ચંદ્રહાસ આખ્યાન/કડવું ૧
{{Color|Blue|[[નારદ પાસેથી અર્જુન જાણે છે કે પોતાના અશ્વમેધના ઘોડાને ચંદ્રહાસનાં બાળકો લઈ ગયાં છે અને એ પોતાને પણ હરાવી દેવાની ક્ષમતા રાખે છે. એવું જાણ્યા પછી અર્જુનને આ બાળકોના પિતા ચંદ્રહાસની કથા સાંભળવાની ઇચ્છા થાય છે. એટલે નારદ ચંદ્રહાસની કથા અર્જુનને સંભળાવે છે. એમ પહેલા જ કડવામાં પ્રેમાનંદ આપણને વિષયપ્રવેશ કરાવી આપે છે.]}}
રાગ : કેદારો
પ્રથમ સમરું ગણપતિ, જયમ ટળે મારી દુર્મતિ;
સાહે કરો, માતા સરસ્વતી, હું બાળક કાંઇ લહેતો નથી;
ઢાળ
સાહે કરો, માતા સરસ્વતી, હું લાગું તમારે પાય;
વૈશંપાયન એણી પેરે બોલ્યા, સુણ જનમેજય રાજન;
પાંડવે પરાક્રમ કીધું ઘણું, ક્રોધ ધરીને કાય,
પછે હસ્તિનાપુરમાં રાજ્યે બેઠા, કુંતીકુંવર જે ધર્મ;
પણ યુધિષ્ઠિર અતિ દુઃખ પામ્યા, ઉપન્યો અંતર તાપ;
એટલે આવ્યા વ્યાસમુનિ, પૂછ્યો પાપ ગયાનો ભેદ
અશ્વની પૂંઠે રક્ષા કરવા, સંચર્યો અર્જુન;
વાટમાં જાતાં નીલધ્વજ[3] ને હંસધ્વજ[4] ભૂપાળ;
મણિપુર નગ્રે અશ્વ આવ્યો, રાજ્ય કરે બભ્રુવાહન[6];
પછે તુરી ત્યાં થકી પરવર્યો, સામો મળ્યો તુખાર;
રાય મયૂરધ્વજ મળ્યો આવી, કૃષ્ણને રહ્યો કર જોડ;
એક હૃદ આવ્યો જળ તણો, તે તરી ઊતર્યો વાજીન;
વડો પુત્ર પદ્માક્ષ નામે, એક મકરધ્વજ એહવું નામ;
ત્યાંહાં પાંડવની સેના વિષે હવો તે હાહાકાર;
વાત સાંભળી સવ્યસાચીને ઊપન્યો અતિ ક્રોધ;
પણ પાર તે પામ્યા નહિ, કહ્યો કિરીટીને નકાર;
વિચારીને વીનવ્યા અર્જુને ત્યહાં શ્રીકૃષ્ણ;
વળતા વિશ્વંભર ઊચર્યા : ‘સાંભળ, પાંડુકુમાર;
એવું કહીને મૌન લીધું પ્રભુ શ્રીગોપાળ;
હરિગુણ ગાતા વીણા વાતા આવ્યા નારદ ભગવાન;
ત્યારે દેવર્ષિ એમ બોલિયા, અર્જુન દીઠો દીન :
પછે ગદ્ગદ કંઠે થઈને બોલિયા તે પારથ :
સ્વર્ગ મૃત્યુ પાતાળ સઘળે, તમે જાઓ છો મુનિરાય;
વળતા ઋષિ એમ ઊચરે; ‘સાંભળ અતલિબલ અર્જુન;
દેવ દાનવ યક્ષ કિન્નર, ત્રૈલોક્ય ટોળે થાય;
ઋષિજીનાં વચન સુણીને, અર્જુન બોલ્યો વાણ :
‘કહો વીણાપાણ, વેગે, સાન્નિધ્ય શ્રીગોવિંદ રે.’
- ↑ વૃષકેતુ – કર્ણનો પુત્ર
- ↑ પ્રદ્યુમન – કૃષ્ણનો પુત્ર
- ↑ નીલધ્વજ – માહિષ્મતીનો રાજા
- ↑ હંસધ્વજ – ચંપકપુરીનો રાજા
- ↑ સુધન્વા અને સુરથ – હંસધ્વજના પુત્રો
- ↑ બભ્રુવાહન – અર્જુન અને ચિત્રાંગદાનો પુત્ર
- ↑ સવ્યસાચી – ડાબા અને જમણા બન્ને હાથે તીર ચલાવી શકે તેવો,અર્જુન
- ↑ વીણાપાણ – વીણાપાણિ; જેના હાથમાં વીણા છે તેવા, નારદ