સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૩/ગંગાદાસ

From Ekatra Foundation
Jump to navigation Jump to search
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
ગંગાદાસ

[આ રમૂજી સંવાદ પાર્વતી અને લક્ષ્મી વચ્ચે છે. બંને જણાં એકમેકનાં પ્રિયજનોની નિંદા કરે છે. પહેલાં પાર્વતી લક્ષ્મીના ભાઈ ચંદ્ર (કેમકે બંને ક્ષીરસાગરમાંથી મંથન વખતે મળ્યાં હતાં)ને વગોવે છે. ૧. પક્ષ -૧ પાંખ. ૨. પખવાડિયું. ૨. મીન- ૧. માછલું, ૨. મીનરાશિ. બગને બે પક્ષ છે, ચંદ્રને એક જ પક્ષ (પખવાડિયું) છે. બગ દિવસે મીન ખાય, ચંદ્ર મસવાડે (મહિને જતાં) મીન રાશિને થાય. શ્લેષ અલંકાર. ૫. પરવશ - સૂર્યને વશ. ગુરુપત્ની તે તારા, બૃહસ્પતિની પત્ની. ૭. હવે ચંદ્રની પ્રશંસા : સૌ વનસ્પતિ ચંદ્રને આધારે ગણાય છે. ૮. તારા – નક્ષત્રો. ચંદ્ર – સોમ બ્રાહ્મણોનો રાજા ગણાય છે. ૧૨. નીલકંઠ - કાલકૂટ ઝેરથી જેનો કંઠ નીલ છે તે મહાદેવ. ભણી-લીધે. ૧૩ થી લક્ષ્મી ગણપતિ વિરુદ્ધ બોલે છે. ૧૬. શરીર કાદવનું બનેલું. ૧૮. નંદી, ભૃંગી, વગેરે શિવના સેવકોના ગણ (ટોળા)નો પતિ નાયક. ૧૯. સેવંત્રાં – સોપારી. ૨૯. નિંદાને મિષે - મસે - બહાને. રખે કોઈ માતા દુભાઓ! ૩૧-૩૬. વાચકના ભેદ બતાવે છે. ૩૨ની રીત ચાળણીની, ૩૩ની સૂપડાની. ૩૪. છિદ્ર – ૧. કાણું (વાચ્યાર્થ), ૨. દોષ (લક્ષ્યાર્થ ). ૩૬મી પંક્તિનું વર્ણન કેટલું સુંદર છે!]