કુંવરબાઈનું મામેરું/શબ્દાર્થ અને ટિપ્પણ: Difference between revisions

'''કડવું ૧.'''

'''૧.  મામેરું (મોસાળું)''' = કન્યાના માતૃપક્ષ તરફથી–મામાના ઘેરથી  કરવામાં આવતી પહેરામણી  

'''૧ મનમુદા''' = મનને આનંદ આપનારું

'''૬. કર્પૂરગૌર''' – ઉમિયા (પાર્વતી)નો કપૂર જેવો ગોરો દેહ

'''કડવું ૩'''

'''૧૧. છે લઘુવય નાનો ભરથાર''' – પતિ નાની વયનો છે એટલે પરિવારમાં  એનો પોતાનો કોઈ અવાજ નથી, કુંવરબાઈને એનો સધિયારો નથી.

'''૧૪ સીમંત''' = સ્રીની પ્રથમ સગર્ભાવસ્થા પ્રસંગે કરવાનો સંસ્કાર, રીત

'''૧૫. દ્યામણી''' – દયામણી, લાચાર

'''કડવું ૪'''

'''૧. પત્ર જ આપ્યું..''' –સંસ્કૃતમાં ને મધ્યકાલીન ગુજરાતીમાં પત્ર(પત્રમ્‌) શબ્દ નપુંસક લિંગનો છે.

'''૨ દામ''' = દ્રવ્ય

'''૫ વહેલ''' = ઉપર ઓઢાવાળું શણગારેલું ગાડું

::'''કડી ૫'''-માં ધૂંસરી, સાંગી, સોટા, તલાવા, પીંજણી વગેરે ગાડાના વિવિધ ભાગોનાં નામ છે.  

'''૧૧ ગળિયો''' = અશક્ત, થાકીને બેસી પડેલો

'''૧૨ ચીચૂએ''' = ચૂંચૂં એવો અવાજ કરે.

'''૧૪. વિષયીપુરના લોક''' – સંસારની ભૌતિકતા, લાલસામાં ફસાયેલા. એ લોકો વૈષ્ણવ નરસિંહનો ભક્તિમાર્ગ શું જાણે?

'''કડવું ૫'''

'''૨,૬ જૂઆ-બગાઈઓ''' = ઢોર (પ્રાણી)ના શરીર પરનાં જીવડાં

'''૧૩ મચ્છર''' = મત્સર, અભિમાન

'''૧૪ મેર''' = મેરુ પર્વત

'''૨૨ નાડાછડી, મોડ''' વગેરે મંગલ પ્રસંગે જરૂરી સામગ્રી

'''૨૨. ઘાટ''' = રેશમી સાડી

'''૨૫ તલફે''' = તરફડિયાં મારે

'''૨૯ આસામી''' = વ્યક્તિ, મનુષ્ય

'''૩૧ ફાંસુ''' = ફોગટ, વ્યર્થ

'''કડવું ૬.'''

'''કડવું ૭'''.

'''કડવું ૮'''.  

'''૩.  કંદર્પસરીખો લાજે''' –કંદર્પ(કામદેવ) જેવો પણ નરસિંહના રૂપ આગળ શરમાય, ભોંઠો પડે– એવો કટાક્ષ

'''૫ કળકળતું''' = ઊકળતું

'''કડવું ૯.'''

'''કડવું૧૧.'''

'''૨ વહેવાર''' = રિવાજ

'''૩ ટોપીવાળા''' = કાન-ઢંકાતી ટોપી પહેરેલા સાધુઆ

'''૬ વેસર''' = નાકે પહેરવાની નથણી

'''૭.  ઠીંઠોળી''' – ઠઠ્ઠા-મશ્કરી

'''૯ કડલાં,કાંબી''' = પગનાં ઘરેણાં

'''૧૫ પિયરપનોતી''' = પિયરપક્ષે નસીબદાર. અહીં કટાક્ષમાં; પરંતુ  

::::::                      કડવું- ૧૫(કડી ૨૫)માં એના સાચા અર્થમાં.  

'''કડવુ ૧૨'''

'''૨ વેદીઆ''' = વેદ જાણનાર નાગર બ્રાહ્મણ (અહીં કટાક્ષમાં)

'''૨ માધવ શું ભેદિયા''' = પ્રભુમાં તલ્લીન થયા છે.  

'''૩ દામોદર, બાલમુકુંદ...''' =  કડી ૩થી ભગવાનનાં વિવિધ નામો અને પૌરાણિક સંદર્ભો સાથે ભક્તોને ઈશ્વરે કરેલી સહાયના ઉલ્લેખો છે (કડી ૧૯ સુધી)  

'''૨૪ પિંગાણી''' = માથામાં નાખવાના તેલની લાકડાની વાટકી

'''૪ કમાઈ''' = કમાણી, વળતર

'''૫ ઉમા-મહેશ્વર આપ્યાં આણી''' = શિવપાર્વતીના યુગલને શણગારે, એમાં ત્રણ સ્ત્રીનાં અને આઠ પુરુષોનાં વસ્ત્રો હોય.  

'''૬ પલવટ વાળી''' = કમર ઉપર કપડું બાંધી

'''૯ બુસટિયો''' = સીમંતિનીને કંકુવાળા હાથ ગાલે લગાવવાની વિધિ કરનાર પતિનો નાનો ભાઈ (દિયર)

'''૬ ખીરોદક''' = ક્ષીરોદક; એક જાતનું રેશમી વસ્ત્ર કડી ૬થી૨૩ વિવિધ વસ્ત્રો, સાડીઓ, તથા અલંકારોનાં નામ છે  

'''૨૪ ઓડે''' = ધરે, લંબાવે

|previous = કડવું ૧૬

|next = આખ્યાન કાવ્યનું સ્વરૂપ અને વિકાસગતિ

}}