સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૨/બાપુ ગાયકવાડ
[આપણું જૂનું ગુજરાતી સાહિત્ય ઘણુંખરું ભક્તિસાહિત્ય જ છે. પણ તેમાં પણ કવિઓએ વિવિધતા ઘણી બતાવી છે. નીચેના કાવ્યમાં સરળ અને ચોટદાર વાણીમાં સાચી ભક્તિનું સ્વરૂપ બતાવ્યું છે. મૂર્તિપૂજા, સ્નાન, જપ, ભેખ, વગેરે બહારના આચારને વળગી રહેવાથી કશું વળવાનું નથી, એ સ્પષ્ટતાથી કહ્યું છે. ૨. મત - અભિપ્રાય, વાદ, પંથ, જુદા જુદા પંથ શા માટે કાઢો છો? ૪. લાગા - કર. પ્રભુને નામે પ્રજા ઉપર જેઓ કર નાખે છે તેમની વિરુદ્ધ કહ્યું છે. કર તે પૈસાનો જ નહિ, આચારનો પણ. એટલે કે રોજ સવાર સાંજ મંદિરે જવું જ જોઈએ, ટીલાંટપકાં કરવાં જ જોઈએ, કથા સાંભળવી જ જોઈએ, વગેરે લાગા જ થયા. ૫. સૂધું—સીધું. વાઘા – વસ્ત્ર, વેશ, ભેખનાં ભગવાં કપડાં. ૬. ચીને - સમજે, ઓળખે. (સરખાવો : ‘જ્યાં લગી આતમા તત્ત્વ ચીન્યો નહિ ત્યાં લગી સાધના સર્વ જૂઠી.’ નરસિંહ) ઢાંક્યા - કપડાં પહેરેલા. નાગા – દિગંબર. ૮. પહાણો – પથ્થર (મૂર્તિનો). ૧૧. ખાંડો – ખંડિત, ભાંગેલો. ૧૪-૧૫. વાદવિવાદ - સામસામા પક્ષોએ એકમેકનાં લોહી પણ રેડ્યાનું ઇતિહાસ કહે છે. પ્રભુને જડ ગણે તે જ જડ — એવું ચોખ્ખું જ્યાં સંભળાવ્યું ત્યાં તરત તકરારો મચી. ૧૭. કાયાગઢ - શરીરરૂપી ગઢ. ૧૮. કર્યો રાણો – હોલવ્યો. ૨૦. હરિ કે હુકમ બિન - એટલી વચ્ચે હિંદીની છાંટ આવી ગઈ. આખા હિંદદેશમાં એક જાતની સરળ હિંદી ભાષામાં ભજનો ચાલતાં તેની અસર. જુઓ : ‘દેવે’—આપે, દે. (બ્રહ્માનંદ ૧,૪.) ૨૭. તારણતરણ — તારનાર. કેમકે પોતે જ તરનારી વસ્તુ છે. ૨૮. છાણો - સમજો. છાણવું – ચાળવું.]