|
|
| (18 intermediate revisions by 4 users not shown) |
| Line 1: |
Line 1: |
| {{BookCover | | {{BookCover |
| |cover_image = File:11-Harish-Minashru-Kavya-Title-600.jpg | | |cover_image = File:11-Harish-Minashru-Kavya-Title-600.jpg |
| |title = હરીશ મીનાશ્રુનાં કવિતા<br> | | |title = હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા<br> |
| |editor = અજયસિંહ ચૌહાણ<br> | | |editor = અજયસિંહ ચૌહાણ<br> |
| }} | | }} |
|
| |
|
|
| |
| * [[હરીશ મીનાશ્રુનાં કવિતા/પ્રારંભિક | પ્રારંભિક]]
| |
|
| |
|
| |
| == તિર્યગ્ગીતિ ==
| |
|
| |
| '''(એક અષ્ટમપષ્ટક)'''
| |
|
| |
| '''૧'''
| |
|
| |
| '''(Teenager કવિ, એક લૅન્ડસ્કેપ)'''
| |
|
| |
|
| |
| <poem>
| |
| {{Space}}ચંબેલીને પાંદે
| |
| ઝાકળનાં વલ્કલ પ્હેરીને બેઠી ગઝલ રૂપાંદે
| |
|
| |
| કમલપત્રમાં વલય, કીડીને ચરણે નેપુર બાજે
| |
| ઝૂલે મુદામય મલય, કવિવર સરવે કાન વિરાજે
| |
|
| |
| {{Space}}કલરવ કોમળ ટીપે ટીપે
| |
| {{Space}}મોતી છણકો કરતાં છીપે
| |
| {{Space}}પાંદડીઓમાં ગંધ પ્રવર્તી
| |
| {{Space}}સંવેદનની સાવ સમીપે
| |
|
| |
| સિંજારવની વ્યથા સમેટી છંદ વડે શું છાંદે
| |
| {{Space}}ચંબેલીને પાંદે
| |
|
| |
| ખરતું પીછું સહે, સ્વજન! વિશ્રંભકથા વ્યાકુળ
| |
| લીલો વાયુ વહે, વીંટાળી પોપટનાં પટકૂળ
| |
|
| |
| {{Space}}વાચા રમ્ય વિલસતી નભની
| |
| {{Space}}ચુંબનમાં છાયા સૌરભની
| |
| {{Space}}ધ્રિબાંગસુંદર ભરી સભામાં
| |
| {{Space}}લાજ લૂંટે કોમલ રિષભની
| |
|
| |
| કાગળ મધ્યે કુમુદિનીનો સ્પર્શ સજાવ્યો ચાંદે
| |
| {{Space}}ચંબેલીને પાંદે
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == વિદગ્ધ કવિ, એક વેસ્ટલૅન્ડસ્કેપ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| અમીં રે ગનપાઉડરનાં માણસો...
| |
| થોડાં સુંદર છૈંયે ઝાંઝાં છૈંયે ધિરબંગ
| |
| જેને તોપચી વ્હાલો ને વ્હાલો સાણસો
| |
|
| |
| મારે તે આંગણ હિરોશીમળાનું ઝાડ
| |
| ઝૂલે મડદાંનાં પાંદ ઝૂલે દધિચીનાં હાડ
| |
| મોગરાયે ભડથું થૈ ગિયા
| |
| :::કાળો કારતૂસ બન્યો કૂણો દેશ
| |
| ભૂરા ભડવાને માથે રાતું ફૂમતું
| |
| :::લીલાં ચેલકાં બાળીને પાડી મેંશ
| |
| નકશા રાંડ્યા તે બોડી બામણી
| |
| ::મારા ગામમાં બચી ના ગોકળગાય
| |
| અરેરે મારા ગામમાં બચી ના ગોકળગાય
| |
| એકલો ભાયાત ફૂંકે ફાચરો –
| |
| ::એને તેડવાને આયાં છે મસાણ સો
| |
| :::અમીં રે ગનપાઉડરનાં માણસો...
| |
|
| |
| તરણાં ઘોંટીને મૂશળ ઊગતાં
| |
| ::ભોમકાની ખસી ગઈ ઠેઠ આંબોઈ
| |
| બળતણ ખૂટ્યાં તો મનખા મોકલ્યા
| |
| ::રાતું ઘાશલેટ બની ગિયાં લોઈ
| |
| ::શેપટાં ઉખાડી દીધાં આભનાં
| |
| જેણે ચેહમાં નીચોવ્યાં પૂમડાં ગાભનાં
| |
| નિત પાંચ ઝૂડી બંધૂકોને ફૂંકતી
| |
| ::મારી શિકોતેર પેઢીઓને જોઈ
| |
| ::ખાખી ધુમાડામાં ધરુજતી જોઈ
| |
| પેણનો યે ટોટો પીસી આટલું
| |
| :અમીં લખ્યું તેને ઝાઝું કરી જાણસો
| |
| :અમીં રે ગનપાવડરના માણસો....
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પર્જન્યસૂક્ત : ૨ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| અહીં તો
| |
| પ્રિય અને પર્જન્ય,
| |
| નથી કો અન્ય–
| |
| કેવળ
| |
| : હું
| |
| ::: તે
| |
| ઝળહળ જળમાં અંતર્ધાન :
| |
| (રખે ને આજ કવિતા લખે)
| |
| મૌનમાં
| |
| શબ્દ સકળ તે મ્યાન!
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પર્જન્યસૂક્ત : ૧૦ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| નયન થકી રે નેહ
| |
| ::નીતરે નેવાં પરથી નીર
| |
| ઘરમાં પલળ્યાં પ્રિયજન
| |
| ::કુંજે ભીંજ્યાં કોયલકીર
| |
|
| |
| જરકશી મેઘબિજુલી ઊડે
| |
| આજ પધારે ચડી ગરુડે
| |
|
| |
| બંશીવટને પુંજ પાંદડે
| |
| ::ઝગમગતો આહીર
| |
|
| |
| સ્તનમંડળ પર મેહુલમોતી
| |
| ત્રફડે તગતગ જળની જ્યોતિ
| |
|
| |
| ગોપવનિતાનાં લયવ્યાકુળ
| |
| ::ચળકે ચરણાં ચીર
| |
|
| |
| જળઝૂલણા વન વૃંદાવનનું
| |
| બુંદ બિલોર ઝરે કંચનનું
| |
|
| |
| સ્યાહી ઝબોળી જીર્ણ દ્વારિકા
| |
| ::ઝૂરે, નરી કથીર
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પર્જન્યસૂક્ત : ૧૧ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| મોરનું મ્હેણું અષાઢે સાંખવું સારું નહીં
| |
| આ રીતે ભડલીવચન કૈં ભાખવું સારું નહીં
| |
|
| |
| એકલાં જાણી રખે આવી ચડે એનાં સ્મરણ
| |
| આંખમાં પાણીનું જોખમ રાખવું સારું નહીં
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પર્જન્યસૂક્ત : ૧૪ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| આ વરસ એવું જલદ વરસાદનું ટીપું ખરે
| |
| કે તને અંગતપણું તારું પલળતું સાંભરે
| |
|
| |
| શ્રાવણે પોપટ અને પરદેશ બહુ લીલા બને
| |
| એટલે કાયમ તું લીલાં પાંદડાં ચૂંટ્યાં કરે
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પર્જન્યસૂક્ત : ૧૯ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| :::::જળથી ઢાંકી
| |
| ::અતિશય વાંકી
| |
| ::::::: ખીલી અષાઢી બીજ
| |
| હોઠ બધાંયે ચુંબન ચુંબન, બીજ બધાં ઉદ્બીજ!
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પ્રેમસૂક્ત : ૨ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| તમે પુષ્પ ચૂંટ્યું
| |
| તો મેં ગંધ
| |
| તમે પાદુકા ઉતારી
| |
| તો મેં પંથ
| |
| તમે ત્યજ્યાં પટકૂળ
| |
| અને મેં ત્વચા
| |
| હવે ઝળહળે તે કેવળ પ્રેમ
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પ્રેમસૂક્ત : ૧૪ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| સ્તનથી
| |
| :: વધુ ઉત્તુંગ
| |
| નાભિથી વધુ ગહન
| |
| જંઘાથી
| |
| :: વધુ ગુહ્ય
| |
| નિતમ્બથી વધુ ભીષણ
| |
| આ વિશ્વમાં
| |
| :: અન્ય શું છે?
| |
| તેં ઉત્તર ન વાળ્યો
| |
| માત્ર ઝગમગી જળની પ્રહેલિકા
| |
| નેત્રને ખૂણે
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પ્રેમસૂક્ત : ૧૫ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| આ
| |
| નિબિડ સ્પર્શ શું છે? –
| |
| ::: કદાચ અપભ્રંશ દૂરતાનો
| |
|
| |
| આલિંગન માટે ફેલાવેલા બાહુઓ
| |
| આકાશમાં ઉમેરી દે છે
| |
| થોડુંક વધુ આકાશ
| |
|
| |
| આ ચુંબન
| |
| રમ્ય આકૃતિ રચે છે
| |
| આપણાં જ હોઠનાં શૂન્યની
| |
|
| |
| નીરવ મધ્યરાત્રિને
| |
| ચંદ્ર કે ચાંદની જેવી ચેષ્ટાથી પણ
| |
| ખલેલ જ પહોંચે છે
| |
| ત્યારે
| |
| હું કંપિત સ્વરે
| |
| પ્રેમનો એકરાર કરવા મથે છે
| |
| જ્યારે હું કરતો રહું છું પ્રેમ
| |
| :::::: અવાક્
| |
|
| |
| ::::: આ ચક્રવાક
| |
| :::: અને ચક્રવાકી
| |
| મિલનની પળ એ બન્નેવને
| |
| :: ઠેરવે છે એકાકી
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પ્રેમસૂક્ત : ૧૭ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| યુદ્ધ આદરવાની તારી એ ખૂબી
| |
| અન્યને લાગે કે જાણે તહકૂબી
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પ્રેમસૂક્ત : ૨૦ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| ત્વચા ઉપર તો નિરંતર તમારો સ્પર્શ મળે
| |
| ને દૂરતામાં કેટલાં પ્રકાશવર્ષ મળે
| |
| ઘડે છે વ્યૂહ પ્રેમનો આ સુખડની કાયા
| |
| તમારી સાથે હવે નિત્યનો સંઘર્ષ મળે
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == જન્મારો ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| ::ઘરમાં હુવાવડીનો ખાટલો ને
| |
| જીવ મારો ચીઠાં લખે છ ચબૂતરે
| |
|
| |
| ફળિયે શરાધિયાના દા’ડા ફરે ક
| |
| ::મારી ઢોચકીમાં તૈડ પડી તૈડ
| |
| પોદળો યે છૉણું થૈ ભડભડ ચેત્યો ક
| |
| :::મનખાની મેલ બધી પૈડ
| |
|
| |
| ભૂખે મરે છ ભાંજઘડિયાનાં છોકરાં
| |
| ::ને ગડભાંજે ગોદડીમાં મૂતરે
| |
|
| |
| લેમડાની હળી જેવી ઘૈડિયાંની જાત
| |
| ::એની ચેટલીક કરવાની ઠાઠો
| |
| હાહ જરી અધરાતે હેઠો બેઠો ક
| |
| ::તૈં ઠૂંઠવો મેલીને ચિયો નાઠો
| |
|
| |
| કોણ મારાં ખાહડાં પે’રીને ટૈણપો
| |
| ::પાદરની પેલી પા ઊતરે?
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == ત્રિપદી ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| થરથર કેસરકિરણ પરોઢે
| |
| પ્રિયજન અરસપરસને ઓઢે
| |
| તેજકટારી તૃણની પત્તી
| |
| માંહ્ય લીલોકચ સૂરજ સોઢે
| |
| ૦
| |
| સરગમમાં તેતર ને સૂડા
| |
| વાજીંતર : રાતાં કેસૂડાં
| |
| પલાશમાં ને ભીમપલાશમાં
| |
| ભેદ કરે તું? ફટ્ રે ભૂંડા
| |
| ૦
| |
| ગુંજાફળના દીપ પ્રજાળી
| |
| જળઝીંગોર ઝરે દ્રુમડાળી
| |
| મેઘફૂલથી તોળ્યા મઘમઘ
| |
| સવા વાલ કેવળ વનમાળી
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == વ્હાલશેરીનાં પદો : ૧ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| :::આજની ઘડી તે રળિયામણી હોજી
| |
| માઘ મહીં માંગી વ્હાલેશરીએ પડવાથી
| |
| :::પૂનમ લગીની પ્હેરામણી હોજી
| |
|
| |
| પાંદડાં ખરે છે એ તો ઝાડની કટેવ, પાંચ
| |
| :::પોપટા ઊડે તો કહું પાનખર
| |
| હરિરસઘેલી વસંત વંન મેલીને
| |
| :::બેઠી જીભલડીના પાન પર
| |
|
| |
| ચુંબનવિભોર હોઠ વંઠેલા દીસે છે
| |
| :::કેમ કરી ગાશું વધામણી હોજી
| |
|
| |
| ઝાંઝર માગું તો લાવે તુલસીની માંજર શું
| |
| :::મઘમઘતું હેમનું ઘરેણું
| |
| અણવટ માગું તો ધરે બંશીવટ, લોળિયાની
| |
| :::લ્હાયમાં વજાડી રહે વેણુ
| |
|
| |
| લટકાવી રાતી ચણોઠડીની લૂમ, હરિ
| |
| :::લટકે ફંજેટી દિયે દામણી હોજી
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == વ્હાલશેરીનાં પદો : ૧૦ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| કીધાં કીધાં કીધાં વ્રજમાં વિપરીત કૌતક કીધાં રે
| |
| એકલડા વહાલેશરીને અબળાએ લૂંટી લીધા રે
| |
|
| |
| દહીંદૂધનાં માટ ઠાલવી ઠાલાં શિર પર ધાર્યાં રે
| |
| મહી ઊભરાયાં હોય એહવાં કપટ કરી શણગાર્યાં રે
| |
| કંચવાની કસ કસી, તસોતસ મદનમનોરથ ભીડી રે
| |
| મહિયારણ રણઝણતી હરિનો મદ હણવાને હીંડી રે
| |
|
| |
| સાધે સાધે સાધે લલના લાગ લીલાનો સાધે રે
| |
| ભરવાડાના ભાણેજડાને ગોરસગ્રાસ ન લાધે રે
| |
|
| |
| મૃગનયણી મોહનને અવળી દાણ માંગતી વળગી રે
| |
| રઢ લીધી તે રઢિયાળાંથી ક્ષણુ ન રેહેતી અળગી રે
| |
| વેણુસોતાં અધર વળી પદરેણુસોતાં તળિયાં રે
| |
| ચુંબન ને આલિંગનસોતાં પિયુ માગ્યા પાતળિયા રે
| |
|
| |
| પીધા પીધા પીધા તે રસ અરસપરસના પીધા રે
| |
| લેહ થકી લંપટ તે દાણ અનોપમ લીધાં દીધાં રે
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == શબદ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| :::સંતને સર્વનાં નિત્યનાં નોતરાં
| |
| પૂરવના પવન પ્રગટ્યા પરોણા બની
| |
| :::ગંધનાં પંથ ને ફૂલનાં ચોતરા
| |
|
| |
| જેણે ઝાકળ વીંટેલી અગનપામરી
| |
| ઉર ધરી, પ્રિયને ઢોળી હો ચામરી
| |
|
| |
| :નયનનાં ભવન ત્યાં ઝળહળે સોંસરાં
| |
| એહને ઉંબરે સંતની ચાખડી
| |
| ::તાપ જેણે તપ્યા ચીતરા ઓતરા
| |
|
| |
| સ્નેહ-સાકર ભળે જેમ કંસારમાં
| |
| સત્તસંગત : રૂડો સ્વાદ સંસારમાં
| |
|
| |
| :::કોણ ફાકે કઠણ કાળના કોદરા
| |
| જે અમીકોળિયે નંદ પામે અતિ
| |
| :::પલકમાં પરહરિ ફંદ ને ફોતરાં
| |
|
| |
| નવલખાં આંસુનાં બુંદ લોહ્યાં, અરે
| |
| ઓઘરાળા થકી મુખ સોહ્યા કરે
| |
|
| |
| ::નામ પૂછી, પૂછી ગામ ને ગોંદરા
| |
| શેઠનો શેઠ તે ઠેઠ આવ્યો પછી
| |
| :::વેઠ શાને કરે વ્રેહવાણોતરા?
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પદપ્રાંજલિ : ૧ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| ::::સાધો, આ તે સત કે ભ્રમણા
| |
| એક હરિ આલો તો તરત જ કરી બતલાવે બમણા
| |
|
| |
| ::::પ્રેમગલીની વચ્ચે બોલાવે
| |
| ::::::કીમિયાગર કપટી
| |
| ::::હરિમાં હું ને હુંમાં હરિ
| |
| ::::::ત્યાં ઊભા ચપટી ચપટી
| |
|
| |
| સુખની જ્યાં કોઈ મણા નહીં : સગપણનું નામ સુખમણા
| |
|
| |
| ::::હું જ મને ઢાંકીને
| |
| ::::::બેઠો રહું મારી પછવાડે
| |
| ::::ઢાંકપિછોડા છોડ, હરિ
| |
| ::::::થઈ જાશે ખડાં રૂંવાડે
| |
|
| |
| હું ને ઊહું કહું તો હરિ ભેટે હમણાં ને હમણાં
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પદપ્રાંજલિ : ૧૪ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| ::::સાધો, મુરશિદ નર્યો નઠારો
| |
| એક કીડીને માથે મૂક્યો કમળતંતુનો ભારો
| |
|
| |
| :::મહિયારણની માફક એ તો
| |
| ::::::હરિ વેચવા હાલી
| |
| વણકર મોહી પડ્યો તો રણઝણતી
| |
| ::::::ઝાંઝરીઓ આલી
| |
|
| |
| ચૌદ ભુવનને ચકિત કરે એવો એનો ચટકારો
| |
| :::બધું ભણેલું ભૂલવાડી દે
| |
| ::::::એવો એક જ મહેતો
| |
| :::ત્રિલોકની સાંકડ ભાળી
| |
| ::::::કીડીના દરમાં રહેતો
| |
| નથી કોદરા કોઠીમાં, કેવળ કંઠે કેદારો
| |
| </poem>
| |
|
| |
| == પદપ્રાંજલિ : ૩૪ ==
| |
|
| |
| <poem>
| |
| ::::સાધો, એ શું મદિરા ચાખે
| |
| દરાખનો જે મરમ ભૂલીને વળગ્યો જોઈ રુદરાખે
| |
|
| |
| ::નભ આલિંગન લિયે નિરંતર
| |
| :::::તો ય વિહગ બૈરાગી
| |
| ::ભગવામાં યે ભરત ભરીને
| |
| ::::::સોહે તે અનુરાગી
| |
|
| |
| એક અજાયબ મુફલિસ દેખ્યો જેને લેખાં લાખે
| |
| ::તુલાવિધિ મુરશિદની કરવા
| |
| :::::મળે જો એક તરાજુ
| |
| ::સવા વાલ થઈ પડખેના
| |
| ::::પલ્લામાં હું જ બિરાજુ
| |
| ના ઊકલે એ કોઈ ઉખાણે, ના પરખાય પલાખે
| |
| </poem>
| |
| <center>◼</center>
| |
| <br> | | <br> |
| | {{Box |
| | |title = પ્રારંભિક |
| | |content = |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/‘એકત્ર’નો ગ્રંથગુલાલ|‘એકત્ર’નો ગ્રંથગુલાલ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પ્રારંભિક | પ્રારંભિક]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/સંપાદક-પરિચય|સંપાદક-પરિચય]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/સર્જક-પરિચય|સર્જક-પરિચય]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કૃતિ-પરિચય|કૃતિ-પરિચય]] |
| | }} |
| | <br> |
| | {{Box |
| | |title = અનુક્રમ |
| | |content = |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/તિર્યગ્ગીતિ|તિર્યગ્ગીતિ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/વિદગ્ધ કવિ, એક વેસ્ટલૅન્ડસ્કેપ|વિદગ્ધ કવિ, એક વેસ્ટલૅન્ડસ્કેપ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પર્જન્યસૂક્ત : ૨|પર્જન્યસૂક્ત : ૨]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પર્જન્યસૂક્ત : ૧૦|પર્જન્યસૂક્ત : ૧૦]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પર્જન્યસૂક્ત : ૧૧|પર્જન્યસૂક્ત : ૧૧]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પર્જન્યસૂક્ત : ૧૪|પર્જન્યસૂક્ત : ૧૪]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પર્જન્યસૂક્ત : ૧૯|પર્જન્યસૂક્ત : ૧૯]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પ્રેમસૂક્ત : ૨|પ્રેમસૂક્ત : ૨]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પ્રેમસૂક્ત : ૧૪|પ્રેમસૂક્ત : ૧૪]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પ્રેમસૂક્ત : ૧૫|પ્રેમસૂક્ત : ૧૫]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પ્રેમસૂક્ત : ૧૭|પ્રેમસૂક્ત : ૧૭]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પ્રેમસૂક્ત : ૨૦|પ્રેમસૂક્ત : ૨૦]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/જન્મારો|જન્મારો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ત્રિપદી|ત્રિપદી]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/વહાલેશરીનાં પદો : ૧|વહાલેશરીનાં પદો : ૧]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/વહાલેશરીનાં પદો : ૧૦|વહાલેશરીનાં પદો : ૧૦]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/શબદ|શબદ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પદપ્રાંજલિ : ૧|પદપ્રાંજલિ : ૧]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પદપ્રાંજલિ : ૧૪|પદપ્રાંજલિ : ૧૪]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પદપ્રાંજલિ : ૩૪|પદપ્રાંજલિ : ૩૪]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/દામ્પત્ય|દામ્પત્ય]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/આનંત્યસંહિતા : ૭|આનંત્યસંહિતા : ૭]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/આનંત્યસંહિતા : ૧૦|આનંત્યસંહિતા : ૧૦]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/સ્થળસંહિતા|સ્થળસંહિતા]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પંખીપદારથ : ૪|પંખીપદારથ : ૪]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/શબરી ચીતરવા વિશે|શબરી ચીતરવા વિશે]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ગૃહસ્થસંહિતા|ગૃહસ્થસંહિતા]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ગૃહિણી : ૫|ગૃહિણી : ૫]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/છાપાવાળો છોકરો|છાપાવાળો છોકરો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/બનારસ ડાયરી-૧૩|બનારસ ડાયરી-૧૩]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ચન્દ્ર વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૬|ચન્દ્ર વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૬]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ચન્દ્ર વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૯|ચન્દ્ર વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૯]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કવિતા વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૧|કવિતા વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૧]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કવિતા વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૭|કવિતા વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૭]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કવિતા વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૮|કવિતા વિષે ચાટૂક્તિઓ : ૮]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પુત્રવધૂને|પુત્રવધૂને]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/દીર્ઘકાવ્ય ‘નાચિકેતસૂત્ર’નો એક અંશ|દીર્ઘકાવ્ય ‘નાચિકેતસૂત્ર’નો એક અંશ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/વિષાદયોગ ધ્રિબાંગસુંદરનો|વિષાદયોગ ધ્રિબાંગસુંદરનો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કવિતા વિષે જુબાની ધ્રિબાંગસુંદરની|કવિતા વિષે જુબાની ધ્રિબાંગસુંદરની]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/તૃણને ચૂંટું તો લીલું દર્દ ઊગે જેમને|તૃણને ચૂંટું તો લીલું દર્દ ઊગે જેમને]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કથા પ્રેમની કહું તને અથથી ઇતિ|કથા પ્રેમની કહું તને અથથી ઇતિ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/હું નિકટ છું, નખની માફક વેગળો પણ કહી શકે|હું નિકટ છું, નખની માફક વેગળો પણ કહી શકે]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ઘા ઉપર ચપટી લવણ આપું તને|ઘા ઉપર ચપટી લવણ આપું તને]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/મુક્તાવલી|મુક્તાવલી]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ઈબ્લિસ/અલ્લા, સુબહાનલ્લા|ઈબ્લિસ/અલ્લા, સુબહાનલ્લા]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/એક રતિકાવ્ય : ૧ કાવ્યપૂર્વ|એક રતિકાવ્ય : ૧ કાવ્યપૂર્વ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કાવ્યમધ્ય : ૨|કાવ્યમધ્ય : ૨]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/વ્યંજના|વ્યંજના]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/અભિધા|અભિધા]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કાવ્યઉત્તર|કાવ્યઉત્તર]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/છટ્|છટ્]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/સુનો ભાઈ સાધો|સુનો ભાઈ સાધો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/એક મુફલિસની રેવડી જાણે|એક મુફલિસની રેવડી જાણે]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/જરી ફુરસદ મળી છે તો મરી પરવારવું, સાધો|જરી ફુરસદ મળી છે તો મરી પરવારવું, સાધો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ઝળહળે જે જાગરણપર્યંત એ રાત જ જુદી|ઝળહળે જે જાગરણપર્યંત એ રાત જ જુદી]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/છે અજનબી છતાંય રિશ્તેદાર છે, સાધો|છે અજનબી છતાંય રિશ્તેદાર છે, સાધો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/મસ્જિદ ઉપર અવાજોની લીલ બાઝવાની|મસ્જિદ ઉપર અવાજોની લીલ બાઝવાની]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/તેજ તાવે છે સત સતાવે છે|તેજ તાવે છે સત સતાવે છે]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/કાશીમાં તો ના મળ્યા કોઈનાય સરનામે કબીર|કાશીમાં તો ના મળ્યા કોઈનાય સરનામે કબીર]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/ન’તા નવદ્વીપ નવખંડા અહાહાહા અહોહોહો|ન’તા નવદ્વીપ નવખંડા અહાહાહા અહોહોહો]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/જે પળે ચિઠ્ઠીચબરખી પ્રેમની પાતી બને|જે પળે ચિઠ્ઠીચબરખી પ્રેમની પાતી બને]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/એટલું સત તો ક્યાંથી લાવું હું|એટલું સત તો ક્યાંથી લાવું હું]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/અરે શેખ, તારી આ...|અરે શેખ, તારી આ...]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પુણ્ય સ્મરણ : નર્મદ|પુણ્ય સ્મરણ : નર્મદ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પુણ્ય સ્મરણઃ મનહર મોદી|પુણ્ય સ્મરણઃ મનહર મોદી]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પુણ્ય સ્મરણ : ઉમાશંકર જોશી|પુણ્ય સ્મરણ : ઉમાશંકર જોશી]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પુણ્ય સ્મરણ : હરિવલ્લભ ભાયાણી, મકરંદ દવે|પુણ્ય સ્મરણ : હરિવલ્લભ ભાયાણી, મકરંદ દવે]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/પુણ્ય સ્મરણ : રાવજી પટેલ|પુણ્ય સ્મરણ : રાવજી પટેલ]] |
| | * [[હરીશ મીનાશ્રુની કવિતા/સ્મરણપુણ્ય : રમણિક સોમેશ્વર|સ્મરણપુણ્ય : રમણિક સોમેશ્વર]] |
|
| |
|
| == દામ્પત્ય ==
| | }} |
| '''(a song of solitude)'''
| |
| | |
| <poem>
| |
| સૂર્યનું પૂમડું મારા રુધિરથી રાતું અસ્તાચળે
| |
| :::::::::: આ પળે.
| |
| વ્રણ અને ચુંબન મારી ત્વચાનાં મર્મસ્થળો છે :
| |
| આ કોની તર્જનીનું રહસ્ય
| |
| ઔષધિના રસની જેમ રેલાઈ રહ્યું છે?
| |
| આ કઈ ભાષાની અનુકંપા કંપી રહી છે મારા હોઠમાં?
| |
| Your name is the capital of my language
| |
| My Master!
| |
| હું
| |
| – જરકશી ત્વચાનો સમુદ્ર છેદીને કાંઠે આવી રહેલો મરજીવો–
| |
| દુઃખના પ્રકાશમાં નિતાંત ધવલને શરણે જઈ રહ્યો છું.
| |
| *
| |
| અગ્નિનું કમળ ખૂલ્યું
| |
| અને તેં મારું તવાયેલું શરીર આ વિશ્વને પાઠવ્યું
| |
| તે દિવસની વાત છે :
| |
| {{Space}}હીરાકણી સદૃશ્ય શૂન્યથી મઢેલાં તારાં પયોધર–
| |
| {{Space}}કૃપાથી પુષ્ટ અને અતિથ્યથી ઉન્નત.
| |
| {{Space}}એમાં દાટી દીધા તેં મારા કુમળાભીરુ હોઠ–
| |
| {{Space}}અવ્યક્ત અને અધૂરા!
| |
| ::::::: નિરાલમ્બ
| |
| ::::::::: ભાષાથી.
| |
| | |
| આનંદ અને પીડાથી અધિક લલિત બનેલી, હે ભાવલલિતા!
| |
| આજે મને કબૂલ ક૨વા દે :
| |
| ::: તેં દૂધે ધોઈ છે મારી ક્ષુધાને, તૃષાને
| |
| ધાત્રી! તારા અનુગ્રહે મારાં આંતરડાં આકાશગંગાથી પલાળ્યાં છે.
| |
| તૃણની નીલમપાંદડી જેવી તૃષ્ણા
| |
| પુરુષની રુવાંટી બનીને ખીલી રહી હતી
| |
| તે દિવસની વાત છે :
| |
| {{Space}}તારી કંબુગ્રીવામાં દાડિમની નક્ષત્રકળીઓનો આરોપ
| |
| {{Space}}કોમળ અનુરાગથી ભરેલો દોષ તારા સ્પર્શમાં
| |
| {{Space}}હે માનસગૌરી!
| |
| {{Space}}મારા હોઠ હરીફ બની ચૂક્યા હતા ચંદ્રોદયના
| |
| {{Space}}અને ચિત્ત ઉત્કંઠ હતું તારા ચૈત્રી સિંજારવ પ્રતિ.
| |
| પરંતુ શરીરે સંતાડી ષોડશ સૂર્યમુખનું વૃંદ
| |
| સમયે દૂષિત કર્યાં મન, મજ્જા અને મૈત્રી
| |
| ને વિભૂષિત કર્યાં તારાં ખંજન,
| |
| ::::::: ઘાટી વેદનાથી.
| |
| વ્રત અને વિશ્વાસથી કૃશ બનેલી, હે વૈદૂર્યકિશોરી!
| |
| આજે મને કબૂલ કરવા દે :
| |
| {{Space}}મધરાતનો પવન જેમ રજકણમાં છુપાવી રાખે છે ઝાકળનો શૃંગાર
| |
| {{Space}}ઝાંખા પ્રકાશમાં તરતું પરોઢપંખી
| |
| {{Space}}જેમ છુપાવી રાખે છે નિશિવાસરની વ્યંજના
| |
| {{Space}}એમ
| |
| {{Space}}સ્રગ્ધરા છંદની મંજૂષામાં
| |
| {{Space}}વ્યાકુળ બનીને મેં મારી વાસનાઓ છુપાવી રાખેલી.
| |
| *
| |
| તારા દેહમાંથી પસાર થઈ ચૂકેલો સમય
| |
| ષડ્ઋતુ બની વ્યક્ત થતો હતો મારો ઉદ્યાનમાં
| |
| દિવસની વાત છે :
| |
| {{Space}}મણિધર વૃત્તિના અંધકારમાં મેં તને નિહાળી.
| |
| {{Space}}આંસુમાં જેમ પ્રતિબિંબ પડે છે પ્રીતિ અને પ્રારબ્ધનું
| |
| {{Space}}એમ તારા દબાયેલા નીચલા હોઠમાં
| |
| {{Space}}પ્રતિબિંબ મારી રતાશભરી અભિધા અને અધૂરપનું.
| |
| {{Space}}હડપચી પર સ્ફટિકના લંપટ પ્રહરો,
| |
| {{Space}}તક્ષકની સર્ગશક્તિનો આવિર્ભાવ તારી અનામિકામાં,
| |
| {{Space}}તારાં સદ્ય રજસ્વલા ગાત્રોઃ
| |
| {{Space}}જાણે વિષ અને અમૃતનો સંધિકાલ.
| |
| {{Space}}કપૂરના પવનમાં ચાંદનીનું વાસ્તુશિલ્પ તારું યૌવન બનીને રઝળતું હતું,
| |
| :::::::::::::: અનુપમ અને ઉચ્છૃંખલ.
| |
| | |
| મારા દૃષ્ટિક્ષેપથી અધિક સ્પષ્ટ અને સંદિગ્ધ બનેલી, હે પ્રિયદર્શિની!
| |
| આજે મને કબૂલ કરવા દે :
| |
| {{Space}}મારા વિરહી સ્નાયુઓએ આશકા લીધી
| |
| {{Space}}તારા દર્પણની
| |
| {{Space}}તે ક્ષણે જ
| |
| {{Space}}તારા શરીરની કિરણથી ગૂંથેલી કિનારી પર
| |
| {{Space}}સુકુમાર મૃત્યુની મિતિનો આરંભ થઈ ચૂક્યો હતો.
| |
| *
| |
| વ્રણ અને ચુંબનથી
| |
| રળિયાત હતું મારું રુધિર
| |
| તે દિવસની વાત છે :
| |
| {{Space}}કસ્તુરીવધૂ! તારી અપેક્ષાનું આધિપત્ય–
| |
| {{Space}}એક પ્રબળ ઘ્રાણસત્ય
| |
| {{Space}}ઝરી ચૂક્યું હતું મારાં અસ્થિની શિલાઓ પર.
| |
| {{Space}}વીતી ચૂકેલી વસંતે
| |
| {{Space}}તરછોડાયેલાં તારાં દીર્ઘ ચુંબનો
| |
| {{Space}}ફળોની વાટિકામાં
| |
| {{Space}}જાંબલી દ્રાક્ષની લૂમ બનીને ઝૂલતાં હતાં –
| |
| {{Space}}પ્રિયતમના હોઠના પ્રલોભનથી.
| |
| {{Space}}નિત્યના રંભોરુવિલાસે વધુ મુલાયમ અને આર્દ્ર બનેલો
| |
| {{Space}}કદળિવનનો વલ્લભ વાયુ
| |
| {{Space}}તારા અંતઃપુરમાં તેજોવધથી પરકીયાનો પ્રસ્વેદ લૂછતો હતો.
| |
| {{Space}}તારું ઉત્તરીય પણ જેનો તાગ લઈ શક્યું નહીં.
| |
| {{Space}}તે શંખપુષ્પી સ્તનો અને વિજયેતા નાભિથી
| |
| {{Space}}તેં પડકારી હતી. મારી સત્તાને.
| |
| શીતળ ચંદ્રની ફોતરી જેવા વધેલા નખથી
| |
| તેં મારા વ્રણ અને વડવાનલને ખોતર્યા હતા,
| |
| :::::::: ખંત અને ખાતરીપૂર્વક.
| |
| | |
| ભોગથી અધિક ભંગૂર અને ગુહ્ય બનેલી, હે વિકટનિતમ્બા!
| |
| આજે મને કબૂલ કરવા દે :
| |
| {{Space}}તારી રુવાંટી પરથી ઊઠેલા ઝીણાકુમળારતુંબડા અસૂરો
| |
| {{Space}}મારી ત્વચાના છિદ્રછિદ્રમાં ઘર કરીને
| |
| {{Space}}કુસુમના આયુધથી હણી રહ્યાં છે મારી ભાષાને.
| |
| *
| |
| મનુષ્યજાતિની ત્વચામાં સમાવી શકાય એટલાં દુઃખોનું ઐશ્વર્ય
| |
| મારા એકલાની ત્વચામાં સચવાતું હતું
| |
| તે દિવસની વાત છે :
| |
| {{Space}}મારાં આંસુ અને આલિંગનથી જ બળતો હતો તારો દીપક
| |
| {{Space}}મારા નિઃશ્વાસના ચક્રવાતમાં
| |
| {{Space}}વધુ દીપ્તિમંત ફરફરતી હતી શગની સૂકી પાંદડી
| |
| {{Space}}તારા શુક્રોદરમાં ઊછરતો હતો મારો ભવ :
| |
| ::::::::::: સાચું કહું તો પરાભવ.
| |
| {{Space}}અનુભૂતિ અને આસ્થાથી અત્યંત એકાકી બની ચૂકેલો ભરથાર
| |
| {{Space}}મનુષ્યકુળની વ્યથાને ઘૂંટીને પૂછતો હતો :
| |
| {{Space}}શી રીતે હોલવી નાખું ક્ષુધાને, તૃષ્ણાને, તપને, તંદ્રાને
| |
| {{Space}}લયને, લાંછનને, તૃષ્ણાને, તને-છદ્મભાર્યાને?
| |
| | |
| સમય અને સુખથી અધિક શ્લથ બનેલી, હે વૃદ્ધ તમ્બોલિની!
| |
| આજે મને કબૂલ કરવા દે :
| |
| {{Space}}તારા તામ્બુલરસ ભલે ઘવાયેલા હતા. મારા હોઠ,–
| |
| {{Space}}હું પાનખરની પ્રતીક્ષામાં ઊભો હતો
| |
| {{Space}}તારી વાસનાની કરમાયેલી છાલ ઓઢીને
| |
| {{Space}}નિયતિના જરામય વૃક્ષમાં.
| |
| *
| |
| જેમ અંજલિમાંથી જળ
| |
| {{Space}} પવનમાંથી સળ
| |
| એમ સરી રહ્યું છે દામ્પત્ય, શૈયામાંથી.
| |
| નારીની તન્માત્રાનો યાત્રિક
| |
| અનંતના પાત્રમાં ચરણ બોળીને થાક ઉતારે છે.
| |
| કૃપાનું નિરામય કવચ ઢાંકે છે રૂપેરી રચનાને
| |
| ત્યારે શબ્દ પ્રકટે છે.
| |
| જરકશી ત્વચાનો સમુદ્ર છેદીને કાંઠે આવી રહેલો મરજીવો
| |
| I, the initial of infinity
| |
| દુઃખના પ્રકાશમાં નિતાંત ધવલને શરણે જઈ રહ્યો છું :
| |
| {{Space}}I have lost my lips in the language
| |
| {{Space}}હે આદિત્ય!
| |
| {{Space}}હું તારી તર્જની સાહીને તરી રહ્યો છું.
| |
| </poem>
| |
| | |
| == આનંત્યસંહિતા : ૭ ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| યુયુત્સુ
| |
| હે રમ્ય કથાના નાયક
| |
| જેમ શાસ્ત્ર
| |
| તેમ શસ્ત્ર પણ મિથ્યા છે
| |
| | |
| હંતા અને હંતવ્યનો ભેદ જ
| |
| યુદ્ધનું મૂલ કારણ છે
| |
| હે મુકુરવિલાસી
| |
| | |
| જે ક્ષણે આ ભેદ મટશે
| |
| શસ્ત્રમાં સંજીવની પ્રકટશે
| |
| | |
| પ્રહર પ્રહારનો છે
| |
| પરાજયના ગહન સ્વીકારનો છે
| |
| | |
| છિન્ન હો રથનું ચક્ર
| |
| સરી જવા દો ગાંડિવ
| |
| ગળી જવા દો ગાત્ર
| |
| ધારણ કરો મૃત્યુનું અસિધારાવ્રત
| |
| આઠમા કોઠે
| |
| અભયનો નિવાસ છે
| |
| | |
| કૃપા કરી મારો પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લો :
| |
| હું
| |
| અસ્તિ અને આસ્થાનો
| |
| વિષ્ટિકાર છું
| |
| </poem>
| |
| | |
| == આનંત્યસંહિતા : ૧૦ ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| પરિઘનો પ્રવાસી
| |
| ક્યાંય ન પહોંચવા માટે
| |
| આરંભે છે યાત્રા
| |
| ને
| |
| શિથિલવિથિલ ને શ્લથ
| |
| વંચનાથી લથપથ
| |
| ઢળી પડે છે
| |
| દિનાંતે
| |
| | |
| ત્રિજ્યાની વીથિકાઓ વિતથ છે :
| |
| એ સ્થાપે છે
| |
| ભ્રમણ ઉપર ભ્રમણાનું આધિપત્ય
| |
| ને ઉથાપે છે નાભિનું સત્ય
| |
| | |
| હું
| |
| શૂન્યનો અધિષ્ઠાતા
| |
| વર્તુળનો અધિપતિ
| |
| સ્થિર ઊભો છું
| |
| કેન્દ્રમાં
| |
| – જ્યાં
| |
| નિરવધિ અવકાશ અને અગતિ
| |
| ઘનીભૂત થયાં છે
| |
| | |
| હું જન્માંતરોથી
| |
| તારી રાહ જોઈ રહ્યો છું
| |
| નિષ્પલક નેત્રે
| |
| </poem>
| |
| | |
| == સ્થળસંહિતા ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| (ચિરંતન વટેમારગુએ ચીંધ્યું ને વીંધ્યું તે આગ્રા, અંતર્મુખ નકશાઓમાં)
| |
| | |
| પીપલમંડીથી ૫ન્નીગલી : ૪
| |
| | |
| આગ્રામાં
| |
| સવાલ હોય તો એક જ છે :
| |
| શી રીતે પહોંચવું પીપલમંડીથી પન્નીગલી
| |
| | |
| એક તો પીપલમંડી ક્યાં છે તે કોઈ ખાતરીપૂર્વક કહેતું નથી
| |
| આ રહી પીપલમંડી – એવું કહેનારા
| |
| હોય છે માથાના ફરેલ અથવા મશ્કરા -
| |
| :::: એમની વાત પર ભરોસો પડતો નથી
| |
| ક્યારેક વળી કોઈ પરગજુ આંગળી ચીંધી બતાડે છે
| |
| તે પીપલમંડી
| |
| આપણે જેની ધારણા કરી છે તે પીપલમંડીથી
| |
| એટલી અલગ હોય છે કે આપણે આભારવશ થઈને પણ
| |
| વિચારમાં તો પડી જ જઈએ છીએ
| |
| કોઈક વળી આપણને રાવતપાડાના રસ્તે ચડાવી દે છે
| |
| પેઢીઓથી પીપલમંડીમાં વસેલાંને પણ
| |
| હજુ પીપલમંડી જડી નથી
| |
| ને કેટલાક પ્રકૃતિવશ
| |
| પીપલમંડીમાં પીપલમંડીથી અતડા રહે છે
| |
| | |
| જો કે
| |
| બધ્ધાંયને એક વાતની પાકી ખબર છે
| |
| કે પીપલમંડી છે ખરી
| |
| ને તે પણ આટલામાં જ
| |
| | |
| જિજ્ઞાસુઓ વિતંડા કરે છે
| |
| પીપલમંડીથી પન્નીગલી સુધીના અંતર વિષે
| |
| કોઈ કહે છે
| |
| ફાસલો કેવળ અઢાર ડગલાંનો છે
| |
| કોઈ કહે છે, ના, અઢાર ગજનો
| |
| અઢાર જોજનનો
| |
| અઢાર વર્ષનો અથવા અઢાર પ્રકાશવર્ષનો
| |
| | |
| આ બધી ધમાલમાં
| |
| પીપલમંડીના સંશોધકો વિસરી ગયા તે
| |
| સત્ય એ છે કે
| |
| જો પીપલમંડી
| |
| :::: સ્થળ હોય તો
| |
| :: એ છે અત્ર ને અનવદ્ય
| |
| :::: પળ હોય તો
| |
| :: એ છે સહજ ને સદ્ય
| |
| | |
| જેમ બે સત્ય વચ્ચે દ્વિધાનો અવકાશ બચતો નથી
| |
| એમ કશું જ અંતર નથી રહેતું
| |
| :::: અસ્થિ અને આસ્થા વચ્ચે
| |
| :::: સ્થાન અને પ્રસ્થાન વચ્ચે
| |
| :::: પીપલમંડી અને પન્નીગલી વચ્ચે
| |
| | |
| જે કોઈને જ્યારે જડી જશે પીપલમંડીનું આ સત્ય
| |
| પન્નીગલીની દિશામાં
| |
| એ સહજપણે એક ડગ માંડશે
| |
| કારણ સાવ સરળ છે :
| |
| અંતર અઢાર ગજનું હોય
| |
| અઢાર વર્ષનું હોય કે અઢાર પ્રકાશવર્ષનું
| |
| એને કાપવા
| |
| અગતિનું એક ડગલું તો ભરવું જ પડે છે
| |
| | |
| <small>પીપલમંડી : રાધાસ્વામી સતસંગ સાથે જોડાયેલું આગ્રાનું સ્થળવિશેષ.</small>
| |
| </poem>
| |
| | |
| == પંખીપદારથ : ૪ ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| હજાર પાન
| |
| હજાર ફૂલ હજાર ફળ
| |
| હજાર હાથવાળું વૃક્ષ ઊભું છે
| |
| ને એની એકાદ હથેળીમાં હાજર છે
| |
| એક પંખી
| |
| | |
| એટલું બધું જીવંત
| |
| કે મૃતક જેટલું સ્થિર
| |
| પંખીને મિષે પૂછી શકાત વાજબી પ્રશ્નો
| |
| યાયાવરીના અથવા યુયુત્સાના
| |
| પરંતુ ગુરુ તો પૂછે છે સાવ સરળ પ્રશ્ન
| |
| ધનુર્ધરને : તને શું દેખાય છે, વત્સ?
| |
| વૃક્ષ ? ડાળ ? પાંદ ? ફૂલ ? ફળ ? પંખી ? ...
| |
| | |
| તંગ બનશે પ્રત્યંચા
| |
| એક પછી એક, સૌ સાધશે નિશાન, એકાગ્રતાપૂર્વક
| |
| | |
| સૌને ખબર છે :
| |
| જેને દેખાશે પૂરેપૂરા પંખી સાથે પૂરેપૂરું વૃક્ષ તે થશે પારધી
| |
| જેન દેખાશે પૂરેપૂરા પંખી સાથે પૂરેપૂરાં પાંદડાં તે થશે વ્યાપારી
| |
| જેને દેખાશે પૂરેપૂરા પંખી સાથે પૂરેપૂરાં પક્વ ફળ તે થશે ગૃહસ્થ
| |
| જેને દેખાશે પૂરેપૂરા પંખી સાથે પૂરેપૂરું પુષ્પ તે થશે પ્રણયી
| |
| જેને દેખાશે કેવળ પંખી તે થશે એકાકી
| |
| જેને દેખાશે કેવળ પંખીની આંખ તે થશે જોગી
| |
| | |
| પરંતુ
| |
| કેવળ પંખીને જ પૂરેપૂરી ખબર છે કે
| |
| જે જોઈ શકશે પંખીની આંખમાં સ્વયંની છબિ
| |
| એ જ બનશે બાણાવળી
| |
| જે સ્વયં હશે વિદ્વ
| |
| તે જ કરશે સિદ્ધ
| |
| શરસંધાન
| |
| | |
| હજાર હજાર હાથવાળા વૃક્ષની
| |
| હજાર હજાર હથેળી પર
| |
| હજાર હજાર અભયમુદ્રા ધરીને
| |
| પંખી તો બસ હાજર છે
| |
| અણીની પળે
| |
| </poem>
| |
| | |
| == શબરી ચીતરવા વિશે ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| વન ચીતરવું હોય તો પરથમ પ્હેલાં ઊભી લીટીઓ દોરવી પડશે.
| |
| કોઠાંની ને બીલાંની, ખેર, ખાખર ને કાંચકીની,
| |
| ફણસ, ફોફળ ને શ્રીફળીની લીટીઓ, સાગ, સાદડ, સીસમની સીસાપેણથી દોરવી પડશે અડોઅડ અને ખીચોખીચ. ઊર્ધ્વમુખી.
| |
| લીટીઓ, સાવ સીધી તો નહીં જ, – ગાંઠાળી, વાંકીચૂકી, ભમરાળી ને
| |
| કોઈ વનવાસીની કેડીની જેમ વાતવાતમાં ફંટાતી અસમંજસમાં
| |
| ને પક્ષીઓના અવાજને કારણે ક્ષણે ક્ષણે રંગ બદલતી.
| |
| પૃથ્વી જે ખોબે ખોબે પાય છે મૂળિયાંમાં
| |
| એ બધું ટગલી ડાળેથી આકાશમાં પાછું ઉછાળવાની દાનતવાળી. ટટ્ટાર ઊભી લીટીઓ.
| |
| (એ દાનતને લીધે તો ડાળીઓને માપવાના બધા ગજ ટૂંકા પડે છે ને
| |
| માપણી કરનારને મૂંઝવતી, આ ડાળીઓ તો અકળ રીતે વધતી જ રહે છે. ક્ષણે ક્ષણે.)
| |
| | |
| કોઈ ચિત્રકારને ફળફૂલપાંદડા ચીતરવાની ફિકર હોતી નથી.
| |
| એ બધું તો આપોઆપ થઈ ૨હે : કોઈને અણસારે ન આવે એમ
| |
| તાંબેરી, પોપટી ને પીળચટા રંગના ડબકાને ઝીણી ઝીણી નસો ફૂટી નીકળે ને
| |
| એનાં ચાંચ જેવાં દીંટાં ચપ્પ દઈ ઝાલી લે ઊભી લીટીઓને
| |
| ને બીજે દહાડે મળસ્કે જુએ તો ઝાકળેય બાઝ્યું હોય.
| |
| | |
| પ્હો ફાટે ને
| |
| ફાટમાંથી ઢોળાતી સવાર ચીતરવાની થાય ત્યારે ચિત્રકારની ખરી કસોટી થાય.
| |
| ખાસ્સે ઊંચેથી પાક્કુંગલ સીતાફળ નીચે પડે ને ફસડાઈ જાય તો
| |
| એની પેશીઓમાંથી પણ અંધારાના ગોટેગોટ વછૂટે એટલું ગાઢું અંધારું
| |
| આ વનમાં ખરે બપોરે રહે છે.
| |
| | |
| ધોળે દહાડે ઊડતા આગિયાના અક્ષર ચોખ્ખા વાંચી શકાય છે.
| |
| પાંદડે પાંદડે કાજળિયા રંગની પોશ ભરીને
| |
| હજાર હાથે આ વન હરઘડી અવનવી રાતો પાડ્યા કરે છે.
| |
| આકાશમાં કશેક ચન્દ્ર હશે તો ખરો,
| |
| અજાણતાં જ કપાઈ ગયેલા અમાસચૌદશના કાચા નખની કતરણ જેવડો;
| |
| પણ એના અજવાળામાં
| |
| આકાર માત્ર બની જાય છે ઓળો અને ઓળખ માત્ર બની જાય છે અંધારું :
| |
| આવી વખતે, ચિત્ર ઇચ્છે તેમ, ઊજળા રંગોને છોભીલા પાડવાનું સહેલું નથી.
| |
| | |
| એરુઝાંઝર તે ભેરુ ભેંકારના, સૂકાં પાંદડાંમાં ભરાયેલો પવન
| |
| રહીરહીને જીવતો થઈ જાય ને બેસાડી દે છાતીનાં પાટિયાં
| |
| બીજાં અઘરાં જરજનાવરાં ય હશે, ઝેરીલાં, દંશીલાં,
| |
| અડકે ત્યાં ઢીમણાં ને ચકામા કરી મૂકે એવાં હળાહળ
| |
| પણ આગંતુકને દીઠે કે પીઠે ઓળખનારાઓમાં તો
| |
| એકલી ખિસકોલીનો જ અછડતો ઉલ્લેખ મળે છે
| |
| એટલે એને ચીતર્યાં વિના છૂટકો નથી.
| |
| ખિસકોલી ને થડ બન્નેવનો રંગ છે ના સમજાય એવો ભૂખરો
| |
| ખિસકોલી થડથી સ્હેજ આછી છે પણ થડ ખિસકોલીથી ગાઢું નથી.
| |
| એ બન્ને વિખૂટાં પડી ન જાય એમ અલગ પાડવાનાં છે ચિત્રમાં.
| |
| વળી સ્થિર હોય એને તો ભૂલથીયે કોણ ખિસકોલી કહેશે?
| |
| ને ખિસકોલી તો એની ચટાપટાળી ચંચળતાને લીધે
| |
| એકી વખતે બધી જગ્યાએ હોય છે એ ભૂલવાનું નથી ને ચંચળતાને લીધે જ તો
| |
| એકી વખતે બધી જગ્યાએ હોવાનો અર્થ થાય છે બધી જગ્યાએ ન હોવું.
| |
| આમ છેવટે બચે છે તો કેવળ ચટાપટાળું હોવાન-ન હોવાપણું.
| |
| | |
| પેલી બાઈના સ્થિર શરીર પર
| |
| જ્યાં જ્યાં એ ખિસકોલી ચડી ગઈ હશે ત્યાં ત્યાં એ રંગના લસરકા મારવા પડશે.
| |
| એને મન તો, ખિસકોલી ચડી જાય કે ખાલી ચડી જાય – બધું સરખું છે.
| |
| | |
| એ સૂનમૂન બેઠી હોય છે ત્યારે
| |
| અદ્દલ બોરડીના ઝૈડા જેવી દેખાય છે, અંદરથી ઉઝૈડાતી.
| |
| ચણીબોર પડ્યાં પડ્યાં સુકાઈ જાય પછી બચે છે તે કરચલિયાળાં છોતરાંથી
| |
| અલગ નથી એની જીર્ણ ચામડીની ધૂંધળાશ. પેટ ખાખરાનું ચપટું પાન
| |
| ને ધૂળિયાં પાંસળાં પર લબડે સ્તનોના ઓઘરાળા.
| |
| એની દીંટડીઓે અને બોરના ઠળિયા વચ્ચે ભેદ પાડી શકાતો નથી.
| |
| ચૂંટતી વેળાએ કાંટો વાગતાં જે રાતો ટશિયો ફૂટેલો એનાથી જ
| |
| ચણીબોર દેખ્યાનો ને ચાખ્યાનો ભરમ થયો હોય તો ય કહેવાય નહીં.
| |
| એટલે રાતો ભરમ ઊભો કરવાનો છે ભરમ, રંગ વડે.
| |
| એક ઊભી લીટીએ બાઝેલું જીવતું બોર ચીતરી શકાય તો
| |
| સંભવ છે કે એ બાઈનું ગુજરાન ચાલી જાય
| |
| ને એ એકીટશે રાહ જોયા કરે ચિત્રમાં, આ કાગળ ફાટી જાય ત્યાં લગી.
| |
| | |
| એક રંગમાં બીજો ભેળવીએ તો નીપજે નવતર ત્રીજો,
| |
| એમ એ રજોનિવૃત્ત બાઈમાં રજોટાયેલી ખિસકોલી ભળી જાય તો
| |
| આપણને જોઈતો રાખોડી રંગ મળી જાય
| |
| ને આપણે ઉદાસ હોઈએ તો
| |
| આવા રાખોડી રંગના લીટાડા અને એ બાઈમાં ખાસ ફરક જ ના વરતાય.
| |
| એ બાઈ જે કોઈની રાહ જુએ છે
| |
| એના આવવાના ભણકારા સતત વાગ્યા કરે છે,
| |
| એ રાહ ચીતરવાની છે, એ ભણકારા ચીતરવાના છે,
| |
| એક ખૂણે, અહીંથી પસાર થઈ ગયેલા સૌનાં પડછાયાઓની થપ્પીઓ ચીતરવાની છે,
| |
| જેની રાહ જોવાય છે એ કદાચ આવી ગયું હોય તો
| |
| એનાં ચિહ્ન વગરનાં પગલાં ચીતરવાનાં છે,
| |
| એના પગે બાઝેલા ગોટલા, ઊપસેલી ભૂરી નસો સમેત, ચીતરવાના છે,
| |
| એની હથેળીમાંય, ઝાંખુંપાંખું તો ઝાંખુંપાખું, ખિસકોલીની પીઠનું ઓળખચિહ્ન હશે :
| |
| એને ય ચીતરવાના બહાને ચકાસી લેવાનું છે,
| |
| એ કદાચ ન આવી શકે તો એનું ન આવી શકવું ચીતરવાનું છે ને
| |
| એ બાઈની પલકારા વગરની, રાની પશુ જેવી નજર ચીતરવાની છે,
| |
| એની કદાપિ વૃદ્ધ ન થતી આંખોના ડોળા ચીતરવાના છે,
| |
| એમાંથી કાયમ ગળ્યા કરતું કોરું પાણી ચીતરવાનું છે,
| |
| એમાં કાયમી બળતરાની પિંગળરેખાઓ ચીતરવાની છે,
| |
| એવા સંજોગોમાં આ અંધારું ને આ ઘડપણ
| |
| :::: આ ઓરમાન સરીખું સગપણ
| |
| તો વધતું જ જવાનું
| |
| ને વનની બધી ડાળીઓ ય વધતી જ જવાની, વધતી જ જવાની, –
| |
| આ વધને માપવાના બધા ગજ ટૂંકા પડશે તો ચિત્ર કયા માપે ચીતરવાનું?
| |
| | |
| પૃથ્વી જે ખોબે ખોબે પાય છે મૂળિયાંમાં
| |
| એ બધું ટગલી ડાળેથી આકાશમાં પાછું ઉછાળવાની દાનત તો
| |
| હજી એવી ને એવી જ અકબંધ છે એટલે
| |
| અમે ચીતરવા બેઠા ઊભી લીટીઓ
| |
| ને ચીતરી બેઠા આડી લીટીઓ કવિતાની.
| |
| | |
| <small>(આ કવિતા અતુલ ડોડિયા માટે)</small>
| |
| </poem>
| |
| | |
| == ગૃહસ્થસંહિતા ==
| |
| '''ગૃહિણી : ૪'''
| |
| | |
| <poem>
| |
| કોકવાર
| |
| બારી કને બેસી
| |
| ભીના પવનની લહર પર
| |
| એ ભરે છે રબારી ભરત.
| |
| હું પાક્કા રંગીન દોરાની દડી હોઉં
| |
| એમ મારા મર્મસ્થળમાંથી ઉખેળતી જાય છે
| |
| મનગમતા રંગનો તાંતણો
| |
| છેક અંદરથી તાણીને.
| |
| | |
| અહીં હું ઊકલતો જાઉં છું
| |
| ને પણે ભરાતો જાય છે
| |
| કળાયલ મોર.
| |
| | |
| ચોરપગલે
| |
| અષાઢ મારી પીઠ પાછળથી સરકી જાય છે
| |
| પરપુરુષની જેમ.
| |
| </poem>
| |
| | |
| == ગૃહિણી : ૫ ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| આસ્તે આસ્તે
| |
| અસ્તાચળે જઈ રહ્યો છે સંસાર.
| |
| નથી કોઈ ભાષા, નથી કોઈ ભંગિ :
| |
| અમે બેઠાં છીએ સામસામે.
| |
| વચ્ચે ડાઇનિંગ ટેબલ પર તાસકમાં
| |
| તાજા કાપેલા પપૈયાની ચીર,
| |
| વિખરાયેલી કીડિયાસેર કાળાં મોતીની.
| |
| | |
| કેસરમાં ઝબોળેલા દ્વિજચન્દ્રમાંથી
| |
| દદડે છે રસ.
| |
| | |
| ગૃહિણીને એ જ વાતની તો ચિંતા છે :
| |
| આ પાક્કા પીળા રંગના ડાઘા
| |
| ::: હવે કેમ કરીને જશે ?
| |
| </poem>
| |
| | |
| == છાપાવાળો છોકરો ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| એ કોઈને મળતો નથી ને એને કોઈ મળતું નથી.
| |
| ન મળવાના ઇરાદાથી મળવા આવતો હોય તે રીતે એ દરરોજ આવે છે
| |
| ઉતાવળે ઉતાવળે. સાઇકલ પર. એટલી ઉતાવળમાં કે
| |
| આપણે ખબરઅંતર પૂછીએ ને એય સામે નવાજૂની પૂછે
| |
| એ રીતે એને ક્યારેય મળી શકાતું નથી.
| |
| | |
| કૉલેજના છેલ્લા વરસમાં હશે આ છાપાવાળો છોકરો? કે ઊઠી ગયો હશે?
| |
| દારૂડિયો હશે એનો બાપ? કે કોકે પતાવી દીધો હશે? બને કે વિધવા ફોઈ ભેગો
| |
| રહેતો હોય, વખાનો માર્યો. ઉસકે ચચાજાનકી ફેમ્લી, હો સકતા હૈ,
| |
| કરાંચીમેં સેટિલ હુઈ હો, – આમ તો સારા ઘરનો દેખાય છે, વલહાડના દેહઈ?
| |
| મોટી હત્યાવી? શિયા કે સુન્ની?–
| |
| આ બધા ગ્રે એરિયા છે છાપાળવી ઉદાસીના
| |
| ને માણસાઈના એવા ઇલાકાઓમાં કોઈ કોઈને મળી શકતું નથી.
| |
| ઘણી વાર એ સાઇકલ પરથી પડી જાય છે.
| |
| કેમ આજે છાપું આટલું બધું ગંદું થયું છે? બધા પૂછે છે.
| |
| એની કોણી છોલાયલી છે પેડલ પર જમણા પગનું જૂતિયું દબાવતાં
| |
| એ ચીલાચાલુ જવાબ આપે છે : આખી થપ્પી પડી ગઈ’તી કાદવમાં.
| |
| પણ માટીને બદલે છાપાનાં પાનિયાં પર લાલ ડાઘા શાનાં છે?
| |
| ને પાને પાને આરડીએક્સના ઉલ્લેખો કેમ કરેલા છે?
| |
| એ ગલ્લાંતલ્લાં કરે છે : આવા લોકોનો તો કેમનો ભરોસો કરી શકાય?
| |
| જિંદગીમાં કેવા કેવા દહેશતનાક લોકો મળી જાય છે?
| |
| | |
| ઘણી વાર લાગલાગટ એકબે મહિના સુધી એના કોઈ સમાચાર નથી હોતા
| |
| જાણે ક્યાંક આડે હાથે મુકાઈ ગયો ન હોય, આપણા જ ઘરના માળિયે –
| |
| કબાડીની રાહ જોતો. પછી અચાનક દેખા દે છે ત્યારે એ હોય છે ચોળાઈ ગયેલો,
| |
| ધૂળિયો ને સાવ પીળો પડી ગયેલો, – પૂછીએ કે કેમ ‘લ્યા?
| |
| તો કહેશે, કમળો થયો’તો, સાહેબ.
| |
| એનો શેઠ પાછો પૂરો શઠ છે. ચેપી રોગવાળાને તો કોણ નોકરીએ રાખે?
| |
| છેલ્લે એના જેવું કોક પસ્તીવાળાને ત્યાં જોવા મળેલું...
| |
| ::: પણ આવું જોવા મળવું એને મળવું તો કેમ કહી શકાય?
| |
| | |
| આજે પણ
| |
| એ હમણાં જ છાપું નાખીને ગયો છે.
| |
| નવોનક્કોર અથવા રદ્દી. સર્વનામ જેટલો સંદિગ્ધ. એના ચહેરાને મ્હોંકળા નથી.
| |
| હું પહેલા પાના પર નજર ફેરવું છું : હેડલાઈન આજે પણ એની એ જ?
| |
| હવે તો એના શેઠને ફરિયાદ કરવી જ પડશે :
| |
| આમ દરરોજ વાસી છાપું નાખી જાય
| |
| ચાલતી સાઇકલે, તે તો કેમ ચાલે?
| |
| ને બૂમ પાડીએ તો પાછો ઊભોય નથી રહેતો, મળવા...
| |
| | |
| હું એના ચાલ્યા જવાની દિશામાં જોઉં છું
| |
| નોર્થ અથવા ઈસ્ટ અથવા વેસ્ટ અથવા સાઉથ
| |
| એક ધડાકો થાય છે : નક્કી બિચારાની સાઇકલનું ટાયર ફાટ્યું લાગે છે
| |
| અથવા...
| |
| એ જે હોય તે, એને મળી શકાતું નથી.
| |
| </poem>
| |
| | |
| == બનારસ ડાયરી-૧૩ ==
| |
| | |
| <poem>
| |
| ઘાટ
| |
| ધીરે ધીરે પગથિયાં ઊતરી રહ્યા છે જાહ્નવીની જળરાશિમાં
| |
| પટ પર ઠેરઠેર ફૂટી નીકળ્યા છે બિલાડીના ટોપ
| |
| તળે ઇન્દ્રાસન પાથરીને બિરાજમાન જીવજંતુડાં
| |
| પોતાને સમજે છે ઇન્દ્રગોપ.
| |
| | |
| અચાનક તૂટે છે એક તંતુ કબીરનો
| |
| | |
| એને કોઈ ભાગીરથી કહે તે પસંદ નથી
| |
| કાશીવિશ્વનાથની જટા પર નાછૂટકે પડતું મૂકેલું એની
| |
| હજુ સુધી વળી ન હોય કળ
| |
| એમ એનાં જળ શોધ્યા કરે છે ખોવાઈ ગયેલું નિજનામ
| |
| | |
| કબીર વીજળીનો તાંતણો મ્હોંમાં મમળાવે છે
| |
| ને પરોવે છે પળના છિદ્રમાં
| |
| | |
| શ્રાદ્ધાન્નની ઢગલીઓને લીધે
| |
| ભરામણની તોંદ છે ઉત્તુંગ અને અશ્લીલ,
| |
| અન્નનળીને બાઝી છે લીલ, પિત્તની,
| |
| એને ચંડાલ બનાવી મૂકે છે બપોરની ઊંઘ. એના ખુલ્લા રહી ગયેલા
| |
| મ્હોંમાં ગંગામૈના હગાર કરી જાય છે. ગંગાનું વહેણ
| |
| બનારસથી લગાર આઘું હટી જાય છે એના પાદવાથી
| |
| | |
| તુલસીનું પત્ર, બાજરાનો દાણો ને ગોળની કાંકરી
| |
| પેટપૂજા કરીને પીરના તકિયા જેવા એક પથરાને કબીર અઢેલે છે
| |
| ને એ પોચું ગાભલું જાય છે
| |
| | |
| કાશીની કરવતથી કશુંય કપાતું નથી : પંડાની ગરદન સુધ્ધાં
| |
| એની રૂદરાખની માળા નરકે સિધાવે છે
| |
| જોકે, જજમાનને
| |
| બચાડાને એની કશી ખબર નથી.
| |
| | |
| કબીર મહેનતુ માણસની જેમ એક બાગસું ખાય છે
| |
| જોકે કોઈ શાગિર્દને એમાં વિશ્વરૂપનું દર્શન થતું નથી
| |
| | |
| એક તરફ સત્યજિત ‘અપરાજિત’નું એક દૃશ્ય
| |
| કબૂતરોનાં ઊડતા ઝુંડની ભાષામાં ટપકાવી લે છે નોટબુકમાં
| |
| ત્યારે બીજી તરફ તંબોળી
| |
| લવિંગની કટારીથી છેદે છે નિજનો હૃદયાકાર :
| |
| ભારે હૈયે ચાંદીની તાસકમાં મૂકે છે
| |
| બનારસી પાનનું બીડું
| |
| | |
| કબીરે ગલોફામાં ઘાલી રાખ્યા છે શબદ :
| |
| મઘઈ કલકત્તી બનારસી
| |
| ને એનું અમરત દદડે છે રાતા હોઠને ખૂણેથી
| |
| ને પૃથ્વી ત્રમત્રમતું ઇજમેટનું ફૂલ બની જાય છે.
| |
| | |
| બનારસી સાડીની દુકાનનો વાંઢો ગુમાસ્તો, દુકાન વધાવતાં પહેલાં
| |
| પાલવના વણાટના જરિયાન વેલબુટ્ટા સિફતથી તફડાવી લે છે :
| |
| આખી રાત એને ચોંટાડ્યા કરશે
| |
| હુસ્નાબાઈ કે બડી મૈના બાઈના સૂરીલા બદન પર
| |
| | |
| એક ચાદર હવે વણાઈ રહેવા આવી છે. સાવ સાદી, સુતરાઉ, સફેદ
| |
| ભાત ભરત વિનાની. ઘરાક આવે છે, મન કરીને મોઘાં મૂલે વ્હોરે છે ને
| |
| મરજી મુજબની ભાત ને મરજી મુજબના ડાઘા પાડ્યા કરે છે :
| |
| શું થાય? બિચારાને મન છે ને...?
| |
| | |
| પ્રાતઃ સંધ્યાનું પેલું પારિજાતક ને સાયંસંધ્યાનો આ દશાશ્વમેધ,
| |
| અજવાળાંની અસંખ્ય કેસરકળીઓ ખેરવે છે, -
| |
| એની સુગંધની ઓકળીઓને સૌ ગંગાઆરતી કહે છે
| |
| સ્તનોમાં માંસલ મરસિયાં છે અને સાથળમાં સૂનકાર :
| |
| અસંખ્ય વિજોગણી ધોળી ધજાઓ ફડફડે છે, મરણ સાથે સુલેહ કરવા.
| |
| ટચૂકડી ચિતાઓ નૌકાવિહાર કરે છે લીલાં પાંદડાંની હોડકીઓમાં
| |
| | |
| હવે સ્હેજ નવરા પડેલા કબીર ગાલિબને વ્યથાપૂર્વક પૂછે છે : અરે મિર્ઝા,
| |
| કા હુઆ આપકે પિન્સનકા? પરિસાની કમ હુઈ કે નહિં?
| |
| | |
| કોતવાલીમાં સન્નાટો પથરાય છે : કંપની બહાદુર જેવાં
| |
| અંધારાં ફેલાય છે.
| |
| બનારસની રાત ગહેરાઈને જરા ધૃષ્ટ જરા પુષ્ટ બને છે :
| |
| ઠુમરી ચૈતી ઝૂલા હોલી
| |
| વરણા અસી સે કરત ઠિઠોલી :
| |
| ગિરિજાબાઈ છેડે છે કજરી
| |
| હિલિમિલિ કે ઝૂલા સંગ ઝુલૈં સબ સખિ પ્રેમભરી
| |
| રસૂલનબાઈના અંગેઅંગથી ટપકે છે ઠુમરીનું પૂરબ અંગ
| |
| ત્યારે નજીક ને નજીક આવી રહેલા પરોઢિયાના રંગ પર
| |
| પાક્કો ભરોસો બેસી જાય છે. કોઈ અર્જ કરે છે....ને
| |
| ઈશ્વર અને અલ્લા એક જ તકિયે અઢેલીને
| |
| ઝૂમી ઊઠે છે : ઇર્શાદ
| |
| | |
| અચાનક કોઈ મુશાયરાની શમાદાન અમારી નજીક લાવીને મૂકે છે
| |
| મણિકર્ણિકાની જેમ એને પણ ત્રણ જ ક્રિયાપદોની ખબર છે :
| |
| બળવું, ઓગળવું અને રઝળવું ધૂમ્ર થઈને.
| |
| હું અને ગાલિબ ખાનાબદોશ છીએ
| |
| કબીર ખામોશ.
| |
| | |
| મુલાહિજા ફરમાઈયે : કહીને અમે સંભળાવીએ છીએ
| |
| એક સહિયારી નઝમ :
| |
| | |
| તઆલિલ્લા બનારસ ચશ્મે બદ્દૂર૧
| |
| બહિશ્તે ખુર્રમો ફિરદૌસ મામૂર
| |
| | |
| યહી તો હૈ તોરી ગંગાકા હુનર
| |
| તવાયફ કે ગલેમેં ભી બસા નૂર
| |
| | |
| મુરીદોં કી ગલી બદનામ સી હૈ
| |
| શરીફોં કા મોહલ્લા તો બહોત દૂર
| |
| | |
| શહર ખુદ હિ હૈ રિન્દાના ઘરાના
| |
| યહાઁ હર ઝિન્દા હર મુર્દા હૈ મખ્મૂર
| |
|
| |
|
| <small>(૧. આ પ્રથમ શેર ગાલિબનો છે. ઓ બનારસ, હું દુઆ કરું છું કે તને કોઈની બૂરી નજર ન લાગે, ઓ પ્રસન્નતાના ઇન્દ્રલોક, ઈશ્વરના આદેશથી તું નિયુક્ત થઈ છે સ્વર્ગપુરી.)</small>
| | [[Category:કવિતા]] |
| </poem>
| | [[Category:અનુઆધુનિક ગુજરાતી કાવ્યસંપદા શ્રેણી]] |