બહુરંગી/બૉડી - ધ મિરેકલ એન્ડ મોબાઇલ કિટ
ગગનચુંબી ‘આકાશ’ ટાવરમાં બિરાજમાન સદરહુ શ્રી ‘ભગવાનભાઈ’નો બાબો બાર સાયન્સમાં જાતમહેનતથી બોર્ડમાં ફર્સ્ટ આવ્યો’તો એની ખુશીમાં શ્રીમાન ‘ભગવાનભાઈ’ આજીવન (પોતે જીવે ત્યાં સુધી) પ્રત્યેક નવજાત માણસને બર્થ-ડે ગિફ્ટમાં બૉડી કિટ આપ્યા કરે છે. આ કિટમાં આપમેળે કામ કર્યા કરતા હૃદય, ફેફસાં જેવા જાદુઈ અવયવો પણ હોય છે અને જ્ઞાતિજનો જેવા સ્વેચ્છાએ ફરજ બજાવતા હાથ-પગ જેવા અવયવોય છે. આ કિટનું મેન્યુફેક્ચરિંગ ભગવાને જાતે કરેલું છે. આ બૉડી કિટ બનાવ્યા પછી અકથ્ય થાકને કારણે ભગવાને વી.આર.એસ. લઈ લીધું છે. તેથી હવે એમનો કોઈ ભાવ પૂછતું નથી! આ કિટ બનાવવામાં ભગવાને પોતાની હતી એટલી બધી બુદ્ધિ વાપરી નાંખી હોવાથી જાતે દુઃખી થતા લોકો ‘ભગવાન કંઈ કરતા નથી’ એમ પણ કહી દે છે. ઈશ્વર તો એક ઉત્કૃષ્ટ આર્કિટેક્ટ અને કુશળ દરજી છે. શરીરની ઇમારતને એણે એક પણ ટાંકો લીધા વગર સીવી છે. બિરદાવવા જોઈએ એમને! મને તો ઈશ્વરે આપેલા બધા અવયવો ગમે છે. ફક્ત દુઃખે ત્યારે જ ન ગમે! મારી નબળાઈઓ આવી નાની નાની જ છે. જેમ કે, આમ, હું બહુ ઉદાર પણ માત્ર પૈસા ખર્ચવા ન ગમે એટલું જ! ભગવાને માત્ર એક જ ભૂલ કરી છે. એણે દરેક અવયવ સ્ક્રૂવાળા એટલે કે ફોલ્ડિંગ બનાવવા જોઈતા હતા, જેથી ન્યુમોનિયા થાય તો ફેફસાંને ખોલીને આંગડિયાને આપી દઈએ એટલે એ ન્યુમોનિયાની હૉસ્પિટલમાં જાય, (હવે દરેક રોગની અલગ હૉસ્પિટલ બનવાની છે.) અને ક્રિયાકર્મ એટલે કે ચિકિત્સાકર્મ પતે એટલે પાછો આવીને ફિટ કરી જાય. અત્યારે તો શું થાય છે કે ટી.બી. જેવો પાતળો રોગ થયો હોય અને એમાં ફેફસાંનો જ ફોટો પડાવવાનો હોય તોય આખા શરીરને ઢસડાવું પડે! માંદગીના પ્રસંગમાં ફેમિલી સાથે નીકળી પડતાં હોઈએ એવું લાગે! આવી સ્ક્રૂ-સિસ્ટમ હોય તો આપણે સાજા હોઈએ, ત્યારેય કોઈ ગંદા યજમાનને ત્યાં જવાનું હોય તો સ્ક્રૂ ખોલીને નાક કાઢી ઘેર મૂકતા જઈએ, કે મંદબુદ્ધિવાળા યજમાનને ત્યાં જઈએ તો મગજને ઘેર મૂકી જઈએ તો જરા ફ્રેશ થઈ જવાય! આ તો કોઈને લાત મારવા જવું હોય તોય આખું બૉડી લઈને જવું પડે, ખોટું વજન ઊંચકવાનું ને? વળી જો અનહૉસ્પિટલાઇઝ્ડ રોગ હોય, મતલબ સામાન્ય માથું દુખતું હોય તો સ્ક્રૂ ખોલીને માથું બાજુ પર મૂકીને આપણું કામ કરી શકાય અને કામ વધુ સારું પણ થાય! તે જ રીતે પેટ, પગ વગેરેને પણ ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં છુટ્ટા કરી શકાય! પછી તો અવયવોય એકલા પડી જવાની બીકે નાની નાની વાતમાં ડબ ડબ કરવાનું કદાચ બંધ પણ કરી દે એવું બને! અત્યારે તો શું થાય છે કે દુખતું હોય માથું અને એના માટે આપણે રજા લઈને આખો દિવસ આખા શરીર સાથે સૂઈ રહીએ, આમ દરેકને આગવું મહત્ત્વ મળવાથી ફાટી હાલ્યા છે! એના બદલે છૂટા કરવાનું (કાપ મૂકવાનું) ચાલુ થઈ જાય તો આ અવયવો નાના નાના દુખાવાને દબાવી દે. પણ રે મૂળચંદ, આવી વ્યવસ્થામાં ક્યારેક એવુંય બને કે, આપણે દુખતા અવયવો છુટ્ટા કરીને જ્યાં ત્યાં ફગાવીને સૂઈ ગયા હોઈએ અને સવારે W.H.O.માં કોઈ પેપર પ્રેઝન્ટ કરવા જવાનું થાય તો ઝટપટ બૉડી કિટ તૈયાર કરવામાં મગજ મૂકવાનું જ ભૂલી જઈએ તો... ઓ.....ઓ!!! ઈશ્વરની કારીગરી કાંઈ ફાટી આંખે ન સમજાય. બલકે આંખ બંધ કરીને અંતઃદૃષ્ટિને વિસ્તરિત કરીએ તો જ સમજાય. ભગવાને સમગ્ર શરીરને કવચ રૂપે પ્યોર ચામડાની ત્વચા આપી છે. આદિકાળમાં પાથરણાં-ઓઢણાં ક્યાં હતાં? માણસ ચત્તો, ઊંધો, ડાબા પડખે કે જમણા પડખે, જે રીતે સૂવે એમાં જમીનને અડતી ત્વચા એ પાથરણાં (ગાદલા)નું કામ અને ઉપરના ભાગે રહેતી ત્વચા એ ઓઢણાં (રજાઈ)નું કામ કરતી. ઈશ્વરે માણસને બુદ્ધિ ‘સદ્ચિત્-આનંદ’ માટે ફાળવી’તી, પણ માણસે એ બુદ્ધિનો ઉપયોગ ગાદલાં-ગોદડાં જેવી સગવડો વધારવામાં જ કર્યો! મગજની હેલ્મેટ તરીકે ટાલ અને ટાલની હેલ્મેટ તરીકે વાળ આપ્યા છે. માણસે પોણી જિંદગી ખરખરામાં કાઢી વાળ ખેરવી નાંખ્યા અને હવે હેલ્મેટ પહેરવાના દા’ડા આયા! એક તો મગજમાં દુષ્ટ વિચારોનું વજન ભર્યું પડ્યું હોય, એમાં ‘પનિહારા’ની જેમ હેલ્મેટની હાંડી પહેરવાની? સગાંસંબંધી નજીકથી પસાર થાય તોય ખબર ન પડે કે આ ચંદુલાલની ચિંકી. એટલે છોકરીઓ પ્રદૂષણના બહાને બુકાનીધારીના વેશમાં ફરે છે. જેમાં આગિયા જેવી માત્ર આંખો જ દેખાતી હોય! એમ હવે હેલ્મેટને કારણે છોકરાઓને ફાયદો છે. બાઇક પાછળ બાર ડઝન બુલબુલોને એકસાથે બેસાડીને સગ્ગા બાપ પાસે થઈને પસાર થાય તોય, નંદુલાલનો નાનિયો ઓળખાય નહીં! પહેલાં છુપાવવાં જેવાં કર્મ કરે અને પછી છુપાવવા માટેની સગવડો શોધે! જાવા દ્યોને.... આપણે શું? (પંચાત કર્યા પછી આવું બોલી જાવ એટલે નિંદાપાપની શુદ્ધિ થઈ જાય!) ઈશ્વરે આપણને સ્પેરપાર્ટ્સમાં હાથ-પગ એવા આપ્યા છે કે, આપણે એનાં ટુ, થ્રી અને ફોર વ્હીલર બનાવી શકીએ. બે પગ વડે ધીમેથી ચાલો તો શરીર સાઇકલ બની જાય. બે પગ વડે સ્પીડમાં ચાલો તો તમારું સ્કૂટરમાં રૂપાંતર થઈ જાય. ખરેખર તો માણસની મેરેથોન દોડ જુઓ તો સ્કૂટર તો સ્લો ઍન્ડ ઓલ્ડ આઇટમ લાગે! આવું ચોખ્ખું સાચું લખવા છતાં મને ખાતરી છે કે કોઈ ભારતીય બચ્ચો કાલથી સ્કૂટરને બદલે દોડતો ઑફિસે નહીં જાય. કાળાબજારિયાને કુદરતી સાધનોની કદર કેવી? પછી તમારે ફ્રન્ટીમાં ફેરવાઈ જવું હોય તો બે પગની પેરલલ બે હાથ જમીન પર ટેકવી ભાંખોડિયાભર થઈ જાવ તો ચાર પૈડાંવાળી ગાડી તૈયાર! ભાંખોડિયાભેર ચાલતાં બે બાળકોમાં સિનિયર બાળકની સ્પીડ જોજો, ગાડી ખુદ જોવા ઊભી રહે એવી હોય! ત્રણ પગે લંગડી રમવા માંડો તો વળી રિક્ષા રેડી! પછી અંદર પેટ્રોલ પૂરી, સૉરી, પાણીપૂરી પેટમાં પધરાવો એટલે મનુભાઈની મોટર ચાલે પમ... પમ... પમ...! એ જ રીતે તમે પૂગી શકો તેમ હો તો કોઈ બળિયા સાથે, નહીં તો પછી માઈકાંગલા સાથે ઢીસૂમ ઢીસૂમ ચાલુ કરી દો તો ભગવાને રેડીમેડ ઢાલ તરીકે ‘છાતીનું પાંજરું’ આપ્યું જ છે. જેને ફાઈટિંગનો જબરદસ્ત શોખ હોય, પણ માત્ર જોવાનું જ, એણે છાતીનું પાંજરું ભાવ આવે ત્યારે વેચી નાંખવું! ઈશ્વર તો જાણે આપણો દેવાદાર હોય એમ એણે આપણને દીધે જ રાખ્યું છે. શરીરના બધા અવયવો સામાન્ય રીતે તો જૂના વિદ્યાર્થીની જેમ પોતાની જગ્યાએ જ ચૂપચાપ બેસીને પોતાનું હોમવર્ક કર્યા કરતા હોય છે, પણ રૂઢિપ્રયોગોમાં એ અવયવો પોર્ટેબલ અને ફ્લેક્સિબલ મતલબ તોફાની થઈ જાય છે, કોઈનીયે રજા લીધા વગર ‘નાક જતું રહે’ અને આંખથી જોઈએ તો પાછું પોતાની જગ્યાએ મોજૂદ દેખાય! ભરસભામાં વગર છૂરી તલવારે ‘નાક, કપાય, અને તોય ટીપું લોહી ન નીકળે?’ ઘણાંના તો અચાનક મોં પડી જાય. પછી એનું એકલું ધડ કેવું બિહામણું લાગે? પોતાની જગ્યાએથી સહેજ પણ હલ્યા વગર ‘આંખ લડે’ એટલું જ નહીં, ઊલટાની ‘આંખ લડે’ ત્યારે બધું સ્થિર થઈ જાય! ‘મારી જીભના કૂચા વળી ગયા’ એમ કકળાટ કરનાર મૂળચંદને આ... આ... કરાવીએ તો જીભમાં એક કરચલીયે ન પડી હોય! દિવસમાં દસ વખત જેને ને તેને ‘આંગળી આપે’ તોય સાંજ પડે દસની દસ આંગળીઓ હયાત હોય! ‘આંખ કાઢવી’ અને ‘દાંત કાઢવા’ એ તો રૂઢિપ્રયોગ માટે રમત વાત! મૂળચંદ આપણું ‘મગજ ખાતો હોય’ અને ચાવવાનો અવાજ સુધ્ધાં ન આવે! હા, ‘મગજ ખાય’ ત્યારે નીકળી ગયા જેવું જરૂર લાગે! જેની પાસે રૂમાલ ન હોય એ ‘આંખ આડા કાન’ રૂઢિપ્રયોગમાં કરી શકે છે! શંકર ભગવાનને ત્રણ આંખ હતી, પણ માણસ પાસે એવી શક્તિ છે કે એ ‘ચાર આંખ’ કરી શકે! ડોન લોકો શર્ટનું બટન ખોલીને વાત કરતા હોય છે, જ્યારે પરચૂરણ માણસો બિન્ધાસ્ત ‘પેટ ખોલીને વાત કરવા’ માંડે છે! અને પેટ પાછું ટાંકા વગર સંધાઈ પણ જાય! આવા પેટ ખોલવાના કેસો તો ડૉક્ટરો આપણને સામેથી રીફર કરી દે છે, મૂળચંદ પાસે ‘પેટ ખોલી આવ’ મારી પાસે ટાઇમ નથી.’ વાતવાતમાં ‘જીવ ઊડી જાય’ તોય મૂળચંદ જીવતો ને જીવતો પડ્યો હોય પાછો! અને જીવ તો જાણે રમતિયાળ હોય એમ પાછો ઘડીકમાં ‘જીવ ઊંચો થાય.’ અને ઘડીકમાં ‘જીવ હેઠો બેસે’! આપણે જીવ કદી જોયોય નથી, છતાંય બાંધનારા ‘જીવ પડીકે બાંધે!’ બોલો! હૈયું તો જાણે બેડું હોય એમ કેટલાંકનાં ‘હૈયાં’ ગમે ત્યારે ‘ખાલી થાય’ અને ગમે ત્યારે ‘ભરાઈ જાય?’ અને કેટલાક તો આપણને હાથ પણ અડાડ્યા વગર આપણું હેન્ડસમ ‘હૈયું લઈ લે’ અને આપણને એનું સડેલું ‘હૈયું આપે!’ આપણેય ઉતાવળમાં જોયા વગર લઈ લઈએ પાછા! ટૂંકમાં, બૉડી મેં કુછ ભી હો સકતા હૈ! આમ, ઈશ્વરે આપણને સુંદર બૉડી કિટ આપી છે. કેટલાક અવયવો તો એક સાથે ફ્રી પણ આપ્યા છે! એક ફેફસા સાથે બીજું ફેફસું ફ્રી! બાર મહિનાનું બ્લડ એક સાથે ફિલ્ટર કરી શકો એટલા માટે એક કિડની સાથે એક કિડની ફ્રી આપી છે. બોલતી બંધ કરવા તાળા-ચાવીની પેર જેવા બે હોઠ, એ જ રીતે હાથ, પગ અને કાન પણ એક સાથે એક ફ્રીમાં આપ્યા છે અને ‘હાડકાંની તો જોડ સખી નહીં જડે રે લોલ’ જેવી! ડિટર્જન્ટ સાબુ સાથે વૉશિંગ બ્રશની જેમ મોટા આંતરડા સાથે નાનું આંતરડું ફ્રી આપી દીધું. તોય ભિખારીઓ ભગવાન પાસે માંગ માંગ જ કરે છે! માંગવામાંથી ઊંચો આવે તો એને ખબર પડે ને કે કલ્પવૃક્ષ જેવું મન પણ ભગવાને શરીરની મહીં જ પૅક કરી આપ્યું છે! એને કડક હુકમ કરો તો માંગો એ આપી શકે એવું જાદુઈ છે. રીતિક કા નહીં, ઉસકે મનકા હી જાદુ ચલ ગયા થા! આપણું મન મહાશક્તિશાળી છે અને આપણે એની પાસે ઓછામાં ઓછું કામ લઈએ છીએ. તમારે સંગીત સાંભળવું હોય તો એને કાન સાથે જોડી દો અને મન વડે તમે માજી વડાપ્રધાન સાથે વાતો કરવા માંડો તો મન કાન સાથે કનેક્શન એટલી હદે કાપી દે કે ફટાકડાનો અવાજ પણ ન સંભળાય! મન તોડવામાં પાતળી દોરી અને જોડવામાં મજબૂત દોરડું બની જાય. એ જ મન ‘ક્વીક કાતર’ અને ‘ક્વીક ફિક્સ’નો રોલ બખૂબી નિભાવે! વાહનમાં ક્લચ, ગીઅર અને બ્રેક તેમ જ એક્સીલરેટરની શોધની ઉઠાંતરી ‘મન’માંથી જ કરવામાં આવી છે. “મન રે... તૂ કાહે ન ધીર ધરે...” એ ગીત સાંભળીને બ્રેકની શોધ થઈ. “કહીં બાર યૂં હી દેખા હૈ, યે જો મન કી સીમારેખા હૈ... મન દોડને લગતા હૈ...” આ ગીત પરથી એક્સીલરેટર બનાવાયું. અને “મન ત... ડ... ૫... ત... હરિદર્શન કો આજ" એ ગીતના ત... ડ... ૫... ત... ઉપરથી ગીઅરની શોધ થઈ. મન બુદ્ધિ સાથે જોડાય તો વિચારો વરસાદની જેમ વરસે અને મન જો વિદેશટૂરમાં ઊપડી ગયું તો બુદ્ધિને ગમે એટલું એક્સીલરેટર આપો તોય એક ટીપુંય વિચાર ન ટપકે! “મળે વાયરે વાદળાં... વાયે વિખરી જાય” એમ મન વાયુ જેવું છે. મન મળે તો જ ક્રિયાનો મેળ પડે. મનને ઈશ્વર સાથેય ઘર જેવો સંબંધ છે. એ તમને ઈશ્વર સાથે શૅકહેન્ડ કરાવવા તૈયાર છે. તમારી તૈયારી જોઈએ! બૉસ! “પંગુમ્ લંઘયતે ગિરિમ્"માં મન શરીરનું – પગનું હૅન્ડલ બની જાય છે. શરીરની અંદર જેમ મનરૂપી સૂક્ષ્મ હૅન્ડલ આપ્યું છે એમ શરીરની બહાર કેડના ભાગે ભગવાને એક હેન્ડલ ફીટ કરી દીધું હોત તો દર્દીને દવાખાને લઈ જવા માટે રિક્ષા કે એમ્બ્યુલન્સ ન બોલાવવી પડત. દર્દીનો સગો જ કિટની જેમ કેડના હૅન્ડલથી દર્દીને આડો પકડીને લઈ જાત! આપણું શરીર સચિવાલય જેવું છે. જેમાં એક જ સાથે બધા વિભાગોની ફાઈલો મળે. એમાં ફેફસાં, લિવર, કિડની, આંતરડાં, હાર્ટ, હોજરી, હાડકાં અને મગજ જેવા મોટા વિભાગની ફાઈલો અને રક્તકણ, શ્વેતકણ જેવા વિભાગની નાની ફાઈલોના ખડકલા પડ્યા છે. મૂડ આવે તો.. . ફાઈલો ખોલીને આ બધા અવયવોની કામગીરીનું ચિંતન કરવા જેવું છે. ફરજ તો કોઈ શરીરના અવયવો પાસેથી શીખે! શરીરનો સ્ટાફ પોતાની જગ્યાએથી સહજ પણ ખસ્યા વગર, બીજાની કામગીરીમાં પંચાત કે એમાં દખલ કર્યા વગર. એમનો બૉસ એટલે કે શરીર સૂતું હોય તોય શરીર રૂપી ઑફિસનો સ્ટાફ સતત પોતાની ફરજ એક મૂક સેવકની જેમ બજાવ્યે રાખે છે. એ એના સંસ્કાર છે. હાથ-પગ ક્યારેક અદબ-પલાંઠી વાળીને કલાકો સુધી કામ ન કરે તોય એનો વાદ કરીને (લઈને) હ્રદય, ફેફસાં કે કિડની પોતાનું કામ બંધ નથી કરી દેતાં. શરીરના અંદરના અવયવોની જોબ ફુલટાઇમ છે. બહારના અવયવોની જૉબ પાર્ટટાઇમ છે. એમાંય હાથપગ ગદ્દારી કરે પાછા! હાથ-પગને રાત્રે કામ કરવાનું નથી હોતું, છતાંય દિવસે પણ લાંબા થઈને પડ્યા રહે છે! એ તો યથા પિંડે તથા બ્રહ્માંડે! આટલા બધા ઉપકારો છતાં આપણે ‘શેવિંગ કિટ’ની કાળજી રાખીએ છીએ એટલી ‘બૉડી-કિટ’ની નથી રાખતા! ઈશ્વરના ઉપકારનો આભાર માનવા માટે એનાં ચરણોમાં આળોટવાની આળસ થાય તો ખાલી સલામ મારજો. તોય એ સલામની એક્ષ્ચેંન્જમાં તમને બૉડી-કિટમાં ખૂટતાં શિંગડાં ઈશ્વર આપશે.
ડૉ. નલિની ગણાત્રા
‘હાસ્યમ્ શરણમ્’માંથી