32,510
edits
અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્ય-સંપદા આસ્વાદો/ગ્રામ્ય માતા વિશે: Difference between revisions
અર્વાચીન ગુજરાતી કાવ્ય-સંપદા આસ્વાદો/ગ્રામ્ય માતા વિશે (view source)
Revision as of 02:20, 16 June 2025
, 02:20, 16 June 2025+1
(+1) |
(+1) |
||
| Line 17: | Line 17: | ||
શેલડીના ખેતરમાંથી પસાર થઈ થઈને સમય ‘મધુર’ બન્યો છે. આ કાવ્ય સંસ્કૃત વૃત્તોમાં રચાયું છે, (શાર્દૂલવિક્રીડિત, માલિની, અનુષ્ટુપ, વસંતતિલકા, મંદાક્રાન્તા અને ઉપજાતિ), અને તેની પદાવલિ પણ સુ–સંસ્કૃત છે. (કવિ પોપટને ‘શુક’, બાપને ‘તાત’ અને ખેડૂતને ‘કૃષિવલ’ કહે છે.) | શેલડીના ખેતરમાંથી પસાર થઈ થઈને સમય ‘મધુર’ બન્યો છે. આ કાવ્ય સંસ્કૃત વૃત્તોમાં રચાયું છે, (શાર્દૂલવિક્રીડિત, માલિની, અનુષ્ટુપ, વસંતતિલકા, મંદાક્રાન્તા અને ઉપજાતિ), અને તેની પદાવલિ પણ સુ–સંસ્કૃત છે. (કવિ પોપટને ‘શુક’, બાપને ‘તાત’ અને ખેડૂતને ‘કૃષિવલ’ કહે છે.) | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
{{Block center|<poem> | {{Block center|'''<poem>વૃદ્ધ માતા અને તાત તાપે છે સગડી કરી, | ||
વૃદ્ધ માતા અને તાત તાપે છે સગડી કરી, | અહો! કેવું સુખી જોડું કર્તાએ નિરમ્યું દીસે!</poem>'''}} | ||
અહો! કેવું સુખી જોડું કર્તાએ નિરમ્યું દીસે!</poem>}} | |||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
કવિની દૃષ્ટિ આદરયુક્ત છે. તેઓ કાવ્યનાયિકાને ‘ઘરડી સ્ત્રી’ નહીં પરંતુ ‘વૃદ્ધ માતા’ તરીકે ઓળખાવે છે. જોડજોડે તાપતાં માતા અને તાતને હૂંફ શું કેવળ સગડીની હશે? | કવિની દૃષ્ટિ આદરયુક્ત છે. તેઓ કાવ્યનાયિકાને ‘ઘરડી સ્ત્રી’ નહીં પરંતુ ‘વૃદ્ધ માતા’ તરીકે ઓળખાવે છે. જોડજોડે તાપતાં માતા અને તાતને હૂંફ શું કેવળ સગડીની હશે? | ||
| Line 33: | Line 32: | ||
બાળકો મોં વકાસી આગંતુકને જોઈ રહે છે. (‘વકાસી’ શબ્દ ‘વિકાસી’ પરથી આવ્યો છે.) તેમણે આ પહેલાં અશ્વને જોયો પણ હશે કે કેમ. | બાળકો મોં વકાસી આગંતુકને જોઈ રહે છે. (‘વકાસી’ શબ્દ ‘વિકાસી’ પરથી આવ્યો છે.) તેમણે આ પહેલાં અશ્વને જોયો પણ હશે કે કેમ. | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
{{Block center| | {{Block center|'''<poem>‘લાગી છે મુજને તૃષા, જલ જરી દે તું મને’ બોલીને | ||
અશ્વેથી ઊતરી યુવાન ઊભીને ચારે દિશાઓ જુએ</poem>'''}} | અશ્વેથી ઊતરી યુવાન ઊભીને ચારે દિશાઓ જુએ</poem>'''}} | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
| Line 45: | Line 44: | ||
આ શું થયું? શેલડી કાં સુકાઈ ગઈ? માતાની ક્રિયાઓનું વર્ણન ફરી વાંચીએ : ‘કાપી કાપી ફરી ફરી અરે!’ ‘વળી ફરી છૂરી ભોંકતી શેલડીમાં’ માતા વડે શેલડી કપાય છે? કે રાજા વડે પ્રજાનું શોષણ કરાય છે? | આ શું થયું? શેલડી કાં સુકાઈ ગઈ? માતાની ક્રિયાઓનું વર્ણન ફરી વાંચીએ : ‘કાપી કાપી ફરી ફરી અરે!’ ‘વળી ફરી છૂરી ભોંકતી શેલડીમાં’ માતા વડે શેલડી કપાય છે? કે રાજા વડે પ્રજાનું શોષણ કરાય છે? | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
{{Block center|<poem>‘રસહીન ધરા થૈ છે, દયાહીન થયો નૃપ; | {{Block center|'''<poem>‘રસહીન ધરા થૈ છે, દયાહીન થયો નૃપ; | ||
નહીં તો ના બને આવું;’ બોલી માતા ફરી રડી.</poem>}} | નહીં તો ના બને આવું;’ બોલી માતા ફરી રડી.</poem>'''}} | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
કેમ ધરાનાં ધાવણ સુકાઈ ગયાં? રાજા દયાહીન થયો? અશ્વ ઉપર ચડીને આવેલો નર પોતે જ રાજા હતો. તે પસ્તાઈને બોલી ઊઠ્યો : | કેમ ધરાનાં ધાવણ સુકાઈ ગયાં? રાજા દયાહીન થયો? અશ્વ ઉપર ચડીને આવેલો નર પોતે જ રાજા હતો. તે પસ્તાઈને બોલી ઊઠ્યો : | ||