35,628
edits
સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૩/દમયંતી પરિત્યાગ: Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૩/દમયંતી પરિત્યાગ (view source)
Revision as of 06:18, 14 April 2026
, Tuesday at 06:18+1
(Created page with "{{SetTitle}} {{Heading|૧. દમયંતી પરિત્યાગ|સમયસુંદર}} '''૧. નળનું આત્મમંથન''' {{Block center|<poem>હેલા માંહ્ય રાજ જે હાર્યું, તે હવે કરે નહિ આવે; રત્ને કરી જો કાગ ઉડાડે, તે વળતું કેમ પાવે? ધીરજ ધ્વંસ થયો એમ નૃપને નિર...") |
(+1) |
||
| Line 8: | Line 8: | ||
ધીરજ ધ્વંસ થયો એમ નૃપને નિર્લજ્જ થયો નફટ્ટ, | ધીરજ ધ્વંસ થયો એમ નૃપને નિર્લજ્જ થયો નફટ્ટ, | ||
ભણ્યો ગણ્યો સૌ ગુણે સંપૂરણ, કલિયે કર્યો પણ જટ્ટ. | ભણ્યો ગણ્યો સૌ ગુણે સંપૂરણ, કલિયે કર્યો પણ જટ્ટ. | ||
સ્ત્રી-નિર્વાહ નલે નહિ થાય, ધ્યાય એહ કુવિચાર : | સ્ત્રી-નિર્વાહ નલે નહિ થાય, ધ્યાય એહ કુવિચાર : | ||
સતી-શિરોમણિ વ્યસનીને કર, નહિ શોભે નિરધાર. | સતી-શિરોમણિ વ્યસનીને કર, નહિ શોભે નિરધાર. | ||
ક્ષીણ ચંદ્ર જેમ રજની છાંડે તેમ ભૈમી અહીં છાંડું, | ક્ષીણ ચંદ્ર જેમ રજની છાંડે તેમ ભૈમી અહીં છાંડું, | ||
કલાહીન થઈ સુર-સ્વામીની જઈ સેવા હવે માંડું. | કલાહીન થઈ સુર-સ્વામીની જઈ સેવા હવે માંડું. | ||
એમ પ્રિયા પ્રતિ કહે મનશું, સુણ ભીમક-નૃપ-બાળ, | એમ પ્રિયા પ્રતિ કહે મનશું, સુણ ભીમક-નૃપ-બાળ, | ||
પાપીની પરહર હવે સંગતિ, એ નલ કર્મચંડાલ. | પાપીની પરહર હવે સંગતિ, એ નલ કર્મચંડાલ. | ||
સ્પર્શ ઘટે નહિ નલનો તુજને, એમ કહેતો નરનાથ, | સ્પર્શ ઘટે નહિ નલનો તુજને, એમ કહેતો નરનાથ, | ||
ભૈમી-શિર હેઠળથી હળવે કાઢે આપણો હાથ.</poem>}} | ભૈમી-શિર હેઠળથી હળવે કાઢે આપણો હાથ.</poem>}} | ||
| Line 21: | Line 21: | ||
{{Block center|<poem>દક્ષિણ કરને કરે પ્રાર્થના, સાંભળ રે તું વીર, | {{Block center|<poem>દક્ષિણ કરને કરે પ્રાર્થના, સાંભળ રે તું વીર, | ||
દ્વિધાભાવ કર પ્રેમ સંઘાતે દમયંતીનું ચીર. | દ્વિધાભાવ કર પ્રેમ સંઘાતે દમયંતીનું ચીર. | ||
વળતો કર કહે એમ કેમ થાય, જે કરે તે પ્રતિપાળી, | વળતો કર કહે એમ કેમ થાય, જે કરે તે પ્રતિપાળી, | ||
તેનું ચીર દ્વિધા કરવાને તે કર કેમ લે પાળી? | તેનું ચીર દ્વિધા કરવાને તે કર કેમ લે પાળી? | ||
નૃપ કહે, તારું ડહાપણ પ્રીછ્યું, જવ તે ખેલ્યો જુઆ. | નૃપ કહે, તારું ડહાપણ પ્રીછ્યું, જવ તે ખેલ્યો જુઆ. | ||
તવ તેં પાપી પ્રેમ પ્રિયાનો નાખ્યો માંહ્ય-કૂવા, | તવ તેં પાપી પ્રેમ પ્રિયાનો નાખ્યો માંહ્ય-કૂવા, | ||
રે કર, તેં જૂવટું રમીને હાર્યું હેલાં રાજ. | રે કર, તેં જૂવટું રમીને હાર્યું હેલાં રાજ. | ||
દમયંતીનું ચીર ખંડતાં તે તુજ કેવી લાજ? | દમયંતીનું ચીર ખંડતાં તે તુજ કેવી લાજ? | ||
નલને અંગ સખાયત કરવા જો વસ્યો થઈ મિત્ર, | નલને અંગ સખાયત કરવા જો વસ્યો થઈ મિત્ર, | ||
તો તું નલનું કારજ કરતાં, કેમ વિમાસણ અત્ર? | તો તું નલનું કારજ કરતાં, કેમ વિમાસણ અત્ર? | ||
| Line 39: | Line 39: | ||
રખે વનચર કો દે દુઃખ, એહવું મને સંભાવે. | રખે વનચર કો દે દુઃખ, એહવું મને સંભાવે. | ||
શસ્ત્રે કરી નિજ જંઘા છેદી રુધિર કાઢે તતખેવ, | શસ્ત્રે કરી નિજ જંઘા છેદી રુધિર કાઢે તતખેવ, | ||
ભૈમી-ચીરે લખે નલરાજા એમ અક્ષર સ્વયમેવ. | ભૈમી-ચીરે લખે નલરાજા એમ અક્ષર સ્વયમેવ. | ||
‘તુજ પિયર જવા તુજ વલ્લભ કાતર થયો અતીવ, | ‘તુજ પિયર જવા તુજ વલ્લભ કાતર થયો અતીવ, | ||
તે ભણી તુજ વને ત્યજી એકલી, નલ નાઠો થઈ કલીવ. | તે ભણી તુજ વને ત્યજી એકલી, નલ નાઠો થઈ કલીવ. | ||
આ વડ આગળ વાટ વહે છે, તે કુંડિનપુર કેરી, | આ વડ આગળ વાટ વહે છે, તે કુંડિનપુર કેરી, | ||
નૈષધનગરની કિંશુક પૂંઠે લેજે વાટ ભલેરી. | નૈષધનગરની કિંશુક પૂંઠે લેજે વાટ ભલેરી. | ||
તાત-નગર અથવા દિયર-ઘર મન પ્રેરે ત્યાં જાજે, | તાત-નગર અથવા દિયર-ઘર મન પ્રેરે ત્યાં જાજે, | ||
શીલ-પ્રભાવે હશે સૂઝ તુજને, અતિ સુધીર હવે થાજે. | શીલ-પ્રભાવે હશે સૂઝ તુજને, અતિ સુધીર હવે થાજે. | ||
તેં અપરાધ નથી કો કીધો, તુજ પ્રિય બહુ અપરાધી, | તેં અપરાધ નથી કો કીધો, તુજ પ્રિય બહુ અપરાધી, | ||
તે સૌ ક્ષમા ધરીને ખમજો, જે તુજ આણ વિરાધી. | તે સૌ ક્ષમા ધરીને ખમજો, જે તુજ આણ વિરાધી. | ||
એમ કહેતો અળગો થઈ ઊભો, મંદ મંદ મન રુએ, | એમ કહેતો અળગો થઈ ઊભો, મંદ મંદ મન રુએ, | ||
નિધાન-ચોરની પેરે રાજા દૂર રહ્યો મુખ જુએ. | નિધાન-ચોરની પેરે રાજા દૂર રહ્યો મુખ જુએ. | ||
આ પરભાત લગી એમ કીધું, દુઃખે ઘણું તે પીડ્યો, | આ પરભાત લગી એમ કીધું, દુઃખે ઘણું તે પીડ્યો, | ||
કુલિશથીય મન કઠણ કરીને વેગે ત્યાંથી હીંડ્યો. | કુલિશથીય મન કઠણ કરીને વેગે ત્યાંથી હીંડ્યો. | ||