કાવ્ય-આચમન શ્રેણી – ઉમાશંકર જોશી/૨૬. કર્ણ-કૃષ્ણ: Difference between revisions
KhyatiJoshi (talk | contribs) No edit summary |
KhyatiJoshi (talk | contribs) No edit summary |
||
| (2 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
{{SetTitle}} | {{SetTitle}} | ||
{{Heading|૨૬. કર્ણ-કૃષ્ણ | | {{Heading|૨૬. કર્ણ-કૃષ્ણ |}} | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
[વિષયઃ કૃષ્ણ વિષ્ટિમાં નિષ્ફળ નીવડ્યા પછી પાછા ફરે છે ત્યારે જતાં જતાં કર્ણને વાત કરવા માટે પોતાના રથમાં બેસાડે છે. પછી કર્ણને એ કુંતીનો પુત્ર છે એ રહસ્ય કહે છે અને એને પાંડવોના મોટાભાઈનું સ્થાન લેવા સમજાવે છે. પણ કર્ણ જવા સંમત થઈ શકતો નથી. માતાએ બાળપણમાં જ એનું ભારે અહિત કર્યું છે. જ્યારે દુર્યોધને એને જીવનભર સન્માનપૂર્વક રાખ્યો છે. વળી, પોતે કર્ણ મટી પાંડવ બને તેથી હવે સૌ પોતાનું બહુમાન કરે એમાં શું? આ રીતે પોતે પોતાના વ્યક્તિત્વનો જ માત્ર વિચાર કરે છે એમ પણ નથી; સમષ્ટિનું હિત પણ પોતે વિચાર્યું છે. દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં પોતાનું થયું હતું તેવું અપમાન ભવિષ્યમાં જીવનસુંદરીના સ્વયંવરમાં કોઈનું થવા ન પામે, ત્યાં જન્મ નહિ પણ પૌરુષ જ જોવામાં આવે – એવી સ્થિતિ પ્રવર્તે એ માટે પોતાનો આગ્રહ છે એમ કર્ણનું કહેવું છે. ...કર્ણનું વીરત્વ એવું છે કે જો એ પાંડવોને જઈ મળે તો એક વાર તો કદાચ કૌરવો લડાઈ કરવાનો વિચાર પણ માંડી વાળે. પણ સામે વિનાશ ઊભો છે એવી પ્રતીતિ છતાં કર્ણ પાંડવો સાથે મળી, પાટવી બની, ભારતવર્ષના રાજા થવાની તકને ઠોકરે મારે છે અને કૌરવોને એમની કપરી વેળાએ વળગી રહે છે. આ એના જીવનની અનિવાર્ય કરુણતા છે.] | [વિષયઃ કૃષ્ણ વિષ્ટિમાં નિષ્ફળ નીવડ્યા પછી પાછા ફરે છે ત્યારે જતાં જતાં કર્ણને વાત કરવા માટે પોતાના રથમાં બેસાડે છે. પછી કર્ણને એ કુંતીનો પુત્ર છે એ રહસ્ય કહે છે અને એને પાંડવોના મોટાભાઈનું સ્થાન લેવા સમજાવે છે. પણ કર્ણ જવા સંમત થઈ શકતો નથી. માતાએ બાળપણમાં જ એનું ભારે અહિત કર્યું છે. જ્યારે દુર્યોધને એને જીવનભર સન્માનપૂર્વક રાખ્યો છે. વળી, પોતે કર્ણ મટી પાંડવ બને તેથી હવે સૌ પોતાનું બહુમાન કરે એમાં શું? આ રીતે પોતે પોતાના વ્યક્તિત્વનો જ માત્ર વિચાર કરે છે એમ પણ નથી; સમષ્ટિનું હિત પણ પોતે વિચાર્યું છે. દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં પોતાનું થયું હતું તેવું અપમાન ભવિષ્યમાં જીવનસુંદરીના સ્વયંવરમાં કોઈનું થવા ન પામે, ત્યાં જન્મ નહિ પણ પૌરુષ જ જોવામાં આવે – એવી સ્થિતિ પ્રવર્તે એ માટે પોતાનો આગ્રહ છે એમ કર્ણનું કહેવું છે. ...કર્ણનું વીરત્વ એવું છે કે જો એ પાંડવોને જઈ મળે તો એક વાર તો કદાચ કૌરવો લડાઈ કરવાનો વિચાર પણ માંડી વાળે. પણ સામે વિનાશ ઊભો છે એવી પ્રતીતિ છતાં કર્ણ પાંડવો સાથે મળી, પાટવી બની, ભારતવર્ષના રાજા થવાની તકને ઠોકરે મારે છે અને કૌરવોને એમની કપરી વેળાએ વળગી રહે છે. આ એના જીવનની અનિવાર્ય કરુણતા છે.] | ||
| Line 305: | Line 305: | ||
{{Space}}સ્વયંવરે જીવનસુંદરીના | {{Space}}સ્વયંવરે જીવનસુંદરીના | ||
{{Space}}જોવાય ના જન્મ, પરંતુ પૌરુષ, | {{Space}}જોવાય ના જન્મ, પરંતુ પૌરુષ, | ||
– એ સ્થાપવા જીવું છું ને મરીશ. | {{Space}}– એ સ્થાપવા જીવું છું ને મરીશ. | ||
{{Space}}સમષ્ટિના સત્યનું હુંય રશ્મિ. | {{Space}}સમષ્ટિના સત્યનું હુંય રશ્મિ. | ||
{{Space}}મનુષ્ય જે જન્મ થકી દુભાયાં | {{Space}}મનુષ્ય જે જન્મ થકી દુભાયાં | ||
| Line 316: | Line 316: | ||
</poem> | </poem> | ||
<poem> | <poem> | ||
કર્ણ: | કર્ણ: {{Space}} જતાં, | ||
{{Space}}કાને ધરો જે કહું આટલુંક: | {{Space}}કાને ધરો જે કહું આટલુંક: | ||
{{Space}}ન લેશ આની કદી થાય જાણ | {{Space}}ન લેશ આની કદી થાય જાણ | ||
| Line 333: | Line 333: | ||
<poem> | <poem> | ||
કૃષ્ણ: તો ઠીક ત્યારે ફરી, યુદ્ધભોમે! | કૃષ્ણ: તો ઠીક ત્યારે ફરી, યુદ્ધભોમે! | ||
કર્ણ: હા. યુદ્ધભોમે ફરી, પાર્થબંધુ હે, | કર્ણ: હા. યુદ્ધભોમે ફરી, પાર્થબંધુ હે, | ||
{{Space}}મળીશું પ્રેમે. | {{Space}}મળીશું પ્રેમે. | ||
| Line 378: | Line 377: | ||
{{Right|(સમગ્ર કવિતા, પૃ. ૨૫૫-૨૬૫)}} | {{Right|(સમગ્ર કવિતા, પૃ. ૨૫૫-૨૬૫)}} | ||
</poem> | </poem> | ||
<br> | |||
{{HeaderNav2 | |||
|previous = ૨૫. ગાણું અધૂરું | |||
|next = ૨૭. ગોરી મોરી, ફાગણ ફાલ્યો જાય… | |||
}} | |||