ગુજરાતી એકાંકીસંપદા/પિયરનો પડોશી: Difference between revisions

Jump to navigation Jump to search
no edit summary
No edit summary
No edit summary
 
(One intermediate revision by the same user not shown)
Line 136: Line 136:
{{ps |રાયચંદઃ| વાહ રે! ઈથી મારે શું રૂડું? રાણીને કાણી નો કે’વાય! જોયો ઈનો મિજાજ? આમાં મરીએ અમે? જપ્તી જ હોય! ઈ વગર તમે પાંસરાં નો હાલોતે! ઓલો રવિયો આવી હાંડલા ચૂંથશે ત્યારે જ વાંકાં રહેવાનાં. ઈની ય વાર શી? નોટિસ કાલ મળી ગઈ છે. જોઉં છું તારી રાણીનો મિજાજ કેટલીક ઘડી ટકે છે?}}
{{ps |રાયચંદઃ| વાહ રે! ઈથી મારે શું રૂડું? રાણીને કાણી નો કે’વાય! જોયો ઈનો મિજાજ? આમાં મરીએ અમે? જપ્તી જ હોય! ઈ વગર તમે પાંસરાં નો હાલોતે! ઓલો રવિયો આવી હાંડલા ચૂંથશે ત્યારે જ વાંકાં રહેવાનાં. ઈની ય વાર શી? નોટિસ કાલ મળી ગઈ છે. જોઉં છું તારી રાણીનો મિજાજ કેટલીક ઘડી ટકે છે?}}
(જાય છે.)
(જાય છે.)
{{ps |રૂપાળીઃ| ઈ રાખહના કેટલા લેણા…?
{{ps |રૂપાળીઃ| ઈ રાખહના કેટલા લેણા…?}}
{{ps |દીપસંગઃ| ચાર વીહુંમાં … પાંચ ઓછા.
{{ps |દીપસંગઃ| ચાર વીહુંમાં … પાંચ ઓછા.}}
{{ps |રૂપાળીઃ| કાળા ચોરના કાઢો, ઈ ખવીહ મારા આંગણે નો જોઈં. ચુંવાળિયા કોળી જેવો ઈ વાણિયો આંઈ નો જોઈં. ઈની નજર તો જુઓ! (દીપસંગ ઢીલો બને છે.) લ્યો, ઊઠો, સંધાં ય સારાં વાનાં થાશે. બળધની ખબર કાઢી આવો. જપ્તી લઈને આવશે તારે જોયું જાશે. હાથે પગે લાગીને બેલિફને વળાવશું, એ પૈસાનો મોંએ ડૂચો દેશું.
{{ps |રૂપાળીઃ| કાળા ચોરના કાઢો, ઈ ખવીહ મારા આંગણે નો જોઈં. ચુંવાળિયા કોળી જેવો ઈ વાણિયો આંઈ નો જોઈં. ઈની નજર તો જુઓ! (દીપસંગ ઢીલો બને છે.) લ્યો, ઊઠો, સંધાં ય સારાં વાનાં થાશે. બળધની ખબર કાઢી આવો. જપ્તી લઈને આવશે તારે જોયું જાશે. હાથે પગે લાગીને બેલિફને વળાવશું, એ પૈસાનો મોંએ ડૂચો દેશું.}}
{{ps |દીપસંગઃ| મને કંઈક થઈ જાય છે. જાણે રોઈ લવ.
{{ps |દીપસંગઃ| મને કંઈક થઈ જાય છે. જાણે રોઈ લવ.}}
{{ps |રૂપાળીઃ| એક છોકરાના બાપ છોકરું થઈ બેઠા? વાહ! ઊઠો.
{{ps |રૂપાળીઃ| એક છોકરાના બાપ છોકરું થઈ બેઠા? વાહ! ઊઠો.}}
{{ps |દીપસંગઃ| ના, ઈમ થાય છે.
{{ps |દીપસંગઃ| ના, ઈમ થાય છે.}}
{{ps |રૂપાળીઃ| જપ્તીના લીધે? ગામમાં તમારા જ ઘર માથે પે’લપે’લી જપ્તી નથી આવતી ને? ખેડુના આ દી આવ્યા કીમ? ધરતીએ પાણી ચોર્યા, મોલ ધાર્યોકોર્યો નો ઊતરવા મંડ્યો, તારે જ આ દી ને? ઈમાં ગામ શું કે’શે? આપણે રાત-દી જોયા વગર કાળી મજૂરી કરીં છીં, પછી પાક્યું નો પાક્યું ઈ નસીબની વાત છે. દેવું નો ભરાય ઈ… લ્યો જાવ હવે.
{{ps |રૂપાળીઃ| જપ્તીના લીધે? ગામમાં તમારા જ ઘર માથે પે’લપે’લી જપ્તી નથી આવતી ને? ખેડુના આ દી આવ્યા કીમ? ધરતીએ પાણી ચોર્યા, મોલ ધાર્યોકોર્યો નો ઊતરવા મંડ્યો, તારે જ આ દી ને? ઈમાં ગામ શું કે’શે? આપણે રાત-દી જોયા વગર કાળી મજૂરી કરીં છીં, પછી પાક્યું નો પાક્યું ઈ નસીબની વાત છે. દેવું નો ભરાય ઈ… લ્યો જાવ હવે.}}
(દીપસંગને રૂપાળી ઊભો કરે છે.)
(દીપસંગને રૂપાળી ઊભો કરે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| (પ્રવેશતાં) જોયું સા’બ? જોઈ દાનત? દાનતમાં જેવારો નથી. પછી પાકે શું? રાખ જ પાકે કે કંઈ બીજું? તમે ઘડીક મોડા આવ્યા હોત તો આ શાવકાર સાતમે પાતાળ ઊતરી જાત. પછી તમે ગોત્યા જ કરો ને?
{{ps |રાયચંદઃ| (પ્રવેશતાં) જોયું સા’બ? જોઈ દાનત? દાનતમાં જેવારો નથી. પછી પાકે શું? રાખ જ પાકે કે કંઈ બીજું? તમે ઘડીક મોડા આવ્યા હોત તો આ શાવકાર સાતમે પાતાળ ઊતરી જાત. પછી તમે ગોત્યા જ કરો ને?}}
(રૂપાળી હેબકી જાય છે. દીપસંગ છે ત્યાં જ નીચે બેસી જાય છે. તેનું તેજ નિસ્તેજ બની જાય છે. રાયચંદ ઘરમાં આવીને ઊભો રહે છે.)
(રૂપાળી હેબકી જાય છે. દીપસંગ છે ત્યાં જ નીચે બેસી જાય છે. તેનું તેજ નિસ્તેજ બની જાય છે. રાયચંદ ઘરમાં આવીને ઊભો રહે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ, અંદર પધારો, અંદર પધારો. ઘરમાં સમ ખાવા સારું ગોદડુંય નથી. અલ્યા! ચાની તો મા મરી ગઈ, પણ ખાટલો તો ઢાળ્ય! લે, છે ને માણહ? રૂંવાડું ય ફરકે છે? સા’બ, અંદર પધારો, અંદર!
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ, અંદર પધારો, અંદર પધારો. ઘરમાં સમ ખાવા સારું ગોદડુંય નથી. અલ્યા! ચાની તો મા મરી ગઈ, પણ ખાટલો તો ઢાળ્ય! લે, છે ને માણહ? રૂંવાડું ય ફરકે છે? સા’બ, અંદર પધારો, અંદર!}}
(રાયચંદ પોતે જ બહારથી ખાટલો લાવે છે. બેલિફ રોફથી અંદર આવે છે. માથે કાળા વાળવાળી ઊંચી દીવાલની કાળી ટોપી; ખાખી કોટ; હાથમાં ચામડે મઢેલી નેતરની સોટી; ને મોંમાં ધોળી બીડી. પાછળ આવતા પગીના હાથમાં દફતર છે. બેલિફ ખાટલા પર બેસે છે.)
(રાયચંદ પોતે જ બહારથી ખાટલો લાવે છે. બેલિફ રોફથી અંદર આવે છે. માથે કાળા વાળવાળી ઊંચી દીવાલની કાળી ટોપી; ખાખી કોટ; હાથમાં ચામડે મઢેલી નેતરની સોટી; ને મોંમાં ધોળી બીડી. પાછળ આવતા પગીના હાથમાં દફતર છે. બેલિફ ખાટલા પર બેસે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ અમારે દઈને દશમન વો’રવાના. આની હારે કેવો નાતો? ઘરરોખો જ. પણ આ તો દઈને દશમન…
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ અમારે દઈને દશમન વો’રવાના. આની હારે કેવો નાતો? ઘરરોખો જ. પણ આ તો દઈને દશમન…}}
{{ps |બેલિફઃ| (દીપસંગ તરફ જોઈ) કેટલાં વીઘાં જમીન?
{{ps |બેલિફઃ| (દીપસંગ તરફ જોઈ) કેટલાં વીઘાં જમીન?}}
{{ps |દીપસંગઃ| (વિચાર કરીને) પંદર વીઘાં જોડિયું, પાંચ વીઘાંની સુરધનની કટકી. નવ વીઘાં વેલાવાળું.
{{ps |દીપસંગઃ| (વિચાર કરીને) પંદર વીઘાં જોડિયું, પાંચ વીઘાંની સુરધનની કટકી. નવ વીઘાં વેલાવાળું.}}
{{ps |બેલિફઃ| સાચું બોલવાનું. જો આ ચોપડો. એમાં તમારું સંધું ય…
{{ps |બેલિફઃ| સાચું બોલવાનું. જો આ ચોપડો. એમાં તમારું સંધું ય…}}
{{ps |દીપસંગઃ| અઢાર વીઘાનું કાસમાવાળું. ને આઠ વીઘાં દેરીવાળું.
{{ps |દીપસંગઃ| અઢાર વીઘાનું કાસમાવાળું. ને આઠ વીઘાં દેરીવાળું.}}
{{ps |બેલિફઃ| ને કેટલા પૈસા ઘાલ્યા છે?
{{ps |બેલિફઃ| ને કેટલા પૈસા ઘાલ્યા છે?}}
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ, મારી વચ્ચે ઈની જાંગ ક્યાં ચીરો છો? કરવલાં તો સૌના માથે હોય જ. બાયડીનાં રાજ, ન્યાં કરવલાં તો હોવાનાં જ. એક રાણીનું રાજ મહારાણી વિક્ટોરિયાનું. બીજું રાણીનું રાજ આંયા.
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ, મારી વચ્ચે ઈની જાંગ ક્યાં ચીરો છો? કરવલાં તો સૌના માથે હોય જ. બાયડીનાં રાજ, ન્યાં કરવલાં તો હોવાનાં જ. એક રાણીનું રાજ મહારાણી વિક્ટોરિયાનું. બીજું રાણીનું રાજ આંયા.}}
{{ps |બેલિફઃ| (રોફથી) : શેઠ! (શેઠ સમજી જાય છે.) અલ્યા તારા માથે દેવું કેટલાનું, કેટલું?
{{ps |બેલિફઃ| (રોફથી) : શેઠ! (શેઠ સમજી જાય છે.) અલ્યા તારા માથે દેવું કેટલાનું, કેટલું?}}
{{ps |દીપસંગઃ| સા’બ, હશે હજાર માથે.
{{ps |દીપસંગઃ| સા’બ, હશે હજાર માથે.}}
{{ps |બેલિફઃ| તારા દેવાની ય તને ખબર નથી? છે ને ભલો આદમી!
{{ps |બેલિફઃ| તારા દેવાની ય તને ખબર નથી? છે ને ભલો આદમી!}}
{{ps |રાયચંદઃ| ઘરમાં રાણીનું રાજ. પૂછો એને.
{{ps |રાયચંદઃ| ઘરમાં રાણીનું રાજ. પૂછો એને.}}
{{ps |બેલિફઃ| એમાં આ શેઠનું કેટલું?
{{ps |બેલિફઃ| એમાં આ શેઠનું કેટલું?}}
{{ps |દીપસંગઃ| ઈમને જ પૂછો ને! મારી ધારણામાં પઈ યે નથી.
{{ps |દીપસંગઃ| ઈમને જ પૂછો ને! મારી ધારણામાં પઈ યે નથી.}}
{{ps |રૂપાળીઃ| (વચ્ચે જ) એક પઈનું નઈં. સાત ખોટના છોકરાના ગળે નખ દઈ ઈમની પઈએ પઈ આપી દીધી.
{{ps |રૂપાળીઃ| (વચ્ચે જ) એક પઈનું નઈં. સાત ખોટના છોકરાના ગળે નખ દઈ ઈમની પઈએ પઈ આપી દીધી.}}
{{ps |બેલિફઃ| ત્યારે એમણે પોણોસોનો દાવો બાંધ્યો છે ને? સાચું કોણ? તમે કે શેઠ?
{{ps |બેલિફઃ| ત્યારે એમણે પોણોસોનો દાવો બાંધ્યો છે ને? સાચું કોણ? તમે કે શેઠ?}}
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, દાનતના ખોટા છે! જુઓ આ મારું નામું. દીવાના અજવાળા જેવું ચોખ્ખું છે! આ તો સા’બ, દઈને દશમન વોર્યો, દઈને…
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, દાનતના ખોટા છે! જુઓ આ મારું નામું. દીવાના અજવાળા જેવું ચોખ્ખું છે! આ તો સા’બ, દઈને દશમન વોર્યો, દઈને…}}
{{ps |બેલિફઃ| લેણું નહોતું તો આ લેણા ક્યાંથી નીકળ્યા? (દીપસંગ મૂંગો બેસે છે.) બોલ, બોલ!
{{ps |બેલિફઃ| લેણું નહોતું તો આ લેણા ક્યાંથી નીકળ્યા? (દીપસંગ મૂંગો બેસે છે.) બોલ, બોલ!}}
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, બોલવા જેવું હો તો આ મૂર્તિ ચોરે ચડી ગાંગરે ઈમ છે. પણ આપડામાં બોલવા જેવું હોય જ નઈં!
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, બોલવા જેવું હો તો આ મૂર્તિ ચોરે ચડી ગાંગરે ઈમ છે. પણ આપડામાં બોલવા જેવું હોય જ નઈં!}}
{{ps |રૂપાળીઃ| (વચ્ચે આપીને) સા’બ, સંધું ય બોલવા જેવું છે! પૈ લેણી નથી. અમે ચૂકતે કર્યું છે.
{{ps |રૂપાળીઃ| (વચ્ચે આપીને) સા’બ, સંધું ય બોલવા જેવું છે! પૈ લેણી નથી. અમે ચૂકતે કર્યું છે.}}
{{ps |રાયચંદઃ| ઓય તારીની! છે ને મરદુંને નાખી દે એવી! (જોરથી) સા’બ, આ રિયો ચોપડો. નઈં ઈ મારી શરમ ભરે, નઈં ઈની ભરે!
{{ps |રાયચંદઃ| ઓય તારીની! છે ને મરદુંને નાખી દે એવી! (જોરથી) સા’બ, આ રિયો ચોપડો. નઈં ઈ મારી શરમ ભરે, નઈં ઈની ભરે!}}
{{ps |રૂપાળીઃ| સા’બ, પૂછો શીના લીધા’તા?
{{ps |રૂપાળીઃ| સા’બ, પૂછો શીના લીધા’તા?}}
{{ps |રાયદંતઃ| હવે ટકટક શું કરછ? જો આ તારા માટીનો અંગૂઠો. ત્યારે અમથા તાલુકે ગિયા હશું? સા’બ, દઈને દશમન વોર્યા…
{{ps |રાયદંતઃ| હવે ટકટક શું કરછ? જો આ તારા માટીનો અંગૂઠો. ત્યારે અમથા તાલુકે ગિયા હશું? સા’બ, દઈને દશમન વોર્યા…}}
{{ps |રૂપાળીઃ| પણ શીના લીધા’તા. ઈ કો’!
{{ps |રૂપાળીઃ| પણ શીના લીધા’તા. ઈ કો’!}}
{{ps |રાયચંદઃ| મારી જાણે કૂતરાં! પણ આલ્યા છે રોકડા! મૂળાના પતીકા જેવા રોકડા! ખણીંગ ખણીંગ કરતા રોકડા ગણી દીધા છે.
{{ps |રાયચંદઃ| મારી જાણે કૂતરાં! પણ આલ્યા છે રોકડા! મૂળાના પતીકા જેવા રોકડા! ખણીંગ ખણીંગ કરતા રોકડા ગણી દીધા છે.}}
{{ps |રૂપાળીઃ| તમારે ન્યાંથી અમે રોકડો ઉપાડ કે’દીય કર્યો’તો?
{{ps |રૂપાળીઃ| તમારે ન્યાંથી અમે રોકડો ઉપાડ કે’દીય કર્યો’તો?}}
{{ps |રાયચંદઃ| વાહ વાહ! તારે આ તો સાવરણીમાં સાંબેલું? સા’બ, આમાં સૌએ સૌનું કામ કર્યા જેવું છે. અલ્યા શાદુલા, તું ય ક્યાં ટળ્યો? સા’બના સારું આપડે ચાપાણી કર્યા વગર હાલશે? દૂધ લાવજે. માલીપા સાકર ને એલચી. ને સારા દૂધપેંડા, દશક શેર બાંધી મેલ્ય. સા’બની ય દાઢમાં સવાદ રે. (બેલિફ પ્રત્યે ફરીને) સા’બ, રોટલા આપણે ત્યાં. અલ્યા એઈ? તારી કાકીને કે’જે. સા’બ, હવે હકમનામાની બજવણી…
{{ps |રાયચંદઃ| વાહ વાહ! તારે આ તો સાવરણીમાં સાંબેલું? સા’બ, આમાં સૌએ સૌનું કામ કર્યા જેવું છે. અલ્યા શાદુલા, તું ય ક્યાં ટળ્યો? સા’બના સારું આપડે ચાપાણી કર્યા વગર હાલશે? દૂધ લાવજે. માલીપા સાકર ને એલચી. ને સારા દૂધપેંડા, દશક શેર બાંધી મેલ્ય. સા’બની ય દાઢમાં સવાદ રે. (બેલિફ પ્રત્યે ફરીને) સા’બ, રોટલા આપણે ત્યાં. અલ્યા એઈ? તારી કાકીને કે’જે. સા’બ, હવે હકમનામાની બજવણી…}}
{{ps |બેલિફઃ| ત્યારે તેં કોર્ટમાં કબૂલ્યા કેમ? મુનસફ સા’બનો હું તો તાબેદાર. રોકડા ગણી દે છે?
{{ps |બેલિફઃ| ત્યારે તેં કોર્ટમાં કબૂલ્યા કેમ? મુનસફ સા’બનો હું તો તાબેદાર. રોકડા ગણી દે છે?}}
{{ps |રાયચંદઃ| હા, સા’બ રોકડા જ.
{{ps |રાયચંદઃ| હા, સા’બ રોકડા જ.}}
{{ps |દીપસંગઃ| સા’બ, કોરટમાં જ મેં કીધું’તું. આ કાળે ઉનાળે અમારા ઘરમાં રોકડી દોકાની ય ક્યાંથી હોય?
{{ps |દીપસંગઃ| સા’બ, કોરટમાં જ મેં કીધું’તું. આ કાળે ઉનાળે અમારા ઘરમાં રોકડી દોકાની ય ક્યાંથી હોય?}}
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ આપડે ઈ નઈં જોવાનું. આપડે આપડું હકમનામું બજવી લેવાનું. મેં તો દઈને દશમન વોર્યા, સા’બ. અમ માઝનના ખોળિયે કંઈક દયાનો છાંટો છે. નઈં તો આ અતારે પૈસા મૂતરાવે.
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ આપડે ઈ નઈં જોવાનું. આપડે આપડું હકમનામું બજવી લેવાનું. મેં તો દઈને દશમન વોર્યા, સા’બ. અમ માઝનના ખોળિયે કંઈક દયાનો છાંટો છે. નઈં તો આ અતારે પૈસા મૂતરાવે.}}
{{ps |બેલિફઃ| અલ્યા પગી! પગી! શાદુલા!
{{ps |બેલિફઃ| અલ્યા પગી! પગી! શાદુલા!}}
{{ps |રાયચંદઃ| કીમ સા’બ? ઈ તો ઘરે ગિયો. જરા દૂધપેંડા આવવાના છે. સા’બ, ઠેઠ મુંબઈના બારે આ ગામના દૂધપેંડા જાય છે.
{{ps |રાયચંદઃ| કીમ સા’બ? ઈ તો ઘરે ગિયો. જરા દૂધપેંડા આવવાના છે. સા’બ, ઠેઠ મુંબઈના બારે આ ગામના દૂધપેંડા જાય છે.}}
{{ps |બેલિફઃ| (રૂપાળીને અને દીપસંગને સંબોધીને) એક બાજુ ઊભાં રહો. શેઠ, પગીને…
{{ps |બેલિફઃ| (રૂપાળીને અને દીપસંગને સંબોધીને) એક બાજુ ઊભાં રહો. શેઠ, પગીને…}}
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ હું છું ને! બોલો, આપ બોલો ને!
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ હું છું ને! બોલો, આપ બોલો ને!}}
{{ps |બેલિફઃ| હું ચીંધું તે બધું તે જુદું તારવો. ને એ જ હરાજીમાં…
{{ps |બેલિફઃ| હું ચીંધું તે બધું તે જુદું તારવો. ને એ જ હરાજીમાં…}}
(દીપસંગ માથે જાણે વીજળી પડી! ધબ્બાંગ દઈને તે નીચે પડે છે. રૂપાળીના મોં પર ગ્લાનિનું ઘેરું વાદળ આવે છે.)
(દીપસંગ માથે જાણે વીજળી પડી! ધબ્બાંગ દઈને તે નીચે પડે છે. રૂપાળીના મોં પર ગ્લાનિનું ઘેરું વાદળ આવે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, આમાં જુદું તારવવા જેવું છે શું? આ ડામચિયાનું દોઢિયું ય કોઈ નઈં બોલે ને આ ફૂટલા બેડાનું ફદિયું ય નથી ઊપજવાનું. કો’કે નો કો’ પણ આ ખેડુના રાચનું કંઈ ન ઊપજે.
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, આમાં જુદું તારવવા જેવું છે શું? આ ડામચિયાનું દોઢિયું ય કોઈ નઈં બોલે ને આ ફૂટલા બેડાનું ફદિયું ય નથી ઊપજવાનું. કો’કે નો કો’ પણ આ ખેડુના રાચનું કંઈ ન ઊપજે.}}
(પગી આવે છે.)
(પગી આવે છે.)
{{ps |બેલિફઃ| પગી! પંચને બોલાવો તો!
{{ps |બેલિફઃ| પગી! પંચને બોલાવો તો!}}
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ, ઈમા પંચનું શું કામ? અલ્યા પગી, ખુશાલ ઠક્કરની દુકાનેથી બદામપિસ્તાં લાવી દૂધપેંડામાં નખાવજે. કેશર જરા ઝીણું લસોટાવજે.
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ, ઈમા પંચનું શું કામ? અલ્યા પગી, ખુશાલ ઠક્કરની દુકાનેથી બદામપિસ્તાં લાવી દૂધપેંડામાં નખાવજે. કેશર જરા ઝીણું લસોટાવજે.}}
{{ps |બેલિફઃ| (રૂપાળી પ્રત્યે) કંઈ ઘરેણું છે?
{{ps |બેલિફઃ| (રૂપાળી પ્રત્યે) કંઈ ઘરેણું છે?}}
(રૂપાળી ઘૂમટો તાણીને ઊભી છે.)
(રૂપાળી ઘૂમટો તાણીને ઊભી છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, ઈ વાત નો પૂછો. સોનાની ખાણ જ ઈના ઘરમાં છે! સોનાની નહીં તો રૂપાની. સા’બ, વાત કવ. ઈમના કોઠા કોઠી જોવો. આ ઈની રાણી! ઘરેણું તો રાંધેલ ધાનમાં નાખી દે એવી… સા’બ, હાંડલું ફોડી ઈમાં જુઓ. (બેલિફ કશું ય બોલતા નથી. રાયચંદ શેઠ ધાનના પાટિયા આગળ જાય છે. તેને ઊંચો કરીને પટકે છે.) સા’બ, આ હાથ કાળા કરવા પડે છ. સા’બ આ દઈને દશમન…
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, ઈ વાત નો પૂછો. સોનાની ખાણ જ ઈના ઘરમાં છે! સોનાની નહીં તો રૂપાની. સા’બ, વાત કવ. ઈમના કોઠા કોઠી જોવો. આ ઈની રાણી! ઘરેણું તો રાંધેલ ધાનમાં નાખી દે એવી… સા’બ, હાંડલું ફોડી ઈમાં જુઓ. (બેલિફ કશું ય બોલતા નથી. રાયચંદ શેઠ ધાનના પાટિયા આગળ જાય છે. તેને ઊંચો કરીને પટકે છે.) સા’બ, આ હાથ કાળા કરવા પડે છ. સા’બ આ દઈને દશમન…}}
(શૂરસંગ પ્રવેશે છે.)
(શૂરસંગ પ્રવેશે છે.)
{{ps |શૂરસંગઃ| મા, મા, ખાવા…  
{{ps |શૂરસંગઃ| મા, મા, ખાવા… }}
(રાયચંદની નજર શૂરસંગના શરીર પર પડે છે.)
(રાયચંદની નજર શૂરસંગના શરીર પર પડે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ! જોયાં આ દાનસ્તાં ચોર! જોવો! જોવો, જોવો! છોકરાને શણગારી ગળામાં હાંસડી ને પગમાં રૂપાની બેડી પે’રાવી બહાર તગડી મેલ્યો! છે ને દાનસ્તાઈ! (બેલિફ શૂરસંગ સામે જોઈ રહે છે.) સા’બ ઉતરાવો જોયેં!
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ! જોયાં આ દાનસ્તાં ચોર! જોવો! જોવો, જોવો! છોકરાને શણગારી ગળામાં હાંસડી ને પગમાં રૂપાની બેડી પે’રાવી બહાર તગડી મેલ્યો! છે ને દાનસ્તાઈ! (બેલિફ શૂરસંગ સામે જોઈ રહે છે.) સા’બ ઉતરાવો જોયેં!}}
{{ps |બેલિફઃ| (રૂપાળી તરફ ફરીને) કાઢવાં પડશે એ.  
{{ps |બેલિફઃ| (રૂપાળી તરફ ફરીને) કાઢવાં પડશે એ. }}
(રૂપાળી સ્તબ્ધ બની ઊભી રહે છે.)
(રૂપાળી સ્તબ્ધ બની ઊભી રહે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ! ભાબાપા કર્યે ઈ પાસરાં નઈં હાલે. ઈમને તો મણમણની તોળવી જોયેં. તો જ પાંસરાં…
{{ps |રાયચંદઃ| અરે સા’બ! ભાબાપા કર્યે ઈ પાસરાં નઈં હાલે. ઈમને તો મણમણની તોળવી જોયેં. તો જ પાંસરાં…}}
(શૂરસંગને રાયચંદ બાવડેથી ઝાલે છે.)
(શૂરસંગને રાયચંદ બાવડેથી ઝાલે છે.)
{{ps |બેલિફઃ| શેઠ!
{{ps |બેલિફઃ| શેઠ!}}
(રાયચંદ બેલિફ સામે જોઈ રહે છે.)
(રાયચંદ બેલિફ સામે જોઈ રહે છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, તમારી પાંહે લાવું છું, સા’બ. અમે દઈને દશમન… થિયા તારે, પૂરેપૂરા દશમન.
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, તમારી પાંહે લાવું છું, સા’બ. અમે દઈને દશમન… થિયા તારે, પૂરેપૂરા દશમન.}}
(શૂરસંગના ગળાની હાંસડી કાઢવા મથે છે.)
(શૂરસંગના ગળાની હાંસડી કાઢવા મથે છે.)
{{ps |શૂરસંગઃ| (ચીસ પાડીને છટકવાની મથામણ કરતાં) મા! મા!
{{ps |શૂરસંગઃ| (ચીસ પાડીને છટકવાની મથામણ કરતાં) મા! મા!}}
{{ps |રાયચંદઃ| ભારે જોરુકીનો!
{{ps |રાયચંદઃ| ભારે જોરુકીનો!}}
{{ps |શૂરસંગઃ| ઓ… રે… માડી!
{{ps |શૂરસંગઃ| ઓ… રે… માડી!}}
{{ps |રાયચંદઃ| દશમન તારે પૂરેપૂરા દશમન, કીમ સા’બ?
{{ps |રાયચંદઃ| દશમન તારે પૂરેપૂરા દશમન, કીમ સા’બ?}}
{{ps |શૂરસંગઃ| (દીપસંગ તરફ) બાપુઉઉ…
{{ps |શૂરસંગઃ| (દીપસંગ તરફ) બાપુઉઉ…}}
(સાદી ફાટી જાય છે.)
(સાદી ફાટી જાય છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| આ એક હાથે નીકળે ઈમ નથી. કારહત જોશે. (શૂરસંગને બે પગ વચ્ચે દબાવે છે.) આમે ય દશમન, ને આમે ય દશમન –
{{ps |રાયચંદઃ| આ એક હાથે નીકળે ઈમ નથી. કારહત જોશે. (શૂરસંગને બે પગ વચ્ચે દબાવે છે.) આમે ય દશમન, ને આમે ય દશમન –}}
{{ps |શૂરસંગઃ| ઓ મા! મરી ગિયો… યો…
{{ps |શૂરસંગઃ| ઓ મા! મરી ગિયો… યો…}}
{{ps |રૂપાળીઃ| (બેલિફ પ્રત્યે) સા’બ, છોડાવો ઈ છોકરાને. (દીપસંગને ઢંઢોળીને) પડ્યા છો શું, આમ? ઊઠો! કાળા ચોરના પૈસા વિયાજે કાઢો, ઘર મૂકો, બાર મૂકો, બળધુંને ગીરવો, જમીન માથે લ્યો; પણ આ કાળના કાઢેલનો ટાંટિયો આંગણે ન જોઈ. ઊઠો!
{{ps |રૂપાળીઃ| (બેલિફ પ્રત્યે) સા’બ, છોડાવો ઈ છોકરાને. (દીપસંગને ઢંઢોળીને) પડ્યા છો શું, આમ? ઊઠો! કાળા ચોરના પૈસા વિયાજે કાઢો, ઘર મૂકો, બાર મૂકો, બળધુંને ગીરવો, જમીન માથે લ્યો; પણ આ કાળના કાઢેલનો ટાંટિયો આંગણે ન જોઈ. ઊઠો!}}
(દીપસંગ ઊભો થાય છે.)
(દીપસંગ ઊભો થાય છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| જોયું, સા’બ?
{{ps |રાયચંદઃ| જોયું, સા’બ?}}
{{ps |બેલિફઃ| (ગંભીર બનીને) શું?
{{ps |બેલિફઃ| (ગંભીર બનીને) શું?}}
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, આ સંધી ય ભવઈ છે ભવઈ! આ ફતવા આ લોકને ભારે આવડે છે! સા’બ, મને પૂછો તો હું કવ કે આ રાણીના ડીલ માથે કંઈક હોવું જોયેં. જોયું, લાજનો ઘૂમટો કેવો કાઢ્યો છે!
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, આ સંધી ય ભવઈ છે ભવઈ! આ ફતવા આ લોકને ભારે આવડે છે! સા’બ, મને પૂછો તો હું કવ કે આ રાણીના ડીલ માથે કંઈક હોવું જોયેં. જોયું, લાજનો ઘૂમટો કેવો કાઢ્યો છે!}}
{{ps |રૂપાળીઃ| કાકાજી, તમારે પૈસાનું કામ છે ને? કાળા ચોરને અમે જામીન કરશું. (દીપસંગ પ્રત્યે) જાવ, જામીન ઝાલી લાવો.
{{ps |રૂપાળીઃ| કાકાજી, તમારે પૈસાનું કામ છે ને? કાળા ચોરને અમે જામીન કરશું. (દીપસંગ પ્રત્યે) જાવ, જામીન ઝાલી લાવો.}}
(દીપસંગ ને રાયચંદ જાય છે.)
(દીપસંગ ને રાયચંદ જાય છે.)
{{ps |બેલિફઃ| બેન, બા –
{{ps |બેલિફઃ| બેન, બા –}}
(રૂપાળી મોં ઉઘાડીને સામે આવે છે. રૂપાળીનું નમણું મોં જોઈ બેલિફ ચમકે છે. ગભરાયેલ હરણના બચ્ચાની જેમ માના પાલવમાં સંતાયેલ શૂરસંગ આંસુધારાને લૂછી રહ્યો છે.)
(રૂપાળી મોં ઉઘાડીને સામે આવે છે. રૂપાળીનું નમણું મોં જોઈ બેલિફ ચમકે છે. ગભરાયેલ હરણના બચ્ચાની જેમ માના પાલવમાં સંતાયેલ શૂરસંગ આંસુધારાને લૂછી રહ્યો છે.)
{{ps |રૂપાળીઃ| સા’બ.
{{ps |રૂપાળીઃ| સા’બ.}}
{{ps |બેલિફઃ| બેન!
{{ps |બેલિફઃ| બેન!}}
{{ps |રૂપાળીઃ| ભઈ, ઘર આખું લૂંટીને આબરૂ માથે ત્રાટક્યો છે; અમ ધરતીના માનવીના ગળે રાંઢવું બાંધવાનો દી લાવ્યો છે, આ વાણિયો.
{{ps |રૂપાળીઃ| ભઈ, ઘર આખું લૂંટીને આબરૂ માથે ત્રાટક્યો છે; અમ ધરતીના માનવીના ગળે રાંઢવું બાંધવાનો દી લાવ્યો છે, આ વાણિયો.}}
{{ps |બેલિફઃ| તો પછી એણે તાલુકે જુબાનીમાં ચોખ કરવો જોઈતો હતો. (આંખની સામે જોઈને ચમકે છે.) બેન, તારું પિયેર?
{{ps |બેલિફઃ| તો પછી એણે તાલુકે જુબાનીમાં ચોખ કરવો જોઈતો હતો. (આંખની સામે જોઈને ચમકે છે.) બેન, તારું પિયેર?}}
{{ps |રૂપાળીઃ| (ઓઝપાતાં) મારું પિ’ર? બરાનિયે… નાગનેહ બરાનિયું.
{{ps |રૂપાળીઃ| (ઓઝપાતાં) મારું પિ’ર? બરાનિયે… નાગનેહ બરાનિયું.}}
{{ps |બેલિફઃ| પણ ધોળકા સીમેજ…
{{ps |બેલિફઃ| પણ ધોળકા સીમેજ…}}
{{ps |રૂપાળીઃ| હા, હા. મારા બાપુએ ન્યાંકણે અધ્યારું કર્યું’તું.
{{ps |રૂપાળીઃ| હા, હા. મારા બાપુએ ન્યાંકણે અધ્યારું કર્યું’તું.}}
{{ps |બેલિફઃ| હાં, ત્યારે ત્યાં તમે …?
{{ps |બેલિફઃ| હાં, ત્યારે ત્યાં તમે …?}}
{{ps |રૂપાળીઃ| પંદર વરસથી સીમેજ અમે મૂક્યું.
{{ps |રૂપાળીઃ| પંદર વરસથી સીમેજ અમે મૂક્યું.}}
{{ps |બેલિફઃ| ત્યાં તમારા પડોશે કોઈ બ્રાહ્મણ રહેતો હતો? (રૂપાળી બેલિફના મોં સામે જોઈ રહે છે.) કેશાંમા જીવે છે? બેન, તું એ બ્રાહ્મણના છોકરાને ઓળખે ખરી? એને ઘેર શિયાળામાં શાકપાંદડું આપી આવતી એ સાંભરે? બાપુ જીવે છે? બાપુએ એ છોકરાની ફીના પૈસા આપ્યા’તા એની તમને ખબર છે?
{{ps |બેલિફઃ| ત્યાં તમારા પડોશે કોઈ બ્રાહ્મણ રહેતો હતો? (રૂપાળી બેલિફના મોં સામે જોઈ રહે છે.) કેશાંમા જીવે છે? બેન, તું એ બ્રાહ્મણના છોકરાને ઓળખે ખરી? એને ઘેર શિયાળામાં શાકપાંદડું આપી આવતી એ સાંભરે? બાપુ જીવે છે? બાપુએ એ છોકરાની ફીના પૈસા આપ્યા’તા એની તમને ખબર છે?}}
{{ps |રૂપાળીઃ| (આનંદથી) રવિયોભાઈ!
{{ps |રૂપાળીઃ| (આનંદથી) રવિયોભાઈ!}}
(આંખમાંથી દડદડ આંસુ પડે છે.)
(આંખમાંથી દડદડ આંસુ પડે છે.)
{{ps |બેલિફઃ| (ગળગળો થઈ જતાં) હા. એ જ તારો આ રવિયોભાઈ. રૂપાં! બેન, રૂપાં! તારી આ તેજીલી આંખે જ તું ઓળખાણી. તારી ઈ કાયા…?
{{ps |બેલિફઃ| (ગળગળો થઈ જતાં) હા. એ જ તારો આ રવિયોભાઈ. રૂપાં! બેન, રૂપાં! તારી આ તેજીલી આંખે જ તું ઓળખાણી. તારી ઈ કાયા…?}}
(દીપસંગ પ્રવેશે છે. ખોંખોંખોં એવી કૃત્રિમ ઉધરસ ખાતો રાયચંદ પણ સાથે આવે છે.)
(દીપસંગ પ્રવેશે છે. ખોંખોંખોં એવી કૃત્રિમ ઉધરસ ખાતો રાયચંદ પણ સાથે આવે છે.)
{{ps |રૂપાળીઃ| (લાજ કાઢીને) કાં, શું કરી આવ્યા?
{{ps |રૂપાળીઃ| (લાજ કાઢીને) કાં, શું કરી આવ્યા?}}
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, અતાર લગણ બાંધી મૂઠી હતી તે ઉઘાડી થઈ ગઈ. દાનતમાં વીંધ હોય ન્યાંકણે કોણ ભા જામીન થાતું’તું? સા’બ, આપણે આપણું કામ જ… ઉતરાવો ઘરેણાં. સા’બ, મારું લેણું વસૂલ થાવું જોઈં. સા’બ, પેંડા એ…ઈને પીળા ધમરખ જેવા. બીજું તો શું અપાય? આટલું સંભારણું.
{{ps |રાયચંદઃ| સા’બ, અતાર લગણ બાંધી મૂઠી હતી તે ઉઘાડી થઈ ગઈ. દાનતમાં વીંધ હોય ન્યાંકણે કોણ ભા જામીન થાતું’તું? સા’બ, આપણે આપણું કામ જ… ઉતરાવો ઘરેણાં. સા’બ, મારું લેણું વસૂલ થાવું જોઈં. સા’બ, પેંડા એ…ઈને પીળા ધમરખ જેવા. બીજું તો શું અપાય? આટલું સંભારણું.}}
{{ps |રૂપાળીઃ| હાંડા જેવા ગામમાં બધાના રામ રૂઠ્યા…?
{{ps |રૂપાળીઃ| હાંડા જેવા ગામમાં બધાના રામ રૂઠ્યા…?}}
{{ps |બેલિફઃ| (રાયચંદ શેઠને ઉદ્દેશીને) શેઠ! મારો વિશ્વાસ તો છે ને? એ લોકનો હું જામીન. પગી, ચાલો, ઊઠો. (ઊભો થતાં થતાં વહાલપથી) ભાણાભાઈ, કાં સંતાતા ફરો છો? (ગજવામાંથી આઠ આની કાઢીને) ભાણાભાઈ, મોં તો બતાવો! લ્યો. (શૂરસંગના હાથમાં પકડાવે છે.) પગી, આપણે ઉતારે જ જવાનું છે.
{{ps |બેલિફઃ| (રાયચંદ શેઠને ઉદ્દેશીને) શેઠ! મારો વિશ્વાસ તો છે ને? એ લોકનો હું જામીન. પગી, ચાલો, ઊઠો. (ઊભો થતાં થતાં વહાલપથી) ભાણાભાઈ, કાં સંતાતા ફરો છો? (ગજવામાંથી આઠ આની કાઢીને) ભાણાભાઈ, મોં તો બતાવો! લ્યો. (શૂરસંગના હાથમાં પકડાવે છે.) પગી, આપણે ઉતારે જ જવાનું છે.}}
(બેલિફ જાય છે.)
(બેલિફ જાય છે.)
{{ps |રાયચંદઃ| (ચૂંથાયેલ ઘરવખરી તરફ નજર નાખતાં) રૂપને સગપણ સાંધતા શી વાર!
{{ps |રાયચંદઃ| (ચૂંથાયેલ ઘરવખરી તરફ નજર નાખતાં) રૂપને સગપણ સાંધતા શી વાર!}}
<center>(પડદો)</center>
<center>(પડદો)</center>
{{Right|(ગુજરાતી એકાંકી સંગ્રહ)}}
{{Right|(ગુજરાતી એકાંકી સંગ્રહ)}}
<br>
{{HeaderNav2
|previous = જૂના જોડા
|next = વસ્ત્રાવરણ
}}
18,450

edits

Navigation menu