઊઘલતી જાન,
જાણણો રે તમે માણજો રે એની વાતું જુવાન,
:જાણણો રે તમે માણજો રે એની વાતું જુવાન,
:  એક કાચી સોપારીનો...
:  એક કાચી સોપારીનો...
</poem>
</poem>
===૫. કૂવાકાંઠે===
===૫. કૂવાકાંઠે===
<poem>
<poem>
Line 151: Line 152:
===૭. ખડકી ઉઘાડી હું તો...===
===૭. ખડકી ઉઘાડી હું તો...===
<poem>
<poem>
ખડકી ઉઘાડી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::ખડકી ઉઘાડી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::મુંને ઉંબર લઈ ચાલ્યો બજારમાં...
::::::મુંને ઉંબર લઈ ચાલ્યો બજારમાં...


પ્હેલ્લી દુકાને એક તંબોળી બેઠો, તંબોળી ખવડાવે પાન;
પ્હેલ્લી દુકાને એક તંબોળી બેઠો, તંબોળી ખવડાવે પાન;
કેસરનો કાથો વળી ચાંદનીનો ચૂનો ઉપર ઉમેરે તોફાન;
કેસરનો કાથો વળી ચાંદનીનો ચૂનો ઉપર ઉમેરે તોફાન;
:::આમતેમ જોતી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::આમતેમ જોતી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::::::લાલા છાંટો ઉડ્યો રે શણગારમાં...
::::::લાલા છાંટો ઉડ્યો રે શણગારમાં...


બીજી દુકાને એક વાણીડો બેઠો, વાણીડો જોખે વહેવાર,
બીજી દુકાને એક વાણીડો બેઠો, વાણીડો જોખે વહેવાર,
ઝટ્ટ દઈ તોળી મુંને આંખ્યુંનાં ત્રાજવે, લટકામાં તોળ્યા અણસાર;
ઝટ્ટ દઈ તોળી મુંને આંખ્યુંનાં ત્રાજવે, લટકામાં તોળ્યા અણસાર;
:::સાનભાન ભૂલી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::સાનભાન ભૂલી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::::::દઈ પડછાયે ટેકો સૂનકારમાં...
::::::દઈ પડછાયે ટેકો સૂનકારમાં...


ત્રીજી દુકાને એક પીંજારો બેઠો, પીંજારો સીવે રજાઈ,
ત્રીજી દુકાને એક પીંજારો બેઠો, પીંજારો સીવે રજાઈ,
બખિયે આવીને એક બેઠું પતંગિયું, સૂયામાં વાગી શરણાઈ;
બખિયે આવીને એક બેઠું પતંગિયું, સૂયામાં વાગી શરણાઈ;
:::નામઠામ છોડી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::નામઠામ છોડી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::::::સાવ નોંધારી થઈને ભણકારમાં...
::::::સાવ નોંધારી થઈને ભણકારમાં...


ચોથી દુકાને એક રંગારો બેઠો, રંગારે ઘોળ્યા અજવાસ,
ચોથી દુકાને એક રંગારો બેઠો, રંગારે ઘોળ્યા અજવાસ,
સૂરજ વાટીને એણે ઓર્યા રે સામટા, ઉપ્પરથી રેડ્યું આકાશ;
સૂરજ વાટીને એણે ઓર્યા રે સામટા, ઉપ્પરથી રેડ્યું આકાશ;
:::રૂમઝૂમ થાતી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::રૂમઝૂમ થાતી હું તો અમથી ઊભી’તી,
:::::::હવે અમથી ઊભી’તી એંકારમાં,
::::::હવે અમથી ઊભી’તી એંકારમાં,
:::::::હજી અડધે ઊભી’તી એંકારમાં;
::::::હજી અડધે ઊભી’તી એંકારમાં;
:::::::મુંને ઉંબર લઈ ચાલ્યો બજારમાં...
::::::મુંને ઉંબર લઈ ચાલ્યો બજારમાં...
</poem>
</poem>
===૮. ડાબે હાથે ઓરું...===
===૮. ડાબે હાથે ઓરું...===
<poem>
<poem>
::ડાબે હાથે ઓરું સાજન લાપસી,
::ડાબે હાથે ઓરું સાજન લાપસી,
::જમણે હાથે ચોળું રે કંસાર,
::જમણે હાથે ચોળું રે કંસાર,
:::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં...
:::::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં...


પીંછાને પાથરણે પોઢ્યાં પારેવાં અટકળનાં રે,
પીંછાને પાથરણે પોઢ્યાં પારેવાં અટકળનાં રે,
Line 187: Line 189:
::અજવાળે ઓઢું રે અમરત ઓરતા,
::અજવાળે ઓઢું રે અમરત ઓરતા,
::અંધારે કાંઈ ભમ્મરિયા શણગાર;
::અંધારે કાંઈ ભમ્મરિયા શણગાર;
:::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં...
:::::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં...


સોનેરી સૂરજડા વેર્યા પરોઢિયે ઝાકળમાં રે,
સોનેરી સૂરજડા વેર્યા પરોઢિયે ઝાકળમાં રે,
Line 194: Line 196:
::ઊગમણે ભણકારા ભીના વાગતા,
::ઊગમણે ભણકારા ભીના વાગતા,
::આથમણે કાંઈ ઓગળતા અણસાર;
::આથમણે કાંઈ ઓગળતા અણસાર;
:::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં...
:::::હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં...
</poem>
===૯. તું મીંઢળ જેવો કઠ્ઠણ...===
<poem>
:: તું મીંઢળ જેવો કઠ્ઠણ 
::::ને હું નમણી નાડાછડી,
:: તું શિલાલેખનો અક્ષર
::::ને હું જળની બારાખડી...
 
::::એક આસોપાલવ રોપ્યો-
તેં આસોપાલવ ફળિયે રોપ્યો તોરણમાં હું ઝૂલી,
તું અત્તરની શીશી લઈ આવ્યો પોયણમાં હું ખૂલી;
 
::: તું આળસ મરડી ઊભો
::::ને હું પડછાયામાં પડી...
 
:::એક પાનેતરમાં ટાંક્યું –
મેં પાનેતરમાં મોતી ટાંક્યું પૂજ્યાં તેં પરવાળાં,
મેં શ્રીફળ ઉપર કંકુ છાંટ્યું પૂછ્‌યા તેં સરવાળા;
 
:::: તું સેંથીમાં જઈ બેઠો
:::::ને હું પાંપણ પરથી દડી...
</poem>
===૧૦. દેહની આરતી===
<poem>
દેહના બ્રહ્મમાં દેહનો ભ્રમ ટળે,
:::દેહને દેહીએ દિવ્ય ગણવો,
દેહ સર્વસ્વના મૂળમાં સંભવે
:::દેહના તંતનો સાર ભણવો;
રંગ કે રૂપ હો છાંવ કે ધૂપ હો
:::સકળનું દેહમાં વાય વ્હાણું,
જૂઠ કે સત્ય હો તત્ત્વ કે તથ્ય હો
:::દેહ અસ્તિત્વનું ગહન ગાણું;
દેહની ડાળ પે પ્રેમનું પાંદડું
:::દેહમાં વ્હેમનાં વૃક્ષ ઊગે,
જીવથી શિવ સુધી વ્યાપ છે દેહનો
:::દેહની જાળ સર્વત્ર પૂગે;
દેહની વ્યંજના દેહમાં સંભવે
:::દેહમાં દેહનો અર્થ પેઠો,
આદ્ય સંકલ્પમાં દેહની ધારણા
:::દેહમાં દેહનો અંત બેઠો;
એ અહો દેહ છે ધિક અરે દેહ છે
:::અમર કે મર્ત્ય છે દેહ સાચો,
દેહથી શ્વાસ છે દેહ નિઃશ્વાસ છે
:::દેહના તાંતણે દેહ કાચો;
દેહને દેહમાં દેહથી દેહ પર
:::દેહનું દેહ કાજે જ હોવું,
દેહ એ દેહ છે દેહ છે દેહ એ
:::દેહવત્‌ દેહ અદ્વૈત જોવું.
</poem>
===૧૧. પ્રોષિતભર્તુકા===
<poem>
:::આછાં આછાં રે તળાવ,
:::એની ઘાટી રે કાંઈ પાળ;
પાળે ઊગી ચણોઠડી, એના વેલાને નહિ વાડ...
 
:હું પેડુએ પાતળી મારો પરણ્યો ઊભો વાંસ,
:ભટકાણો ભરનીંદરમાં મધરાતે વાંગી ફાંસ;
::::વાટું અરડૂસી બે વાર,
::::ચાટું ઓસડ બીજાં બાર;
બાઈજીનો બેટો, ઘણી ખમા! મુંને થઈ બેઠો વળગાડ...
 
:મીંઢળબંધા બાવડે મારે ના’વું માથાબોળ,
:કમખો ટાંગું રવેશમાં કે ખળભળતો વંટોળ;
::::પોચાં પારેવડાં કાંઈ રાંક,
::::હાંફે અધમણ ને નવટાંક;
ગુલાબગોટો ઝૂરે રે! મારે ફળિયે બાવળ ઝાડ...
 
:ચોમાસાનું વેલડું કાંઈ ઊપડ્યું બારોબાર,
:ટીપું વાદળ તૂટી પડે અણધાર્યું અનરાધાર;
::::વેરું મોતી સવ્વા લાખ,
::::ખેરું ખરબચડો કંઈ થાક;
ટચાકટીલડી ટાંકી રે મેં તો મખમલિયે ઓછાડ...
</poem>
</poem>
===૧૨. સખી મારો સાયબો...===
<poem>
:સખી! મારો સાયબો સૂતો ફળિયે ઢાળી ઢોલિયો,
હું તો મેડીએ ફાનસ ઓલવી, ખાલી પડખે પોઢી જાઉં...
::એક તો માઝમ રાતની રજાઈ
ધબકારે ધબકારે મારા પંડ્યથી સરી જાય,
::એકલી ભાળી પાતળો પવન
પોયણાથી પંપાળતાં ઝીણો સાથિયો કરી જાય;
:સખી! મારો સાયબો સૂનો એટલો, કોના જેટલો,
હું તો એટલું પૂછી પગમાં ઝાંઝર પે’રવા દોડી જાઉં...
::એમ તો સરોવરમાં બોળી ચાંચ
ને પછી પરબારો કોઈ મોરલો ઊડી જાય,
::આમ તો પછી ઝૂરતો કાંઠો
એક પછી એક કાંકરી ઝીણી ઝરતો બૂડી જાય;
:સખી! મારો સાયબો લાવ્યો અમથો કેવો કમખો,
હું તો ટહુકા ઉપર મોરપીંછાની ઓઢણી ઓઢી જાઉં...
</poem>
{{HeaderNav
|previous = [[પ્રતિપદા/૩. યજ્ઞેશ દવે|૩. યજ્ઞેશ દવે]]
|next = [[પ્રતિપદા/૫. મણિલાલ હ. પટેલ|૫. મણિલાલ હ. પટેલ]]
}}
26,604

edits