ગ્રંથ અને ગ્રંથકાર : પુસ્તક ૭/૧૯૩૫ ની કવિતા: Difference between revisions
Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|૧૯૩૫ની કવિતા|૧૯૩૫ની કવિતામાંથી ચૂંટણી}} {{center|'''ભાવવૈવિધ્ય'''<br>(પૃથ્વી)}} {{Block center|<poem>ઘરે ! રખડુ ઠામઠામ ભટકંત પાછો ફરેઃ ફરે ધણ સમોઃ ‘અસૂર થયું’ એમ ઉતાવળો, દરેક ડગલે ૨જો થળથળોનિ ખંખેર..." |
No edit summary |
||
| (3 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 56: | Line 56: | ||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''સુન્દરમ્'''}} | {{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''સુન્દરમ્'''}} | ||
{{center|'''દ્વિરંગી જ્યોત'''<br>(રાગ માઢઃ તાલ ગઝલ-પશ્તો )}} | {{center|'''દ્વિરંગી જ્યોત'''<br>(રાગ માઢઃ તાલ ગઝલ-પશ્તો )}} | ||
| Line 104: | Line 105: | ||
'''વિરાટ પૂજન'''<br> | {{center|'''વિરાટ પૂજન'''<br>(મિશ્રજાતિ)}} | ||
(મિશ્રજાતિ) | |||
અસ્તોદયે ઉદ્ભવતા પ્રકાશના | {{Block center|<poem>અસ્તોદયે ઉદ્ભવતા પ્રકાશના | ||
વાઘા વિભો! તારી વિરાટમૂર્તિને | વાઘા વિભો! તારી વિરાટમૂર્તિને | ||
ધરૂં;–વળી ઈન્દ્રધનુની મેખલા. | ધરૂં;–વળી ઈન્દ્રધનુની મેખલા. | ||
| Line 160: | Line 160: | ||
ભાવાર્દ્ર આ કલ્પન-તર્જની ભરી | ભાવાર્દ્ર આ કલ્પન-તર્જની ભરી | ||
વિરાટનાં વિદ્ય વિદારવાને | વિરાટનાં વિદ્ય વિદારવાને | ||
હું આદરૂં તારૂં વિરાટ પૂજનં. | હું આદરૂં તારૂં વિરાટ પૂજનં.</poem>}} | ||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''રમણિક અરાલવાળા'''}} | |||
'''વર્ષા'''<br>(ઈન્દ્રવંશ) | {{center|'''વર્ષા'''<br>(ઈન્દ્રવંશ)}} | ||
આકાશના મેઘ નવામ્બુ સીંચતા, | {{Block center|<poem>આકાશના મેઘ નવામ્બુ સીંચતા, | ||
ગંભીર ઘોષે નભદુંદુભિ ગડે, | ગંભીર ઘોષે નભદુંદુભિ ગડે, | ||
સૌદામિની આરતિ વ્યોમમાં ધરે, | સૌદામિની આરતિ વ્યોમમાં ધરે, | ||
| Line 181: | Line 180: | ||
ગાઓ બજાવો ઉજવો મહોત્સવ ! | ગાઓ બજાવો ઉજવો મહોત્સવ ! | ||
વર્ષા તણો નૂતન મંગલોત્સવ ! | વર્ષા તણો નૂતન મંગલોત્સવ ! | ||
</poem>}} | |||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''તનસુખ ભટ્ટ'''}} | |||
'''આકર્ષણો'''<br>(ઉપજાતિ) | {{center|'''આકર્ષણો'''<br>(ઉપજાતિ)}} | ||
લાંબા દિને વાદળ વ્યોમ ઘેરે | {{Block center|<poem>લાંબા દિને વાદળ વ્યોમ ઘેરે | ||
ફિક્કી દિશાઓ ગરભાયલી ર્ હે; | ફિક્કી દિશાઓ ગરભાયલી ર્ હે; | ||
ને ગ્રીષ્મવૃક્ષો ફળભાર થાક્યાં | ને ગ્રીષ્મવૃક્ષો ફળભાર થાક્યાં | ||
| Line 208: | Line 207: | ||
ચૈતન્યનાં સુંદર 'કર્ષણો જ | ચૈતન્યનાં સુંદર 'કર્ષણો જ | ||
જગે નવાં જીવનવર્ષણો દે. | જગે નવાં જીવનવર્ષણો દે.</poem>}} | ||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''દેશળજી પરમાર'''}} | |||
'''ગુજરાત''' <br>(પૃથ્વી) | {{center|'''ગુજરાત''' <br>(પૃથ્વી)}} | ||
ભમો ભરતખંડમાં, સકળ ભોમ ખૂંદી વળી | {{Block center|<poem>ભમો ભરતખંડમાં, સકળ ભોમ ખૂંદી વળી | ||
ધરાતલ ઘુમો, ક્યહીં નહિ મળે રૂડી ચોતરી | ધરાતલ ઘુમો, ક્યહીં નહિ મળે રૂડી ચોતરી | ||
પ્રફુલ્લ કુસુમો તણી, વિવિધ રંગવસ્ત્રો ભરી, | પ્રફુલ્લ કુસુમો તણી, વિવિધ રંગવસ્ત્રો ભરી, | ||
| Line 230: | Line 229: | ||
સ્ફુરે અજબ ભક્તિની અચલ દીપરેખા, અરે, | સ્ફુરે અજબ ભક્તિની અચલ દીપરેખા, અરે, | ||
લીધો જનમ ને ગમે થવું જ રાખ આ ભૂમિમાં. | લીધો જનમ ને ગમે થવું જ રાખ આ ભૂમિમાં. | ||
</poem>}} | |||
{{center|(ઊર્મિ){{gap|10em}}ચન્દ્રવદન મહેતા}} | |||
(ઊર્મિ) | |||
તેં આજને કૂજન શું ભર્યું કે | {{center|'''આજનું કૂજન'''<br>(મિશ્ર)}} | ||
{{Block center|<poem>તેં આજને કૂજન શું ભર્યું કે | |||
મારે ઉરે એ પલમાં વસી ગયું ? | મારે ઉરે એ પલમાં વસી ગયું ? | ||
અને હજી યે વિલસી તહીં રહ્યું? | અને હજી યે વિલસી તહીં રહ્યું? | ||
| Line 286: | Line 286: | ||
બળી રહું અંદરબ્હાર ત્યારે | બળી રહું અંદરબ્હાર ત્યારે | ||
ઊઠે ઉરે એ મુજ ને વસી રહે | ઊઠે ઉરે એ મુજ ને વસી રહે | ||
વસી રહે ને વિલસી તહીં રહે. | વસી રહે ને વિલસી તહીં રહે.</poem>}} | ||
મન:સુખલાલ ઝવેરી | {{center|( ગુજરાત ){{gap|10em}}'''મન:સુખલાલ ઝવેરી'''}} | ||
અમેય ધનસ્વામીઓ વિભવ માન ચર્ણે ધરી | {{center|'''પ્રેમસિંહાસન'''<br>(પૃથ્વી)}} | ||
{{Block center|<poem>અમેય ધનસ્વામીઓ વિભવ માન ચર્ણે ધરી | |||
ઉભા શિર ઝુકાવતા નયનનેહના ભિક્ષુઓ; | ઉભા શિર ઝુકાવતા નયનનેહના ભિક્ષુઓ; | ||
વિલાસભર અંતરે રસપિપાસુ કલ્પી તને | વિલાસભર અંતરે રસપિપાસુ કલ્પી તને | ||
| Line 306: | Line 306: | ||
ધરું ચરણ તાહરે ઉર સ્ફટિક શું, ચાલશે?’ | ધરું ચરણ તાહરે ઉર સ્ફટિક શું, ચાલશે?’ | ||
હસ્યું ઉર, લકસ્યાં નિરાશ ચખ શબ્દ મારા સૂણી | હસ્યું ઉર, લકસ્યાં નિરાશ ચખ શબ્દ મારા સૂણી | ||
અમોલ મુજને જ તેં અરપ્યું પ્રેમસિંહાસન. | અમોલ મુજને જ તેં અરપ્યું પ્રેમસિંહાસન.</poem>}} | ||
{{center|(ગુજરાત){{gap|10em}}'''પ્રહ્લાદ પાઠક'''}} | |||
(ગુજરાત) | |||
હૈયે તારે ઝગે દીવડો એનાં તેજ ભલે જગ રાજે, | {{center|કવિને}} | ||
અમારે માર્ગમાં દીવડો થાજે. | |||
{{Block center|<poem>હૈયે તારે ઝગે દીવડો એનાં તેજ ભલે જગ રાજે, | |||
{{gap|10em}}અમારે માર્ગમાં દીવડો થાજે. | |||
આંખ અમારી ભરેલ અંધારાથી સાચી દિશા નવ ભાળે, | આંખ અમારી ભરેલ અંધારાથી સાચી દિશા નવ ભાળે, | ||
તેજનાં અંજન આંજતો જાજે. | {{gap|10em}}તેજનાં અંજન આંજતો જાજે. | ||
પૃથ્વીથી ઊડતો તારલા ચન્દ્રને આંગણે કોક દી જાજે, | પૃથ્વીથી ઊડતો તારલા ચન્દ્રને આંગણે કોક દી જાજે, | ||
જગનો થાકયો વિસામો ખાજે. | {{gap|10em}}જગનો થાકયો વિસામો ખાજે. | ||
દીન ને પીડિત રક્તચુસાયેલ માનવી મોતને બાઝે, | દીન ને પીડિત રક્તચુસાયેલ માનવી મોતને બાઝે, | ||
એને અમર ચેતના પાજે. | {{gap|10em}}એને અમર ચેતના પાજે. | ||
જેના અચેતન જીરણ, તેહના હાથ દોડી તું સ્હાજે, | જેના અચેતન જીરણ, તેહના હાથ દોડી તું સ્હાજે, | ||
એની ટેકણલાકડી થાજે. | {{gap|10em}}એની ટેકણલાકડી થાજે. | ||
દુ:ખદારિદ્રનાં ધારણ ભેદવા તું તારી બંસરી વાજે. | દુ:ખદારિદ્રનાં ધારણ ભેદવા તું તારી બંસરી વાજે. | ||
કાળની આગળ આગળ ધાજે. | {{gap|10em}}કાળની આગળ આગળ ધાજે. | ||
બોલે પ્રજાના પ્રાણ, અભિનવ બોલ તેના સહુ સ્હાજે, | બોલે પ્રજાના પ્રાણ, અભિનવ બોલ તેના સહુ સ્હાજે, | ||
એને ઉર ઘૂંટીઘૂંટી ગાજે. | {{gap|10em}}એને ઉર ઘૂંટીઘૂંટી ગાજે. | ||
આકાશ, સાગર, અદ્રિના અંકમાં જ્યાં જવું હોય ત્યાં જાજે, | આકાશ, સાગર, અદ્રિના અંકમાં જ્યાં જવું હોય ત્યાં જાજે, | ||
ગીતો તો માનવબાલનાં ગાજે. | {{gap|10em}}ગીતો તો માનવબાલનાં ગાજે. | ||
લોભ મ રાખતો, થોભ મ રાખતો, નિત નવું નવું ગાજે, | લોભ મ રાખતો, થોભ મ રાખતો, નિત નવું નવું ગાજે, | ||
તારાં અન્તર ઠાલવી જાજે. | {{gap|10em}}તારાં અન્તર ઠાલવી જાજે.</poem>}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''बादरायण'''}} | |||
(પ્રસ્થાન) | |||
વહે સમીર તીક્ષ્ણ તીર અંગ અંગ વીંધતો, | {{center|'''જીવંત કાલ-અંતરે'''<br>(ગુલબંકી)}} | ||
{{Block center|<poem>વહે સમીર તીક્ષ્ણ તીર અંગ અંગ વીંધતો, | |||
ધ્રુજે શરીર, દાંત કડ્કડે હું એમ હીંડતો; | ધ્રુજે શરીર, દાંત કડ્કડે હું એમ હીંડતો; | ||
કોટ જાકિટે ન ટાઢ માર રોકી હું શકયો, | કોટ જાકિટે ન ટાઢ માર રોકી હું શકયો, | ||
| Line 350: | Line 350: | ||
ડીલે ધરેલ ઓઢણાં ઉતારીને ઊભાં રહે ! | ડીલે ધરેલ ઓઢણાં ઉતારીને ઊભાં રહે ! | ||
વિચારૂં: બીક તેહને રહે જે કોટરક્ષણે | વિચારૂં: બીક તેહને રહે જે કોટરક્ષણે | ||
ઝિલંત ઘાવ જે ઊભે જીવંત કાલ–અંતરે ! | ઝિલંત ઘાવ જે ઊભે જીવંત કાલ–અંતરે !</poem>}} | ||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''રમણલાલ સોની'''}} | |||
(કુમાર) | |||
થયા ઘનશ્યામ હશે પ્રભુ કાં ? | {{center|'''ઘનશ્યામ કાં?'''<br>(મિશ્ર)}} | ||
{{Block center|<poem>થયા ઘનશ્યામ હશે પ્રભુ કાં ? | |||
ન સૂર્ય ને તારકમંડળોનો | ન સૂર્ય ને તારકમંડળોનો | ||
અંગે ધર્યો ઉજ્જવલ જ્યોતિ–રંગ, | અંગે ધર્યો ઉજ્જવલ જ્યોતિ–રંગ, | ||
| Line 396: | Line 396: | ||
કામો થકી યે અભિરામ આવ્યું ? | કામો થકી યે અભિરામ આવ્યું ? | ||
આથી જ જો શ્રીધરરંગ કાળો, | આથી જ જો શ્રીધરરંગ કાળો, | ||
તો કો ન લાગે ઘનશ્યામ વ્હાલો ? | તો કો ન લાગે ઘનશ્યામ વ્હાલો ?</poem>}} | ||
{{center|(ગુજરાત){{gap|10em}}'''પૂજાલાલ'''}} | |||
'''સિંધુને'''<br>(શિખરિણી) | {{center|'''સિંધુને'''<br>(શિખરિણી)}} | ||
‘અમાવાસ્યા આજે ગગનપથ ચંદા ન નિસરે | {{Block center|<poem>‘અમાવાસ્યા આજે ગગનપથ ચંદા ન નિસરે | ||
છતાં શાના સિંધુ ? તુજ શરીર રોમાંચ ઉપડે? | છતાં શાના સિંધુ ? તુજ શરીર રોમાંચ ઉપડે? | ||
જઈ આજે શાને ખડક પર તું દીપ જગવે, | જઈ આજે શાને ખડક પર તું દીપ જગવે, | ||
| Line 412: | Line 412: | ||
અને રત્નો મારાં મિલનપથ માંહી સહુ જડું. | અને રત્નો મારાં મિલનપથ માંહી સહુ જડું. | ||
અમાસે જીવું છું પરમ સુખથી એ સ્મરણના | અમાસે જીવું છું પરમ સુખથી એ સ્મરણના | ||
અને પૂર્ણિમાએ ભરતી સુખની છે મિલનના. | અને પૂર્ણિમાએ ભરતી સુખની છે મિલનના.</poem>}} | ||
{{center|(કૌમુદી){{gap|10em}}'''પ્રહલાદ પારેખ'''}} | |||
'''રૂપિયાની હિકાયત'''<br>(ગઝલ) | {{center|'''રૂપિયાની હિકાયત'''<br>(ગઝલ)}} | ||
જ્યારથી પેદા થયો હું ત્યારથી પગલું ભર્યું, | {{Block center|<poem>જ્યારથી પેદા થયો હું ત્યારથી પગલું ભર્યું, | ||
તન ઉપર મેં માહરા પહેરન મયફીનું ધર્યું; | તન ઉપર મેં માહરા પહેરન મયફીનું ધર્યું; | ||
| Line 447: | Line 447: | ||
કે વખત પાછા મળીશું આપણે જ્યારે પતીલ, | કે વખત પાછા મળીશું આપણે જ્યારે પતીલ, | ||
તે વખત બીજું જ કૈં કહેવું હશે મારે ઠર્યું! | તે વખત બીજું જ કૈં કહેવું હશે મારે ઠર્યું!</poem>}} | ||
{{center|(કૌમુદી){{gap|10em}}'''પતીલ'''}} | |||
(કૌમુદી) | |||
'''ઊડવા દો''' | {{center|'''ઊડવા દો'''}} | ||
ઊડતાં પંખીડાંને ઊડવા દો, સંતો, | {{Block center|<poem>ઊડતાં પંખીડાંને ઊડવા દો, સંતો, | ||
ઢળતાં પાણીડાંને ઢળવા રે જી. | ઢળતાં પાણીડાંને ઢળવા રે જી. | ||
| Line 491: | Line 490: | ||
ઉજમાળી જિંદગી જીવવા મથું, બધી | ઉજમાળી જિંદગી જીવવા મથું, બધી | ||
દુનિયાને ગજવામાં ઘાલી, મારા સંતો, | દુનિયાને ગજવામાં ઘાલી, મારા સંતો, | ||
ઊડતાં પંખીડાને ઉડવા દો જી. | ઊડતાં પંખીડાને ઉડવા દો જી.</poem>}} | ||
{{center|( કૌમુદી ){{gap|10em}}'''સુન્દરમ્'''}} | |||
( કૌમુદી ) | |||
'''રખોપાં''' | {{center|'''રખોપાં'''}} | ||
કાચી રે છાતીનું આ ધબકારવું રે હો જી, | {{Block center|<poem>કાચી રે છાતીનું આ ધબકારવું રે હો જી, | ||
આ તો સઘળા ઉંધા છે ઉતપાત; | આ તો સઘળા ઉંધા છે ઉતપાત; | ||
હું ને રે ચડેલો તું તો ચાકડે હો જી! | હું ને રે ચડેલો તું તો ચાકડે હો જી! | ||
| Line 521: | Line 519: | ||
જા જે રે જીવનના ખેલો ખેલતો હો જી, | જા જે રે જીવનના ખેલો ખેલતો હો જી, | ||
સતને રે એંધાણે જોજે આપ; | સતને રે એંધાણે જોજે આપ; | ||
હૈયે હૈયે રામરખોપાં આદુનાં હો જી. | હૈયે હૈયે રામરખોપાં આદુનાં હો જી.</poem>}} | ||
સુંદરજી ગો. બેટાઈ | {{center|(કૌમુદી){{gap|10em}}'''સુંદરજી ગો. બેટાઈ'''}} | ||
'''સ્વ. બહેન…ને'''<br>(મિશ્ર) | {{center|'''સ્વ. બહેન…ને'''<br>(મિશ્ર)}} | ||
નિર્દોષ ને નિર્મળ આંખ તારી, | {{Block center|<poem>નિર્દોષ ને નિર્મળ આંખ તારી, | ||
હતી હજી યૌવનની અજાણી, | હતી હજી યૌવનની અજાણી, | ||
કીધો હજી સાસરવાસ કાલે– | કીધો હજી સાસરવાસ કાલે– | ||
| Line 552: | Line 549: | ||
વસંત તે શેં જીવલેણ નિવડી! | વસંત તે શેં જીવલેણ નિવડી! | ||
સ્મૃતિ કદી વિસ્મૃતિમાં ભલે ફરે | સ્મૃતિ કદી વિસ્મૃતિમાં ભલે ફરે | ||
કુટુંબની તો નવમંજરી ગઈ. ૫ | કુટુંબની તો નવમંજરી ગઈ. ૫</poem>}} | ||
{{center|( પ્રસ્થાન ){{gap|10em}}'''હરિશ્ચંદ્ર ભટ્ટ'''}} | |||
( પ્રસ્થાન ) | |||
તને ચાહ્યું છે મેં શિશુહૃદય કેરાં સ્મિત મહીં; | {{center|'''ડોલરના ફૂલને'''}} | ||
{{Block center|<poem>તને ચાહ્યું છે મેં શિશુહૃદય કેરાં સ્મિત મહીં; | |||
ઉનાળાની સાંજે નિતનિત લયાવું ઘર મહીં | ઉનાળાની સાંજે નિતનિત લયાવું ઘર મહીં | ||
અને પાણીયારે તુજ મૃદુ પડાને પરહરું; | અને પાણીયારે તુજ મૃદુ પડાને પરહરું; | ||
| Line 593: | Line 590: | ||
હવે કો સાંજે કાં નવ હૃદયની ઈચ્છિત પળે | હવે કો સાંજે કાં નવ હૃદયની ઈચ્છિત પળે | ||
ઢળેલાં ગાત્રે કાં મુજ જીવનનાં શેષ સ્મરણે | ઢળેલાં ગાત્રે કાં મુજ જીવનનાં શેષ સ્મરણે | ||
બધી ઢોળી દેજે તુજ હૃદય કેરી સુરભિને. | બધી ઢોળી દેજે તુજ હૃદય કેરી સુરભિને.</poem>}} | ||
{{center|( પ્રસ્થાન ){{gap|10em}}'''સ્વપ્નસ્થ'''}} | |||
( પ્રસ્થાન ) | |||
'''અસુરૂં ઐક્ય'''<br>(શિખરિણી) | {{center|'''અસુરૂં ઐક્ય'''<br>(શિખરિણી)}} | ||
વીણા ! તારા ગાને ઝણઝણી મને જાગૃત કર્યો | {{Block center|<poem>વીણા ! તારા ગાને ઝણઝણી મને જાગૃત કર્યો | ||
સુતેલાને; ઊઠી, લઈ કર તને જ્યાં બજવવા | સુતેલાને; ઊઠી, લઈ કર તને જ્યાં બજવવા | ||
ગયો ત્યાં તું રૂઠી, મગરૂર મને ખોખરી બજી; | ગયો ત્યાં તું રૂઠી, મગરૂર મને ખોખરી બજી; | ||
| Line 617: | Line 613: | ||
શમ્યાં મારાં મીઠ્ઠાં હૃદયગીત સર્વે રડીરડી, | શમ્યાં મારાં મીઠ્ઠાં હૃદયગીત સર્વે રડીરડી, | ||
હવે તે શાં ગાવાં ? સરીગમ તણી ના સ્મૃતિ રહી! | હવે તે શાં ગાવાં ? સરીગમ તણી ના સ્મૃતિ રહી!</poem>}} | ||
{{center|(નવચેતન){{gap|10em}}'''નંદલાલ જોષી'''}} | |||
(નવચેતન) | |||
'''શ્રીજીનો ભક્ત'''<br>(પૃથ્વી) | {{center|'''શ્રીજીનો ભક્ત'''<br>(પૃથ્વી)}} | ||
‘ખમો વરસ આટલું, ગણ ઘણો થશે બાપલા; | {{Block center|<poem>‘ખમો વરસ આટલું, ગણ ઘણો થશે બાપલા; | ||
તમે ય ધરમી થઈ અકજ શીદ કોપો ભલા? | તમે ય ધરમી થઈ અકજ શીદ કોપો ભલા? | ||
જુવાર કણ ના બચી, નગદ-વ્યાજ ક્યાંથી ભરૂં? | જુવાર કણ ના બચી, નગદ-વ્યાજ ક્યાંથી ભરૂં? | ||
| Line 639: | Line 634: | ||
પલેગ હિમ જો નડ્યાં, કરમ-ભોગ એ તાહરાં, | પલેગ હિમ જો નડ્યાં, કરમ-ભોગ એ તાહરાં, | ||
મને ન ગમ એ બધી.’ વચન બોલતાં શેઠીએ | મને ન ગમ એ બધી.’ વચન બોલતાં શેઠીએ | ||
લલાટ પર છાપિયાં તિલકછાપ ‘શ્રીજી’ કહી ! | લલાટ પર છાપિયાં તિલકછાપ ‘શ્રીજી’ કહી !</poem>}} | ||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''ઠાકોર ચોકશી'''}} | |||
(કુમાર) | |||
કાવ્યની મૂર્તિ | {{center|'''કાવ્યની મૂર્તિ'''<br>(ખંડ–સ્ત્રગ્ધરા)}} | ||
(ખંડ–સ્ત્રગ્ધરા) | |||
“કૌમાર્યે તેં રચીને ગગનપટલને વીંધતી કલ્પનાનાં, | {{Block center|<poem>“કૌમાર્યે તેં રચીને ગગનપટલને વીંધતી કલ્પનાનાં, | ||
કાવ્યો કેવાં બહાવ્યાં ભૂતલ પર રહી ચૌદ લોકોત્તરોનાં? | કાવ્યો કેવાં બહાવ્યાં ભૂતલ પર રહી ચૌદ લોકોત્તરોનાં? | ||
ને સાધી જ્યાં ઉમંગી પ્રણય હસત શી, | ને સાધી જ્યાં ઉમંગી પ્રણય હસત શી, | ||
| Line 663: | Line 656: | ||
તેથી આ આત્મને હું અજીવ શબદથી, | તેથી આ આત્મને હું અજીવ શબદથી, | ||
નીરસ કવનથી જાણીબૂઝી ઉગારૂં.” | નીરસ કવનથી જાણીબૂઝી ઉગારૂં.”</poem>}} | ||
{{center|(ગુજરાત){{gap|10em}}'''મોહિનીચંદ્ર'''}} | |||
(ગુજરાત) | |||
યમશિબિકાને | {{center|'''યમશિબિકાને'''}} | ||
આપણ બન્ને એવા દેશનાં વાસી જ્યાં ન્હોતા ‘હું તું’ ના ભેદઃ | {{Block center|<poem>આપણ બન્ને એવા દેશનાં વાસી જ્યાં ન્હોતા ‘હું તું’ ના ભેદઃ | ||
એક દહાડો મારી આંખ મીંચાણી ને પોઢ્યો માતાજીને પેટ. | એક દહાડો મારી આંખ મીંચાણી ને પોઢ્યો માતાજીને પેટ. | ||
ત્યારે મેં પારણીયું પેખી; | {{gap|4em}}ત્યારે મેં પારણીયું પેખી; | ||
રમતો, તને ઘૂઘરે દેખી. | {{gap|4em}}રમતો, તને ઘૂઘરે દેખી. | ||
માતાપિતાએ નિશાળમાં મૂકયો, કંઈક મેળવવાને જ્ઞાન; | માતાપિતાએ નિશાળમાં મૂકયો, કંઈક મેળવવાને જ્ઞાન; | ||
ખેલ ખેલ્યાના ખ્યાલમાં જ્યારે, ત્યારે ભૂલ્યો કાંઈ ભાન; | ખેલ ખેલ્યાના ખ્યાલમાં જ્યારે, ત્યારે ભૂલ્યો કાંઈ ભાન; | ||
હૈડે મારા હિતને લેખી, | {{gap|4em}}હૈડે મારા હિતને લેખી, | ||
મહેતાજીના હાથમાં દેખી. | {{gap|4em}}મહેતાજીના હાથમાં દેખી. | ||
પીઠી ચોળીને હું માહ્યરે પેઠો, લાવવા શોક્યનું સાલ; | પીઠી ચોળીને હું માહ્યરે પેઠો, લાવવા શોક્યનું સાલ; | ||
ચૉરીનાં વાસણો સાચવીને વ્હાલી, ત્યારે કીધી તેં કમાલ ! | ચૉરીનાં વાસણો સાચવીને વ્હાલી, ત્યારે કીધી તેં કમાલ ! | ||
વરમાશીનું રૂપ તેં લીધું, | {{gap|4em}}વરમાશીનું રૂપ તેં લીધું, | ||
કન્યા સામે આસન દીધું. | {{gap|4em}}કન્યા સામે આસન દીધું. | ||
તાપ, શિયાળો ને વર્ષા વેઠી રૂડી કીધી ઓરડીઓને છાંય; | તાપ, શિયાળો ને વર્ષા વેઠી રૂડી કીધી ઓરડીઓને છાંય; | ||
હીંચકો થઈને હીંડોળે હીંચોળ્યો ને ખુરશી ઑફિસમાંહ્યઃ | હીંચકો થઈને હીંડોળે હીંચોળ્યો ને ખુરશી ઑફિસમાંહ્યઃ | ||
કલમ થઈને હાથમાં ખેલી, | {{gap|4em}}કલમ થઈને હાથમાં ખેલી, | ||
વિદ્યા તારે મ્હોડે વસેલી. | {{gap|4em}}વિદ્યા તારે મ્હોડે વસેલી. | ||
ચૂમ્યો, છોડ્યું સિત્કારમાં સંગીત, ભમતાં ઉપાડ્યો તેં ભાર; | ચૂમ્યો, છોડ્યું સિત્કારમાં સંગીત, ભમતાં ઉપાડ્યો તેં ભાર; | ||
રક્ષણ કીધું મારા હાથમાં રહીને, ઘડપણના આધાર ! | રક્ષણ કીધું મારા હાથમાં રહીને, ઘડપણના આધાર ! | ||
બની મ્હારાં દ્વારને ડેલી; | {{gap|4em}}બની મ્હારાં દ્વારને ડેલી; | ||
પેટી થઈને સાચવી થેલી ! | {{gap|4em}}પેટી થઈને સાચવી થેલી ! | ||
પરણી આવી તેં તો પટકુળ પ્હેરી રૂડાં, રોટી બનાવે ને ખાય; | પરણી આવી તેં તો પટકુળ પ્હેરી રૂડાં, રોટી બનાવે ને ખાય; | ||
મારે કાજે તેં તો અન્ન પકાવાને, ભડભડ બાળી તારી કાય! | મારે કાજે તેં તો અન્ન પકાવાને, ભડભડ બાળી તારી કાય! | ||
અંતે બાકી રાખ રહેલી; | {{gap|4em}}અંતે બાકી રાખ રહેલી; | ||
માંજ્યાં મારાં ઠામ તપેલી. | {{gap|4em}}માંજ્યાં મારાં ઠામ તપેલી. | ||
વેંઢાર્યો વિકટ વગડો વ્હાલીડી તેં મ્હારા મિલનને મિષ; | વેંઢાર્યો વિકટ વગડો વ્હાલીડી તેં મ્હારા મિલનને મિષ; | ||
મારા કાજે તેં તો કરવત મુકાવી ને હોંશે કપાવ્યું શિષ. | મારા કાજે તેં તો કરવત મુકાવી ને હોંશે કપાવ્યું શિષ. | ||
તિતિક્ષામાં તારા જેવી; | {{gap|4em}}તિતિક્ષામાં તારા જેવી; | ||
કહે બીજી કોણને કહેવી? | {{gap|4em}}કહે બીજી કોણને કહેવી? | ||
મારાં માનેલાં તે ન્યારાં ઊભાં ઊભાં, રોવે ઢાંકી ઢાંકી મુખ; | મારાં માનેલાં તે ન્યારાં ઊભાં ઊભાં, રોવે ઢાંકી ઢાંકી મુખ; | ||
સ્વાર્થ સંભારીને આંસુડાં સારે, કોઈ ના'વે સન્મુખ. | સ્વાર્થ સંભારીને આંસુડાં સારે, કોઈ ના'વે સન્મુખ. | ||
એવે ટાણે સ્હોડમાં આવી; | {{gap|4em}}એવે ટાણે સ્હોડમાં આવી; | ||
કાયા મારી સાથે બંધાવી. | {{gap|4em}}કાયા મારી સાથે બંધાવી. | ||
આગ પેટી, ઊભાં દૂર, અટુલાને એકલડીનો આધાર; | આગ પેટી, ઊભાં દૂર, અટુલાને એકલડીનો આધાર; | ||
સ્હોડમાં ચીર સંગાથી વ્હાલીડી ‘હું તું’ નો બન્યો એકાકાર. | સ્હોડમાં ચીર સંગાથી વ્હાલીડી ‘હું તું’ નો બન્યો એકાકાર. | ||
ઉડી સાથે વાયરે વાતાં; | {{gap|4em}}ઉડી સાથે વાયરે વાતાં; | ||
પાછાં જૂના દેશમાં જાતાં. | {{gap|4em}}પાછાં જૂના દેશમાં જાતાં.</poem>}} | ||
{{center|(નવચેતન){{gap|10em}}'''દેવકૃષ્ણ જોષી'''}} | |||
(નવચેતન) | |||
જ્ઞાન–તૂલ અને પીંજારો | {{center|'''જ્ઞાન–તૂલ અને પીંજારો'''<br>(અનુષ્ટુપ્)}} | ||
(અનુષ્ટુપ્) | |||
સ્થૂલની નગ્નતા ઢાંકી અનેરો ઓપ આપતું, | {{Block center|<poem>સ્થૂલની નગ્નતા ઢાંકી અનેરો ઓપ આપતું, | ||
મોહ-શીતથી લાધેલા ભીતિકંપ શમાવતું. | મોહ-શીતથી લાધેલા ભીતિકંપ શમાવતું. | ||
| Line 757: | Line 747: | ||
રજોવિયુક્ત, ઉલ્લાસે, તૂલ ઊંચે ઊડી રહે ! | રજોવિયુક્ત, ઉલ્લાસે, તૂલ ઊંચે ઊડી રહે ! | ||
ઘટમાં આંત્રની તાંત, ‘तत्त्वं तत्त्वं’ વદી રહે’ | ઘટમાં આંત્રની તાંત, ‘तत्त्वं तत्त्वं’ વદી રહે’</poem>}} | ||
પ્રતાપરાય પ્ર. પંડયા | {{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''પ્રતાપરાય પ્ર. પંડયા'''}} | ||
ભજન ગાયા સાદ તાણીરે ઓ સંતો વા'લાં ! | {{center|'''કાળવાણી'''}} | ||
{{Block center|<poem>ભજન ગાયા સાદ તાણીરે ઓ સંતો વા'લાં ! | |||
નો રે થિયો રામ રાજી. | નો રે થિયો રામ રાજી. | ||
ગાવી હવે કાળવાણી રે ઓ ભગતું વા'લા ! | ગાવી હવે કાળવાણી રે ઓ ભગતું વા'લા ! | ||
| Line 786: | Line 776: | ||
ઓ ભગતું વા'લાં ! | ઓ ભગતું વા'લાં ! | ||
મેલી હવે રામકા'ણી. | મેલી હવે રામકા'ણી.</poem>}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''હૃદયકાન્ત'''}} | |||
(પ્રસ્થાન) | |||
સ્મૃતિસ્વપ્ને | {{center|'''સ્મૃતિસ્વપ્ને'''}} | ||
જવાનીના જિગરને હું હતો દરિયે ઉછળતો જ્યાં — | {{Block center|<poem>જવાનીના જિગરને હું હતો દરિયે ઉછળતો જ્યાં — | ||
તરંગોને સૂરે સંગીતની ધૂને ધમકતો જ્યાં — | તરંગોને સૂરે સંગીતની ધૂને ધમકતો જ્યાં — | ||
| Line 808: | Line 797: | ||
તુફાને જીંદગીને ઝૂલતાં ઝીલું અજબ સાનો— | તુફાને જીંદગીને ઝૂલતાં ઝીલું અજબ સાનો— | ||
જુદાઈની અગમ ગમને ગહન ઘેરાઉં એ વેળે— | જુદાઈની અગમ ગમને ગહન ઘેરાઉં એ વેળે— | ||
ઝૂકું આરામગાહે ઊંઘમાં લ્હેરૂં સ્મૃતિસ્વપ્ને ! | ઝૂકું આરામગાહે ઊંઘમાં લ્હેરૂં સ્મૃતિસ્વપ્ને !</poem>}} | ||
{{center|(કૌમુદી){{gap|10em}}'''લલિત'''}} | |||
(કૌમુદી) | |||
ઉમર ખય્યામની રુબાઈઆત | {{center|'''ઉમર ખય્યામની રુબાઈઆત'''<br>: ચૂંટણી :}} | ||
: ચૂંટણી : | |||
કલ્પાંત શો ખય્યામ ! જીવન ધૂળ છે, | {{Block center|<poem>કલ્પાંત શો ખય્યામ ! જીવન ધૂળ છે, | ||
જીવ એમ બળાય, સોનામૂલ છે. | જીવ એમ બળાય, સોનામૂલ છે. | ||
રહેમત પ્રભુએ પાપીઓ માટે કરી, | રહેમત પ્રભુએ પાપીઓ માટે કરી, | ||
| Line 826: | Line 813: | ||
જન્મ-મૃત્યુ ભેટીએ જેની તળે, | જન્મ-મૃત્યુ ભેટીએ જેની તળે, | ||
તેની દયા લેવા કદી ઊંચું ન જો, | તેની દયા લેવા કદી ઊંચું ન જો, | ||
આપણા જેવું જ તે નિર્માલ્ય છે. | આપણા જેવું જ તે નિર્માલ્ય છે.</poem>}} | ||
સ્વ. અંબાલાલ ગેાવિંદલાલ | {{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''સ્વ. અંબાલાલ ગેાવિંદલાલ'''}} | ||
મને કૈં પૂછો ના— | {{center|'''મને કૈં પૂછો ના—'''}} | ||
મને કૈં પૂછો ના— | {{Block center|<poem>મને કૈં પૂછો ના— | ||
તમારા પ્રશ્નોના અપરિચિત ઉરના શ્વસનથી— | તમારા પ્રશ્નોના અપરિચિત ઉરના શ્વસનથી— | ||
લજાતી વેલીને કંઈ જ્યમ અચિંત્યું અડી જતાં, | લજાતી વેલીને કંઈ જ્યમ અચિંત્યું અડી જતાં, | ||
| Line 859: | Line 845: | ||
ન દીઠાં ઓથારે પણ કદી જુએ સત્વ વરવાં; | ન દીઠાં ઓથારે પણ કદી જુએ સત્વ વરવાં; | ||
હું એ એવાં દેખું વિકટ વરવાં સત્વ હૃદયે | હું એ એવાં દેખું વિકટ વરવાં સત્વ હૃદયે | ||
હતાં ? આવ્યાં ? કે આ ડુબકીથીજ ભાસ્યાં ? નવ પૂછો. | હતાં ? આવ્યાં ? કે આ ડુબકીથીજ ભાસ્યાં ? નવ પૂછો.</poem>}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન ){{gap|10em}}'''‘શેષ’'''}} | |||
(પ્રસ્થાન ) | |||
દુર્ભિક્ષ ગાજે, જગ ત્રાસી ઊઠ્યું, | {{center|'''સુલેખા'''}} | ||
{{Block center|<poem>દુર્ભિક્ષ ગાજે, જગ ત્રાસી ઊઠ્યું, | |||
નદી, તળાવે જળ સર્વ ખૂટ્યું, | નદી, તળાવે જળ સર્વ ખૂટ્યું, | ||
અંગાર જેવું અવકાશ આખું, | અંગાર જેવું અવકાશ આખું, | ||
| Line 962: | Line 948: | ||
ઊભો રહ્યો ત્યાં ક્ષણ એક જોતો | ઊભો રહ્યો ત્યાં ક્ષણ એક જોતો | ||
ઝઝૂમતાં વાદળ શ્યામ વ્યોમે ? | ઝઝૂમતાં વાદળ શ્યામ વ્યોમે ? | ||
</poem>}} | |||
{{center|(કિશોર){{gap|10em}}'''સ્નેહરશ્મિ'''}} | |||
(કિશોર) | |||
વિનાશ | {{center|'''વિનાશ'''}} | ||
ઉભાં સરલ શાંત સૌ: સમૂહ માંહિ તાલિ તરુ | {{Block center|<poem>ઉભાં સરલ શાંત સૌ: સમૂહ માંહિ તાલિ તરુ | ||
સહોદર છતાં ગ્રહી અટલ છેક એકાકિતા. | સહોદર છતાં ગ્રહી અટલ છેક એકાકિતા. | ||
વ્યથા પ્રકૃતિની કદી ઉલટી ઘોર તોફાનમાં | વ્યથા પ્રકૃતિની કદી ઉલટી ઘોર તોફાનમાં | ||
| Line 987: | Line 973: | ||
ભુલે સરવ ભાનને “નિજ” મહિં થતાં મગ્ન જ્યાં | ભુલે સરવ ભાનને “નિજ” મહિં થતાં મગ્ન જ્યાં | ||
મચે રુધિર જંગ ને વિકલ ચિત્યથી ઘૂમતાં | મચે રુધિર જંગ ને વિકલ ચિત્યથી ઘૂમતાં | ||
હણે અવર પ્રાણને સહુજ ખાકમાં શામતાં. | હણે અવર પ્રાણને સહુજ ખાકમાં શામતાં.</poem>}} | ||
{{center|(શરદ){{gap|10em}}'''રવિશંકર'''}} | |||
ઝરુખાની બત્તી | {{center|'''ઝરુખાની બત્તી'''}} | ||
ઝરુખાની બત્તી પ્રગટ થઈ ને દ્વાર ઉઘડ્યું, | {{Block center|<poem>ઝરુખાની બત્તી પ્રગટ થઈ ને દ્વાર ઉઘડ્યું, | ||
પહેરેલાં ઝીણાં, જરકશી, ગુલાબી ગવનમાં; | પહેરેલાં ઝીણાં, જરકશી, ગુલાબી ગવનમાં; | ||
રૂપાળું, રંગેલા અધરભરિયું મુખ મલક્યું. | રૂપાળું, રંગેલા અધરભરિયું મુખ મલક્યું. | ||
| Line 1,008: | Line 994: | ||
હતી એનાં ગોરાં વદન પર જવાલા સળગતી, | હતી એનાં ગોરાં વદન પર જવાલા સળગતી, | ||
પતિતા તું? ના, ના; પતિત મન મારુંજ નબળું. | પતિતા તું? ના, ના; પતિત મન મારુંજ નબળું. | ||
અમારે તો તારી ચરણરજથી પાવન થવું. | અમારે તો તારી ચરણરજથી પાવન થવું.</poem>}} | ||
{{center|(શરદ){{gap|10em}}'''ઈન્દુલાલ ગાંધી'''}} | |||
(શરદ) | |||
‘પુરાણી પ્રીતિ હું નિરખું સખી ! તારાં નયનમાં, | {{center|'''દ્રોહી'''}} | ||
{{Block center|<poem>‘પુરાણી પ્રીતિ હું નિરખું સખી ! તારાં નયનમાં, | |||
વિધિ વાંછે તોયે કદી ન મુજને થાવું વિખુટાં ? | વિધિ વાંછે તોયે કદી ન મુજને થાવું વિખુટાં ? | ||
ભૂલ્યે શું વ્હાલા એ વચન વણમાગ્યાં દઈ વળ્યો | ભૂલ્યે શું વ્હાલા એ વચન વણમાગ્યાં દઈ વળ્યો | ||
| Line 1,028: | Line 1,014: | ||
ભીંજાયો સ્વેદે ને ઝબક ઉઘડી આંખ; ઝબકયો | ભીંજાયો સ્વેદે ને ઝબક ઉઘડી આંખ; ઝબકયો | ||
નિહાળી બે આંખો ટગમગી રહેલી છવિ મહીં, | નિહાળી બે આંખો ટગમગી રહેલી છવિ મહીં, | ||
અમારાં બન્નેની ગત પ્રણયગાથા કથી રહી. ૧૪ | અમારાં બન્નેની ગત પ્રણયગાથા કથી રહી. ૧૪</poem>}} | ||
{{center|(શરદ){{gap|10em}}'''ચિમનલાલ ગાંધી'''}} | |||
(શરદ) | |||
ન્યાય | {{center|'''ન્યાય'''<br>(મન્દાક્રાંતા)}} | ||
(મન્દાક્રાંતા) | |||
“છે કો’ આનું ?” શિશુ ભણી તહીં અંગુલિથી બતાડી, | {{Block center|<poem>“છે કો’ આનું ?” શિશુ ભણી તહીં અંગુલિથી બતાડી, | ||
ઊંચે સાદે તરત પુરુષે તોરમાં બૂમ પાડી. | ઊંચે સાદે તરત પુરુષે તોરમાં બૂમ પાડી. | ||
ઉઠી ત્યાં તો કંઈક મહિલા ને ગઈ જ્યાં અગાડી, | ઉઠી ત્યાં તો કંઈક મહિલા ને ગઈ જ્યાં અગાડી, | ||
| Line 1,058: | Line 1,042: | ||
બ્હીતી બ્હીતી, નયન ગળતાં અશ્રુને દીન પૂછેઃ ૨૦ | બ્હીતી બ્હીતી, નયન ગળતાં અશ્રુને દીન પૂછેઃ ૨૦ | ||
( શિખરિણી ) | {{Gap|4em}}( શિખરિણી ) | ||
“પુરાવો હું આપું ? નિજ શિશુ તણી હું જ જનની! | “પુરાવો હું આપું ? નિજ શિશુ તણી હું જ જનની! | ||
કહે આ શું બાપુ! સમજ ન પડે આપ મનની ! | કહે આ શું બાપુ! સમજ ન પડે આપ મનની ! | ||
| Line 1,064: | Line 1,048: | ||
વહે અશ્રુધારા, હૃદય રસ વાત્સલ્ય છલકે ! | વહે અશ્રુધારા, હૃદય રસ વાત્સલ્ય છલકે ! | ||
( મન્દાક્રાન્તા ) | {{Gap|4em}}( મન્દાક્રાન્તા ) | ||
મૂંગી મૂંગી રડી રહી, વિચારે તહીં માત ભોળીઃ ૨૫ | મૂંગી મૂંગી રડી રહી, વિચારે તહીં માત ભોળીઃ ૨૫ | ||
જશે પાછી બહુ શ્રમ કરી જે અહોરાત્ર ખોળી ! | જશે પાછી બહુ શ્રમ કરી જે અહોરાત્ર ખોળી ! | ||
| Line 1,074: | Line 1,058: | ||
રોતી રોતી, ‘શિશુ નથી બીજા કો'નું? કહે, ‘છેજ મ્હારું!’ | રોતી રોતી, ‘શિશુ નથી બીજા કો'નું? કહે, ‘છેજ મ્હારું!’ | ||
( અનુષ્ટુપ્ ) | {{Gap|4em}}( અનુષ્ટુપ્ ) | ||
વધારે વેણ ના પાસે, વદે ના માત બ્હાવરી; | વધારે વેણ ના પાસે, વદે ના માત બ્હાવરી; | ||
શિશુને ચાંપતી હૈયે, રોતી ચૂમે ઘડી ઘડી. | શિશુને ચાંપતી હૈયે, રોતી ચૂમે ઘડી ઘડી. | ||
(શાર્દૂલ ) | {{Gap|4em}}(શાર્દૂલ ) | ||
“જાઓ, બાઈ! ગૃહે નથી, શિશુ ત્હમારૂં,” ન્યાયદાતા, કહે; | “જાઓ, બાઈ! ગૃહે નથી, શિશુ ત્હમારૂં,” ન્યાયદાતા, કહે; | ||
આંસુ એ નથી કાયદા મહિં પુરાવો, માતૃવાત્સલ્ય કે,” | આંસુ એ નથી કાયદા મહિં પુરાવો, માતૃવાત્સલ્ય કે,” | ||
| Line 1,084: | Line 1,068: | ||
કહેતી માત વળે લઈ શિશુ ત્યહાં સિપાઈ સામે છએ. | કહેતી માત વળે લઈ શિશુ ત્યહાં સિપાઈ સામે છએ. | ||
( અનુષ્ટુપ્ ) | {{Gap|4em}}( અનુષ્ટુપ્ ) | ||
“નથી આંસુ વિના બીજો પુરાવો બાઈની કને, | |||
શિશુ આપી શકાયે ના,” ન્યાયાધિશ તહીં ભણે. | શિશુ આપી શકાયે ના,” ન્યાયાધિશ તહીં ભણે. | ||
ઝુંટાવ્યું બાળ માતાથી, ક્હાડી બ્હાર બીચારીને, | ઝુંટાવ્યું બાળ માતાથી, ક્હાડી બ્હાર બીચારીને, | ||
“મ્હારૂં બાળ! શિશુ મ્હારૂં!” પુકારી ઉપરે પડે. | “મ્હારૂં બાળ! શિશુ મ્હારૂં!” પુકારી ઉપરે પડે.</poem>}} | ||
સનાતન જ. બુચ. | {{center|(ઉર્મી){{gap|10em}}'''સનાતન જ. બુચ.'''}} | ||
સૃષ્ટિસમ્રાટ્ | {{center|'''સૃષ્ટિસમ્રાટ્'''<br>(રાગ સોરઠ)}} | ||
(રાગ સોરઠ) | |||
વિરમે તિમિરભરી ભયરાત, | {{Block center|<poem>વિરમે તિમિરભરી ભયરાત, | ||
ઉતરે ઉષા ચુમિત પ્રભાત–વિરમે. | ઉતરે ઉષા ચુમિત પ્રભાત–વિરમે. | ||
| Line 1,123: | Line 1,105: | ||
દિવ્ય મુકુટ કો ઉતરે પાવન, | દિવ્ય મુકુટ કો ઉતરે પાવન, | ||
નટીનટ નાચે ઘુમધુમ બની એ, | નટીનટ નાચે ઘુમધુમ બની એ, | ||
સૃષ્ટિ તણા સમ્રાટ્-વિરમે. | સૃષ્ટિ તણા સમ્રાટ્-વિરમે.</poem>}} | ||
રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈ | {{center|(માનસી){{gap|10em}}'''રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈ'''}} | ||
હું | {{center|'''હું'''<br>(પૃથ્વી)}} | ||
(પૃથ્વી) | |||
અણું હું જગમાંહ્યનું, જગ અણુ મહા વિશ્વનું, | {{Block center|<poem>અણું હું જગમાંહ્યનું, જગ અણુ મહા વિશ્વનું, | ||
અને સકલ વિશ્વ એ તવ શરીરના અંશ શું; | અને સકલ વિશ્વ એ તવ શરીરના અંશ શું; | ||
છતાં મુજ શરીરના પ્રબળ વેગથી હું ચહું | છતાં મુજ શરીરના પ્રબળ વેગથી હું ચહું | ||
| Line 1,145: | Line 1,125: | ||
વિલુબ્ધ મદઘેનમાં અચિર વૈભવોને ચહું | વિલુબ્ધ મદઘેનમાં અચિર વૈભવોને ચહું | ||
હસે છ મુજ દર્પપે? સદય તું મને જોય શું? | હસે છ મુજ દર્પપે? સદય તું મને જોય શું? | ||
ભર્યા સભર ઊરથી પ્રણયહેલી વર્ષાવશું ? | ભર્યા સભર ઊરથી પ્રણયહેલી વર્ષાવશું ?</poem>}} | ||
{{center|(ઊર્મિ){{gap|10em}}'''વિઠ્ઠલદાસ કુટમુટિયા'''}} | |||
(ઊર્મિ) | |||
અંધાના ઉદ્ગાર | {{center|'''અંધાના ઉદ્ગાર'''<br>(શાર્દૂલવિક્રીડિત)}} | ||
(શાર્દૂલવિક્રીડિત) | |||
ચૂમાયો રવિ જે ઉષામુખ વડે ધીમે ધીમે ઉગ્ર થૈ | {{Block center|<poem>ચૂમાયો રવિ જે ઉષામુખ વડે ધીમે ધીમે ઉગ્ર થૈ | ||
આવીને મધ-અન્હમાં જ ઠરતો થાતો પછી નમ્ર તે. | આવીને મધ-અન્હમાં જ ઠરતો થાતો પછી નમ્ર તે. | ||
વર્ષાવે પુનમે શશી રુપતણી છોળો બની મસ્ત ને | વર્ષાવે પુનમે શશી રુપતણી છોળો બની મસ્ત ને | ||
| Line 1,167: | Line 1,145: | ||
તેથી મધ્ય રહી અખંડિત બની રોવું ન કેમે ઘટે. | તેથી મધ્ય રહી અખંડિત બની રોવું ન કેમે ઘટે. | ||
જોતાં સર્વ દિસંત અંધ પ્રકૃતિ ઉંડાણથી ત્યાં નકી. | જોતાં સર્વ દિસંત અંધ પ્રકૃતિ ઉંડાણથી ત્યાં નકી. | ||
તો, તો બાહ્યથી અંધ હું ચખ વિના ઊંણું લહું કાં પછી ? | તો, તો બાહ્યથી અંધ હું ચખ વિના ઊંણું લહું કાં પછી ?</poem>}} | ||
{{center|(ઊર્મિ){{gap|10em}}'''કાનજીભાઈ પટેલ'''}} | |||
(ઊર્મિ) | |||
ક્યાંહાં પ્રભુ ? | {{center|'''ક્યાંહાં પ્રભુ ?'''<br>(વંશસ્થ)}} | ||
(વંશસ્થ) | |||
ક્યહાં પ્રભુ? કય્હાં પ્રભુ? કય્હાં ? પુકારતો, | {{Block center|<poem>ક્યહાં પ્રભુ? કય્હાં પ્રભુ? કય્હાં ? પુકારતો, | ||
ઢૂંઢ્યો બધે, ના તદપિ તું લાઘતો; | ઢૂંઢ્યો બધે, ના તદપિ તું લાઘતો; | ||
ભમ્યો ઊંડા કોતર મૃત્યુમુખ શાં, | ભમ્યો ઊંડા કોતર મૃત્યુમુખ શાં, | ||
| Line 1,193: | Line 1,169: | ||
હાંસી કરે મારી, વગાડી ટોકરી; | હાંસી કરે મારી, વગાડી ટોકરી; | ||
ઢુંઢ્યાં મને વિશ્વમહિં, ત્યહિં વસું | ઢુંઢ્યાં મને વિશ્વમહિં, ત્યહિં વસું | ||
નહિં! વસું માનવતામહિં જ હું.” | નહિં! વસું માનવતામહિં જ હું.”</poem>}} | ||
{{center|(કિશોર){{gap|10em}}'''પ્રજારામ નરોત્તમ રાવળ'''}} | |||
હૈયાની હોડલી | {{center|'''હૈયાની હોડલી'''}} | ||
મારી હૈયાની હોડલી નાનીઃ | {{Block center|<poem>મારી હૈયાની હોડલી નાનીઃ | ||
સાગરરાજ ધીરા વહો. | સાગરરાજ ધીરા વહો. | ||
એમાં જોજો ભરાય ના પાણીઃ | એમાં જોજો ભરાય ના પાણીઃ | ||
| Line 1,217: | Line 1,193: | ||
સાગરરાજ ધીરા વહો. | સાગરરાજ ધીરા વહો. | ||
મારે જાવાની દિશ યાદ રાખું: | મારે જાવાની દિશ યાદ રાખું: | ||
સાગરાજ ધીરા વહો. | સાગરાજ ધીરા વહો.</poem>}} | ||
{{center|(કિશોર){{gap|10em}}'''સોમાભાઈ ભાવસાર'''}} | |||
(કિશોર) | |||
વણકરને | {{center|'''વણકરને'''}} | ||
વસ્ત્ર વણનારા દેહનું મારા, વણકર ભાઈલા સૂણ | {{Block center|<poem>વસ્ત્ર વણનારા દેહનું મારા, વણકર ભાઈલા સૂણ | ||
કરગરી કહું તે ધ્યાનમાં લે, ના ભૂલીશ તારો ગુણ. | કરગરી કહું તે ધ્યાનમાં લે, ના ભૂલીશ તારો ગુણ. | ||
ભલા જો તું દેહ વણે મારો, | {{gap|3em}}ભલા જો તું દેહ વણે મારો, | ||
વાણોતાણો વાપરજે સારો. | {{gap|3em}}વાણોતાણો વાપરજે સારો. | ||
દેહનો સ્વામી હું બલધારી, જેવો દીસું બળવાન, | દેહનો સ્વામી હું બલધારી, જેવો દીસું બળવાન, | ||
તેવું વણી મને ખોળિયું દેજે, રાખજે ભાઈ ભાન. | તેવું વણી મને ખોળિયું દેજે, રાખજે ભાઈ ભાન. | ||
ઘડી ઘડી ફાટે ને તૂટે, | {{gap|3em}}ઘડી ઘડી ફાટે ને તૂટે, | ||
નકામાં તેજ એમાં ખૂટે. | {{gap|3em}}નકામાં તેજ એમાં ખૂટે. | ||
તેજનો સ્વામી હું, ના વલખાં મારૂં રૂપને કાજ, | તેજનો સ્વામી હું, ના વલખાં મારૂં રૂપને કાજ, | ||
રૂપના ભૂખ્યા કોઈને દેહે દેજે સ્વરૂપના સાજ. | રૂપના ભૂખ્યા કોઈને દેહે દેજે સ્વરૂપના સાજ. | ||
વાણાતાણા હોય ભલે કાળા, | {{gap|3em}}વાણાતાણા હોય ભલે કાળા, | ||
રંગી એનાં પાડીશ ના ગાળા. | {{gap|3em}}રંગી એનાં પાડીશ ના ગાળા. | ||
જાડા જાડા ને ચીકણા જોઈ, લેજે તું હાથમાં તાર, | જાડા જાડા ને ચીકણા જોઈ, લેજે તું હાથમાં તાર, | ||
ઝૂઝવા જાયે આતમ જ્યારે, અધવચ તૂટે ના તાર. | |||
વાણાતાણા વજ્જરના કરજે, | {{gap|3em}}વાણાતાણા વજ્જરના કરજે, | ||
{{gap|3em}}સુમોની કોમળતા ભરજે. | |||
વસ્ત્ર વણનારા દેહનું મારા, વણકર ભાઈલા સૂણ, | વસ્ત્ર વણનારા દેહનું મારા, વણકર ભાઈલા સૂણ, | ||
કરગરી કહું તે ધ્યાનમાં લે, ના ભૂલીશ તારો ગુણ. | કરગરી કહું તે ધ્યાનમાં લે, ના ભૂલીશ તારો ગુણ. | ||
ભલા જો તું દેહ વણે મારો, | {{gap|3em}}ભલા જો તું દેહ વણે મારો, | ||
વાણોતાણો વાપરજે સારો. | {{gap|3em}}વાણોતાણો વાપરજે સારો.</poem>}} | ||
{{center|(ઊર્મિ){{gap|10em}}'''જેઠાલાલ ત્રિવેદી'''}} | |||
(ઊર્મિ) | |||
લાવા | {{center|'''લાવા'''}} | ||
પૃથ્વી પેટાળ તારે દવ નિત સળગે, અંતરે તોય તારે | {{Block center|<poem>પૃથ્વી પેટાળ તારે દવ નિત સળગે, અંતરે તોય તારે | ||
હાસે શે કૂંપળો આ હરિત ! મૃદુલ રે! અંકુરો કેમ ફૂટે? | હાસે શે કૂંપળો આ હરિત ! મૃદુલ રે! અંકુરો કેમ ફૂટે? | ||
મારે હૈયેય લાવા પ્રતિદિન પ્રજળે, ના શમે ક્રોડ વાતે, | મારે હૈયેય લાવા પ્રતિદિન પ્રજળે, ના શમે ક્રોડ વાતે, | ||
બાળે ઊર્મિ,મધુરાં સ્વપન, પ્રિયતણી સંસ્મૃતિ રમ્ય,ઓ રે! | બાળે ઊર્મિ,મધુરાં સ્વપન, પ્રિયતણી સંસ્મૃતિ રમ્ય,ઓ રે! | ||
માતા આ રંક કેરૂં ગુરુ પદ લઈ, કો ભાવ ઉદાત્ત પૂરો | માતા આ રંક કેરૂં ગુરુ પદ લઈ, કો ભાવ ઉદાત્ત પૂરો | ||
લાવાની ઝાપટે છો ઉર ડસડસતું, લોચને હાસ વેરે! | લાવાની ઝાપટે છો ઉર ડસડસતું, લોચને હાસ વેરે!</poem>}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''દુર્ગેશ શુકલ'''}} | |||
(પ્રસ્થાન) | |||
બત્રીશા | {{center|'''બત્રીશા'''<br>(મંદ. શાર્દૂલ. સ્ત્રગ.)}} | ||
(મંદ. શાર્દૂલ. સ્ત્રગ.) | |||
પણે પીળાં સુમન ન મળે, દુઃખદારિધ્ર ભૂંડાં, | {{Block center|<poem>પણે પીળાં સુમન ન મળે, દુઃખદારિધ્ર ભૂંડાં, | ||
જેનાં જીવન શુષ્ક છે શિશિરમાં, ખીલે વસંતે રૂડાં; | જેનાં જીવન શુષ્ક છે શિશિરમાં, ખીલે વસંતે રૂડાં; | ||
વર્ષો વિત્યાં નયનજલમાં, અંગ પ્રત્યંગ કંપે, | વર્ષો વિત્યાં નયનજલમાં, અંગ પ્રત્યંગ કંપે, | ||
એવી ભારતમાતની શિશિરની ક્યારે વસંતે ઉગે? | એવી ભારતમાતની શિશિરની ક્યારે વસંતે ઉગે? | ||
બત્રીશા પાંગર્યા જો રણભૂમિ ઉપરે | બત્રીશા પાંગર્યા જો રણભૂમિ ઉપરે | ||
પરિમલ પ્રસરે મુક્તિની પુણ્ય કુંજે ! | પરિમલ પ્રસરે મુક્તિની પુણ્ય કુંજે !</poem>}} | ||
(શરદ) | {{center|(શરદ){{gap|10em}}'''ય.'''}} | ||
ય. | |||
શિવને | {{center|'''શિવને'''}} | ||
કદાચ કમભાગ્યથી પ્રબળ દુઃખ આવી પડે | {{Block center|<poem>કદાચ કમભાગ્યથી પ્રબળ દુઃખ આવી પડે | ||
અસહ્ય, પણ ઝેરને જરૂર ધારી પીવું પડે, | અસહ્ય, પણ ઝેરને જરૂર ધારી પીવું પડે, | ||
ગળે તવ ઉતારજો, મુખબહાર ના લાવજો, | ગળે તવ ઉતારજો, મુખબહાર ના લાવજો, | ||
મને પ્રભુકૃપા કરી જરૂર એટલું આપજો. | મને પ્રભુકૃપા કરી જરૂર એટલું આપજો.</poem>}} | ||
સ્વ. પાર્વતીપ્રસાદ. વિ. વૈદ્ય | {{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''સ્વ. પાર્વતીપ્રસાદ. વિ. વૈદ્ય'''}} | ||
બે મુક્તકો | {{center|'''બે મુક્તકો'''}} | ||
શોભા ભલેને જનચિત્ત માને, | {{Block center|<poem>શોભા ભલેને જનચિત્ત માને, | ||
નિર્માણ કિંતુ ઉપયોગ માટે; | નિર્માણ કિંતુ ઉપયોગ માટે; | ||
તરુવરો ગ્રીષ્મ મહીં ધરે છે | તરુવરો ગ્રીષ્મ મહીં ધરે છે | ||
| Line 1,307: | Line 1,278: | ||
વિરાટ સૃષ્ટિ બહુ હાનિ પામે; | વિરાટ સૃષ્ટિ બહુ હાનિ પામે; | ||
વને ઘસાતાં તરુ અન્ય વૃક્ષે, | વને ઘસાતાં તરુ અન્ય વૃક્ષે, | ||
પ્રચણ્ડ દાવાનળ સર્વ ભક્ષે. | પ્રચણ્ડ દાવાનળ સર્વ ભક્ષે.</poem>}} | ||
{{center|(કુમાર){{gap|10em}}'''રામપ્રસાદ શુકલ'''}} | |||
(કુમાર) | |||
(૨) | {{Block center|<poem>{{gap|4em}}(૨) | ||
તૃણેતૃણ મહીં ભરેલ વનભૂમિની ધારણા, | તૃણેતૃણ મહીં ભરેલ વનભૂમિની ધારણા, | ||
છૂપી ઉદધિબિંદુમાં, અખિલ સિંધુની યોજના; | છૂપી ઉદધિબિંદુમાં, અખિલ સિંધુની યોજના; | ||
રહી સજીવ કોશમાં અખિલ દેહની ચેતના, | રહી સજીવ કોશમાં અખિલ દેહની ચેતના, | ||
પળેપળ વિરાજતી સકળ કાળની ભાવના. | પળેપળ વિરાજતી સકળ કાળની ભાવના.</poem>}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''જયંતિલાલ આચાર્ય'''}} | |||
(પ્રસ્થાન) | |||
મુક્તક | {{center|'''મુક્તક'''}} | ||
કદિ તાતા તાપમાંહિ તાવે, મને દુઃખ નથી, | {{Block center|<poem>કદિ તાતા તાપમાંહિ તાવે, મને દુઃખ નથી, | ||
નથી દુઃખ કસોટીએ ઘસી, કસી જોયાનું; | નથી દુઃખ કસોટીએ ઘસી, કસી જોયાનું; | ||
તેલ ચણોઠીની સાથે ચતુરોએ મારો કરે, | તેલ ચણોઠીની સાથે ચતુરોએ મારો કરે, | ||
મોટું દુઃખ એજ, સહ્યું જાતું નથી મારાથી. | મોટું દુઃખ એજ, સહ્યું જાતું નથી મારાથી.</poem>}} | ||
{{center|(કૌમુદી){{gap|10em}}રસનિધિ}} | |||
(કૌમુદી) | |||
બે પાદપૂર્તિઓ | {{center|'''બે પાદપૂર્તિઓ'''}} | ||
ભણાવતો શિક્ષક ના સ્વ-બાલને, | {{Block center|<poem>ભણાવતો શિક્ષક ના સ્વ-બાલને, | ||
હજામ કાપે ન કદી સ્વ-બાલને, | હજામ કાપે ન કદી સ્વ-બાલને, | ||
ન વૈદ્ય કેરાં સ્વજનો નિરામય, | ન વૈદ્ય કેરાં સ્વજનો નિરામય, | ||
| Line 1,343: | Line 1,311: | ||
બુઢ્ઢા ગૃહસ્થ વદિયા સુગભીર વાણી; | બુઢ્ઢા ગૃહસ્થ વદિયા સુગભીર વાણી; | ||
“લૌં વાનપ્રસ્થ, વિરમ્યું મન વાસનાથી, | “લૌં વાનપ્રસ્થ, વિરમ્યું મન વાસનાથી, | ||
‘સૌંદર્ય શું? જગત શું? તપ એજ સાથી.” | ‘સૌંદર્ય શું? જગત શું? તપ એજ સાથી.”</poem>}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન){{gap|10em}}'''નટવરલાલ પ્રભુલાલ બુચ'''}} | |||
<br> | <br> | ||
{{HeaderNav2 | {{HeaderNav2 | ||
|previous = | |previous = હરિલાલ હર્ષદરાય ધ્રુવ | ||
|next = | |next = | ||
}} | }} | ||