આધુનિક સાહિત્યસંજ્ઞા કોશ/સંજ્ઞાકોશ/A: Difference between revisions

 

* [[Abridgement]]

* [[Absolutism]]

* [[Abstract]]

* [[Abstract poetry]]

* [[Absurd]]

* [[Accent]]

* [[Acmeism]]

* [[Act]]

* [[Action]]

* [[Act theory]]

* [[Adaptation]]

* [[Adventure Story]]

* [[Aesthetic Appreciation]]

* [[Aesthetic distance]]

* [[Aestheticism]]

* [[Aesthetic pleasure]]

* [[Aesthetics]]

* [[Affective fallacy]]

* [[After piece]]

* [[Agrarianism]]

* [[Alienation]]

* [[Allegory]]

* [[Alliteration]]

* [[Allonym]]

* [[Allusion]]

* [[Altruism]]

* [[Amateur]]

* [[Ambience]]

* [[Ambiguity]]

* [[Ambivalence]]

* [[Amphibolous]]

* [[Amplification]]

* [[Amplitude of Rhythm]]

* [[Anachorism]]

* [[Anachronism]]

* [[Anadiplosis]]

* [[Anagnorisis]]

* [[Anagogy]]

* [[Anagrammatism]]

* [[Analects]]

* [[Analepsis]]

* [[Analogue]]

* [[Analysis]]

* [[Anaphora]]

* [[Anecdote]]

* [[Angry youngmen]]

* [[Annals]]

* [[Annotation]]

* [[Anonym]]

* [[Anonymous Literature]]

* [[Antagonist]]

* [[Anthem]]

* [[Anthology]]

* [[Anti-Climax]]

* [[Anti-hero]]

* [[Anti-masque]]

* [[Antinomy]]

* [[Anti-Novel]]

* [[Antipassatismo]]

* [[Anti-Poem]]

* [[Antiquarianism]]

* [[Antithesis]]

* [[Antonomasia]]

* [[Aphorism]]

* [[Apologue]]

* [[Apophrades]]

* [[Aporia]]

* [[Application]]

* [[Approach]]

* [[Aptitude]]

* [[Aptronym]]

* [[Archaism]]

* [[Archetype]]

* [[Arche-writing]]

* [[Architectonics]]

* [[Artefact]]

* [[Artifice]]

* [[Art for Art's Sake]]

* [[Article]]

* [[Aside]]

* [[Association]]

* [[Association of ideas]]

* [[Assonance]]

* [[Asyndeton]]

* [[Atmosphere]]

* [[Atmosphere of mind]]

* [[Attachment Theory]]

* [[Attitude]]

* [[Audience]]

* [[Auditorium]]

* [[Authenticity]]

* [[Authorized version]]

* [[Authorship]]

* [[Autobiography]]

* [[Automatization]]

* [[Autotelic]]

* [[Avant Garde]]

* [[Axiology]]

 

:બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી આ અસ્તિત્વવાદી લેખકોએ નાટકો દ્વારા માનવજીવનમાં સંવાદિતા, હેતુ વગેરે વિધેયાત્મક પરિબળોના અભાવનું ચિત્ર રજૂ કર્યું. બેકિટનું ‘વેઇટિંગ ફોર ગોદો’ (૧૯૫૨) અને ઈઅનેસ્કોનું ‘ધ ચેર્સ’ (૧૯૫૧) આ પ્રકારનાં નાટકો છે.

:૧. સામાજિક નિસબતનો સ્વેચ્છાપૂર્વક અસ્વીકાર કરવાનું કેટલાક સર્જકોનું વલણ. આ સર્જકો પોતાનને સામાન્ય મનુષ્યથી ઉચ્ચ કોટિના ગણી કૃતિમાં સામાજિક પ્રશ્નોનો વિનિયોગ કરવાનું અનુચિત લેખે છે.

:૨. જર્મન નાટ્યકાર બ્રેસ્ત દ્વારા પ્રસ્થાપિત વિભાવના. બ્રેસ્તના મત અનુસાર કૃતિમાં થતાં લાગણીઓનાં નિરૂપણ દ્વારા ભાવકની વિચારશક્તિને નિષ્ક્રિય બનાવી દેવામાં આવે છે. વાસ્તવવાદી સાહિત્યકૃતિઓના આ લક્ષણના વિરોધમાં બ્રેસ્તે વિચ્છેદની વિભાવના પ્રસ્તુત કરી, તે મુજબ ભાવક (પ્રેક્ષક) અને સર્જક (નાટ્યકાર, અભિનેતા) બંનેએ કૃતિના ભાવન અને સર્જન વખતે પાત્રોની લાગણીઓને તટસ્થ ભૂમિકાએ મૂલવવી જોઈએ અને સાહિત્યકૃતિ એ માત્ર જીવનની કાલ્પનિક અભિવ્યક્તિ છે તે વિશે સભાન રહેવું જોઈએ. કૃતિનાં પાત્રો અને ક્રિયા સાથે સર્જક કે ભાવકે તાદાત્મ્ય ન સ્થાપવું જોઈએ. રંગભૂમિના સંદર્ભમાં બ્રેસ્તે આ વિભાવનાને અનુરૂપ કેટલીક પ્રવિધિઓ યોજી. જેમકે, પ્રેક્ષકો સાથે પાત્ર દ્વારા સીધી વાતચીત, નાટકની ક્રિયાને અચાનક થોભાવી ગીત, પોસ્ટર્ઝ, સ્લાઈડ્‌ઝ વગેરેની રજૂઆત, અવાસ્તવિક પાત્રનિરૂપણ વગેરે.

:‘ફૂલ કહે ભમરાને  

:ભમરો વાત વહે ગુંજનમાં  

:માધવ ક્યાંય નથી મધુવનમાં’

:‘અંતે રહે એક નિરાકાર

:રહે એક અશબ્દ નામ

:તું...

:હું...

:પ્રભુ.... કવિ......

:પ્રભુકવિ.’

:‘કદાચ હું ક્વચિતનાં વસનારને મળું  

:કદાચ હું હૃદય શીર્ણવિશીર્ણતા તણા  

:અવાજના ધધખતા રુધિરપ્રવાહમાં  

:અવાજમુક્ત સ્થળના વસનારને મળું...’